XIX ғ. ІІ-жартысындағы Қазақстан


Жоспар:
1. Түркістан генерал.губернаторлығының құрылуы
2. 1867.68жж реформалар
3. 1886.91жж реформалар
4. Қазақстан жеріне орыс шаруаларының қоныс аударуы
5. Патшалық Ресейдің аграрлық саясаты
6. Қазақстандағы капиталистік қатынастар

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ БІЛІМ МИНИСТРЛІГІ

ОЖСӨЖ №10
ТАҚЫРЫБЫ: XIX ғ. ІІ-жартысындағы Қазақстан

ОРЫНДАҒАН: Казез.А.К.
ТЕКСЕРГЕН: Сайлаубаева.Н.Е.

Семей қаласы 2012 жыл
Жоспар:
1. Түркістан генерал-губернаторлығының құрылуы
2. 1867-68жж реформалар
3. 1886-91жж реформалар
4. Қазақстан жеріне орыс шаруаларының қоныс аударуы
5. Патшалық Ресейдің аграрлық саясаты
6. Қазақстандағы капиталистік қатынастар

Түркістан генерал-губернаторлығының құрылуы
Орыс отарлаушылары Қазақ даласын толық бағындарғаннан кейін Орта Азия һәм Түркістан өңіріне ауыз салды. Ол үшін әдеттегідей қазақ даласына салынған әскери бекіністерді тірек ете отырып, харам ниеттерін жүзеге асырды. Атап айтқанда, 1835 жылы ірге тепкен Орск-Тройск қамалы, 1845 жылы бой көтерген Торғай-Ырғыз бекіністерінің әскери-стратегиялық жалғасы ретінде 1847 жылы Сырдарияның сағасына Арал-Раин бекінісін тұрғызды. Өйткені, күллі Түркістан өңірін жаулап алу үшін Сырдария бойына иелік ету аса маңызды еді. Отарлаушылар мұндай мүмкіндікті мүлт жібермесі анық. Сол себепті де, олар Сыр бойына тек бекініс салып ғана қоймай, тез арада жорықтар ұйымдастыруды қолға алды. 1853 жылы Орынбор ген-губернаторы Перовский Ақмешітке әскер бастап келіп, бір айдың ішінде қаланы басып алды.
Орыстардың бұлай асығыс-үсігіс атқа қонуына негізгі себеп - АҚШ-та азаматтық соғыстың өрістеуінен, әлемде мақта тапшылығы күрт өсті де, АҚШ-тан мақта жеткізе алмай қалған Ресейдің тоқыма өндіріс-өнеркәсіптері шығынға ұшырай бастады. Әлемде мақта бағасы шарықтап кетті. Осы жылдары бір пұт мақтаның бағасы 4-5 сом тұрса, екі жылдың ішінде 24 сомға (1864 ж.) дейін көтерілді. Оның сыртында, орыстар үшін Бірінші Петр патша заманынан арман болып келе жатқан Үндістанға апаратын жолды тездетіп игермесе, Түркістан өлкесінің оңтүстік бүйірінен ағылшын дейтін жау пайда болды. Ағылшындар мен орыстардың екеуінің де көздегені Үнді елінен бастап, Орта Азияның бай хандықтарын бағындыру еді. Сөйтіп, ХІХ ғасырдың екінші жартысында Ресей мен Англия арасында дүрдараздық пайда болды. Ағылшындар болса, Ресейдің Орта Азияны басып алуы - Үндістандағы иеліктеріне қауіп төндіреді деп есептеп, орыстарды тоқтатуға ұмтылды. Олар Бұхар, Қоқан жеріне өз тыңшыларын жіберіп, жергілікті халықты орыстарға қарсы қою қамына кірісті. Ал, орыстар болса, Ресейдің ешқандай жаулап алу ниеті жоқ, тек ғана жабайы тайпалардан қорғану үшін нақты шекараны белгілеу ісіне кіріскенін... мәлімдеп, Сыртқы істер министрі Горчаковтың атынан ағылшын үкіметіне нота жолдады. Бірақ мұндай өтірікке ағылшандардың сенбесі анық.
Жоғарыда атап өткеніміздей орыстар Ақмешітті бағындарған соң дарияның бойын өрлете бес бекініс салып шықты. Бұл бекіністерге үйіп-төгіп солдат әкеліп, жорыққа дайындалды. 1864 жылы Черняевтың қарулы отряды Верныйден қозғалды да, дәл осы сәтте Ақмешітте дайындық көріп жатқан Веревкин басқарған әскерлерде жорыққа аттанды. Екі отряд қанаттаса шабуыл жасап, Веревкин Түркістанды басып алды. Чернявтың жасағы Әулие-ата қаласын бағындырды. Осылай азғана уақыттың ішінде күш біріктерген қос отряд қоқандықтарға соққы берді. Осы жылдың (1864 ж.) қыркүйек-қазан айында Шымкентті басып алды.
Шымкенттік тарихшы-ғалым Д.Даниярбековтің Ташкенттегі архивтен алған мәліметіне жүгінсек: Оңтүстік өңір мен Ташкентті бағындырған, жергілікті халықты аяусыз қырғыншылыққа ұшыратқан, әсіресе, Әулие-ата мен Шымкент бекіністерін алуда қатыгездік көрсеткен, әскери жорықты басқарған генерал Черняев әр атқарған ісі үшін Петербордағы соғыс министрі Борисовке есеп беріп отырған. Кезекті бір есеп беру жазбасында: Мен Шымкент бекінісін зеңбірекпен атқылауға бұйрық бердім. 2000 қырғыз-қайсақ сарбаздарын ұрысқа қостым, өзіміздің орыс солдаттарын ұрысқа жібергенім жоқ. Бекіністі 7 күннен соң алдық, қырғыз-қайсақ сарбаздарынан 300-дей сарбаз аман қалды. Бекініс ішіндегі халық көп қырылған, санау мүмкін емес. Жинап, көмдірдім дегені айтылады.
Шымкенті басып алған соң орыстар Ташкентке ауыз салды. Ташкент тұрғындары басқыншыларға ұйымшылдықпен қарсы тұрды. Қалаға алдымен кірген Веревкиннің жасағын халық жусатып салды. Чернявтың қанды қол жасағы еркісіз шегінуге мәжбүр болды. Ташкентке орыстардың қауіп төндіре бастауы бұхаралықтарды да ойландырса керек. Қаланы қорғау ісін Бұхара әмірі Ескендір-паша келіп, басқарды. Бірінші рет беті қайтқан орыстар, келесі 1865 жылы зеңбірікпен қаруланған қалың әскер жіберіп, маусым айында қалаға шабуыл жасады. Ниязбек қамалын оқтың астына алды. Қатты қарсылық көрсеткен ташкенттіктер үш күннен артық төтеп бере алмай тізе бүкті. Қаланы басып алу барысында 2 мың әскер 12 ауыр зеңбірек пайдаланылады. Бұхар ханының наразлығын ағылшындардың қолдауына байлынысты Ресей халықаралық дипломатиялық қатынасына сызат түсірмеу үшін 1866 жылы Черняевті отставкаға жіберіп, оның орнына Романовты тағайындады. Бұл адам кешікпей 1866 жылы Бұхара қаласына жорыққа атанды. Алдымен Иржарда бекінген бұхара-қоқандықтардың біріккен күші талқандалды. Осы екпінмен жүйткіген орыстар бір жылдың ішінде: Ходжент, Ұратөбе, Созақты, ақыры Бұхараны жаулап тынды.
1865 жылдың 12 ақпанында орыстар басып алған жерлерін біріктіре отырып Түркістан облысын құрады. Осы жылдың 6 тамызында Оренбург генерал - губернаторы Түркістан облысын басқарудың уақытша хаттамасын бекітті. Бұл хаттама 1867 жылдың 11 сәуір айына дейін қолданылды. 1867 жылдың 11 шілдесінен бастап Түркістан облысы Білім беру министрлігі комитетінің жарғысы бойынша Түркістан генерал-губернаторы болып бекітілді. Бұған дейін Түркістанды әскери губернатор басқарса, бұдан былай генерал-губернатор басқаратын болды. Түркістан генерал-губернаторлығының құрамына Сырдария, Жетісу, Закаспий, Самарқан, Ферғана облыстары және Әмудария бөлімшесі кірді. Өлкеге басшы болып, генерал фон Кауфан сайланды.
1867 - 1968 жылдардағы реформалар
Қазақстандғы 1867 - 1968 жалдардағы реформалар - Ресей патшалық өкіметі жүргізген әкімшілік-басқару шаралары. Түркістан және Дала өлкелерін басқару үшін тәжірибе ретінде жүргізілген бұл реформалар Уақытша ереже деп аталды. Ресей өнеркәсібі үшін Қазақстан бай шикізат көзі және тауар өткізетін рынок болды. Қазақстанның байлығын Ресейге толық тәуелді ету үшін патша үкіметі Қазақстандағы өзінің өкімет билігін нығайтуды көздеді. Осыған байланысты қазақ даласында жүргізілген әкімшілік-басқару реформалары сот, оқу-ағарту, алым-салық, жер, т.б. мәселелерді қамтыды. 19 ғасырдың 60-жылдарына дейін Қазақстанда ел басқарудың бірыңғай жүйесі болмады. Осыған сәйкес 1867 жылы Жетісу, Сырдария облыстары жаңадан құрылған Түркістан генерал-губернаторының қарауына берілді. 1868 жылы Орынбор генерал-губернаторлығына қарайтын Орал, Торғай облыстары, Батыс Сібір (Дала) генерал-губернаторлығына қарайтын Ақмола, Семей облыстары құрылды. Облыстар уездерге, уездер болыстарға, болыстар ауылдарға бөлінді. Әкімшілік бөліністер аумақтық принцип бойынша жүзеге асырылды. Қазақстандағы сот билігі жаңадан құрылған әскери-соттық комиссияларға, уездік судьяларға, уезд бастықтарына, облыстық басқармаларға, көшпелі халық ішінде билер сотына, оңтүстіктегі отырықшы халық ішінде қазы сотына бөлінді. Қазақстандағы барлық жер мемлекет меншігі болып жарияланды. Патшаның хан тұқымдары мен ру ақсүйектеріне сыйлаған жерлері жеке меншік болып танылды. Жерді мемлекет меншігі деп жариялау оны керегінде қазақ халқынан тартып алуға "заңды" негіз болды.
Адамдардың тұрмыстық жағдайы ескерілмей, салық жинаудың тепе-теңдік жүйесі енгізілді. Жаңа әкімшілік бөліктер жайылымдардың ғасырлар бойы қалыптасқан тәртібіне сай келмеді. Бір рудың жайлауы мен қыстауы көбінесе екі бөлікке бөлініп қалды. Осыған байланысты реформаға қарсы 1868 жылы Торғай және Орал облыстары, 1869 жылы Маңғыстау қазақтары көтеріліс жасады. Бірақ, бұл көтерілістер күшпен басылды. 1867 - 68 жылдардағы реформалар оқу-ағарту, медициналық көмек, дін мәселелерін де қамтыды. Бұл реформалар тәжірибе жасау мақсатында екі жылға уақытша енгізілген болатын. Алайда, ол жиырма жылдан астам уақытқа созылып, 1886 жылы 2 маусымда Түркістан өлкесін басқару жөніндегі Ереже, ал 1891 жылы 21 наурызда Ақмола, Семей, Орал және Торғай облыстарын басқару жөніндегі Ереже (Дала ережесі) қабылданды.
1886 -- 1897 жылдардағы реформалардың күші сақталып, қазақтарды шүйгін жайлауларынан ығыстырып, ол жерлерге мал жаюына ғана емес, сонымен қатар, 20 шақырым қашықтықтан әрі жақындауына да тыйым салынды (12). Мұндай жағдай қазақтарда жер тарлығын тереңдете түсті. Осы тұрғыда қазақтардың ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
XIX ғ. Қазақстан
XVIII – XIX ғ.ғ. Қазақстан мәдениеті
XIX ғ. II жартысындағы Түркістан қаласындағы отарлық билік жүйесінің қалыптасуы мен қызметі
Наполеон Бонапарт және XIX ғ. I жартысындағы Европа елдері
“xvii-xix ғ.ғ. орыс-қытай қатынастары”
XIX ғ. II жартысы, XX ғ. бас кезіндегі қазақ әдеби тілінің діни лексикалық сипаты
ХІХ ғасырдың ІІ жартысындағы қазақ әдебиеті
XIX ғ. ғасырдағы антикалық тарихнама
ХХ ғасырдың ІІ жартысындағы Жапония экономикасы
Xviii -xix ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақстанның мәдениеті
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь