Абай - ұлттық әдеби тілдің негізін қалаушы

Жоспар

I.Кіріспе:

II.Негізгі бөлім.
1.Абай . ұлттық әдеби тілдің негізін қалаушы.
2.Абай және жаңа дәуір әдеби тілі.

Әдебиеттер
Кіріспе.
Абай Құнанбаев шығармаларының тілі, қазақ әдеби тілін дамыта түсудегі оның ролі бірсыдырғы зерттеліп, ол туралы құнды-құнды пікірлер айтылуда. Абай қазақтың ұлттық әдеби тілінің негізін қалаушылардың бірі дегенде, ең алдымен, Абай қолданған әдеби тіл, бір жағынан, өзіне дейінгі поэзиялық түрде дамып келген әдеби тілдің жалғасы болғанын, екіншіден, ақын; ол тілдің сапалық қасиеттерін ұштап, дамыта түсіп, қоғамдық қызметін арттырғанын еске аламыз, сонымен бірге үшіншіден, ол тіл бүгінгі кемеліне келген, даму шынына жеткен ұлттық жазба әдеби тіліміздің басы болып табылатынын негізге аламыз. Сондықтан да Абай шығармаларының шоқтығы бүгінгі поэзия деңгейінен қарағанда да өз қадірін жоймай, сапалық қасиеті айқындала, даралана түсіп, соның арқасында оның поэзиясы көркем сөз шеберлеріне өрелі өнеге, ұлағатты үлгі болып үнемі көріне бермек.
Білімді адамнан ғана білікті сөз шығады. Ұлағатты ұлы адам ғана елінің өткеніне көз жіберіп, келешегіне қам жеп, болашағын болжай алады. Табиғат берген даналық пен дарындылық, ақыл мен білім, көрегендік пен сезімталдық Абайды халқының данышпан ұлы етті, көркем сөз құдіретінің алыбы етті.Абай, ең алдымен, көркем әдебиеттің, өлең сөздің қоғамдық-әлеуметтік мәні мен қызметінің жан-жақты терең сырын, колданылу жүйесі мен шеңберін, жеке адам өмірінде алатын орынын дұрыс түсініп, оның қоғамдық даму көшіндегі көріністерін кайшылық, жарасымдықтарымен көрсетіп, осының бәрін өз творчествосына рухани азық ете білді.Сөз кестесіндегі әр тілдік-элементтің жалпыға таныс ортақ мәндерімен бірге ішкі мүмкіндік-терін, мағыналық, стильдік жүк көтере алуын терең сезінді, сол арқылы әдеби-көркемдеу тәсілдерінің жаңа үлгілері, түрлері пайда болып, жаңа сөздердің, тіркестердің әдеби айналымға түсу қабілеті мен аясы кеңіді, осы жаңалықтың бағыт жобасын жасай берді. Сондықтан да ол «Өлеңді ермек үшін, жоқ барды, ертегіні термек үшін жазбайтының» ашық та айқын баса көрсетіп, көркем
Әдебиеттер.

1.Исаев.С. Қазақ әдеби тілі тарихы.-А.1996.
2.ХХ ғасырдағы қазақ әдеби тілі.-Астана,2000.
3.Келімбетов.Н. Қазақ әдебиет бастаулары.-А.2001.
4.Кенжебев.Б. Әдебиет белестері.-А1998.
        
        Жоспар
I.Кіріспе:
II.Негізгі бөлім.
1.Абай - ұлттық әдеби тілдің негізін қалаушы.
2.Абай және жаңа дәуір әдеби тілі.
Әдебиеттер
Кіріспе.
Абай Құнанбаев шығармаларының тілі, қазақ әдеби тілін дамыта ... ... ... ... ол ... құнды-құнды пікірлер айтылуда. Абай
қазақтың ұлттық әдеби тілінің негізін қалаушылардың бірі ... ... Абай ... әдеби тіл, бір жағынан, өзіне ... ... ... ... ... тілдің жалғасы болғанын, екіншіден, ақын; ол
тілдің ... ... ... ... ... қоғамдық қызметін
арттырғанын еске аламыз, сонымен бірге ... ол тіл ... ... даму шынына жеткен ұлттық жазба әдеби тіліміздің басы ... ... ... Сондықтан да Абай шығармаларының шоқтығы
бүгінгі поэзия ... ... да өз ... ... ... ... ... түсіп, соның арқасында оның поэзиясы көркем ... ... ... ұлағатты үлгі болып үнемі көріне бермек.
Білімді адамнан ғана білікті сөз ... ... ұлы адам ғана ... көз ... ... қам жеп, ... ... алады. Табиғат
берген даналық пен дарындылық, ақыл мен ... ... пен ... ... ... ұлы ... ... сөз құдіретінің алыбы етті.Абай,
ең алдымен, көркем әдебиеттің, өлең сөздің қоғамдық-әлеуметтік мәні ... ... ... ... ... ... мен ... жеке адам
өмірінде алатын ... ... ... оның ... даму ... кайшылық, жарасымдықтарымен көрсетіп, осының бәрін өз
творчествосына рухани азық ете ... ... әр ... ... ... мәндерімен бірге ішкі мүмкіндік-терін, мағыналық,
стильдік жүк ... ... ... ... сол ... әдеби-көркемдеу
тәсілдерінің жаңа үлгілері, түрлері пайда ... жаңа ... ... ... түсу қабілеті мен аясы кеңіді, осы жаңалықтың
бағыт жобасын жасай берді. Сондықтан да ол ... ... ... жоқ ... термек үшін жазбайтының» ашық та айқын баса көрсетіп, көркем сөз,
әдеби тіл арқылы «тіл ұстартып өнер шашуды, ... ... ... ... ... тұтатыңын айтады.
Сөз қадірін қастерлей білген, сөз құдіретін бар ... ... ... ... ... ... ... сөз Қуатын біл» Алтынсарин араб жазуы қазақ
халқына қолайлы емес ... араб ... ... ... ... оның ерекшеліктерін толық көрсете алмайтынын байқап, сол кездегі
зерттеушілер, миссионерлер ... Н. И ... П. М. ... ... ... сынап қана қойған жоқ, сонымен бірге одан құтылудың жолын
көрсетіп, өзі соны ... істе ... ... іске ... ... XIX ... аяғы мен XX ғасырдың басында алфавит мәселесі
жайында орыс графикасы негізіндегі алфавитті қабылдау қажет деген ... ... ... ... тіліндегі кітаптар орыс алфавитімен шығарылды.
Мысалы, «1897 жылға қазақ үшін шығарылған календарь», «Трахома ... ... ... ... 1898), ... ... аты жайында» (Орынбор, 1899)
және т. б. кітаптар Ы. Алтынсарин салған соны ... ... ... ... Ыбырайдың өлеңдері — ең алдымен балаларға арналып, со-лардың оқуы
үшін жазылғандықтан да, тілі ... ... ... ... ... оқу, өнерге байланысты болып келетін дүниелер. «Кел,
балалар, оқылық. Оқығапды көңілге ықыласпен тоқылық!» —деп ... ... ойын ен бір ... ойын ... ой ... ... етіп айтады.
Үлкен астарлы ой да жоқ, мағынасыз, бұлдыр сөз де жоқ. Бәрі ... бәрі ... ... ... ... ... Және бұл ... қалтқысыз ашық көрсетілген
түпкі мақсатты бейнелейді
Оқысаңыз, балалар,
Шамнан шырақ жағылар,
Тілегенің алдыңнан
Іздемей-ақ ... әсер ... ... сөз де жоқ, екі ұшты тұ ... астарлы
тіркес те жоқ; мұнда ешбір қулықсыз ашық айтылған ой, ... ... бар. Бәрі де бала ... сай, дәл. ... ... байланысты
философ да ашық, айқын айтылған, бүркемелеу де, меңзеу де, ... да ... ... ... өзі көріп жүрген жанды суреттер
Сауысқанның тамағы
Шоқумекен табылған,
Өнер, білім — бәрі ... ... ...... бар жұртта» олардың тірлігі, іс-әрекеті қандай? Өмірде
не тындырды, келешегі қандай — бәрі де қарапайым сөзбен ойға ... ... ... ... ... жалаң үгітке құрылып, онда сөздер тура
мағынада қолданылып, әсерлі ойға әсем образды сөз ... орын ... ... ... өзен ағар сарқыраған,
Айнадай сәуле беріп жарқыраған...
Өксіген оттай жанып жануарлар
Өзеннен рахат тауып басылады...
Көл бұзылып, көк ... ... ... ... қонар оған қаз бен тырна.
Аспаннан рақымменен күн төңгенде,
Қуанып қыбырлайды ыныс-жыны.
Ұйқыдан көзін ашқан жас балаша
Жайқалып шыға келер ... ... ғана ... ... осы көрсетілгендей нақты жанды сурет,
бейнелі көрініс дәл де сәтті берілген. Осы шағын үзіндіден ... ... сөзі жоқ, ... да ... ... ой әдеттегі сөздердің кәдімгі
тіркестері негізінде құралған сөйлемдер арқылы беріліп тұр. Өзен ... ... ... беріп жарқырауы», ыстық күнде «өксіп, оттай
жанып» шөлдеген ... ... ... ... ... жай-қалып
шыққан гүлдің «ұйқыдан көзін ашқан жас балаға» ұқсауы — кәнігі суреттер,
таныс көріністер, ешбір ... де, ... ... те жоқ. «Көл ... ... ... ашса» деген сөйлем де ойды қандай әсерлі, ұтымды білдірген.
«Аспаннан ... күн ... ... де жақсылықтың нышаны. Табиғат
әдемілігіне күнді қосып, әсерлі сөз тізбегін құрған. ... ... ... ... ... қам жасауы, оның үстіне әдеттегі қолданыс «көк ... ... ... ... ... ... ... әдеттегі
байланысынан көркем де образды, әсем де ... ... та ... ... мен ... ... құрылып, көркем ойдың нышаны
болып тұр. Сондықтан да көл айдыны қаз бен тырнаның ... ... ... ... сол арқылы оқушысын да нәзік сезімге бөлейді. Бұның
өзі Ыбырайдың өлең сөздін де ... ... ... ... ... жазушылық, аудармашылық қызметі оның педагогтік, ағартушылық
қызметінен туындап, отыратындығын, соның нәтижесі екенін ұмытпауымыз ... ... ... ... ... әдеби тілді жалпы халықтық сөйлеу
тілінің негізінде дамыту болғандықтан, ол ... ... ... ... ... ... ... тіл дәстүрінен ол бойын аулақ ... ... ... ... тілі ... ... ұғуға жеңіл, қарапайым
болып келеді. Тіпті сөйлеу тілінің кейбір элементтерін де батыл еңгізіп
отырады. ... ... ... ... ... барыңыз, ол қайсыңның
ақ, қараңды табар»,— деп. Сейітқұлдың бір ... бар еді жол ... ... әдет еткен. Су әдемі, айнадай таза су екен, ішіндегі ойнаған
балықтары көрініп жүретұғын» ... ... ... ... орын
тәрті-біне, тиянақсыз тұлғада аяқталуына, жеке сөздердің грамматикалық
тұлға-тұрқына байланысты сейлеу тіл ... жиі ... ... ... араб ... ғана бас ... ... жоқ, жазба әдебиетте
жөнді-жөнсіз қолданылып жүрген, ... ... ... ... ... ... ... сөздерін қолданудан іргесін аулақ салды. Бірақ тілге
сіңсе, етене болыпц кеткен, ... ... ... қолданыс игілігіне
айналып кеткен кірме сөздерді пайдалануға қарсы болған жоқ, реті ... өзі де ... ... Дәл сол ... орыс ... де ... ... сөз алудан бас тартпай, онда да тілдің өз ... ... ... бұл ... мен ... бүгінгі таңдағы әдеби тіліміздің
дамуындағы, оның басқа тілдермен қарым-қатынасқа түсуінде ұстанып жүрген
принципіміз болып отыр.
Абай Құнанбаев шығармаларының ... ... ... ... дамыта түсудегі оның
ролі зерттеліп, ол туралы құнды-құнды пікірлер айтылуда- Абай ... ... ... ... ... бірі ... ең ... Абай
қолданған әдеби тіл, бір жағынан, өзініе дейнгі позиялық түрде дамып келген
әдеби тілдің жалғасы ... ... ақын ол ... сапалық
қасиеттерін ұстап, дамыта түсіп, қоғамдық қызметін арттырғанын еске аламыз,
есшымен бірге үшіншіден, ол тіл бүгінгі кемеліне келген, даму ... ... ... ... ... басы болып табылатынын негізге аламыз.
Сондықтан да Абай ... ... ... ... деңгейінен
қарағанда да өз қадірін жоймай, ... ... ... ... ... ... оның ... көркем сөз шеберлеріне өрелі енеге, ұлағатты
үлгі болып үнемі көріне бермек.
Білімді адамнан ғана білікті сөз ... ... ұлы адам ғана ... көз ... ... қам жеп, болашағын болжай алады. ... ... пен ... ақыл мен білім, көрегендік пен сезімталдық
Абайды халқының данышпан ұлы ... ... сөз ... ... етті.
Абай, ең алдымен, көркем әдебиеттің, өлең сөздің қоғамдық-әлеуметтік мәні
мен қызметінің ... ... ... ... ... мен ... ... өмірінде алатын орынын дұрыс түсініп, оның қоғамдық даму кезіндегі
көріністерін қайшылық, жарасымдықтарымен ... ... ... ... рухани азық ете білді. Сөз кестесіндегі әр тілдік-элементтің
жалпыға ... ... ... ... ішкі ... ... жүк ... алуын терең сезінді, сол арқылы ... жаңа ... ... ... болып, жаңа сөздердің,
тіркестердің әдеби айналымға түсу қабілеті мен аясы ... осы ... ... ... ... ... да ол ... ерлік үшін, жоқ-барды,
ертегіні термек үшін жазбайтынын» ашық та айқын баса көрсетіп, көркем сөз,
әдеби тіл ... «тіл ... өнер ... надан-ның көзін емес, көңілін
ашуды» мақсат тұтатынын айтады. Халқымыздың «тіл тас ... тас ... ... ... алды — ... тіл» деген нақылдарын, орынды айтылған
сөзін ұштай түседі.Сондықтан да Абай «тіл ... ... тең» деп ... кестесін «ұлы сусын төгілсін!» деп құрады. Өйткені:
Жұртым-ай, ... ... ... ... қойып, сөздің ішін. Ыржаңдамай тыңдасаң, кек кетеді,
Шығарған сөз емес кой әңгіме үшін.
Сондықтан да:
Өлді деуге сия ма, ойландаршы,
Өлмейтұғын артына сөз қалдырған...
«Мыңмен ... ... да, ... ... ... ... ел келешегі
ғылым-білімде деп түсініп: «Ғылымды іздеп, ... ... Екі ... дейді. Бұл — жалан үгіт емес, жеке басының да қамы ... ... үшін ... ... ... сен ... Білгеніңнің бәрі — тұл»,—
деген сөздер айтылмас та еді. Әйтпесе «Арғын, ... ... ... бірақ енді сол құдыретті, қадірлі асылды ... ... қор ... ... демес те еді. «Адам деген даңқым ... ... ... ... үшін ... ... ... сезініп, өскелең
елдің еселі жүгін көтеруге дайын екенін түсіне білсе де, жұртының ... ... ... ызасы келеді:
Қалың елім, қазағым, қайран жұртым. Ұстарасыз аузыңа түсті мұртың.
Жақсы менен жаманды айырмадың,
Бірі қан,. бірі май боп екі ... өз ... ... сөзді
Аузымен орақ орған өңкей қыртың.
Бұл — «заманын түзетпек» болған, ... елін ... ... ... дұрыс
жолға жүргізе алмай, келешегін түсіндіре алмай, болашағын болжата ... ... ... ... үшін ... ... ... қатардан
қалмау қамы үшін жеген — «қайғы мен ыза ... ... ... ... ... құр ... емес, дәйексіз тоқырау емес. Ышқынған жүректен,
қиналған көңілден ... ащы сөз. ... ... ... ... яғни
терісі жиди бастаған, жақсы мен жа-манды ... екі ... бірі ... май ... яғни ... ... ойламай, халқының қамқоры
болмай, пәле іздеп, жала жауып, өз құлқынының ... ... ... ... ... ... ... елдестеріне ашуы келіп, кегі
қайнап, ызамен айтып ... ... ... ... сөз ... бауыздап,
тірідей жерлеп кетпей ме?!
Сөз қадірін қастерлей ... сөз ... бар ... жоғары қоя
білген Абай: «Қуаты күшті нұрлы сөз Қуатын біл-ұлттық әдеби тілінің ... бір ... өз ... ... ... ... ... әрдайым
негіз етіп ұстап отырса, екінші жағынан, оған бір ... ... ... ... де ... ... ұстанды. Абай «өлеңнің іші
«поэтикалық ойға» — «идеяға» толы ... күш ... ... ... амал-
тәсілдер іздестірді, сол арқылы, бірінші, творчестволық ... ... ... қызметінің анықталуы нәтижесінде «олардың тіркесу
мүмкіншілігі кеңейеді», сол арқылы ... ... ... ... ... ... творчествосының тематиікасы мен жанрлық
құрылысы» және «жаңа образдар іздеу» негізінде «қазақ ... ... ... өзгері енді». Үшінші, «поэзияның терең мәнді, аз сөзді
болу принципі ұстану» нәтижесінде ойдың айқын да дәл ... ... ... төртінші, «фразеология саласында революция жасады» өлең ... ... ... ... жоқ, Абайдың көркем сөз дүниесінде, тіл ұстартуда теңдесі жоқ заңғар
биікке ... ұлы ... ... ... себебі — ақынның, әдебиеттің,
әсіресе поэзияның қоғамдық мәні әдеби тілдің ... ... ... ... жан тәнімен сезінуіне байланысты екені ешбір күмәнсыз.
Абайды өлеңді ... ... ... ойға ... ... Тұлағыш
мінезің бар жүрек, сенің, Сонда сенің отыңды басатұғын Осы өлең — оқитұғын
дұғам менің»,— деп бағалайды. Өлеңді Абай өзі ... ... ғана ... ... өз ... арқылы ел көңіліне, халық арман-ойына ... ... ... ... алатын орнын ашық айтып беріп отыр. ... ... ... есігін ашады өлең, Өлеңмен жер қойнына кірер денең», сол
арада «қара көңілді оятып», «омырауын боятып жас ... не ... ... ... ... ... ... тілдің әлеуметтік-
қоғамдық мәнін, қолданылу ... ... адам ... ... ... Абай көркем сөзге, паэзия тіліне қатал да қажетті талаптар қойғаны
баршамызға аян. Оның ең бастысы — ...... ... сөз ... ... ... ... орны ерекше бөлек. «Өлеңнің іші — алтын,
сырты ... ... ... ... келуі» яғни сөз сұрыпталып, ой
қажетін толы өтеп, ішкі ... одан да бай ... ол ... ... ... болуы шарт. Сол арқылы өлең білдірмек ой нақтылы да түсінікті,
образды да ... ... да ... ... ... «Сөз арасы бөтен
сөзбен былғанбай», ойға қатысы жоқ ... ... ... ... ... ... ... «Әзірет Әлі, айдаһарсыз»,
Мұнда жоқ «алтын иек сары ала қыз».
Кәрілікті жамандап, елім тілеп,
Болсый ... ... жоқ ... ... ... емес» деп жиренбеніз,
Түбі терең сөз артық, бір байкарсыз,—
деген өлең жолдарын Абайды зерттеушілер Көкбай, Әріп, ... ... ... деп жүр: ... ... ... Қөкбай бір поэмасында
кейіпкерін мадақтап, әзіреті Әліге теңестіреді, ал Әріп ... ... ... үшін ... ... «сара ала қыз» деп көрсетеді.
Мұндай теңеулердің шынайы өлеңнен алыс ... ... ... ... сынап жазады.
Абай өлең сөзге байланысты өзі қойған қатал да әділ талаптарға өзі жауап
беріп, олардың ... ... ... ... ... ... ... да құдыретті, көркем де көрікті, нәзік те ... ... ... ... тұрған — ерекше, өзгеше сөздер емес, әдеттегі
сөздер, олардың келісімді байланысуы, ... ... Бір ғана ... суға май ... қой өткенге,
Күлеміз қасқыр жалап дәме еткенге.
Сол қасқырша алақтап түк таппадым,
Көңілдің жайлауынан ел кеткен бе?
Ойланып отырып, әр сөзіне мән ... тағы бір оқып ... ... ... ... болып, көңілін ағартып, көзін ашуды
ойламай, қаржының қамын ғана ойлауы Абайды қашан да ... ... ... бұл ... де түйіндегп текшелеп берген. Оны өтімді де өткір етіп ... ... ... ... бар, ... ... қасқыр кейпін, яғни
аш қасқыр түк таба алмаған соң, қой өткен су ғой деп суды ... ... оны ... ... ... ... енді өзін ... теңейді, өйткені «алақтап түк таппайды», «Қөңілдің жайлауынан ел
кеткен бе?» Бір қарағанда бәрі де бұрыннан қолданылып келе ... ... ... сол алақтаған қасқырдың халі, рухани ризығы қандай? «Ел
кеткен ... — шөбі ... оты ... ... қу ... ... ... көріксіз сынған заттардың қалдықтары. Соққан ... ... ... еш ... жоқ ... ... сары ... өлеңдерінен басы артық бір сөзді, шашауы шығып, арқауы бос ұрған бір
тіркесті, қиюсыз бір ... таба ... ... ... ... ұлып
жұртқа қайтқан ой (Дулатта ... ... ой ... ... ... ... ... ескі үмітпен Қиял қып өмір ... ... ...... у ойың — көрмек», «Жүректе қайрат болма-са,
Ұйықтаған ойды кім ... ... ... ... ойды жеңген, Еркелік
пен достықты ауру көрген», «Көлеңкесі түседі көкейіңе», т. б. ... ... мен ... ... ... ... сөздер — бұрыннан
тілімізде қолданылып келе ... ... ... ... Абай ... басқа
қырынан қалап, ерекше тіркес құрап жұмсайды; ойды ұлып жұртқа қайтқан деп
экспрессиялап беру және оны күшікке, тіпті ... ... ... ... деп ... оның ... жапырағын қуартуы және басқасы — поэзиядағы
ұлы жаңалықтар.
Әдебиеттер.
1.Исаев.С. Қазақ әдеби тілі тарихы.-А.1996.
2.ХХ ғасырдағы қазақ әдеби тілі.-Астана,2000.
3.Келімбетов.Н. Қазақ әдебиет ... ... ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасының ұлттық құқығы мен халықаралық құқықтың арақатынасы (басымдылықтың қалыптасу мәселелерi)278 бет
Шарль де голль7 бет
"Тілдің жүйелік, құрылымдық, таңбалық сипаттары"6 бет
"Тілдің танбалық сипаты."6 бет
«Тілдің аумақтық өзгешеліктері (диалектілер, шет тілдің нұсқалары)»4 бет
Алгоритмдік тілдің негізгі мінездемелері. Алфавиті, ережелері және мәліметтер типтері14 бет
Ахмет Байтұрсынұлы - қазақ тіл білімінің негізін қалаушы18 бет
Бахай ілімінің негізін қалаушы – «Баб» лақап атымен танымал Сейид Әли Мұхаммед19 бет
Жаңа дәуірдегі философияның негізін қалаушылар6 бет
Компьютердің бағдарламалық құралдары. Бағдарламалауды автоматтандыру әдістері. Алгоритмдік тілдер. Алгоритмдік тілдің қолдануы және оған қойылатын талаптар.6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь