Ақша мәні, мен мақсаты

МАЗМҰНЫ
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
1 . тарау. Ақшаның мәні және атқаратын қызметтері
1.1. Ақшаның шығу тегі, пайда болу кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2. Ақшаның қажеттілігі мен экономикалық мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9
1.3. Ақша қызметтері және олардың қазіргі жағдайдағы дамуы ... ... ... ... ..13

2 . тарау. Қазақстандағы ақша реформаларын қалыптастырудың тиімді жақтары
2.1. ХХ ғасырдың басы мен орта шеніндегі ақша реформалары ... ... ... ... ..18
2.2. Кеңестер одағынан тәуелсіздік алғанға дейінгі ақша реформасының мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22
2.3. ҚР тәуелсіздік алғаннан кейінгі ақша реформасын тұрақтандыру мен қалыпқа келтірудің шешімді жолдары мен мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... .25

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..29
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...30
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
.............................................3
1 – тарау. Ақшаның мәні және атқаратын қызметтері
1.1. Ақшаның шығу ... ... ... ... қажеттілігі мен экономикалық
мәні..........................................9
1.3. Ақша қызметтері және олардың қазіргі жағдайдағы
дамуы..................13
2 – тарау. ... ақша ... ... ... ... ХХ ... басы мен орта ... ақша
реформалары..................18
2.2. ... ... ... ... ... ақша ... ҚР тәуелсіздік алғаннан кейінгі ақша реформасын тұрақтандыру мен
қалыпқа ... ... ... мен
мәселелері.................................25
Қорытынды...................................................................
...................................29
Пайдаланылған
әдебиеттер..................................................................
.........30
Кіріспе
Қазіргі Қазақстан экономикасы, соның ... ақша және ... ақша – ... ... ... ... ... жағдайында
бізде бұрын соңды болмаған жаңа ақша ... ... ... түрлерінің пайда болуы, нарық экономикасымен және меншіктің көп ... ... екі ... ақша ... ... жоғары
дәрежеде монополияланған мемлекеттік банктік құрылымдардың әкімшілдік -
әміршілдік басқару ... ... ... коммерциялық жетістіктерге қол
жеткізуге бағытталған жеке және ұжымдық ... ... ... ... ... ... жүре отырып, ақша әрі айналыс құралы, әрі төлем құралы
қызметтерін атқарады. Сонымен, ... ... ... ақша ... ... ... Өз кезегінде, қарызды ... ... ... алу үшін ... ... ... ... ақша айналысын ақша айналамынан бөлуге
болмайды. Ақша айналымын қолма – қол және ...... деп ... ... ... онша ... ... айтар болсақ Қазақстан Республикасының ақша жүйесі 1995 ... ... ... ... банк туралы Қазақстан
Республикасы Президентінің заң күші бар» Жарлығына ... ... ... ақша ... ... ... және формаларын белгілейді,
онда ресми ақша ... ақша ... ... ... ... жасау тәртібі, ақша айналысын ұйымдастыру және реттеу
тәртіптері қамтылады.
Ақша – ... ... ... ... ... онда ... басқа
тауардың құны бейнеленеді және оның делдал ретінде қатысуыменен ... ... ... ... ... ... жасала береді.
Жалпыға бірдей эквивалент ролі тарихи түрде алтынға бекітілген.
Алтынның басқа ... ... ... бейнелеу қасиеті, оның ... ... ... ... «Табиғат ақшаны жаратпайды. Алтынға бұл
қасиет қоғаммен берілген».
Таңдалған курстық жұмыстың мақсаты – ақша түсінігі мен ақша ... ... ... қазақстандағы ақша несие саясатының негіздерін
зерделеуді қамтиды. Қазір ... ... ... даму кезеңінде ақша
реформасының да біраз өзгеріске келгені байқалуда. Сол себептен бұл
жұмыстың тақырыбы өте ауқымды.
1 – ... ... мәні және ... ... ... шығу ... ... болу кезеңдері
Ақша ежелгі заманда пайда болды. Олар тауар өндірісінің дамуындағы
бірден-бір шарт және өнім ... ... ... – бұл сату немесе
айырбастау үшін жасалынған еңбек өнімі. Адам ... ... ... ... ... ... ... тудыра отырып, тауар формасын
қабылдайды. Заттардың тауарға айналуы ақшаның ... ... ... құрайды. Бірақ кез келген зат тауар бола алмайды. Егер (нақты
еңбекпен белгіленген) тұтыну құны өз ... ... ... ... ... ... онда оны дайындауға кеткен уақыттың рәсуә болғаны;
мұндай ... ... ... ие ... ... оның ... қажеті шамалы.
Сондықтан да әрбір тауар қажетті тұтыну құнын алу құралы бола отырып,
өзінің ... ... ... ... құны ... көрінеді.
«Айырбас құн тауарларының өзінен бөлініп шыққан және олармен ... ... өмір ... ... ол ... ... ... міндетті түрде тұтыну құны ретінде көрінеді. Оның
құны жасырын түрде болады және тек қана ақшаға теңестіру ... ... және ... бір және осы ... ... ... қарама-қарсы
жақтары бола отырып, айырбас процесінде бір-бірін табады және ... ... ... ... ... ... бір тауардың басқа бір тауарға
кездейсоқ ... ... ... ... жай ... ... ... (1 балта = 5 құмыра, 1 қой = 1 қап бидай және т.б.).
Тауар өндірісінің дамуы барысында кездейсоқ ... ... ... ... ... ... жиі ... тауардың бөлініп
шығуымен құнның жай формасы толық формаға өте ... ... ... ... ... және т.б. ... мүмкін болды.
Тауар айналысының тарихи эволюциялық даму процесінде жалпы құндық
эквивалент немесе ... ақша ... әр ... ... ... ... ... өз эквивалентін тартады. Бір
халықтың өзінде әр түрлі уақыттарда және әр түрлі халықтарда бір ... ... ... ... ... ... ірі еңбек бөлінісінің
нәтижесінде мал бағушылардың бөлініп шығуымен мал (ірі ... ... ... ... белгілі түрлері табиғи-климаттық жағдайларға
байланысты нақты сол ортада айырбас құралы болды. Шалғынды ... ... сиыр және қой; ал шөл және ... ...... ...... құндық эквивалент қызметін атқарды. Малды жалпы эквивалент ретінде
пайдаланылғаны туралы ... ... әр ... ... ... ... табылған заттарда, поэзияларда кездеседі.
Гомердің көне Троя батырлары туралы поэмасында өгізді құн ... ... ... ... Осы ... ... жасалынған ақшаларда
«өгіз» деген атау ойып өрнектелініп жазылып жүрді. ... сөзі ... ... ... ... шыққан. Рупа («мал») сөзі үнділердің ақша
бірлігінің атауы «рупия» негізінде жатыр. Ежелгі Русьтарда да ақша ... ... ... де ... ... ... ие ... Ярослав Мудрый
1018 ж. ... ... ... жинаған малдарымыз: ерлерден 4 ... 10 ... және ... 18 гривенен тұрады». Ол кездегі
қазынашы «малшы», қазына, қазына ... орны – «мал ... ... деп
аталынды.
«Капитал» сөзінің шығуы да малменнен байланысты, өйткені ескі ... бұл сөз мал басы ... ... ... ... ... иесінің
байлығын көрсетті.
Солтүстік халықтары ең ... ... ... ... үшін ... ... ... көлемі бойынша әр түрлі тауарлар сатып алу
барысында құстардың, аңдардың жүндерін пайдаланды (үкі, түлкі және ... ... ... ... ... ал аң жүндері Солтүстік Америка
халықтарында жалпы құндық эквивалент ретінде ... Жүн ... ... және ... ... кең ... таралды. Ежелгі
Русьтардың арабтармен, ... ... ... ... жүн ең ... ... бірі болды. Ежелгі Русь елінде жүн ақша
жүйесінің ... ... ... 1610 жылы ... ... ... әскери
кассасында 5450 руб. күміс пен 7000 руб. жүн табылды.
Жылы ... ... ... ... ... ... ретінде
бақалшақ (раковинді) ақшаларды пайдаланды. Тарихта бақалшақ алқалардың
келесі атауларысақталынды, бұлар: чангос, цимбис, бонгез, хайква және ... ... ... бақалшақ Кари көптеп таралды. ... ... ... Ежелгі Үнді елінде, Қытайда, ... ... ... ... және ... ... алғашқы
ақшалардың қызметін атқарды. Американдық үнділердің белдіктерінде бақалшақ
ақшалар құстардың, жыртқыш аңдардың келбет-кескінін ... ... ... ... ... ... Солтүстік Американың Тынық
мұхит жағалауларында, Полинезияда, Каролин және Соломон аралдарында ... ... ... ... тауар ақшалардың ең бір тұрақты формасы ... ... ... ... ... өмір сүре ... олар ешқандай
өзгеріске ұшыраған жоқ. ХХ ... ... ... ... ... тұрғылықты тұрғындарының ақша ... ... үш ... ең арзаны – қара түсті (курила), ақ түсті (галиа),
аса қымбас – қызыл түсті (ронго) ... әр ... ... ақшалар болған. Каролин аралдары тобына
кіретін Яв аралында осы күнге ... феи ақша ... ... етеді.
олардың формасы дөңгелекше тас түрінде келе отырып, ... ... ... ... ... диаметрі бірнеше метрге, ал массасы тоннаға
дейін жетеді. Сауда мәмілесі ... ... ... ... ... ... өшіріп, өзінің белгісін соғады.
Юлий Цезарь патшалығының тұсында ақша ... ... ... бір ... құны үш сиыр, алты бұзау, он екі қойға ... ... ... олар – ... төзімді,
ұсақталынады, және т.б. Металл ақшалардың кең таралуымен ақша есебінің
салмақтық ... ... ... келе ... арасында басты роль алтын мен ... ... ... олар ... ... үшін аса ... ... ие.
Әрине, металдар бұған дейінгі ақша формаларын бірден ығыстырып шығарып
тастаған жоқ. Ұзақ уақыт бойы металл ақшалар тауар формасымен сақтап ... ... ... таға , ... ... және т.б. ... ұзақ ... сақталынды. Грек ақшасының атауы ... «бір уыс ... ... білдіреді. Мыс ақшалар қазандық, ... ... ... ... Күміс және алтын ақшалар жүзік, сырға, білезік түрінде
пайдаланылды.
Бірақ б.э. ... ХІІІ ... ... ... ... ... бола
бастаған. Осындай себепке байланысты көптеген ақша бірліктері фунт
стерлинг, ливр ... ... ... ... фунт) салмақ бірліктері атауымен
аталады. Алғашқыдағы ... ... бар ... ... ... ... әр ... массадағы біркелкі формасы бар металл ақшалар ауыстыра
бастады.
1.2. Ақшаның қажеттілігі мен ... ... өмір ... объективті қажеттілік ол тауар өндірісі және
тауар айналысының болуына негізделеді. Кез ... ... ... ... ... ... ... Тауар және ақша бір-бірінен бөлінбейді. Ақша
айналысы болмаса, онда тауар айналысы да болмайды.
Бірақ ХҮІ ғасырдың ... (1516 ж.) ... ... ... ... Моор өзінің «Жаңа утопия ... және ... ... ... ... ... ... еңбегінде: «Алдау, ұрлау, тонау... кісі
өлтіру заң тәртібімен ... ... кім ... ... де ... ... ала ескертілмеу мүмкіндігі бар жерде алдымен ақша құрылмай,
олар да жоғалмайды, сонымен бірге, ақшаның жоғалуына байланысты ... ... ... және ұйқысыз түндері де ұмытылар еді.
Егер ақша адам ... ... ... онда ... ақша қажеттілігінен
туған кедейліктің өзі де жойылар еді».
Ол ... ... тағы ... деді: «Қай жерде болсын барлық нәрсені ақша
өлшемімен өлшейтін ... онда ол ... ... ... ... және
дұрыс ағысының болуы мүмкін емес».
ХІХ ғ. Социал утопистері – Прудон, Оуэн, Грей және ... ... ... ... ... ... өндірісін сақөтай отырып, ақшаны
жоюдың ... ... және оны ... ... ... ... де ... Қазан революциясынан (1917) кейін,
азамат соғысы жылдарында ақшаның құнсыздануы байқала бастаған кезде ... сәті ... яғни ... өзі ... алып келді деген тұжырымдар пайда
бола бастады. Керек десеңіз ауыл ... ... ... ... айырбастауды ұйымдастыруға тырысты. Шындығында, оның бәрі сәтсіз
аяқталды. С.Г.Струмилин ақшаның орнына еңбек бірліктері – ... ... ... Смит ... ... бірліктерді – энедаларды
пайдалануды ұсынды.
Осыған байланысты К.Маркс былай ... ... жоя ... ... ... ең ... сатысында (коммунизмде) болуымыз мүмкін немесе
ең төменгі сатыға (алғашқы қауымдық құрылысқа) қайта оралар едік. ... де ... – ол ... ... да ақша ... олар бар ... береді.
Ақша тауардан дами отырып, тауар болып қала береді, бірақ тауар ерекше
жалпылама эквивалент.
Алтын жалпыға бірдей эквивалент ролін орындау үшін ең бір ... ... ... ... ... ол ... ... сапаға ие: бөлінуі оңай,
әдемі, бұзылмайды, тот баспайды, тек қана «патша арағында» (2/3 тұзды және
1/3 азот ... ... ... ең ... ... ... ... ие.
Қанша дегенмен оның қорының аз ... ... ... кететін еңбек
шығындарының өте жоғары болуына әкеліп соқтырады. ... ... ... ... Ол әр ... ... пайдаланылады – электроникадан бастап
зергерлік істерге дейін, ... өте жұқа ... ... ... түрінде кездеседі. Тек қана циферблаты 6 м диаметрдегі Кремль
курантына алтын жалату үшін 26 кг ... ... ... алтын жалату
қалыңдығы 3 мк. жуық. 4000 жылдардан бастап б.ғ. және 1985 ... ... ... ... ... 90 мың т. ... ХХ ... 60 мың
тоннадан астамы өндірілді, соның ішінде 30 мың тоннаға жуығы – екінші дүние
жүзілік соғыстан кейін ... ХІХ ... ... ... өндіруден бірінші орында болды.
Өткен ғасырдың 40-жылдарында оның дүниежүзілік ... ... ... %-ды құрады.
Алтын өндіру қиын және капиталды көп қажет етеді. сонымен 1 кг ... үшін 3000 м орта ... тау ... 100 ... ... ... ең көп өндіретін Оңтүстік Африка Республикасында (ОАР) алтын
өндірушілердің еңбек ету ... ... ... ... олар ... температурада терең жер астыларында жұмыс істейді. Мұнан бұрын, ОАР-
да ... ... ... 2/3-і ... ал ... 1/3 ... өндіру дүниежүзінде апатты жағдайда құлдырауда.
Қазақстанда 160 алтын кен орындары бар. Соның ішінде 60-сы жұмыс істеп
тұр және олардың жылдықөнімі 1994 жылы 25 ... ... ... тек қана ... ... ... ғана ... сонымен қатар
электронды-есептеуіш және компьютерлік техникаларды жасау үшін ... ... ... табу ... әр кез ... ... ежелгі уақыттарда ал-химиктер еңбектенді. Ежелгі Египетте жалған
алтын құймалары табылған. Біздің ғалымдар ұзақ ... ... мен ... ... ... ... ... құрамда алды: палладий - 65%,
индий - 35%. Электр кедергісі алтынның техникалық ... ... ... қаттылығы алтыннан алты есе асып түседі.
Жасанды алтын өнеркәсіпте, тіс салуда және зергерлік бұйымдарды ... ... еш ... ол ... ... ... ретінде бола
алмайды. «Ақша – зат емес, ол – қоғамдық қатынас».
Ақша - өндіру мен бөлу процестерінде адамдар ... ... ... ... ... ... даму үстіндегі
экономикалық категория ... ... ... ... ретінде
ақшаның мәні оның үш қасиетінің бірігуімен көрініс табады.
- Жалпыға тікелей айырбасталу;
- Айырбас құнының дербес формасы;
- Еңбектің сыртқы заттық ... ... ... ... ақшаны пайдалану, кез келген
материалдық құндылықтарға ақшаны ... ... бар ... ... ... бұл мүмкіндік елеулі қысқарды және тік
қоғамдық жиынтық өнімді пайдалану және бөлумен ғана ... ... ... жер асты байлықтары сатылмады және сатып ... ... ... ... ... ... ... тікелей
айырбастау формасында ақшаны пайдаланудың көлемі едәуір ... ... ... ақшалай тауар ретіндегі ролі
туралы әр түрлі көзқарас бар. Біреулер ... ... ол ... ... ... және ақша ... атқару ролін
орындауды толығымен тоқтатты дейді. Құнның ақшалай ... ... ... ... қайтып келді. Несие ақшалар жалпыға бірдей
эквивалент ретінде ... ... ... ... ... атқаруды
жалғастыруда дейді екінші біреулер. Ал, енді үшінші ... ... ... ... және ол ... ... ... орындаушы, ерекше тауар ретіндегі өзінің қасиеттерін сақтап ... ... ... ... ... жоқ. ... айналыс және
қорлану құралы болып, алтын ...... ... ... ... ... ... атқарады. Бірақ та алтын дүниежүзілік ақша болып қалып
отыр десек, онда ол жалпыға бірдей эквивалентті білдіреді.
1.3. Ақша қызметтері және олардың ... ... ... ... қызметі ақшаның тауар айырбастау процесінен туындайтын,
тауар өндірушілердің өзара байланысының формасы ... ... ... белгілі бір жағын мінездейді. Ақша бес түрлі қызмет
атқарады: құн ... ... ... ... ... қор және ... жинау
құралы, дүниежүзілік ақша.
Ақша құн өлшемі ретінде. ... ... ... ... ... ... Бұл ақшаның барлықтауарлар құнының өлшемі ретіндегі
қабілеттілігін білдіреді, бағаны анықтауда ... ... ... жеке құны бар ... ғана, құн өлшемі бола алады. Бұндай тауар болып
өндіруіне қоғамдық еңбек жұмсалған, құнды құрайтын алтын саналады. Яғни ... ... ... ... атқарады. Ақша еңбек өлшемі – ол жұмыс уақытын
емес, осы еңбекпен құрылған құнды көрсетеді.
Ақша құн ... ... ... оймен ойлау арқылы орындайды. Яғни
тауардың құнын өлшеу ақшаға айырбасталғанына дейін орындалады, ... ... ... ақша формасына айналуы үшін тауардың бағасын
белгілесек жеткілікті.
Тауар бағасын өлшеу үшін қолма-қол ... ... ... емес, себебі
еңбек өнімін теңестіру ойша орындалады. Тауарларды ... ... ... өйскені олар адам еңбегінің өнімі.
Ақша түрінде көрінетін тауардың құны, оның бағасы болып ... ... ақша ... ... ... ... болған жоқ. Ақшаның өз
бағасы болмайды, олардың құны ... ... ... ... Бағаның
орнына ақшалар, кез келген тауарлар санын сатып алу мүмкіндігі бар. ... ... ... ... ... ... эквивалент ретіндегі ақшаның тауарға деген
қатынасын көрсетеді. Бірақ тауардың бағасын ... үшін баға ... ... ақша ... ... ... мыс) мемлекет заңды түрде баға
масштабын тұрақты етіп ұстады. Металлдың салмақтық санын ақша бірлігіне
бекітті. ... рет ... ... ... баға ... ... ... сай келді. Мысалы, фунт стерлинг алғашында күмістің
фунты есебінде пайда ... ... даму ... баға масштабы ақшаның
салмақтық мазмұнынан ерекшелене түсті.
Біздерге ақша айналыс құралы қызметін негізінен ... ... ... ... ... сатып алуы
кезінде орындайды. Шет елдерде мұндай шектеулер жоқ. Онда ... ... және т.б. ... ... ... тыйым салынбаған.
Айналыс құралы ретінде ақша қызметтірінің ерекшеліктері мыналар:
- Тауар мен ақшаның қарама-қарсы қозғалысы;
- Оны идеалды ақшалар емес, ... ... ... ... ... бұл ... тауарларды айырбастау өте тез орындалатын
болғандықтан, оны ... ... емес ... оны ...
ақша белгілері орындайды.
Бірақ бұл, несие және қағаз ақшалар ... ... ... ... сөз ... Бұл байланыс несие ақшалардың алтын ... ... ... түсіндіріледі.
Ақша айналыс құралы қызметін атқаратын ... ... ... саны ... тиіс ... ... сомасымен
анықталады. Қанша дегенмен бір ақша ... бір – ... ... ... ... болғандықтан, ақша айналысы қанша көп болса,
айналыс үшін ... ... саны ... аз ... ақшаның айналыстағы массасы тауар массасынан көп болса, онда ... ... яғни ... алып ... төлем құралы. Тауар айналысы ақша қозғалысымен байланысты. ... ... ... ... тауар қозғалысымен бір уақытта тоғысуы ... Ақша ... ... ... ... Олар ... ... еркін
аяқтайды. Ақшаның қозғалысы тауар қозғалысынан ерте ... кеш ... ... мен ... қарама-қарсы қозғалысы болмаса, яғни тауар
төлем ақы түскенге дейін сатып алынған немесе керісінше ... онда ... ... ... ... ... атқарады.
Ақшалар төлем құралы ретінде тек қана тауар айналысына ғана емес,
сонымен бірге ... ... да ... ... барлық ақшалай
төлемдерді төмендегідей етіп топтауға болады:
- Тауарларды және қызметтерді төлеуге байланысты міндеттемелер;
- Еңбек ақы ... ... ... ... ... ... міндеттемелер;
- Банктік қарыз, мемлекеттік және тұтыну несиесі бойынша борыштық
міндеттеме;
- Сақтандыру міндеттемелері;
- Әкімшілік-сот сипатындағы міндеттемелер және басқалары.
Ақша ... ... ... ... құралынан өзара айырмашылықтары
бар. Бұл қызметте ақшалар делдал болып табылмайды, ол тек қана ... ... ... ... ... ақшаның өз бетінше еркін
қозғалысы байқалады. Тауарды несиеге ... ала ... ... алушы сатушыға
ақшаны берудің орнына, борыштық міндеттемені жазып ... Бұл ... ... ақша ... ... ретінде қызмет атқарады.
Төлем құралы қызметін толық бағалы емес нақты ақшалар (қағаз немесе
несие), ал ... ... ... ... ... ... ... құралы ретіндегі ақшаның қызметі оның бұдан бұрын қарастырылған
қызметтерінен айырмашылығы болғанымен ол ... ... ... ... Ақшаның төлем құралы қызметі, оның құн өлшемі және ... ... ... етуі ... көрінуі мүмкін. Ақшаның төлем құралы ретінде
қызмет етуінің дамуы резервтік қор құрудың, яғни ақшаның қор және ... ... ... ... екендігін көрсетеді.
Ақша – қорлану және қазына жинау құралы ретінде. Ақшаның төлем және
айналыс құралы ... ... ... ... ... ... ... қажеттігі Т – А – Т айналымының екі актілерге Т – А және А – ... ... ... ... ... қазына жинау тек қана ақша айналысын
реттеуші ролін ... ... ... және ... айналысының кеңеюі
барысында металл ақшалар қазынадан айналысқа шығып отырды ... ... ... ... ... ... айналыстағы ақша массасын
реттегіш ролін атқармайды. Қазына тек қана ... ... ... ... ... тек қана ... сақтандыру қоры ретінде
болады. Алтын резервтері мемлекетке экономикалық тәуелділіктің боуына
кепілдеме ... 1998 ж. 1 ... ... ... ... ... алтынның қалдығы 41781,1 млн теңгені құрады.
Несиелік және қағаз ақшалар қазына жинау құралы ... ... ... ... меншікті құны жоқ. Бірақ та осы қызмет негізінде
олар ... ... ... асырады.
Ақша айналыс саласынан уақытша шығып қалғаннан кейін олар қорлана
бастайды. Қорлану қызметінде ақша өзінің құнын сол ... ... ... ... ... ... ... немесе айналым құралы ретінде түсе
алады. Шынында да бұл елдегі ақша айналысының тұрақтылығы жағдайында, ... ... ... ғана мүмкін.
Тауар өндіріс жағдайында қорлану екі формада жүреді:
- Кәсіпорындар мен ... есеп ... және ... ... қаражат қалдығы түрінде ұжымдық қорлану;
- Банктердегі салымдар, мемлекеттік облигациялар.
Бірақ алтын айналысы тұсында да ... ... есеп ... елдердің ұлттық валюталары қызмет етті. 1913 ж. ... ... 80%-зы ... фунт ... ... ... ... жүзеге асырылады, ал алтын ... ... ... ... ғана ... етті.
Бреттон-Вудстағы (1944 ж.) мемлекетаралық келісімге келу, доллар мен
фунт стерлингке резервтік валюталар мәртебесін берді. Кейіннен дүниежүзілік
ақшалардың жаңа ... СДР – ... ... алу ... ЭКЮ – ... алу бірлігі пайда болды. Ал 1999 ж 1 қаңтарынан бастап Еуропаға
ынтымақтастық елдердің ... ақша ... ... ... ... уақытта дүниежүзілік несиелік ақшалардың ... ... одан әлі ... жоқ. ... ... ... (СДР,ЭКЮ) өзіндік меншікті құндары жоқ, сондықтан да олар
толыққанды ... ... ... ... ... алмайды. Бұл қызметті
тек қана алтын нарығындағы операциялар арқылы алтын атқарады.
2 – тарау. Қазақстандағы ақша ... ... ... ХХ ғасырдың басы мен орта шеніндегі ақша реформалары
Революцияға дейінгі ... ... ... жж. ... ... ... ... айналысы бар алтын монометаллизм
жүйесі енгізілді. Айналыста алтын, күміс және мыс монеталар жүрді. Негізгі
ақша белгілеріне 92 % ... ... ... ... ... ... ... Ақша массасының басты бөлігін алтын монеталарға
ауыстыратын айналыс құралдары құрады, сондықтан да оларға деген ... ... ж. ... Уақытша үкімет 20 және 40 рубльдік ақша белгілерін
шығарды, олар шынының бетіне ... ... ... бұны ... ... деп атады. Несиелік ақшалар мен «керенкилерден» басқа
Уақытша үкімет айналысқа суррогаттың әр ... ... ... ... ... міндеттемесі, займ купондары.
Мемлекеттік шығыстарды жабу мақсатында үкімет ірі ... ... ... Ұсақ ... ... чектер, бондар, маркалар және ... ... ... ... Ресейде ақша жүйесінің жалпы құлдырауы
басталып, оның Қазақстанға да өзіндік ықпалы болды. ... ... ақша ... жағдайы біршама нашарлай түсті. Үш жыл ішінде ... ... ... ... ... 48 есеге дейін өсіп кетті. Ақша
10 есеге құнсызданды. 1919 ж. ... рет ... ... ... ... есеп ... ... айналысқа шығарылды. Түркістанда,
Солтүстік Кавказда, Кавказда, Қиыр Шығыста және басқа жерлерде жергілікті
ақша ... ... ... ... Ақша массасы сан алуан түрлі
болды. Жергілікті ақша белгілері Жетісуда, Верный ... ... ... ... несиелік билеттер Мемлекеттік банкте апиынмен
сақталған және Жетісу облысының барлық ... ... ... ... несиелік билеттің бет жағында көрсетілген жазу ... ... ... ... бағалы дәрәлік шикізаттың 275 пуды болды, олар
елдің ... ... ... ... ... ... ... нығайта алмады.
«Верненск рублі» күн сайын құнсыздана бастады.
Азамат соғысы мен ... ... ... интервенттер,
шетелдіктер және ақ гвардия «үкіметі» өздерінің ақшаларын басып шығарды.
Олардың ... әр ... ... және олар ... құнсызданды.
Ақшаның қатты құнсыздануының нәтижесі: шаруашылық қатынастардың
натуралдануы мен ... ... ... болып табылды. 1920 ж.
соңынан бастап «еңбек паегін» ақысыз беру ... ... ... пәтерақы
және коммуналдық қызметтер үшін төлем төлеу алынып тасталды. Оқушыларға
тегінкиім берді. Базарлардың ... ... ... ... ... айырбас эквивалент (мысалы, етік жұбы 30 фунт ... ... ... қара ұнға немесе 3 фунт махоркаға және т.б.) түрінде жүзеге асырылды.
1921 ж. ... ... ... Х ... жаңа экономикалық саясат
(ЖЭС) қабылданды. Шаруалар өнім салықтарын ... ... ... өнімдерін базарға сатуға мүмкіндік туды. Қала мен ауыл ... ... дами ... Жеке ... ... ... және ұсақ
өнеркәсіпке араласуына жол берілді.
Біртіндеп еңбекақыны ақшамен төлеу ... ... ... 1921 ж.
көктемінде ақшалай еңбек ақыны төлеу тек 10 % құраса, онда 1923 ж. ... ол – 80 %-дан ... ... Бұл ақша ... ... ... ... ж. қазанда Ресей Кеңестік Федеративтік Социалистік Республикасында
Мемлекеттік банкі ұйымдастырылып, ол ... ... ... ... ... ... ... басты міндеті ақша реформасын ... ... ... ... өткізудің экономикалық алғышарттарына ЖЭС ... ... ... ... жақсаруы: әр түрлі өнеркәсіп
саларындағы өнімдер көлемінің өсуі, ... ... ... ... ... өсуі ... ... тауар айналымының
артуы жатады.
Ақша реформасының мазмұны. Ақша реформасы екі кезеңде жүргізілді. 1922 ... ... және 11 ... ... ... Мембанкке 1, 2, 3, 5, 10, 25
және 50 ... ... ... ... ... туралы құқық
берілді. Бір червонец соғысқа дейінгі алтын монетадағы (7,74234 г алтын) ... ... ... ... кәсіпорындарда вексельдік және
тауармен қамтамасыз етілген ... беру ... ... ... Бұл ... ... ... чевонецтерді шығаруға мүмкіндік
берді.
Червонецтер ірі ақша болғандықтан да олар ... ... ... ... ... ... ақша белгілері өздерінің ұсақ құндылығына
қарамай, олар ұсақ бөлшек сауда және базар айналымында қызмет ете ... ... елде екі ... ... ... ... ... несиелеу барысында шығарған червонецтері және Халықаралық ... ... ... жабу мақсатында шығарған кеңес ... ... ... ...... пен ... жағдайына қатты әсер
етті. Жалақы червонец түрімен есептелгенімен ... ... ... ... өздерінің өнімдерін құнсыз кеңестік ақша белгілеріне
сатқылары келмеді.
1888 ж. ... ... ... Яковлевич Сокольников (Бриллиант) 1922-
1924 жж. ақша реформасын ұйымдастырушы және ... ... 1921 ... ... ... ол ... Халық Комиссариатын басқарған болатын. Оның
жетекшілігімен бөлінген қаржы-несие жүйесі қалпына келтірілді. Не бары ... ... 1924 ... аяғында, мемлекеттік бюджет тапшылықсыз болды. ... ақша ... ... ... ... ... мүмкіндік жасады. Алтынға валютаның ... ... ... ғана ... ... ... Г.Я.Сокольников алтын резервтерін жинақтау
қажет деп санады.
1922-1924 жж. ақша реформасында көптеген адамдар құнсыз қағаз ақшалардың
орнына мыс ... ... ... ... деп ... ... ... ақша белгілерін ... ... Ұлы Отан ... ... ақша ... ... басуға
мүмкіндік жасады.
2.2. Кеңестер одағынан тәуелсіздік алғанға дейінгі ақша
реформасының мәні
Ұлы отан соғысы елге – 679 млрд рубльге ... ... оның ... ... 551,1 млрд ... ... ... дейінгі бағамен есептегенде).
Өндіріс пен халық тұтынатын тауарлардың сатылу көлемінің аяқ ... ... ... ... азайтты. Осы уақыт ішінде әскери
шығыстар өсе бастады. Оларды жабу ... ... ... ... қоса ... салық, баласыз адамдарға салық, шағын жанұяларға салық
және жалғыз басты азаматтарға салынатын ... ... ... ... ... ... түрде жазылу және әскери техникаларды құрауға
ерікті жарналар беру жұмыстары ұйымдастырылды. Соғыс уақытында ... 270 млрд ... ... ... ... 25,4 % ... түсті.
Бюджет тапшылығы эмиссиялау есебінен жабылды.Өндіріс ... ... ақша ... ... Бұл ... нарықта бағаның көтерілуіне әкелді. Мемлекеттік сауданың тұтыну
заттарына соғысқа ... ... ... ... ... ... ... карточкалық жүйе арқылы қол жеткізді рубльдің ... ... ... берді.
Соғыстың зардаптарын жою үшін экономика облысында рубльдің тұрақтылығын
және оның ... алу ... ... ... ... ... және ... өндіріс көлемінің ұлғаюы, тауар айналысының, мемлекеттік
кірістердің көбеюі ақша реформасын жүргізуге ... ... ... ОК ... ... 1947 ж. 14 желтоқсанда «Ақша реформасын жүргізу
туралы және азық-түлік пен өнеркәсіп тауарларына карточкаларды алып ... ... ... ... жаңа ақша ... 1, 3, 5, 10, 25,
50, 100 ... ... ... Ақшаның айырбасталуы қысқа мерзімде
15-20 желтоқсан аралығында жүзеге ... Ол ... ... ... ... ... ... шығарылған металдық монета
айырбасталуға жатпады және айналыста ... ... қала ... ... ... үшін жалақы бұрынғы мөлшерде жаңа ақшамен
төленді.
1950 ж. 1 ... ... ... ... ... ... ... 0,222168 г таза алтынмен белгіледі. Осы бекітілген алтындық
құрамына ... ... ... ... ... ... анықталды.
Осылайша бұрынғы 5 рубль 30 тиынның орнына – 1 доллар (доллардың алтындық
құрамы ол кезде 0,888671 г ... ... үшін 4 ... ... жаңа бағам
белгіленді. Ағылшын фунт стерлингіне қатысты алғанда – ... 14 ... ... ... 11 ... 20 тиын бекітілді. Соған сәйкес ... да ... ... ... өзгерді. Шетел валюталарының алтындық құрамы
немесе олардың бағамдарының кейінгі өзгерістері ... ... ... өзінің түзетуін енгізуге тиіс болды. Шетел валютасына қатысты
рубль бағамының жоғарлауының зор маңызы бар. ... ... ... ... оны ... есеп айырысуларды пайдалануын кеңейтті.
Рубль бағамын алтын базасына өткізгеннен кейінгі он жылдың ішінде (1950-
1960 жж.) ... ақша ... ... ... ... сондай-ақ
өндіріс, ұлттық табыс көлемі және т.б. шамадан тыс өсті. Экономикалық
қызметтердің ... ... ... ... ... ... ... үлкен сомалардағы шоттармен жұмыс жасау
іс жүзінде қаржы-банктік және ... ... ... қиындатып
жіберді. Баға масштабы өте ұсақ болып ... ... да ... ... 10 ... ... рубльдің алтындық құрамын көтеру және
айналыстағы ақшаларды жаңаға айырбастау туралы шешім қабылдады.
1961 ж. ... ... ... жаңа ... ... ақша
бірліктері шығарылды: 1, 3, 5 қазыналық билеттер мен 10, 25, 50 және ... ... банк ... ... ... 1, 2, 3, 5, ... 20 және 50 ... монеталар. Ескі үлгідегі ақша билеттері және
монеталар жаңа үлгіге 1:10 арақатынасымен ауыстырылды. 1, 2, 3, 5 ... ... ... ... номинал бойынша қала
берді.
Айырбас 3 ай ішінде 1961 ж. 1қаңтарынан ... 1 ... ... шектеусіз жүргізілді. Сондықтан да 1961 ж. І тоқсанында айналыста
ескі және жаңа ақшалар ... ... ... ... ... 1:10
арақатынасымен жүргізілді. Сонымен бірге осындай арақатынаста ... ... ... жалақы тарифтері, зейнетақы мөлшері, степендия, барлық
төлемдік міндеттемелер, келісім-шарттар және т.б. ... ... ... ақша ... және ... ... ... жеңілдетті. Ақша билеттерінің пішіндері шағын болып келуі, оларды
айналыста қолайлы етті.
Баға масштабын ірілендірумен бірге рубльдің алтындық құрамын көтерді және
оның ... ... ... ... ... ... асты. 1961ж. 1
қаңтарынан бастап, рубльдің алтындық құрамы 0,222168 г орнына 0,987412 г
етіліп қайта ... ж. ... ... ... банкінің құрылуымен
байланысты, 1991 ж. дейін экономикалық өзара көмек кеңесіне мүше елдердің
арасында көп ... ... есеп ... үшін қолданылатын ақша
бірлігі – аудармалы рубль енгізілді.
3. ҚР ... ... ... ақша ... мен ... келтірудің шешімді жолдары ... ... ... ... ең ... ... 1000 рубльден
аспады. Ал зейнеткерлерге 200 ... ... ... ... ... ... ... жоғары сомада ақшасы бар адамдарға
табыс көздері туралы декларациямен арнайы комиссияға бару керек ... ж. 23 ... ... бір ... ... ... де шек ... Салымдарды тек қана жинақ банктері арқылы тұрғылықты ... ... 500 ... аспайтын сомада бере отырып, ол туралы төл-
құжаттарына белгі қойылды.
«Павловск» реформасы нәтижесінде ... 8 млрд ... ... тасталып,
оның иелік ету заңдылығы дәлелденбеген болатын.
Бірақ бұл шара рубльдің сатып алу қабілетінің ... әсер ... ... ... ... өсуінде байқалды.
Қайта құру жағдайында өндірістің құлдырауымен бірге айналыстағы ақша
массасының өсуі қатар ... ... мен ... ... ... ... Бұл үшін қажетті валютадағы 1,63 млрд доллар сомасын алтынды
сатудан түсірді: 1989 ж. – 300 т., 1990 ж. – 234 ... ж. ... ... ... 25 илрд ... ... бұл 1981-1985 жж.
қоса алғандағыдан біршама үлкен. Қыруар ақша массасы бос ... ... ... ж. ... «1961 ... 50 және 100 ... ... ақша
бірліктерін КСРО Мембанкінде төлем ретінде қабылдауды және олардың
айырбастау тәртібін ... мен ... ... ... ... ... ... Президеттің Жарлығы мен КСРО Министрлер Кабинетінің
қаулысы қабылданды. Айналысқа 1991 ж. шығарылған жаңа ... ... ... ескі ... жаңа ... ... не бары үш күн
берілді.
КСРО ыдыраған соң ... ...... ... кезеңде, ТМД-ға
кірмейтін елдерді қоса алғанда, тәуелсіз мемлекетер аумағында айналыста
жүре берді. Әр түрлі себептерге ... ең ... жаңа ... ... ... ... тез қалыптасып үлгерген заңдармен
экономиканың социалистік директивті ... ... өтуі ... ... ... ... сақтау аумағы сәтсіз үзілді.
КСРО ыдыраған соң ақшаны дезинтеграциялау процесі өте күрделі жүргізіліп
және бұрынғы кеңес мемлекеттерінің меншікті ұлттық ... ... ... ... ... ... ... 15 ұлттық
банктер бір-біріне тәуелсіз түрде орталық банк ролін атқара бастады. Мұнадй
салдардың біріне несиелік экспансиялау жатты. ... ... ... ... ж. ... ... беру көмегімен кәсіпорындардың міндеттемелері
бойынша өзара есеп айырысуды ... Бұл ... ТМД ... ... ... қайталады. Ресей қолма-қол рубльді шығаруда монокомитетке
айналғанымен де кейбір КСРО-ның бұрынғы ... ... ... ... басқа республикалардың сатып алушыларынан «қорғау»
мақсатында өздерінің ... ... ... ... Мұндай
жағдайлар, Украинада, Литва, Латвияда және Әзірбайжанда болды.
Қазақстан Республикасы Президентінің ... екі күн ... соң ... 1993 ж. 1 ... айына дейін ұзартылып, айырбас шегі бір ... ... ... ... ақша ... ескі ... ақшаларды ТМД елдеріне, оның
ішінде Қазақстанға қарай жаппай ығысуына жол берді.
1992 ж. бірінші ... ... ... ... ... ... ... үзіп, өз валютасын шығаруға бетбұрыс жасаған
болатын. Жаңа ақшаларды шығаруға ағылшынның «Харрисон» ... ... ... 1993 ж. 1, 3, 5, 10, 20, 50 және 100 ... ... ... ... қолдан жасаудан қорғалатын 18 дәрежесі бар.
1993 ж. 12 қарашада Қазақстан ... ... ... ... ... ... енгізу туралы» Жарғыға қол қойды.
Осы жарғысен 1993 жылы 15 ... ... 8-ден ... ұлттық валюта – теңге
енгізілді.
КСРО Мембанктінің және 1992-1993 жж. Ресей үлгісіндегі қазыналық және
банктік билеттерді айырбастау 20 ... ... 18-де ... ... ... ... салымдар мен міндеттемелердің
теңгеге айырбасы 1 теңге үшін 500 рубль айырбас бағамы бойынша жүргізілді.
Қазақстан Респубоикасының 16 жастан асқан ... ... 100 мың ... ақша ... алды. Айырбас бір рет қана жүргізіліп, ол туралы
төлқұжатқа белгі соғылды. 100 мыңнан ... ... ... жеке бет ... оны 6 ай мерзім ішінде пайдалануға құқысыз ... ... ... шығу ... ... ... құрылған комиссия тексерді.
Комиссияның шешімі ... бұл ... ... бұрын босатылды.
15 қарашадан 18 қарашаға дейінгі аралықта халық теңгемен және рубльмен де
есеп ... ... ... ... ... сол сияқты бөлшек сауданы
жүзеге асырушы және халықка ақылы қызмет көрсететін тұлғалардың ... ... ... ...... 1961-1993 жж. 1, 3, ... 20, 50, 100, 200, 500 ... ... 1993 ж. шілдедегі ақшалай
түсімдердің ... ... ... ... 1,3 коэффициентке түзетілген
шамада қабылдады.
Кәсіпорындардың баланстарындағы рубльмен берілген активтер мен пассивтер
екі күн ішінде (15-16 ... ... ... Қолма-қол ақшаны
айырбастау және активтер мен пассивтерді қайта есептеу ... ... ... ... ... ... ... теңгенің валюталық бағамын: 1 доллар
= 4 теңге 70 тиын шамасында белгіледі. Келесі ... ол ... өсіп ... ... баға мен ... да ... өсуі ... ірі ақша купюраларын қажет етті. 1994 ж. бастап
200, 500, 1000 және 2000 ... ... ... ... 1995 ... ... біртіндеп айналыстан шығып қалды, олардың орнына мыс-никельден
жасалған 1, 3, 5, 10, 20 теңгедегі монеталар шыға бастады. ... ... ... жүз ... ... ... 100 теңгелік күміс
монеталар шығарылды. 1995 ж. аяғында «Жібек жолы» жиынтығын құрайтын жоғары
сыныпты төрт ... ... ... ... ... 57,54 г құрайтын
жиынтығына 1, 2, 5 және 10 мың ... ... ... ... ... 816
доллар тұрды.
Сонымен Қазақстан теңгесі соңғы жылдары ... ... ... болып қана
қоймай, еркін алмастырылатын валюталарға шексіз айырбасталды және біршама
тұрақты валюталар қатарына кіреді.
Қазақстанға ұлттық валютаның сәтті ... әрі ... оның ... ... ... ... ... талап етеді.
Қорытынды
Ақшаның пайда болуы мен ... ... ... ... ... ... ... бірі ерте дүниедегі грек ойшылы Аристотель
ұсынған қағидаға ... ... ... – белгілі шарт, адамдар арасындағы
саналы келісім нәтижесі ретінде қарады. Басқа бағыттағы ... ...... бекіткен тауарды айырбастауға қажетті құрал ретінде
қарастырған. Үшінші өкілдері ақша өзінің табиғаты бойынша алтын мен ... ... ... болуын түсіндіру үшін, «тауар құны қатынасында
қорытындылатын, ... даму ... көз ... оның ... ... ... ... алатын ақшалай түріне дейін қарау керек. Сонда
ғана оның жұмбақтығы да ... ... ақша ... ... – қол және ...... ... бөліне отырып, олар қазірде ерекше айналым сипатына ие болып отыр.
Сондай - ақ ақша ... ... ... және сату ... яғни ... ... ... байланысты ақша айналымын;
- тауарлы емес сипаттағы есеп айрысулармен байланысты ақша айналымы;
- ақша айналысы бірнеше тарихи кезеңдерден өтті және ... ... ... ... ... асырылады.
Міне осындай игі шараларды жүзеге асыру барысында біз өзіміздің ақша
айналымын реттестіре аламыз.
Алпауыт шет ... ... ... ... ... ... ... төл теңгеміздің тегеуріні өз үлесін аздап төмендетуде.
Сол себепті ақша реформасын ... ... ... сипатқа ие бола
отырып, жаңа толықтыруларды талап етеді.
Пайдаланылған ... Ғ.С. ... ... ... А; 2001 ... Я. ... ... теория негіздері» А; 1998 ж;
3. Экономика: Учебник/Под.ред. А.С. Булатова. – М., 1995 г;
4. Агапаво Т.А., Серегина С.Ф. ... ... ... – М., 1997 ... ... В.М., ... П.И., Леуский А.И., Тарасевич Л.С.
Макроэкономика. СПб., 1997 ... ... Э. ... СПб., 1994 г;
7. Кейнс Дж. М: Общая теория занятости, процента и денег/Антология
экономической классики. – М., 1992 ... ... Н.Г. ... – М., 1994 ... Фишер С., Дорнбуш Р., Шмалензи Р. Экономика – М., 1993 г;
10. Хейне П. Экономический образ мышления. – М., 1991 ... ... ... ...... ТОО ... 1997 г;
12. Дайджест экономической теории – М.: Аналатика – Пресс, 1998 г;

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша қаражаттар операцияларын есепке алудың мәнi мен мақсаты22 бет
Қазақстандағы ақша - несие саясатының негізгі мақсаты7 бет
Жалған ақша немесе бағалы қағаздар жасау және өткізу9 бет
Қазақстан Республикасы ұлттық банкінің ақша-несие саясатын жетілдіру бағыттары9 бет
Қазақстан Республикасының ақша-несие саясаты36 бет
Ақша несие саясаты мақсаттары мен құралдары23 бет
Қаржы – мақсатты ақша қаражат қорларының экономикалық негізі29 бет
Ақша-несие саясаты туралы ақпарат35 бет
Мемлекеттің ақша-несие саясаты туралы ақпарат33 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь