Жер бетінің бедері

Жоспар.

I Кіріспе.

1.1. Жер бетінің бедері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 1 б

1.2. Жердің сыртқы қабаттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10 б

1.3. Жер қыртысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13 б

1.4. Жердің физикалық қасиеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15 б

II Жердің жылулығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...17 б

2.1. Жердің химиялық қасиеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...19 б

2.2. Жердің даму кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23 б

III Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...24 б
Кіріспе
Жер шексіз әлем кеңістігінде толып жатқан сансыз көп ғарыштық денелердің бір ғана.
Жерді планета ретінде астраномия ғылымы зеріттейді.
Ал биология – жер қыртысын және «Литосфера» қабатын зеріттейтін ғылым ретінде, жердің жаратылысын және оның даму тарихының алғашқы шағында болған геолоиялық оқиғалардың құпия сырларын дұрыс түсіну мақсатында астрономия ғылымының жетістіктерін пайдаланады. Жер бетінде және оның терең қойнауында тоқтаусыз жүріп жатқан геологиялық процесстердің көпшілігі сыртқы ортаның әсері мен, ғарыштық әрекеттермен тығыз байланысты.
Жердің Ғарыш әлемінде алатын орны және оның басқа планеталармен байланысы жөніндегі алғашқы ұғым өте ерте кезден – ақ бастап қалыптасты
        
        Жоспар.
I Кіріспе.
1. Жер бетінің
бедері...................................................................
.....................................................1 б
2. Жердің сыртқы
қабаттары................................................................
.........................................10 б
3. Жер
қыртысы..................................................................
..........................................................13 б
4. ... ... ... ... ... ... химиялық қасиеттері
............................................................................
.......................19 б
2.2. Жердің даму
кезеңдері...................................................................
............................................23 б
III
Қорытынды...................................................................
............................................................24 б
Кіріспе
Жер шексіз әлем кеңістігінде толып ... ... көп ... бір ғана.
Жерді планета ретінде астраномия ғылымы зеріттейді.
Ал биология – жер қыртысын және «Литосфера» ... ... ... ... жаратылысын және оның даму тарихының алғашқы шағында ... ... ... ... ... ... ... астрономия
ғылымының жетістіктерін пайдаланады. Жер бетінде және оның ... ... ... жатқан геологиялық процесстердің көпшілігі сыртқы ортаның
әсері мен, ғарыштық әрекеттермен тығыз байланысты.
Жердің ... ... ... орны және оның ... ... жөніндегі алғашқы ұғым өте ерте кезден – ақ бастап қалыптасты
Жер ... ... ... ... пішіндері геоидтан да күрделі. Өйткені оның
қалыптасуына геологиялық ... зор ... ... Жер ... ... (70,8%) су, ал қалған (29,2%) бөлігін ғана құрылық алып
жатыр . Дүние жүзілік мүхит ... ... бір – ... ... ... ... қана материктермен бөлінген. Оларға: Тынық, Атлант, Үнді және
Солтүстік ... ... ... 6 ... ... ... Оңтүстік Америка, Африка, Австралия және ... ... ... ... құралған.
Материктер Жер бетінде әр түрлі болып орналасқан. Құрылықтың ең ... тауы ... ... 8848м ... ... ал ең ... 11022м ... мұхит, Мариан шұңғымасы) болып саналады. Олардың
арасындағы айырмашылық -20км. ... ... ... ... ... құратын факторларға әр түрлі климат
элементтерінің, өзендермен көлдердің, ... ... ... және т.б. ... ... ... ... құратын процесстердің негізгі көзі күн радияциясы, ол
жер бетімен, гидросфера және ... ... ... ... ... қалыптастырады. Ал климат жағдайлары бүкіл жер бетінің
өзгеруінде негізгі факторлардың бірі болып саналады. Климат элементтерінің
ішіндегі аса маңызды ... – ауа ... Ос ауа ... ... ... ... ... қалыптасады. Мәңгілік
мұздықтар мен қар жамылғысының пайда болуы, тау ... ... ... және т.б. осы ауа ... ... ... ... маңызы элементтерінің бірі жауын шашын. ... ... ... және ... пайда болуына едәуір
әсерін тигізеді. Тау ... ... және ... ... ... ... тілімделір жаңа пішіндердің қалыптасуына
жауын шашын өте қолайлы жағдай жасайды. Жел, бір ... құм ... тау ... ... ... өңдеп механикалық әсер ете, екінші
жағдайларда құмның шөгуіне және жаңа жер ... ... дюна ... ... ... ... ... жоғары тау өлкелерінде едәуір
механикалық жұмыс жасап, ерекше мұздық рельефін құрады.
Жер бетінің ... ... ... ... отыратын тағы бір
экзогендік рельеф құратын процестердің энергиялық көзі – ... ... ... Бұл ... ... неше түрлі опырылма, қорындар, сырғымалар,
қар көшкіндері және т.б. қиратқыш табиғи құбылыстар пайда болады.
Экзогендік процесстердің ... ... ... ... бірі ... өз өсі бойымен және күннің төңірегінде айналуы, осының әсерінен
жылдың төрт мезгілінің және күн мен ... ... ... Ауа
температурасының, жауын шашын мөлшерінің және табиғи қиратқыш ...... ... ... жалпы айтқанда рельефтің құрылуына едәіур
әсер ететін бүкіл табиғи ландшафтның жаңаруы осы ... ... ... ... өз өсі ... ... рельефтің өзгеруіне тікелей
ықпалын тигізеді.
Климат – рельеф құратын факторлардың ішіндегі ең ... ... ... ... ... әр ... Мысалы. Үгілу процесстерінің
қарқындылығы климатқа тікелей байланысты ол ... ... ... сипатын анықтайды, өйткені климат пен экзогендік күштердің
қарқындылық дәрежесі байланысты. Әр түрлі климат жағдайларында өздеріне ... ... ... ... ... Климат рельеф құратын процесстерге
қаншама тікелей әсер етсе ... ... ... ... ... гидросфера, топырақ - өсімдік жамылғысы арқылы ... ... ... ... ... Африка жағалауындағы Намиб шөлінің және
Оңтүстік Америкадағы ... ... ... болуы жағалау бойымен өткен суық
теңіз ағыстарына ... Осы ... ... ... ... пайда
болуына гидросфера арқылы әсерін тигізеді.
Климаттың функциясы болып табылатын өсімдік жамылғысының өзі рельеф
құратын ... ... ... ... жер ... ... жамылғысы
тұтас болып кеткен жағдайда су торларының ағуы ... ... ... ... ... Ал ... сирек болған жағдайда немесе жалаңаштанып
қалған аймақтарда физикалық және ... ... және ... ... әкеп ... ... ... борпылдақ түйіршіктер мен
шаң тозаң зшөлді жерлнрде желдің әрекетіне ... әр ... ... ... пен ... ... тура және жанама түрдегі байланыс
экзогендік рельефтің белгілі дәрежесінде ... ... ... Нақ ... экзогендік рельеф климаттық
белдемділікке бағынады. Ол ... ... ... ... ... ... Сондықтан эндогендік рельефті әдетте
«белдемсіз», яки «азональді» рельеф түрлеріне жатқызады.
Нивалдық климат. Жылдық барлық мезгілдеріне ... ... көп ... ... (қар, ... ... түсіп, жылдың жылы мезгілінде қары еріп, суы
буланып үлгермейтін климат. Жаутын қар, ... ... оның ... ... ... ... ... қары жинала келе мәңгі қарға
айналады да, мұздықтарға бастама береді. ... ... ... ... ... ... – жылдамалы мұздықтар. Қар мен мұз жамылғысы
болмаған, ашық жерлерде физикалық үгілу процесі қарқынды түрде дамиды. ... ... ... ... ... тау жыныстарын жеміру процессі) –
температураның ауытқып, қардың қатуы мен ... алма ... ... ... ... тау ... ... үгілуге ұшырап
бұзылуы. Рельеф құрылымына мәңгі тон ... де ... әсер ... ... биік ендік (Антрактидада, Гренландия, Солтүстік ... және қар ... ... ... ... ... биік
бөліктеріне тән.
Полярлық және көп жылдық тоң топырақтың таралу ... ... ... әрі ұзақ ... аймағының климаты. Күн радияциясы аз жазы қысқа
әрі суық. Жаздың ең жылы айдағы орташаьтемпература 00- тан ... ... ауа райы ... ...... әрі ... ... – шашыны аз –
жылына 200 – 300 ... ... ... ... ... ... мәңгі тоң
топырақтың ерімей сақталуына және солифлюкциялық процесстердің дамуына
қолайлы ... ... Бұл суға ... ... ... және ... ... аязда қатқан беттің үстімен ... баяу ... ... климат Евразия және Слтүстік Американың тундра белдеуіне
және Шығыс ... көп ... ... ... – аса ылғалды климат. Мұнда жыл бойы түсетін жауын –
шашын топыраққа сіңетін және буланып кететін судың ... ... ... Атмосфералық судың артығы беткейлер бойымен сорғалап ағып, алаңдық
шаюды қоздырады, немесе тұрақты және ... ... ... ... әр түрлі эрозиялық пішіндерін (аңғарларды, ... ... ... пішіндер торы гумидті климат жағдайында
жиі қалыптастырады. Ылғалды және ... көп ... болу ... ... ... ... ... процессі меніңше қарқынды
жүреді. Бұған қоса карст процесстері де ... ...... ... ... климат. Ауа температурасы
жоғары атмосфералық жауын – шашыны аз, шөл мен ... тән ... ... ... – шашын мөлшенрі 150 – 200 мм – ден аспайды. ... ... ... ... ... ... әлде ... артық,
немесе мүлде болмайды, физикалық, әсіресе темепературалық үгілу бар.
Аридтік климаттта эрозиялық әрекеттер әлсірейді, ... ... ... – жел ... ... заттардың құрғақтылығынан тек қана ашық
беттерден ғана емес сондай- ақ тау ... ... ... ... тез ұшып ... мүмкіндік туғызады. Аридтік климат
аймақтарының басым бөлігі оңтүстік және солтүстік ендіктердің 200 және 300
аралығындағы материктерде ... ... ... осы ... ... басқа жерлерде де байқалады, мұндай жағдайда олардың ... ... және ... ... байланысты.
Демек, экзогендік рельефтің бейнесі бірқатар аймақтар да тек қазіргі
климаттық ерекшеліктерге ғана емес, ... ... ... ... де ... ... қортынды шығаруға болады.
Тау жыныстарының үгілуі деп ауаның, сонымен тірі оргонизмдердің әсер
ету нәтижесінде жер ... ... мен тау ... ... ... жыныстарының үгілу қарқындылығы оның әр түрлі физикалық ... және ... ... байланысты. Жыныстардың негізгі
қасиеттеріне олардың қаттылығы, түсі, еру ... ... және ... қасиеттері жатады. Тау жыныстарының ... ... ... ... ... ... ... поруирит немесе кварцитке
ұқсас жұмырланған магмалық жыныстар баяу, бәсең үгіліп, жер ... ... ... ал ... ... южыныстар керісінше сыртқы
экзогендік әсерден жылдам ... ... ... жер ... ойыс пішіндерін
түзеді. Түсі ақшыл жыныстар күн сәулесіне шағылысады, ал қара түсті тау
жыныстары күн сәулесін ... ... ... қызыпп, өз аумағын ұлғайтып
жылдам үгіледі. Бұдан мысал үшін гранитті алайық. Ол ... ... ... аймақтарда тез үгіледі сбебі оны құайтын минералдар әр
түсті болады. Әр минералың түсі әр түрлі болғандықтан ... күн ... ... де ... болмайды, ұлғаю коэффиценті де әр ... ... ... мен ... кезі ... ... ... минералдардан
құралған тұтас гранит тастар босап мүжіле бастайды осы гранит тастарды
құрайтын қызғылт дала шпат ... ... ... ... ... ... ... түйіршіктері кейін борпылдақ құм түйіршіктеріне
ауысады.
Табиғат факторларына байланысты үгілмейтін үш түрі бар. ... ... ... ... ... үгілуге
температураның өзгеруі, тау жыныстарының жарықшақтарында судың қатуы
менеруі ... мен ... ... ... булану, су
құрамындағы тұздардың кристалдану процесстері жатады. Физикалық үгілуде тау
жыныстарының кесек тастары температураның күрт өзгеруіне ... ... ... ... ... тұратындықтан шытынап сынады. Мұндай
жағдайлар шөлді аймақтарда және биік таулы өлкелерде жиі ... ... мен ... ... ... ауа ... ... ауысуынан
тау жыныстарының күндіз қатты қызып, түнде сууының зор ... ... ... сайын тау жыныстарының ... ... ... ішкі ... гөрі ... қызық көлемі ұлғайады. Тау
жыныстарының жылу өткізіштігі біршама төмен болғандықтан олардың ... ... ішкі ... бөліне бастайды. Ал температура
төмендеуінен тау жыныстарының сыртқы қабаттары ішкі қабаттарға ... ... Су және әр ... ... ... тау ... еріп,
сілтілену гидратация (су жұту), ... ... ... ... тудырады. Физикалық және химиялық үгінділер бір мезгілде өтеді
бірақ ... ...... ... байланысты біреуі
екіншісінен басым болады. ... биік ... ... аймақтарда
физикалық үгілу басымдау, ал қоңыржай белдеулерде – ылғалды, субтропиктік
белдеулерде химиялық үгілу басым.
Химиялық құбылысқа көбірек ... әк ... ... ... ... Бұлар жеңіл еріп, су мен ертіндіге шығады. Нәтижесінде жер
бетінде әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... шұңқырла, құдықтар және т.б.
Органикалық үгілуде механикалық және биохимиялық ... ... ... ... Механикалық бұзылуды өсімдіктер өздерініңтамыр жүйесі
арқылы атқарады. Ағаштардың тамыры тіпті берік қатты түпкі тау жыныстарының
өзін сындырып ... ... ... ... тамыры
қаланың көшелеріндегі бетон, плитанынемесе асфалът қабатын тесіп ... ... ... ... ... ... ... микроорганизмдердің, бактериялардың, саңырауқұлақтардың,
балдырлардың мүктердің биохимиялық әрекеттерімен тығыз ... ... ... етуі үшін, не болмаса өзі солғаннан соң бойынанкөптеген
көмірқышқыл ... және ... ... ... тау ... және ... үшін ... әрекет жасайды. Сөйтіп химиялық және
биохимиялық ыдырау процестері тоқтамастан өте ... ... ... көп бөлігі ешқашанда өз орнында қалмайды, тасмалдау агенттері
арқылы (салмақ күші, ағын ... ... ... ... ... төменгі
ойпат аймақтарына және мұхиттарға барып шөгеді. ... және ... ... ... ... және ... жинақтық
процестерін денудация (лат, denudatio - ашылу) немесе жалпы қазақ тілінде
мүжілу деп атайды.
Мүжілу нәтижесінде жер ... бір ... ... массалар өзгеріп
орнынан ауысып тұрса, екінші жағынан шағылу әрекетінентөменде жатқан түпкі
қабаттар үнемі жер бетіне ашылып шығып, ... ... одан әрі ... ... жер беті ... ... ... көтерінкі өлкелері
төмендейді, таулар құлдырап жазыққа айналады,рельефтің бір түрі жойылып
басқа ... ... ... ... жер ... кедір- бұдыры тегістеліп
денудациялық жазықтықтар қалыптасады.
Литосфераның беткі бөлігіәр ... ... (ауа, су, ... ... ұшыраған магмалық, метаморфтық және шөгінді тау
жыныстарыесебінен қалыпқасқан және сол ... ... ... ... ... ... ... қабығының түрі және қалыңдығы көптеген табиғи факторлармен
байланысты.Оның қалыптасуына алдымен ... ... мен мол ... және
тегіс бетті жазық қолайлы. Сонымен ... тау ... ... үгілу
мерзімі ұзақ болуы шартты. Үгілу қабығы өзінің құрамы мен қалыңдығына ... ... ... ... аса ... ... аз ... негізінде түпкі жыныстардан құралған кесек ... ... ... ... ... ... ... қатар дала шпатпен слюданың
өзгеруарқылысазды – гидрослюда минералынан құралған гидрослюдалық ... ... ... ... ... ... ... түзіген негізінен сазды минерал- монтомориллониттен құралады; г)
каолинит қабық; д) ...... ... е) ... ... Үгілген
қабықтардың соңғы екі түрі ұзақ мезгіл брйы және түгелімен үгіліп, алғашқы
жыныстар құрамынан толық ажырауы ... ... беті ... және ... бағыттағы кеңістіктердің
үйлесуінентұрады. Ал, ... ... ... және ойыс ... бір- ... ... еңіс ... Беткейлер дамыған
аймақтарда ауырлықкүш әсерінен топырақтың төмен қарай сырғып ауысуы үлкен
роль ... ... ... 80% - ін ... алып ... ... қалыптасуының және олардың ауқымында өтіп жатқан
процесстердің маңызы ... ... ... ... ... ... күш әрекетіне
бьорпылдақ жыныс бөлшектерінің өзара ... күші және ... ... ... жыныстардың ілініс күші кері әсер етеді. Осы үгінділердің
ауырлық күшімен тұтасу ... ... ара ... ... ... бағытын және қарқындылығын анықтайды. Бұл процесстер көптеген
фкторларға ... ... ... ары қарай дамуына себепші болады.
Беткейлердің үстінде болып жатқан процесстер үгілген минералдардың шайылып
жойылуына, тасмалдануына ... ... ... ... әкеп ... ... өңделген және аккумулятивтік рельеф пайда ... ... бюұл ... ... қалыптастыратын негізгі экзогендік
факторлардың бірі болып саналады. Сонымен ... ... ... мұздық, теңіздік және тағы басқа шөгінділер түрлерінің көзі
болып табылады.
Тау жыныстарының үгілуі мен ... ... ... ... ... ... ... жыныстардың шайылып кету түпкі
жыныстардың жер ... ... ... ... де, оның тез ... ... және ... процесстерді зерттеудің ғылыми мағынасы –
рельефтің жаратылу тегін және даму тарихын анықтау, ... ... өте зор ... ... ... Себебі топырақ
жемірілуіне қарсы күрес жүргізуде, гидротехникалық тұрғын үй ... ... ... ... ... ... ... геологиялық құрылымын және беткей үстіндегі өтіп ... ... ... ... ... ... яғни ... бейнесі әртүрлі. Олар еңістелу
дәрежесіне қарай: тік құламалы (350), құламалы(150-350), ... ... ... 150), ... (-40 – 80), өте ... (20 – 40) ... ... біренеше
түрге бөлінеді. Беткейлердің бұлай бөлінуінің кейбір генетиклық мәні ... ... ... ... ... ... геоморфологиялық
зеріттеуді жүргізу кезінде қолданылады.
Беткейле қима пішініне қара тік ... ... ... және ... ... және ... ... болуы мүмкін. Неміс ғаьлымы В.
Пенктің айтуынша, беткейлердің ... ... ... және ... ... ... ... сипатын білдіреді. Мысалы, жер
қыртысының көтерілуі сыртқы күштердің әрекетімен, яғни ... ... – тең ... онда тік ... қалыптасады. Бірақ,
табиғатта көбінесе ... ... және ... ... ... ... ... ішінде экзогендік ... ... яғни ... сулар әрекеттен түзілген флювиялдлық беткейлерді
және көлдер, мұхиттар, мұздықтар, жел, жер асты ... ... ... атап ... ... ... беткейлерге адамның
шаруашылық әрекеті нәтижесінде пайда ... ... ... ... ... үстінде жатқан борпылдақ
шөгінділерінің қалыңдығының құрамына және ... ...... ... ... ... ерекшеленеді. А.И. Спиридонов беткей
прцесстерінің ерекшеліктеріне қарай келесі түрлерді даралаған.
1. Нақты гравитациялық ... ... 30 – 400 – тан ... ... ... ... түйіртпекті жыныстардың
ауырлық күші әсерінен беткейлердің табанына ... ... ... ... ... ... ... және қар
көшкінді беткейлр жатады.
2. Блоктар қозғалыстарының ... әр ... тау ... ... ... төмен ауысып сырғуынан пайд болады.
Блоктардың ... жер асты ... ... ... ... ... ... жаппай төмен жылжу беткейлері. Топырақтың
төмен жылжу сипаты оның консистенциясына және оның ... ... ... ... минералдың жаппай жылжуы
беткейлердің әртүрлі еңістіктерінде өтеді. Беткейлердің осындай
қатарына солифлюкциялдық және дефлюкциялық баурайлар тән.
4. Делювийлік (жазықтық шаю) ... ... ... мен ... ... ... кетуінен және олардың
беткейдің ... ... ... ... ... етегінде
үгілуінен қалыптасқан беткейлер. Олар едәір еңкіш өте жайпақ
келген (2- 30) беткйлерде де ... ... ... ... ...... ... және Биосфера біздің
планетамыздың басқа планеталармен салыстырғандағы, өзіндік ... ... ... да олар жер ... ... және даму барысында
маңызды рөл атқарады.
Жердің сыртқы қабаттарына ортақ қасиет – олардың тез ... ... бір – ... өте ... ... Егер ... ... сәл өзгерсе, қалғандары да соған сәйкес тез ... ... ... ... айтқанда олардың арасындағы материя және
энергия алмасу әрекеттері ешуақыттада тоқтамайды.
Атмосфера – жердің ауа қабатын құрайды. Атмосфераның төменгі ... жер беті ... ... ... бұл ... да дәл ... ... ауа жердің
ішкі қабаттарына да өте алады. Сонымен бірге ол мұхит және теңіз суларында
да ерітінді түрінде кездеседі.
Атмосфера жер ... ... ... Жер бетінде өмір сүретін
оргоникалық дүниені ултракүлгін сәулелердің зиянды ... ... ...... ... ... сақтайды. Атмосфераның өзі өте
маңызды Геологиялық агент болып саналады. Ол тау ... ... ең ... рөл ... – жердің су қабаты ол мұхит, теңіз, көл, өзен ... ... асты ... және ... қар мен мұздың суларын да түгелдей қамтиды.
Физикалық қасиеттері мен ... ... олар үшке ... ... ... ... мұхиттар);
2) Құылық сулары мен мұздықтар;
3) Жер асты сулары (шекалралық сулар); Олар жер қыртысында орналасқан.
Гидросфераның жалпы көлемі – 1,8 млд км3. Оның ... – (1370 ...... ... жер асты ... көлемі – 400 млн км3. Бұл
сулардың барлығы да ... әр ... азды – ... ... ... ... кездеседі. Құрылық сулары көбінесе тұщы,
ал мұхит пен теңіз сулары тұзды (35г/л ... 3,5%) ... ... ... ... ... ... мен шөгінді жыныстардың
аралығындағы ... ... ... ... ... ... ... сулар есебінен құралады.
Биосфера – жер бетіндегі тіршілік қабаты болып ... Ол ... ... ... ... ... және жер ... жоғарғы
бөліктерін қамтиды. Биосфераны құрайтын тірі дүниенің ... ... 1014 ... ... ... ... ішкі құрылысы. Жердің ішкі қойнауы үш қабатқа; Сыртқы – жер
қыртысы, ... ... ... – ядро ... ... Олар сисмологиялық
зеріттеулер нәтижесінде бір-біріне шекаралық жазықтықтар арқылы – физикалық
қасиеттерінің өзіндік ерекшелітеріне қарай ажыратылады
Жердің ішкі қабаттары..
| ... ... ... |
| |р ...... с ... |
| | |ьы км ... ... ... |бар. |
| | | ... |жылдамдығы (S)|лы | | ... | | ... ... | | |
| | | ... | | | |
| | | |м/с | | | | ... қыртысы |А |0-40 |6,5-7,2 Әр ... |2*104 |
| | | ... ... | | | |
| | | |8,0-9,0 ... | | |
| | | ... ... | | | |
| | | ... 5,0-6,4 | | | |
| | | ... ... | | | |
| | | ... 5,4-7,4 | | | |
| | | |13,6 | | | |
| | | |7,4 | | | |
| | | ...... | | | |
| | | ... | | | |
| | | ... ... | | |
| | | |тең | | | |
| | | |деп ... | | | ... мантия |В |40-400 | ... |105 ... ... | | | ... |105 |
| |С |400-960 | | | | ... мантия |Д1 |960-2740| ... |4*105 |
| |Д11 ... | | | |
| | |0 | | | | |
| | | | ... |3,5*105 |
| | | | |5 | | ... ядро |Е ... | | | |
| | |0 | | | | ... зона |F |4990-515|10,9-9,|анықталмаған |11,5-12|3000 |3,5*105 |
| | |0 |6 | |,0 | | ... ядро субь |CL ... ... |35*106 ... | |1 |,4 | |,5 | | ... қыртысы.
Жер қыртысы, жеррдің сыртқы қатты бөлігін құрайды оның шекарасын ең
алғаш анықтаған югословия ғалымы, ... ... ... (1909) болды.
Жер қыртысының қалыңдығы 5 – 8 километрден 70 – 75 километрге дейінгі
аралықта ... ... Оның ... мен ... ... мен
мұхиттар түбінде бірдей емес.
Континенттерде жер қыртысының орташа қалыңдығы 35 – 40 км ... ... ... ... 50 -75 ... дейін жетеді.
Жер қыртысының континенттік тегі 3 қабаттан (жоғарыдан төмен қарай);
1) шөгінді (5-20км);
2) граниттік – гнейс (10 – 30 ... ...... (5 – 40 км) ... тау ... ... ... тегі – шөгінді (1,5 – 2км ), вулканогенді – шөгінді және
базальтті (4 – 8 км ) ... ... ... түбінде гранитті қабат
болмайды.
Австрия ғалымы В. Конрат (1925) гранитті – гнейс және ... ... (10 – 30 ... ... тек ... кездесетін сейсмикалық шекараның болатындығын анықтайды. Бұл шекара
«Конрат жазықтығы» немесе қысқаша «К» деңгейі деп аталады.
Мантия – ... ... ... (В), ортанғы мантия (С) және төменгі мантия
(Д) болып үшке ... ... (В) ... ... ... ... ... Бұл шекара неміс геофизигі Г. ... (1926) ... ... деп ... ... ... бөлігінде, материктердің астында -100
километрден ... ... ал ... ... -50 ... 400
километрге дейінгі аралықта сейсмикалық толқындардың таралу жылдамдығы
тереңдеген сайын өсудің орнына, керісінше төқмендейді. Бұл ... ... ... ... ... ... болатынын көрсетеді. Мұндай
зоналарды «Астеносфера» деп атайды. Астеносфералық ... ... ... ... бірге, жер қыртысында байқалатын тектоникалық
әрекеттердің көзі осы астеносфера ... ... ... ... жер ... қоса ... ... деп
атайды. Бұл атауларды (Астеносфера; Литосфера) ғылымға ... ... ... – геолог Д.Ж. Баррель (1914) болады.
Ортанғы мантия (С) немесе ... зона ... 1000 ... ... ... Бұл зонаның алғашқы рет орыс академигі ... ... ... ... шекарасы» деп аталады.
Төменгі мантия (Д) «Голцын» деңгңейінен 2900 километрге дейінгі аралықты
қамтиды. Бұл зонаны неміс ғалымдары Э. ... Б. ... ... ...... ... деп ... кетті.
Мантиялық заттардың құрамында алюмини мен кремнидің мөлшері азайып, ал
темір мен магний элементтері көбейе бастады.
Ядро – сыртқы ядро (Е), ... (F) және субь ядро (G) ... ... ядро (Е ) – ...... ... 4900 ... аралықты алып жатады және сұйық күйде болады.
Аралық ядро (F) – 4990 километрден 5120 километрге ... ... ... ... жағынан ішкі субьядроға жақын.
Субьядроға (G) – планетаның аралық бөлігін (5120 – 6371 км) ... 2500 км ... ... ... ... шекарасын анықтаған
дания ғалымы сейсмолг – Инге Леман (1936).
Ядроның құрамында ауыр элементтердің мөлшері көбейе ... ... ... ... ядро – темір ... ... ... қатар қосымша күкірт, кремний қоспаларында болуы мүмкін. Жалпы
ядроның құрамында ... ... ... салыстыруға болады.
Кейбір ғалымдардың ... ... ... алғашқы заттар мантиялық
сйсмикаттар түрінде болып, кейінірек олар өте ... ... ... ... келе ... ... ие болады деп саналады.
Жердің физикалық қасиеттері.
Жердің физикалық қасиеттерін ауырлық күші, ... ... ... және тағы ... қасиеттер жатады.
Жердің бетінде жердің өзіне ... ... ... ... ... ... ... бағытталған центрден тепкіш күштерінің болатындығы
үнемі байқалады. Осы күштердің ортақ ... ... ... көрсетеді.
Ауырлық күшініңүдеу шамасы жердің құрылысы мен сыртқы ... ... ... ... күші ... ... ... аймақтарда көбірек: оның үдеу ... ... ... ... азаяды (0,5 %). Жеңіл салмақты жыныстардан
құралған аудан ауырлық күші ... ... ... ал ... ... ... ... ауырлық күші арта түседі (оң аномалия).
Үдеу шамасы жер қойнауына ... ... әр ... өзгеріп отырады.
Мысалы, жер бетінде 982 см / с2 , 900км дейіегі тереңдікте 1037 см/с2 ... ... ... тез төмендеп, 600км тереңдікте ... ... ... Ал ... ... 0-ге тең ... ауырлық күшін зеріттеу жұмыстары оның орташа тығыздығын анықтауға
мүмкіндік береді (5,52 ... тау ... ... ... 2,4 – 2,5 г/см3, граниттердің –
2,7 г/см3, базальттардың – 2,9 – 3,0 г/см3 ... ... Ал ... ... ... тау ... ... тығыздығы 2,7 – 2,8 г/см3 деп
саналады. Жердің ... ... ... ... тығыздығын – 12,3 –
12,5 г/см3 шамасында болады.
Жердің центріне қарай тығыздықтың артуымен қатар, ... ... ... ... ... ... бөлігінде қысым күші 3,5 млн ... ... ... ... ... тек жеке минералдарға ғана емес, жалпы жер планетасына
тән ортақ қасиет. Сонымен жер алып ... Оның ... ... ... ... өрісі болады. Жердің магниттік ... ... ... ... ... ... ... магнит
стрелкасының көрсеткіштігінде магниттік ауытқу байқалады.
Магниттік ауытқу деп, ... бір ... ... ... ... ... ... арасындағы бұрышты айтады. Магниттік ... және ... ... ... ... Бірдей бағыттағы ауытқуларды
біріктіретін сызықша изогондық сызықтар деп ... ... ... ... күшімен сипатталады.кернеулік күші
экватордың магнит полюстері бағытында арта түседі.
Жердің жылулығы.
Жердің жылулығы екі жағдауға ... яғни ... ... ... ... жылулық мөлшеріне қарай қалыптасады. Жер бетіндегі ең
негізгі ... көзі – Күн ... ал жер ... бөлінетін жылудың
жер бетінде атқаратын рөлі шамалы ғана. Әрбір минут сайын жер бетінің әрбір
шаршы сантиметіріне (1 см2) күн ... ... ... жылу ... шамамен
8,13Дж шамасында болады екен. Жер куніне минутына 1019 Дж ... ... ... Жер ... жылу мөлшері оның жеке аудандарының күннен
түскен жарық мөлшерін қабылдау мүмкіндіктеріне байланысы.
Жердің ішкі қойнауындағы жылу энергиясының көзі ретінде – ... ... ... ... заттардың гравитациялық жіктелуі және
т.б. процесстер кезінде бөлінетін энергия көздерін атауға болады. Әсіресе
радиоактивтік ыдырау кезінде ... ... ... мөлшері орасан зор.
Жер қыртысының жалпы құрамы.
Жер қыртысы әр түрлі тау жыныстарынан тұрады. Олар ... ... ал ... жағдайда, бірнеше минералддардан құралады.
Минералдардың саны ... ... Олар екі ... ... ... ... ретінде әр түрлі жағдайда пайда болады.
Жер қыртысының химиялық құрамы.
Жер қыртысының (16км тереңдікке дейінгі аралықтиы қамтитын) ... ... ... ... ... ...... ғалымы Ф. Кларк
(1889) болды. Ол ... ... ... тау ... 6000 мыңға жуық
үлгілерін талдай отырып, олардың құрамының арифметикалық орта ... ... ... ... жер ... ... ... ауыр
элементтердің, әсіресе темір мен никельдің мөлшері жердің жалпы құрамында
көп екендігін байқауға ... яғни бұл ... ядро ... ауыр
элементтердің көп болатындығын көрсетеді.
Жер қыртысының минералогиялық құрамы.
Минерал дегеніміз, табиғи ... жер ... ... жер бетінде өтіп
жатқан әртүрлі физикалық – химиялық өрнектердің ... ... ... ...... ... ... ажыратылатын,
ал құрамы жағынан алғанда, көпшілік жағдайда кемінде екі элементтен
құралған табиғи ... Ал ... ... ... жеке элементтер
түрінде де кездеседі.
Минерал деген термин латын ... ... - руда ... ... Жер ... кездесетін минералдардың жалпы саны 2500 – ден
астам. Олардың ішінде жетпісі тау ... ... ... ... тау ... құрайтын минерал деп атайды.
Минералдардың көпшілігі кристалданған қатты заттар түрінде жиі ... ... ... ғана сұйық (су, сыеап) және газ түрінде (көмір
қышқыл газы) болады.
Кристалдық ... ... ... ... ) ... ... жеке ... физикалық қасиеттері әртүрлі болып келетін заттарды
анизотроттық заттар деп атайды. Мұндай қасиет барлық кристалдарға тән ... ... ... ... ... ... ... оптикалық,
техникалық құралдар жасауда пайдаланылады.
Минералды көпшілік жағдайда кристалдық агрегаттар түрінде жиірек, ал ... ... ... ... ... жеке ... ... сирек
кездеседі. Олар тау жыныстарының әртүрлі жарақтары мен жарықшақтарында және
сол секілді тау үңгірлері мен қуыстарында өсіп ... ... ... ... ішкі ... ... мен химиялық құрамына қарай қалыптасады. ... ... ... ... ... изометриялық пішінде кездеседі.
Ал басқа бір кристалдар бір бағытта ғана ұзынша созылып қалыптасса, үшінші
бір тжағдайда олар екі ... да ... ... пішінге ие болады.
Кристалдадың сыртқы пішіні минералдарды анықтаууда ... жан – ... ... ... ... Олар ... деп айтылады.
(Кристало) жақтардың өзара қиылысқан сызықтарын кристалдардың қырлары деп
атайды. Ал ... ... ... ... ... құрайды.
Мысалы, куб пішінді кристалдардың алты жағы, он екі қыры және ... ... ... ... ... ... таб иғи ... пайда болуын,
өсіп – даму заңдылықтарын зеріттейтін ғылым кристаллография деп аталады.
Жер қыртысының петрографиялық құрамы.
Жер қыртысын ... ... ... ... – тау ... болып
саналады. Олардың пайда болуын, түзілу жолдарын, өзіндік ерекшеліктерін,
құрамы мен құрылысын, таралуы мен ... және т.б. ... ... кен – ... ... – табу және ... жұмыстарын
тиесілі түрде жүгізу мүмкін емес. Тау жыныстарын ... ... бір ...... ... ... » - тас, жыныс, «грофо» -
жазам деген мағанада) деп ... ... ... ... ... әртүрлі геологиялық процестер
нәтижесінде жер қыртысында құралған бір тектес ... ... ... ... ... бірге кездесуі).
Тау жыныстарының құрамы мен құрылыс ерекшеліктерінің және ... ... ... ... ерекше жағдай фациальдық жағдай
(латынша «фацио» - түр ... ... ... ... ... Басқаша
айтқнда, фациа дегеніміз, белгілі бір табиғи ортада бір – ... ... ... тау ... бір тектес комплексі, сонымен, ... ... ... ... ... үш ... ... шөгінді
және метоморстық болып бөлінеді.
Табғатта кездесетін минералдардың жалпы саны өте кшөп болғанымен, олардың
ішіндегі 20 – 30 ғана тау ... ... ... құрайды.
Жердің негізгі даму кезеңдері.
Қазіргі кезде жердің даму ... ... және оған ... ... ... ... болып екіге ажаратылады.
Геологиялық кезеңге дейінгі (планетаралық) уақыт. Жердің алғашқы планета
болып қалыптасуынан бастап жер қыртысының құралуына дейінгі уақыт аралығын
қамтиды.
Гиосфераларға ... ... ... ... заттардың
тағыздалуымен қатар байқалады. Тығыздлуам: қызу ... ... ... онан ... арта ... теператураның ұлғайуы
заттардың гровитациялық жіктелуін тездетеді: жердің алғашқы құрамындағы
газдар бөлініп ... ... ... ... ... ... көмір қышқыл газы және су ... ... күн ... ... ... жер ... ... ішкі
жылулыққа байланысты өзгереді. Атмосфераның төменгі қабатында изотермиялық
жағдай қалыптасады. Жерді құрайтын алғашқы ... ... мен ... ... ... жер беті және ... ... суына
бастайды. Соған байланысты су булар ... ... ... ... ... қатар атмосфераның күн сәулесін өткізгіштік
қабілеті артады. Жер ... ... ... ... ... ауа мен су
массалары қозғалысқа араласып жалпы планталық өзгерістер байқалады.
Бұл жағдай эгзогендік процесстердің дамуына әкеп ... ... ... басталуы геологиялық кезеңнің бастамасы ... ... ... ... ... да күрделі. Өйткені оның
қалыптасуына ... ... зор ... ... ... жүзілік
мүхит сулары негізінен бір – бірімен байланысқан, тек төрт мұхит қана
материктермен бөлінген. ... ... ... Үнді және ... ... Құрылық 6 материктен (Евразия, Солтүстік ... ... ... Австралия және Антрактида), сонымен ... ... ... Жер ... әр ... ... орналасқан. Құрылықтың ең биік
нүктесі (Гималай тауы Джомолунгма шыңы) 8848м биіктікте орналасқан, ал ... ... 11022м ... ... ... ... ... саналады.
Олардың арасындағы айырмашылық -20км. Материктердің орташа биіктігі 875м.
Жердің сыртқы қабаттары – Атмосфера, Гидросфера және Биосфера ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан да олар жер қыртысының құралу және даму барысында
маңызды рөл атқарады.
Атмосфера жер ... ... ... Жер ... өмір ... ... ултракүлгін сәулелердің зиянды әсерінен, сонымен бірге
ірілі – ұсақты матеориттердің ... ...... ауа ... құрайды. Атмосфераның төменгі шекарасы
– жер беті болып саналады. Бірақ бұл ... да дәл ... ... ауа ... ... да өте алады. Сонымен бірге ол мұхит және ... ... ... түрінде кездеседі.
Гидосфера – жердің су қабаты ол мұхит, теңіз, көл, өзен ... ... ... суларын және мәңгі қар мен мұздың суларын да ... ... – жер ... ... ... ... ... Ол Гиосфера
қабатын түгелімен, Атмосфераны төменгі бөлігін және жер қыртысының ... ... ... ... тірі ... жалпы массасы 1014 –
1016 тоннаға дейін жетеді.
Жердің физикалық қасиеттерін ... ... ... ... ... және тағы басқа қасиеттер жатады.
Жердің жылулығы екі жағдауға байланысты, яғни күннен бөлінген жылулыққа;
жер қойнауындағы жылулық ... ... ... Жер ... ... ... көзі – Күн ... ал жер қойнауынан бөлінетін жылудың
жер бетінде атқаратын рөлі шамалы ғана.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алматы қаласында қысқы олимпияда өткізу мүмкіндігі41 бет
Геодезиялық бөлу жұмыстары6 бет
Жалпы жер туралы түсінік45 бет
Тақырлардың қалыптасуының физикалық-географиялық жағдайлары102 бет
ТМД аумағының климаты4 бет
Топографиялық жұмыстар11 бет
Экологиялық факторлар. Абиотикалық факторлар9 бет
Қызылорда облысының физикалық-географиялық орнына сипаттама беру7 бет
Іле Fлатауының неотектоникалық қозғалыстарының сипаттамасы123 бет
Іле алатауының физикалық-географиялық сипаттамасы12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь