Генетика

Гаметалар тазалығы ережесі. Бірінші буында алынатын будандардың біркелкі болуы мен екінші буын ұрпақтарында белгілердің ажырау құбылысын түсіндіру үшін Мендель гамета тазалығы болжамын ұсынды. Оның мәні — организмнің кез келген белгі-қасиетінің дамуын тұқым қуалау факторы, яғни ген анықтайды. Мысалы, раушан өсімдігінің қызыл гүлділері мен ақ гүлділерін алып будандастырғанда, бірінші будандық ұрпақтың барлығы қызыл гүлді болған. Ол бірінші будан ұрпақта қызыл гүлді өсімдіктің доминантты “Аң гені бар гаметасы мен ақ гүлдінің рецессивті “аң гені бар гаметаларының қосылуының нәтижесі болып есептеледі. Сондықтан, олардың генотипінде гүлдің қызыл түсін де, ақ түсін де анықтайтын гендер болады. Бірақ қызыл түстің гені доминантты болғандықтан, бірінші ұрпақтың барлығы да қызыл гүлді болады. Сонда олардың фенотипі бірдей болғанымен генотипінде екі түрлі ген болғаны. Ал ондай будан организмнен гамета түзілгенде оған тек бір ғана доминантты А гені немесе рецессивті “аң гені беріледі. Бұл жағдайда будан организмнің гаметасында аллельді (жұп) гендер бір-бірімен араласып кетпей, таза күйінде сақталады. Мұны гамета тазалығы дейді.
Әрине, Мендель будан организмнен гамета түзілу кезінде геннің таралу процесін клетканың нақты бір материалдық құрылымдарымен және клетканың бөліну механизмімен байланыстыра алмады.
Алайда, Г.Мендель хромосомалық теория қалыптаспай тұрып-ақ, мейоздық бөлінудің механизмі мен гендердің әрекеттері туралы күні бұрын дұрыс болжам жасап, гамета тазалығы туралы ережесін ұсынды.

Моногибридті будандастырудың цитологиялық негіздері. Мендельдің әлемге әйгілі тұқым қуалау заңдылықтары 1865 жылы жарияланғанымен сол кезде толық қолдау таппай, 1900 жылға дейін белгісіз болып қалды. Өз тәжірибелері негізінде дұрыс нәтиже алғанымен бірінші ұрпақтағы будандардың біркелкі болуы және екінші ұрпақта белгілердің ажырау
        
        Генетика
Моногибридті  будандастырудың  цитологиялық негіздері
Гаметалар тазалығы ережесі. Бірінші буында алынатын ... ... мен ... буын ... ... ... құбылысын түсіндіру
үшін Мендель гамета тазалығы болжамын ұсынды. Оның мәні — организмнің ... ... ... ... қуалау факторы, яғни ген анықтайды.
Мысалы, раушан өсімдігінің ... ... мен ақ ... ... ... ... ұрпақтың барлығы қызыл гүлді болған. Ол
бірінші будан ұрпақта қызыл ... ... ... “Аң гені ... мен ақ ... рецессивті “аң гені бар гаметаларының қосылуының
нәтижесі болып есептеледі. Сондықтан, ... ... ... ... де, ақ ... де ... ... болады. Бірақ қызыл түстің гені
доминантты болғандықтан, бірінші ұрпақтың барлығы да ... ... ... олардың фенотипі бірдей болғанымен генотипінде екі түрлі ген болғаны.
Ал ондай будан организмнен гамета түзілгенде оған тек бір ғана ... ... ... ... “аң гені ... Бұл ... ... организмнің
гаметасында аллельді (жұп) гендер бір-бірімен араласып кетпей, таза күйінде
сақталады. Мұны гамета  тазалығы дейді.
Әрине, ... ... ... ... ... кезінде геннің таралу
процесін клетканың ... бір ... ... және ... механизмімен байланыстыра алмады.
Алайда, Г.Мендель хромосомалық теория қалыптаспай тұрып-ақ, мейоздық
бөлінудің ... мен ... ... ... ... ... дұрыс
болжам жасап, гамета тазалығы туралы ережесін ұсынды.
Моногибридті будандастырудың цитологиялық негіздері. ... ... ... қуалау заңдылықтары 1865 жылы жарияланғанымен сол кезде ... ... 1900 ... дейін белгісіз болып қалды. Өз тәжірибелері
негізінде дұрыс нәтиже алғанымен бірінші ... ... ... және ... ұрпақта белгілердің ажырау себептері, гаметалар
тазалығының ... ... ... ... Себебі, ол кезде клетка
туралы мәліметтер жеткіліксіз еді. Атап ... ... ... ... ... бөліну, мейоз, гаметалардың түзілуі мен ұрықтануы, т.б.
Ал қазір цитология ... ... ... ... ... ... жетті. Сондықтан, Мендель заңдарына цитологиялық ... ... ... мүмкіндік бар.
Организмнің кез келген дене клеткаларында ... ... бар ... еске ... ... ... саны 14, яғни
7 жұп. Алуан түрлі ... ... ... ... ... ... ... үлескілерінде орналасқан. Мысалы тұқымның түсін
анықтайтын аллельді гендері бар бір ғана жұп ... ... Оның ... А — ... сары түсін анықтайтын доминантты және а — жасыл
түстің рецессивті ... ... ... ... ... пайда
болған бұл сыңар хромосомалар қайтадан жұптасып, ондағы гендер де аллельді
жұп құрайды.
Ендеше, ... ... ... ... және ... ... ... дарақтар будандасқанда гендері әр түрлі гаметалардың
қосылуына байланысты бірінші ұрпақта біркелкі гетерозиготалы будандар ... Бұл ... екі ... ... бар ... хромосомалар мейоздық
бөліну кезінде екі гаметаға ажырап кетеді. ... екі ... ... ... ал екіншісінде — рецессивті гені бар ... ... ... ... (Ғ2) ажырау жүрген. Ажыраудың ара қатынасы 1АА:
2Аа : 1аа сипатта болатыны сондықтан.
Тұқым қуалаудың аралық сипаты ... ... ... ... ... ... ... доминанттылық құбылысы толық
доминанттылыққа жатады. Кей жағдайларда Ғ1-дегі  ... ... ... ... байқалмай, аралық сипатта ... ... ... ... ... ... раушан өсімдігінің қызыл
және ақ гүлді формаларын алып будандастырғанда Ғ1-дегі ... ... ... ... ... яғни ата-анасының ешқайсына толық
ұқсамай, аралық сипатта болады (103 сурет). Осындай құбылысты намазшамгүл
өсімдігіне жасалынған тәжірибеден де ... ... ... ... өзара будандастырғанда екінші (Ғ2) ұрпақта белгілер
ажыраған. Сонда ... ... ... ... ... ... ... Ғ2-де 1АА; 2Аа, 1аа қатынасында белгілер ажырайды.
Бұл ... ... ... ... ... ... бойынша раушан
өсімдігі гүлінің тұқым қуалауы 1 қызыл: 2 қызғылт: 1 ақ түсті ара қатынаста
болады. Осындай ... ... ... ... аралық сипатта болуы
толымсыз доминанттылық деп ... ... ... ... ... мен жануарлардың
генотиптерін анықтау мақсатында талдай будандастыру жүргізіледі. Ол үшін
генотипі белгісіз ... ... ... бар гомозиготалы дарақпен
будандастырылады. Егер алынған ұрпақ біркелкі болса, зерттеліп отырған
дарақтың ... ... ал ... жүріп екі түрлі белгі көрінсе
оның гетерозиготалы болғаны.
Тұқым қуалаушылықтың хромосомалық ... ... ... ... ... ... ... ядро мен
оның құрамындағы ... ... ... қатысы бар екені
анықталды. 1883 жылы ... ... ... ... ... бөліну аталық және аналық хромосомалардың ажырауына байланысты
деп ... ... ... 1902—1903 жылдары В.Сэттон редукциялық бөліну ... ... ... ... мен ... ... ... ажырауының арасында байланыс бар ... ... ... және ... қуалаушылық” деген еңбегінде хромосомаларды
цитологиялық тұрғыдан алғанда Мендель анықтаған тұқым ... ... ... ... көрсетті. 1905 жылы ... ... ... негізін сипаттады.
Т.Морган заңдылықтары. Американдық генетик Т.Морган тұқым қуалаушылықтың
хромосомалық теориясының негізін ... ... ... заңы
—“Белгілердің тәуелсіз ажырауың гендердің әр түрлі жұп хромосомаларда
орналасуына ... ... ... кез ... организмдерге тән гендер
саны хромосома санынан әлдеқайда артық болады. Мұндай жағдайда ол ... ... ... ... ... ... ... жүреді
деген сұрақ туады. Бұл сұрақтың жауабын Т.Морган 1910—1915 жылдары өзінің
шәкірттерімен ... ... ... — дрозофилаға жүргізген тәжірибелерінің
нәтижесінде анықтады. Дрозофила шыбыны — генетикалық ... ... ... ... Себебі, оның хромосомаларының диплоидты жиынтығы 8, ал
гаплоидты жиынтығы төртеу. Зертханалық жағдайда +25Ә жылылықта дарақтардың
әр ... ... ... 14—15 күн сайын 100-ге жуық ұрпақ алуға
болады. ... бір ... ... ... бір-бірінен ажырап
кетпей, көбіне бірге тұқым қуалайтынын анықтады. Оны мына тәжірибеден көз
жеткізуге болады. Р. ВВVV ... ... сұр ... мен bbvv шала қанатты
қара ... алып ... ... бірінші F1 ұрпақтағы будандық
дарақтардың барлығы ... ... ... ... ... ... ... жетік қанатты сұр денелі шыбындар болып
шықты. Морган осы бірінші ұрпақтағы ... ... ... шала ... қара денелі аталық шыбынмен кері ... ... төрт ... ... бар ... алған (113-сурет).
Олардың пайыздық мөлшерлері әр түрлі: 41,5% жетік қанатты сұр денелі, 41,5%
шала қанатты қара денелі ... ал 8,5% шала ... сұр ... ... жетік қанатты қара денелі шыбындар болған.
Демек, дрозофиланың 17%-ы ата-аналарына ... ... жаңа ... ... Ендеше, ата-аналарына ұқсас жетік қанатты сұр шыбын мен шала
қанатты қара ... ... ... ... яғни 83%-ы осы ... анықтайтын гендердің бірлесіп, ... ... ... Бұл ...... гендердің тіркесуі немесе тіркесіп тұқым
қуалау заңы деп атады. Бір ... ... ... және ... ... гендер тобы тіркесу топтарын құрайды. ... ... ... ... ... сәйкес келеді. Мысалы, дрозофила
шыбынында — 4 тіркесу тобы, асбұршақта — 7, ... — 10, ал ... ... тобы ... ... ... ... емес гендер бір-бірінен
толық тәуелсіз болу үшін олар әр ... ... ... ... ғана олар ... кезінде тәуелсіз ажырай алады. Бірақ кез ... ... ... саны хромосомалардың санынан артық болады.
Мысалы, ХХ ғасырдың бас ... ... және оның ... ... жүздеген генді ашты. Қазіргі кезде оның төрт жұп хромосомасында
7000-дай ген бар екені белгілі. Адамның 46 ... 50 ... ... ... ... ... ... жұп хромосомаларды бойлай бірнеше ... ... ... ... осы жұп ... айқасып, нәтижесінде
Х тәрізді фигуралар (пішіндер) — хиазмалар пайда ... 1911 жылы ... бұл ... хромосомалардың айқасуы немесе кроссинговер деп атады.
114-суретте хромосомалардың айқасуы мен ... ... ... ... көрсетілген.  Бір хромосомада орналасқан екі ген ... ақ ... ... ... әр ... ұқсас
хромосомаларға ауысады.
Кроссинговердің нәтижесінде гендердің алмасуы жүреді, соған байланысты ... ... жаңа ... ... ... ұрықтану кезінде
хромосомаларда гендердің жаңа ... ... ... ... ... ... ... жасағанда 17%-ы ата-аналарына ұқсамайтын, жаңа
белгілері бар  ... ... ... Ол ... ... 8,5%-ы ... қара дененің болуы, 8,5%-ы шала қанат пен сұр дененің пайда болуы.
Ол клетканың мейоздық бөлінуі кезінде ... ... ... ... ... нәтижесі болып есептелінеді.
Бір хромосоманы бойлай орналасқан аллельді емес гендердің алмасу жиілігі
сол гендердің ара ... ... ... ... ... ... ... олардың тіркесу мүмкіндігі артып, алмасуға ұшырауы
сирек байқалады. Керісінше, бір-бірінен алшақ орналасқан гендердің ... ... ... алмасуға жиірек ұшырайтындығы байқалған.
Хромосомалардың айқасуына байланысты ... ... ... ... тұрады
(115-сурет).
Мұны Морган өз шәкірттерімен бірге дәлелдеп, хромосомалардың ... ... Ол ... ... ... ... көрсетті (оны келесі
сабақта қарастырасыңдар).
Кроссинговерге ұшырған ... бар ... ... ... ... ... деп атайды. Хромосомалардың
айқасу мөлшерін, кроссоверлі дарақтардың пайызын ұрпақтың ... ... ... ... өлшем бірлігі ретінде оның бір пайызға тең
мөлшері ... Оны ... ... ... ... ... ... Мысалы, жүгерінің екі сорт тармағын (линиясын) будандастырғанда
барлығы 1000 дән алынса, оның 36-сы ... ... ... ... ... ... өз ... бірге дрозофила шыбынына тәжірибе жасаудың
нәтижесінде  “тұқым қуалаушылықтың ... ... ... ... ... қағидалары мынадай:
1. Гендер хромосомада бір сызықтың бойымен тізбектеле орналасқан. Әр геннің
хромосомада нақтылы орны (локус) болады.
2. Бір хромосомада орналасқан ... ... ... ... Тіркесу
топтарының саны сол организмге тән хромосомалардың гаплоидты санына сәйкес
келеді.
3. Ұқсас ... ... ... ... ... ... Хромосомадағы гендердің ара қашықтығы айқасу ... ... ... ... ... ... әдіс. Тұқым қуалаушылықтың заңдылықтарын зерттеудің ғылыми
негізін Грегор Мендель қалады. Ол өз ... ... ... ... (Pіsum ... ... ... басқа өсімдіктермен салыстырғанда
асбұршақтың мынадай айрықша қасиеттері бар: 1) ... ... ... ... ... ... сорттары бар; 2) өсіруге қолайлы;
3) гүліндегі жыныс ... ... ... ... ... ... тозаңданады. Сондықтан, әр сорт өзінше
таза ... ... ... ... ... ... бұл өсімдіктің сорттарын қолдан тозаңдандыру арқылы өсімтал будандар
алуға болады.
Міне, сондықтан, Мендель ... 34 ... ... ... 22 ... ... алып, өз тәжірибелеріне пайдаланды. Ол
өсімдіктің негізгі жеті белгісіне ... ... ... ұзындығы,
тұқымының пішіні мен түсі, жемістерінің пішіні мен ... ... ... ... ... ... келесі бір ерекшелігі белгілердің
тұқым қуалауын зерттеуде гибридологиялық әдісті қолдану ... дәл ... ... ... ... Бұл ... ... жағдайлары мыналар:
1) будандастыру үшін бір-бірінен айқын жұп белгілері бойынша ажыратылатын
бір түрдің дарақтары ... 2) ... ... ... яғни бірнеше
ұрпақ бойы қайталанып отырады; 3) әр ... ... ... ... ... нақтылы сандық есептеулер жүргізілді.
Мендель өзінің тәжірибелерін 8 жыл бойы (1856—1864) Брно ... ... ... ... Ол өз зерттеулерінің нәтижесі
туралы 1865 жылы 8 ақпанда сол Брно ... ... ... ... баяндады. Соның негізінде ... ... ... атты еңбегін жариялады.
Қандай да болсын белгі-қасиеттерінде тұқым қуалайтын өзгешеліктері ... ... ... ... ... Бір ғана жұп
белгілерінде айырмашылығы бар ата-аналық формалар ... екі жұп ... ... ... ал белгілердің саны көп
болса полигибридті будандастыру деп атайды.
Моногибридті будандастыру. Тұқым қуалаушылықты зерттегенде ... ... ... будандастырудан бастап, әрі қарай біртіндеп
күрделендіре түскен. Мендельдің ... ... ... ... ... Бір аллельді жұптың гендерін бірдей әріппен, яғни доминантты
(басым) генді үлкен әріппен, рецессивті ... ... кіші ... ... Олай ... ... ... көрсететін асбұршақтың
гүлінің қызыл түсі мен тұқымының сары түсін — А, ...... ... мен ... ... ... — а деп, ... доминантты тегіс пішінін
— В, рецессивті кедір- бұдырлы пішінін — b деп белгілейді. ... Р ... ... ... ...... Аналықты
белгісімен, аталықты       белгісімен, будандастыруды  Х,
ұрпақтарын Ғ ... ... ...... гаметаларды Г, ал бірінші,
екінші және үшінші ұрпақтарын Ғ1, Ғ2, Ғ3 және т.б. деп ... ... ... ... ... ... ... Ата-аналары бір-
бірінен бір жұп белгі бойынша ажыратылатын дарақтарды ... деп ... ... өз ... ... ... сары және жасыл түсті екі сортын алып будандастырған. Сонда
бірінші ұрпақтан алынған будандардың ... сары ... ... ... түс
көрінбеген 7Дәл осындай нәтиже, асбұршақтың қызыл ... және ақ ... алып ... да ... ... ... ... гүлді және
ақ гүлді асбұршақты будандастырғанда бірінші  будандық ұрпақтың барлығы
қызыл гүлді болып, ақ түс ... Осы ... ... ... заңы — бірінші будандық ұрпақтың белгілерінің біркелкі
болу заңы қалыптасты. Мұны ... ... ... ... ... ... ... заңы деп те атайды.
Бірінші ұрпақта басымдық қасиет көрсетіп, бірден ... ... ... ... ... ... ... деп атайды. Қарама-қарсы
(альтернативті) белгілерді анықтайтын жұп гендер — ... ... ... ... ... сары түсі мен ... түсін, гүлдің қызыл түсі мен
ақ түсін анықтайтын гендерді — аллельді дейді. ... ... әр ... қабылдаған екі аллель (ген) бар деп ... кез ... ... оның ... формуласын екі әріппен белгілейді. Генотип
деп — ата-аналардан алынатын ... ... ... айтады. Генотипіне
қарай организм гомозиготалы не гетерозиготалы болуы мүмкін. Гомозиготалы
деп тек ... ... (АА) ... ... (аа) ... ... айтады. Гетерозиготалы организм, керісінше, әр түрлі
аллельдерден ... (Аа). ... тән ішкі және ... ... ... деп ... ... тұқымның түсі, пішіні, сабақтың
биіктігі, көздің қара немесе көк болуы және т.б.
Мендельдің ... ... ... ... ... отырып, сызбанұсқа түрінде былай көрсетуге болады. 
Асбұршақ тұқымының сары түсін — “А”, жасыл түсін — “а” деп ... ... (Ғ1) ... ... ... генотипі бойынша
гетерозиготалы, фенотипі бойынша бәрі сары тұқымды болып шығады. ... ... ... ... ... айқын бір жұп белгі арқылы ажыратылатын гомозиготалы ... ... ... ... де, фенотипі де біркелкі будандар
алынады. Мұны бірінші ... ... ... заңы деп атайды.
Белгілердің ажырау заңы. Мендель бұл тәжірибені одан әрі ... ... ... ... ... ... ... тұқымды да, жасыл тұқымды да дарақтар алынған. ... ...... ... де тән ... көрініс беру заңдылығын — ажырау заңы
деп атайды. Белгілердің ажырауы кездейсоқ болмай, ... бір ... ... ... Атап ... ... ... алынған барлық
өсімдіктердің -і сары ...... ... ... шығады. Олай болса,
фенотипі жағынан доминантты және рецессивті белгілердің сандық ара қатынасы
3:1-ге тең болып өзгереді.
Бұл ... ... ... ... бір бөлігі, яғни 25-і
генотипі ... ... ... ... ... (АА), екі ... ... гетерозиготалы (Аа) және бір ... 25 ... ... ... (аа) ... оңай ... болады. Осы айтылғандарды қорыта
келе, ажырау ... ... ... ұрпақтағы алынған гибридтерді өзара ... ... ... (Ғ2) ... ... жүреді. Ажырау ара қатынасы 
фенотипі  бойынша — 3 : 1, ал генотипі  бойынша — 1:2:1-ге тең ... ... ... ... ... ... өзара әрекеттесуі
Мендель ашқан заңдылықтардың дұрыс екендігі 1900 жылдан ... ... ... түрлі белгілері мен ... ... ... ... ... ... ... Мендель
анықтаған будан ұрпақтағы белгілердің ажырауының ара қатынасы әрбір ген тек
бір белгілердің тұқым қуалауын ... ... ... ... ... бір ген ... тұқымының тегіс болуын, екіншісі — кедір-бұдырлығын
анықтайды. Сонымен қатар, гендер мен олар ... ... ... ... және әр түрлі сипатта болатындығын аңғартатын біраз
деректер жинақталды. Біріншіден, бір геннің өзі бірнеше ... ... ете ... екіншіден, бір белгіні кейде ... ген ... яғни бұл ... ... ... ... белгілі
болды. Сонымен, организмнің көптеген белгілері мен қасиеттерінің фенотиптік
көрінісі онтогенез (жеке даму) кезінде гендердің ... ... ... ... ... құбылысының ашылуы генетиканың
әрі қарай ... ... орын ... Осы ... ... ХІХ
ғасырдың аяғында неміс ... ... ... ... тұқым
қуалайтын факторларының мозаикасы (алалығы) туралы ұғым ... ... ... ... кез ... ... ... барысында генотип
жүйесіндегі күрделі байланыстар мен ... ... ... ... бір ... өзі екі немесе бірнеше белгілердің дамуына әсер етеді.
Мұндай құбылысты геннің ... ... деп ... ... ... ... негізі біршама жақсы зерттелген. Бір геннің
бақылауымен түзілетін бір ...... тек ... ғана ... ... ... Сонымен қатар басқа да белгілер мен қасиеттердің дамуына
қатысты биосинтез ... әсер ... ... ... ... ... ... әрекеттесуінің екі түрі бар: аллельді және аллельді емес.
Аллельді түріне толымсыз ... ... ... Мысалы, қызыл
және ақ түсті намазшамгүлдерді өзара будандастырғанда F1-де қызғылт түсті
будан ... Сол ... ... ... мен ақ ... F2-де ... ... раушангүл алынды. Бұл екі ... А мен ... ... ... ... деп ... керек.
Мұндай жағдайда доминантты ген рецессивті генге басымдылық көрсетеді.Ал,
аллельді емес ... ... ... төрт типі бар: ... ... және көп ... Комплементарлы деп — екі немесе бірнеше аллельді емес
доминантты гендердің ... ... жаңа ... ... ... ... көгілдір қауырсынды тотықұсты сары қауырсынды тотықұспен
будандастырса, бірінші ... ... ... біркелкі жасыл
қауырсынды болып шығады. Оларды өзара будандастырғанда екінші ұрпақта — F2-
де төрт түрлі ... ... ... Атап ... 9 жасыл түсті, 3
көгілдір, 3 сары және 1 ақ ... ... ... ... ... дарақтарының генотипіне назар аударсақ, бұл будандастыруға екі
жұп аллельді емес гендердің қатысатындығын ... ... А гені ... ... ... ал В гені сары түсті болуын анықтаса, олардың
рецессивті а және b аллельдері қауырсынның ақ ... ... ... ... ... әр ... ген жеке ... тек өз
белгісін жарыққа шығарады. Сондықтан генотиптері ААbb және Ааbb ... ... ... ааВВ және ааВb дарақтар сары қауырсынды
болады. Ал, екі ген біріккен жағдайда АаВb ... ... ... ... Бұл ... ... ... түзілген ааbb генотипі тек
ақ қауырсынды ұрпақ береді.
Гендердің комплементарлы әрекеттесуін мынадай мысалдан да көруге ... және ... ... ... бар ... екі ... бірінші ұрпақта — F1-де ата-анасының айдарына ұқсамайтын
жаңғақ тәрізді ... бар ... ... Ал F1-дің ұрпақтарын ... F2-де ... ... Атап ... 9 ... ... 3 ... айдарлы, 3 бұршақ айдарлы және 1 жапырақ тәрізді айдарлы
балапандар алынған. Осы тәжірибеде тауық айдарларының ... және ... ... екі ... ... ... ... rrРР және
RRрр гендердің комплементарлы әрекеттесуі нәтижесінде бірінші ұрпақта ... ... ... жаңа ... ... ... F1-дің ұрпақтарын өзара
будандастырғанда тотықұсқа жасалған тәжірибедегідей ... ... яғни 9:3:3:1 ... ... Бұл ... ... ... кері жүреді, яғни бір ген
екінші генді басып, оның белгісін жойып жібереді. ... ... ... ... супрессор деп атайды. Мысалы, тауықтарда доминантты С гені
қауырсынның түрлі-түсті болуын анықтайды, ал аллельді емес басқа доминантты
j (джи) гені ... ... ... ... осы ... j гені ... доминантты С гені өз белгісін көрсете алмайды да ... ... ... ... ... jjСС ... ақ түсті, ал генотиптері ііСС және ііСс
болып келгендері түрлі-түсті ... ... ... ... ... ... гені жоқ.
Полимерия. Қандай да болсын бір белгінің қалыптасуына бірігіп әсер ететін
гендерді полимерлі гендер деп ... Ал бір ... ... ... ... емес гендердің бірігіп қызмет атқару құбылысын полимерия
дейді. Бұл жағдайда аллельді емес ... ... ... екі ... ... бір ғана ... ... әсер етеді. Осыған байланысты
полимерлі гендерді латын алфавитінің бір ... ... ... ... А1А1 және а1а1; А2А2 және а2а2, т.б. ... дәндері қою қызыл
және ақ түсті бидай өсімдіктерін бір-бірімен будандастырғанда, бірінші
ұрпақта ... ... ... ... ... ... ... ұрпақта дәндерінің түсі бойынша 5 түрлі өсімдік пайда болған. Олар:
қою ... ... ... солғын қызыл және ақ түсті дәнді өсімдіктер.
Екінші ұрпақ дарақтарының генотипіне назар ... 5 ... ... ... дәннің құрамындағы доминантты гендердің санына байланысты.
Мысалы, генотипі А1А1А2А2 — қою ... ... ... — қызыл дәнді;
А1А1а2а2 — қызғылт дәнді; А1а1а2а2 — солғын қызыл; ...... гені ... ... ... түсі ақ ... полимерлі немесе полигенді тұқым қуалауға мысал ... ... ақ ... (альбинос) қара түске дейінгі ... ... ... Егер негр мен ақ түсті адам некелессе, олардан туылған
баланың түсі аралық сипат алады, яғни ... ... Ал ... ... ... ... ақ пен қараға дейінгі аралықта болады.
Полимерия құбылысын 1909 жылы швед генетигі әрі ... ... ... ... жолымен өсімдіктің ұзындығы, вегетациялық кезеңнің
ұзақтығы, дәндегі белок мөлшері, биохимиялық ... жүру ... және т.б. ... ... ... ... ... тұқым қуалайды.
Көп аллельділік. Жоғарыда екі немесе бірнеше аллельді емес ... бар ... ... ... ... ... және ... құбылыстарымен таныстыңдар.
Кейде аллельдер бірнеше геннен тұруы мүмкін. ... ... ... ... ... рет ... ұшырауына байланысты, ол ген
бірнеше рет қайталанады. Осыны көп ... деп ... ... негізгі доминантты және рецессивті гендерден ... ... ... ... Ондай аллельдер доминантты гендермен қатар
келсе, рецессивті ... ... ал ... ... ... ... алады. Оған мысал ретінде, адамның қан топтарының тұқым
қуалауы көп аллельділік бойынша жүретіндігін ... Адам ... екі ... ... зат: А агглютиногені және В
агглютиногені болады, ал ... екі ... ... зат: ... және bb ... ... агглютиногенге және плазмадағы агглютининге қарай, барлық
адамдардың қаны 4 ... ... Қаны І ... ... ... ... болмайды. Олардың плазмасында aa және bb
агглютинині болады. Қаны ІІ топқа ... ... ... ... плазмасында bb агглютинині  бар. Қаны ІІІ топқа жататын
адамдардың эритроциттерінде В ... ... aa ... Қаны ІV ... ... ... ... А және В
агглютиногендері бар, ал ... ... ... де ... ... қан топтары: І топ (0), ІІ топ (А), ІІІ топ (В) және ... (АВ) ... ... Қан ... ... мен ... кестеде берілді.
І (0) І0  І0         І0І0     
ІІ (А)    ІА         ІАІ0ІАІА           
ІІІ (В)    ІВ         ІВІ0, ІВІВ
ІV (АВ)  ІАВ       ІАІВ     
Қаны І және ІV ... ... ... ... ғана ... ал ІІ ... топтың адамдарында бір гомозиготалы және бір гетерозиготалы генотиптен
болады. ІV қан ... ... ... ... ... ... ... Өйткені мұнда екі доминантты А (ІІ топ) және В (ІІІ топ) аллельді
гендері біріккен жағдайда ІV топ ... ... Бұл ... деп атайды. Қан топтарын генотиптеріне қарап ... ... зор.

Пән: Медицина
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Генетиканың даму тарихы."29 бет
"Мендельдік емес генетика"3 бет
Адам генетикасы4 бет
Адам генетикасын зерттеу әдістері14 бет
Асыранды балаларда жиі кездесетін генетикалық ауралар және олардың диагностикасы5 бет
Атопиялық дерматит –терінің генетикалық, созылмалы, рецедивті ауруы4 бет
Бактерия мен вирустардың генетикасы. вирустарды өсіру14 бет
Бейорганикалық заттардың негізгі класстары және олардың генетикалық байланысы116 бет
Биоконструкцияға қажетті табиғи көздер. Экожүйенің генетикалық ресурстары жəне биоалуантүрлілі4 бет
Вирустардың генетикалық аппаратының ерекшеліктері. ДНҚ6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь