«Қазақ» газетіндегі көтерілген оқу –тәрбие мәселелері


«Қазақ» – қоғамдық –саяси және әдеби газет 1913 жылы 2 ақпаннан бастап Орынборда аптасына бір рет, 1915 жылы аптасына екі рет шығып тұрған. Тиражы –3000, кейбір мағлұматтарда 8000-ға жеткен. Бірінші редакторы белгілі ғалым, жазушы, қоғам қаураткері Ахмет Байтұрсынов, екінші редакторы қоғам қайраткері, жазушы Міржақып Дулатов бастырушы «Азамат» серіктігі. Кәрімов баспаханасында басылып тұрған. Газеттің 1918 жылғы сандарының редакторы Жанұзақ Жәнібеков.
Газетте XX ғасырдың басындағы қазақ елінің саяси-әлеуметтік өмірінің ең түйінді мәселелеріне, қазақ шаруашылығының жағдайына, жер мәселесіне, басқа елдермен қарым-қатынасына, оқу ағарту, бала тәрбиесіне, әдебиет пен мәдениет, әдет-ғұрып, салт-санаға, тарих пен шежіреге арналған құнды мақалалар жарияланды.
XX ғасырдың бас кезіндегі қазақ өміріндегі екінші бір күрделі мәселе оқу –ағарту ісі болды. Қазақ даласында заман талабына сай жалпы білім беретін негізінен орыс-қазақ мектептері болды. Мұндай алғашқы бастауыш орыс-қазақ мектебі 1841 жылы Жәңгір хан ордасында ашылды. Екінші мектеп Орынбор шекаралық коммисиясының жанынан 1850 жылы ашылды.Ол негізінен орталық аппараттың төменгі орындарына писарлар мен тілмаштар даярлау мақсатын ұстанды.Алғашқы 30 баланың бірі ретінде онда қазақтың тұңғыш ағартушысы Ыбырай Алтынсарин оқыды. Ал үшінші осындай мектеп Омбы қаласында Сібір қазақтары облыстық басқармасының жанынан 1865 жылы ашылды. Оған жиырмаға жуық оқушы қабылданды. Осылайша бірте-бірте мектеп ашу ісі бел ала бастады. Бірақ бұл негізінен орыстың ықпалды күшейте түсуге бағытталған оқу жүйесі болатын. Орыс-қазақ мектептерінің басты көздеген мақсаты жалпы қазақ балаларының ой санасын, таным-түйсігін жетілдіруге, оларды білімділікпен біліктілікке ұмтылдыру емес, өз кеңселеріне қажетті төменгі

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге


«Қазақ» газетіндегі көтерілген оқу –тәрбие мәселелері
«Қазақ» – қоғамдық –саяси және әдеби газет 1913 жылы 2
ақпаннан бастап Орынборда аптасына бір рет, 1915 жылы аптасына екі рет
шығып тұрған. Тиражы –3000, кейбір мағлұматтарда 8000-ға жеткен. Бірінші
редакторы белгілі ғалым, жазушы, қоғам қаураткері Ахмет Байтұрсынов,
екінші редакторы қоғам қайраткері, жазушы Міржақып Дулатов бастырушы
«Азамат» серіктігі. Кәрімов баспаханасында басылып тұрған. Газеттің 1918
жылғы сандарының редакторы Жанұзақ Жәнібеков.
Газетте XX ғасырдың басындағы қазақ елінің саяси-әлеуметтік өмірінің
ең түйінді мәселелеріне, қазақ шаруашылығының жағдайына, жер мәселесіне,
басқа елдермен қарым-қатынасына, оқу ағарту, бала тәрбиесіне, әдебиет пен
мәдениет, әдет-ғұрып, салт-санаға, тарих пен шежіреге арналған құнды
мақалалар жарияланды.
XX ғасырдың бас кезіндегі қазақ өміріндегі екінші бір күрделі мәселе
оқу –ағарту ісі болды. Қазақ даласында заман талабына сай жалпы білім
беретін негізінен орыс-қазақ мектептері болды. Мұндай алғашқы бастауыш орыс-
қазақ мектебі 1841 жылы Жәңгір хан ордасында ашылды. Екінші мектеп Орынбор
шекаралық коммисиясының жанынан 1850 жылы ашылды.Ол негізінен орталық
аппараттың төменгі орындарына писарлар мен тілмаштар даярлау мақсатын
ұстанды.Алғашқы 30 баланың бірі ретінде онда қазақтың тұңғыш ағартушысы
Ыбырай Алтынсарин оқыды. Ал үшінші осындай мектеп Омбы қаласында Сібір
қазақтары облыстық басқармасының жанынан 1865 жылы ашылды. Оған жиырмаға
жуық оқушы қабылданды. Осылайша бірте-бірте мектеп ашу ісі бел ала бастады.
Бірақ бұл негізінен орыстың ықпалды күшейте түсуге бағытталған оқу жүйесі
болатын. Орыс-қазақ мектептерінің басты көздеген мақсаты жалпы қазақ
балаларының ой санасын, таным-түйсігін жетілдіруге, оларды білімділікпен
біліктілікке ұмтылдыру емес, өз кеңселеріне қажетті төменгі дәрежелі
қызметкерлер даярлау және ел арасында солардың тәлім -тәртібі арқылы
орыстандыру саясатының нарқын арттыру еді.
«Қазақтың» басты бағыты ағартушылық мәселесін қамтыды. Өнер, білім
жағынан қалың қазаққа бас көз болды. Мысалы: «оқу жайы», «Қазақша оқу жайы»
атты мақалалар оқудың мән жайын, маңызын, әсіресе, «Қазақтың шаруасына, бір
жақтан надандықтан кемшілік келген де, екінші жақтан білімсіздігін көріп
тұрғандар басынып, елдігнен , теңдігіне қалдырып, тиісті сыбағасына қиянат
істеп тұрғаны санасы бар қазаққа ескерерлік іс еді. Бұл заманда қол
жетпегендерді теңдікке жеткізетін, әлсіздерге күш беретін өнер-білім, сол
өнер –білімге мезгіл өтпей тұрғанда үйренсек, тұрмысымызды түзетіп,
басқалардың аяқ астында шаншылмас едік, бізде өз алдымызда бір жұрт
екенімізді білдірер едік» – десе, «Орысша оқу орыс қолтығында тұрған жұртқа
керек, қазақша оқы, жаза білген соң, шама келсе орысшада білу керек»,
-дейді. Газет 1913 жылы жарияланған матеиалдарында оқудың мән жайын,
маңызын айтып көпке түсіндіруге тырысса, екінші 1914 жылғы «Бастауыш
мектеп» (№61), «Мектеп керектері» (№62), «оқу мезгілі» сияқты мақақаларында
мектеп, медересе жайларын нақты көрсетіп мұқтаждарын айтады.
Оқу- ағарту мәселесіне «Қазақ» газеті көп көңіл бөліп, қазақ
даласында жаңадан мектеп медреселер салудың қажеттілігі осы істің барысы
туралы хабарларды кеңінен жариялап отырды. Сондай-ақ қазақ тілінде шыққан
кітаптардың бағыт-бағдары, алатын орны жөнінде қысқаша сын мақалалар өте
көп жазылды.
Жер бетіндегі тіршілік иесі еркіндік үшін жаратылған. Өсімдік екеш
өсімдік те қалағанынша өркен жайып, өз қуаты жеткенше күнге қарай бой
созуға ұмтылады. Жан-жануар атаулының да аңсары сол. Ал, адам ше ?! Шыр
етіп дүние есігін ашқаннан бастап, құндақтауға көнбей еркіндіккее талпынған
тірі пенде қашан жер қойнына кіргенше өз мүддесі жолында тырмысып, тырбынып
өтпей ме?! Тіпті, нағыз тәубәшіл де төзімді кісінің жан сарайына үңіліп
қарасақ, оның да көкірегі еркіндікке бұлқынған арман мен мұратқа толы.
Шыққан тегі мен өскен тарихының, әдет-ғұрпы мен мінез-құлқының,
табиғи ортасы мен шаруашылығының, ең соңында, тілі мен дүниетанымының
ортақтығы бір ұлт етіп ұйытқан кез келген халық та әлгі жеке адам сияқты
ғұмыр бойы азат ел болуды, жұмыр жер бетінен, адамзат тарихынан өзіне
лайықты орнын алуды армандап өтеді. Арманынан айырылған, мұратын жоғалтқан
адам да, халық та дара тұлғалық қасиетінен айырылып, азып-тозып, ақырында
жоғалып бітеді.
Үш жүз жыл бойы бодандық бұғауында тұншыққан қазақ халқының қайтадан
дербес мемлекеттік орнатып, айналасы төрт-бес жылдың ішінде төрткүл
дүниеге танылуына жеткізген қандай ұлы күш еді,-деп таң қалатындар болса,
сол ұлы күш осы ғасырлар бойы халқымыз көкірегінен өшпеген азаттық рухы.
«Заманына қарай амалы» деген сөз бар. Мұның мағынасы – заманның
түріне қарап іс- істеу. Төңірекке қарасақ, түнерген-түнерген бұлттар
көрінеді, түбі қандай белгісіз, не боларын білмейміз. Нұр болып жауып,
жерімізді көгертіп, несібемізді молайтар ма?
Болмаса, дауыл болып соғып,үйімізді жығып тастар ма? Көзіміз бұған
жетпейді. Жалаң аяқ, жалаң бас, жеңдеріміз қиюсыз, етектеріміз жиюсыз
ашылып, шашылып қамсыз жатқан халықпыз. Күннің не боларынан ешкімнің көзі
жетпейді. Дауылды жауын ету қолымыздан келмейді, үйлеріміздің қирамаи
қалуына амал ету керек. Сол амалға кіруге жұртқа мұрындық болатын нәрсенің
бірі газет. Халыққа газеттің керегі қандай? «Айқап» журналында қазақ
халқының әдет-ғұрып, тәрбие мәселелеріне арналған Жақып Ақбаевтың «Туысқан
бауырларына бір насихат», Шәкәрім Құдайбердиевтің «Біздің мұқтаждарымыз»,
«Сөз таласы», Мұқамеджан Сералиннің «Біздің бұрынғы һәм қазіргі халіміз»
сияқты бірқатар еңбектері жарияланған.
Бұдан біздер әсіресе, XX ғасырдың басында шыға бастаған биресми
ұлттық басылымдарда әдет-ғұрып, оқу-тәрбие мәселелерінің бірте-бірте
алдыңғы қатарға шығып, халықтың рухани байлығын бұрынғыдан да байыта
түсуге, отарлықтың кесірінен барынан айырылғандардың санасын оятуға барынша
күш салғандығын байқаймыз.
XX ғасырдың басында қазақ халқының көзі мен құлағы және тіліне
айналған тағы да бір басылым, ол – «Қазақ» газеті. Мұнда желкен деген
бүркеншік атпен жазған автордың «Өтінішке жауап», Х. Досмұхамедовтың «Тамыр
дәрі қақында» және тағы да басқа көптеген авторлардың ұлттық әдет-ғұрып ,
оқу-тәрбие мәселелеріне арналған мақала, очерк, әңгімелері жарияланған.
Қасақстанның Россияға ерікті қосылуы нәтижесінде орыс халқы мен
ќазаќ халқының алдыңғы қатарлы өкілдері арасында рухани және достық қарым-
қатынастар қалыптаса бастады.
Қазақ ағартушылары Шоқан Уәлихановтың, Ыбырай Алтынсаринның және Абай
Құнанбаевтың қоғамдық саяси көзқарастары орыстың алдыңғы қатарлы
революцияшыл демократтарының әсерімен қалыптасты.
Ш. Уәлихановтың қоғамдық-саяси көзқарасының демократиялық бағытта
болып қалыптасуына оның 1860 жылы Петербургте болуының ерекше маңызы болды.
Шоқан Петербургте болған кезінде алпысыншы жылдардың қозғалысын
зерттеді. Сол кездегі таңдаулы журналдарды оқиды. Бұл кездегі таңдаулы
журналдар А.И. Герценнің шет елде шығарып тұрған «колоколы» , Н. Г.
Чернышевский мен Н.А. Добралюбов тұсындағы «Современник» (1854-1862)
болатын.
Шоқан Уәлиханов өзінің публицистикалық мақалаларында халық
бұқарасының мүддесін қорғады, әділеттік күшін күресті. Мысалға оның «Сот
реформасы» деген хатын алуға болады. Бұл өтініш ретінде жазылған жай хат
емес, қазақ халқының ... жалғасы







Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Еңбекші қазақ» газеті туралы63 бет
Алдан Аймбетов ұлтын ұлықтаған азамат, қайраткер. «Казахская правда» газетінің көтерген өзекті мәселелері31 бет
Өтпелі кезеңдегі және бүгінгі таңдағы газет полемикасының басты тақырыптары мен көтерген мәселелері78 бет
Алашорданың құрылуы8 бет
Алдан Айымбетов ұлтын ұлықтаған азамат, қайраткер47 бет
Алтын адам10 бет
Баубек Бұлқышев3 бет
Жиырмасыншы жылдардағы саяси – әлеуметтік жағдай және қазақ ақпараттық кеңістігінің қалыптасуы91 бет
Жұмабаев Мағжан Бекенұлы11 бет
Ислам - әлемдегі бейбIтшIлIктIң кепIлI13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь