Көміртегі, кремний

Периодтық жүйенің IV тобыңдағы элементтердің ішіндегі ең маңыздылары— көміртегі мен кремний. Көміртегі — тірі ағзалардың (организмдердің) құрамына кіретін элементтердің аса маңыздысы болса, кремний — жер қыртысында көп тараған элементтердің бірі.
Көміртегі мен кремний периодтық жүйеде атомдары электрондарын оңай беретін "оң электрлі" элементтер мен атомдары электрондарды оңай қосып алатын "теріс электрлі" элементтердің аралығында орналасқан. Сондықтан көміртегі мен кремний периодтық жүйедегі орнына, атомдарының құрылысына байланысты химиялық реакцияда валентті электрондарын түгелімен басқа атомдармен коваленттік байланыс түзуге жұмсайды.

Көміртегі (II) және көміртегі (IV) оксиді.
Ағашты құрғақ айдау.

Жұмыстың мақсаты. Активтелген көмірді және көміртегі (II) оксидін алу әдістерімен және олардың химиялық қасиеттерімен танысу. Ағашты құрғақ айдағанда бөлінетін заттарды байқау.
Құрал-жабдықтар. Стақандар, колбалар, пробиркалар, тамшылатқыш құйғыш, ағаш жаңқасы, шыны түтікшелер, резеңке түтік, спирт шам, электр плиткасы, хлорды және азоттың (IV) оксидін алатын құралдар.
Реактивтер. Құмырсқа қышқылы, қымыздық қышқылы, концентрациялы күкірт қышқылы, мыс (II) оксиді, фуксиннің, көк сияның ерітінділері, ағаш көмірі.
1 -тәжірибе. Активтелген көмірді дайындау. Стақанға ағаш көмірінің ұсақ бөлшектерін салыңдар, үлкендігі шамамен 1—1,5 см болсын. Содан соң стаканның жартысына дейін ыстық су құйыңдар. Ағаш көмірін салған ыстық суды 4—5 минуттай қайнатыңдар. Көмірдін суды бойына сіңіріп, салмағының ауырлағанына көңіл бөліңдер. Сұйықтықты салқыңдатып, ішіне
        
        КӨМІРТЕГІ,  КРЕМНИЙ
Периодтық жүйенің IV тобыңдағы элементтердің ішіндегі ең ... мен ... ... — тірі ... ... ... ... аса маңыздысы болса, кремний — ... көп ... ... ... мен кремний периодтық жүйеде атомдары электрондарын оңай
беретін "оң электрлі" ... мен ... ... оңай ... ... ... ... аралығында орналасқан. Сондықтан
көміртегі мен кремний периодтық жүйедегі ... ... ... ... ... валентті электрондарын түгелімен ... ... ... ... ... (II) және ... (IV) оксиді.
Ағашты құрғақ айдау.
Жұмыстың мақсаты. Активтелген көмірді және көміртегі (II) оксидін алу
әдістерімен және ... ... ... ... ... құрғақ
айдағанда бөлінетін заттарды байқау.
Құрал-жабдықтар. Стақандар, колбалар, пробиркалар, тамшылатқыш құйғыш,
ағаш жаңқасы, шыны түтікшелер, резеңке түтік, ... шам, ... ... және ... (IV) ... алатын құралдар.
Реактивтер. Құмырсқа қышқылы, қымыздық қышқылы, концентрациялы күкірт
қышқылы, мыс (II) ... ... көк ... ... ағаш ... ... Активтелген көмірді дайындау. Стақанға ағаш көмірінің ұсақ
бөлшектерін салыңдар, үлкендігі ... 1—1,5 см ... ... ... ... ... ... су құйыңдар. Ағаш көмірін салған ыстық суды
4—5 минуттай қайнатыңдар. ... суды ... ... ... ... ... Сұйықтықты салқыңдатып, ішіне мақта салынған
құйғыш арқылы өткізіп, ... ... ... Көмірді жинап, қайта
қыздырыңдар. Темір тостағаншаны салқындатып, көмірдің кеуектенгеніне ... ... ... ... ... көмір активтелген ... Осы ... ... ... тәжірибелерге пайдаланыңдар.
2-тәжірибе. Активтелген көмірдің ерітінді бояуын сіңіруі. Пробирканың
үштен бір бөлігіне дейін су құйып, оған ... ... ... ... ... ерітіндісін тамызыңдар. Үстіне бірнеше түйір активтелген
көмір салыңдар. Пробирканың аузын ... ... ... ... бірнеше
рет шайқап араластырындар. Біраз уақыт тұңдырып қойыңдар. Ерітіндінің
түссізденгеніне ... ... Ағаш ... бұл ... адсорбция деп
атайды. Бұл тәжірибені дәрі ретінде пайдаланылатын карболенмен де ... ... ... ... сіңіруі. Екі колба алып,
бірін хлормен, екіншісін ... ... ... ... ... көмір салып, колбалардын аузын тығындаңдар. Колбаларды ... ... ... түссізденгеніне назар аударыңдар.
Оларды кристалдағыштағы суға ... ... су ... ... ... көтерілгенін байқаңдар.
4-тәжірибе. Ағаш көмірінің мыс (II) оксидін ... ... ... ... ... тәжірибе арқылы онай байқауға
болады. 0,5 г мыс (II) ... мен 0,5 г ... ағаш ... ... ... аузын газ өтетін түтігі бар тығынымен
бекітіңдер. Түтіктің екінші ұшын ... ... әк ... ... ... ... бекітіңдер. Пробиркадағы ағаш көмірі мен мыс
(II) оксидінің ... ... ... ... стақандағы әк суы
лайланады, яғни мыс (II) оксиді мен көмір әрекеттесіп, көмір қышқыл газы
түзіледі. ... ... ... ... ... кезде, пробиркадағы қоспаны
қағаз бетіне төгіп, ақырын үрлеңдер. Сонда ағаш көмірі қағаздан ұшады да,
артық алынған мыс оксиді мен ... мыс ... ... (II) оксидін органикалық заттардан алу.
Зертханада көміртегі (II) ... ... ... ... ... ... (НСООН) концентрациялы күкірт қышқылымен қосып қыздыру
арқылы алады. Концентрациялы күкірт ... ... ... бөлінетін су молекулаларын өзіне қосып алады. Енді осы екі әдіс
бойынша көміртегі (II) оксидін қалай алуға болатындығын қарастырып көрейік.
а) ... ... алу. ... 4 - 5 г ... қышқылын салып, аузын
тамшылатқыш құйғышпен және газ шығатын түтігі бар тығынмен бекітіңдер.
Құйғышқа ... ... ... ... Газ ... ... сілті ерітіндісі бар пробиркаға тығын арқылы кигізіңдер. Ол тығынға
тағы бір ... ... ... ... ол ... ... көміртегі (II)
оксидін жағып көресіңдер. Пробиркаға қажетті реактивтерді ... ... ... ... ... ... де, құйғыш арқылы
концентрациялы ... ... ... ... Реакция нәтижесіңде
көміртегі (II) оксидімен бірге көміртегінің (IV) ... де ... ... ... ... сіңеді де, бос ... (II) ... ... түтік арқылы сыртқа шығады. Оны сол ... ... ... ... ... ... концентрациялы күкірт қышқылын
құйғаннан кейін көміртегі оксидтері ... ... ... ... ... жоқ. ... теңдеуін жазыңдар.
ә) құмырсқа қышқылын алу. Жоғарыдағы құралды пайдаланыңдар. Колбаға ... ... ... ... ... ... 2—3 мл ... қышқылын құйып, құралды ... ... ... штативке бекітіңдер. Содан кейін күкірт қышқылын ... ... ... Күкірт қышқылы құмырсқа қышқылынан суды
қосып алады да, көміртегі (II) оксиді бөлініп шығады. ... ... ... ... ... ... (II) ... жағып көріңдер немесе көміртегі
(II) оксидін цилиндрге жинап алындар. ... ... ... ұстаңдар да, ішіне су құйыңдар. Көміртегі (II) оксиді суды толық
ығыстырған кезде цилиндрді судан алып, ... ... (II) ... ... Реакция теңдеуін жазыңдар.
6-тәжірибе. Көміртегі (II) оксидінің тотықсыздандырғыш қасиеті.
Көміртегі (II) ... бос ... ... ... ... де ... ... Көміртегі (II) оксиді металл оксидімен реакцияға
түскенде, металды бос ... ... ... ... (II)
оксидін бұрынғы әдістердің бірімен алады. Шыны түтікке мыс (II) оксидін
салып, қыздырыңдар. Мыс (II) ... ... ... ... ... ... ... арқылы концентрациялы күкірт қышқылын
тамызыңдар. Көміртегі оксиді бөліне бастайды. Ол түтік бойымен ... ... ... ... оны ... Реакция нәтижесінде
түзілген көміртегі (II) оксиді реакцияға қатыспай қалған көміртегі ... ... ... шыны ... әк ... ... ... көмір
қышқыл газы әк суымен әрекеттеседі, оны әк суының ... ... ... (II) оксиді шөлмектен екінші түтік арқылы сыртқа шығады, ... ... ... ... ... ... жазыңдар.
7-тәжірибе. Ағашты құрғақ айдау. Ағашты ауа қатыстырмай жабық ... ... оның ... ... ... ... айырылып,
бөлініп шығады. Бұл процесте газ, сұйық және ... ... ... ... ... ауа болмағаннан, түзілген жанғыш заттар от ... ... ... ... ... орындау үшін аса күрделі жабдықтың
қажеті жоқ. Ол үшін, дөңгелек түпті колбаның немесе ретортаның ... ... ... ... ... ... ... аузын газ шығатын
түтігі бар тығынмен бекітіңдер. Оны суық суға ... ... ... Суық су колбаға келген сұйық өлшемдерді суыту үшін керек.
Колбадан екінші бір түтікті сыртқа шығарып ... Ол ... ... ... үшін ... Осыдан кейін ағаш жаңқасы бар ... ... ... ... Ағаш ... бөлінген газ және сұйық
өнімдер суық суға салынған қабылдағышқа келеді. ... ... ... колбада қалып қояды да, газдар ауаны ... газ ... ... ... Оны ... ... жағып көруге болады. Ол
жарқыраған жалын шығарып ... ... ... ... колбадағы сұйық өнімдерді тексеріп көріңдер. Алғаш көк ... ... ... ... қағазы қызарады. Одан бөлінген
сұйықтықтың ішінде сірке ... бар ... ... ... Оны ... ... ағаш ... деп атайды. Ол сұйықтықта сірке қышқылынан
басқа ағаш спирті, ацетон және басқа да ... ... ... ... ... ... ным (смола) болады. Оның ... ... ... ... ... ... ... танысасындар.
Көміртегі диоксиді және көмір қышқылы
Көміртегі диоксиді — түссіз, ауадан ауыр газ. Оны көмір қышқыл газы ... ... Ол ... жану, шіру, тыныс шығару, фотосинтез процестерінің
өнімі. Көміртегі диоксиді суда (1:1) ... ... ... ... (60 ... ... сұйылады. Сұйық көміртегі диоксиді қатты суығанда
қар сияқты массаға айналады. Оны "құрғақ мұз" деп те ... ... ... ... газы мен ... ... алу және ... қасиеттерімен танысу.
Құрал-жабдықтар. Бөлгіш құйғыш, колбалар, пробиркалар, имек шыны
түтіктер, стақандар, зат ... ... ... ... келі мен ... ... кек лакмус қағаздары, лакмус, фенолфталеин ерітінділері, құм.
Реактивтер. Көмір қышқыл натрий, магний, кальцийдің құрғақ ... ... ... ... ... ... азот қышқылы, күміс
тұзының ерітіндісі, магний таспасы не ұнтағы, сұйылтылған (1:1) түз, күкірт
(1:5) және ... түз және ... ... ерітінділері.
1 -тәжірибе. Көміртегі диоксидін алу. Зертханада көміртегі диоксидін
борға ... ... ... ... қышқылдардың бірімен әсер ... ... ... тұз ... пайдалану тиімді. Көміртегі диоксидін
алу үшін Кипп аппаратын ... Егер ол ... газ ... құрал құрастырыңдар. Колбаға бірнеше түйір мәрмәр салып, ... ... ... бар және ... ... кигізілген тығынмен бекітіңдер.
Бөлгіш құйғышқа тұз қышқылының (1:1) ерітіндісін құйыңдар. ... ... ... ... ... ... ... өйткені мәрмәрдің сыртын
нашар еритін кальций сульфаты қаптайтындықтан, газ тым баяу бөлінеді немесе
реакция ... ... ... Газ ... ... ұшын ... ... ыдысқа батырыңдар. Тамшылатқыш құйғыш арқылы мәрмәрге тұз қышқылын
құйындар. ... ... ... колба мен стақандағы ауаны ығыстырып
болған кезде жанған шырпыны салып тексеріп көріңдер. ... ... ... ... шыны ... ... ... қойыңдар. Осылай
көмір қышқыл газына екі стақан мен бір колбаны ... Ол ... ... ... ... ... ... жазыңдар.
2-тәжірибе. Көміртегі диоксидін бір ыдыстан ... ... ... ... ... ... ... үшін, көмір қышқыл газын бос
стақанға суды бір ыдыстан екінші ыдысқа ... ... ... ... бір ыдыстан екінші ыдысқа құйылғанын жанған май шам арқылы
дәлелдеуге болады. ... ... ... стақанға темір қасықшаға
орналастырған май шамды алып барғанда, ол ... ... ал ... босаған стақанға апарғанда май шам жана береді.
3-тәжірибе. Магнийдін көміртегі диоксидінде жануы. Сендер ... ... ... ... ... ... ... Көміртегі диоксиді өзінін, өте нашар ... ... онда ... ... ... ... ... тұрған магнийді
көміртегі диоксидімен сөндіруге болмайды. Оны білу үшін ... ... 3—4 ... ... ... таспасын темір қысқышпен ұстап,
жағыңдар. Ол жана бастаған кезде көміртегі диоксиді бар ... ... ... көз ... ... ... жана ... Стақанның
қабырғасына қонған қара күйе мен магний оксидінің ... ақ ... ... Егер ... ... ... бір ... қағаз алып оның
бетіне желім жағып, ... ... ... ... етіп ... Желім
кепкеннен кейін, жабыспай калған магний ұнтағын ыдысқа қайта салып, магний
жабысқан қағазды ... ... етіп ... ... ... ... жазыңдар.
Көмір қышқылы және онық тұздары
Көміртегі диоксиді суда ... ... ... ... ... түзіледі. Ол тек судағы ерітінді түрінде ғана белгілі. Көмір
қышқылы ете ... ... ... ... ... және ... ... қышқылы екі негізді қышқыл болғандықтан, екі түрлі түз
түзеді. Қалыпты ... ... ал ... ... гидрокарбонаттар
деп атайды. Көмір ... ... ... басқа қышқылдармен
әрекеттескенде көмір қышқыл газы бөлінеді, сондай-ақ қыздырғанда ... ... ... мен ... ... ... ... қышқылын алу. Көмір кышқылының тұздарын қышқылдармен
әрекеттестіріп, реакция нәтижесінде бөлінген көміртегі ... ... ... ... ... ... ... Ол үшін пробирканың 1/3
бөлігіне дейін ... су ... ... бір-екі тамшы ... ... Оны ... диоксидін алатын құралмен
жалғастырыңдар. Пробиркадағы суға көміртегі диоксидінің ағынын ... ... ... қызарғанына назар аударыңдар. Лакмус
ерітіндісі бар осы сұйықтықты спирт шамның жалынында қыздырыңдар. Ерітінді
түсінің ... ... ... назар аударыңдар. Тәжірибені түсіндіріп,
реакция теңдеуін жазыңдар.
5-тәжірибе. ... ... ... тұздарының айырылуы. а) тақтаға
жазып пайдаланып жүрген бордың бір түйірін алып, ... Оны ... бір ... ... ... үстіне қойып, күйдіріңдер. Әбден
күйген кезде ... ... ... алып ... ... ... ... салыңдар. Екі пробиркаға да аздап дистилденген су ... ... Енді екі ... ... де 1—2 ... ерітіндісін тамызыңдар. Қандай өзгеріс ... ... бор бар ... ... неге ... ... ... ал екіншісі нашар боялады? Бұл құбылысты түсіндіріп, реакция
теңдеуін жазыңдар.
ә) пробиркаға 1—2 г натрий гидрокарбонатын салып, аузын газ ... бар ... ... Газ ... түтіктің ұшын әк ... ... ... ... ... ... қыздырыңдар. Натрий
гидрокарбонатын салған пробирканың қабырғасында су тамшыларынын пайда
болғанын және әк ... ... ... ... Көміртегі
диоксидінің бөлінуі тоқтағанға дейін қыздырындар. ... ... ... ... ... қыздыруға тұрақтылау
болатыны естеріңде болсын.
6-тәжірибе. Көмір қышқыл тұздарына сапалық реакция ... ... ... басқа тұздардан айыра білудің ең оңай әдісі — ... ... ... әрекеттестіру. Көмір қышқылының қаңдай тұзы болмасын
қышқылдармен әрекеттескенде, көміртегі ... ... ... ... ... ... ... кальций, мыс карбонаттарынан шамалы
салыңдар. Үстіне тұз қышқылының сұйылтылған ерітіндісін тамызып, ... ... ... екі ... көмір қышқыл натрий тұзы ерітіндісін құйындар.
Біріншісіне барий хлоридінің, екіншісіне азот ... ... ... ... Ақ тұнба түзілетіндігіне көңіл бөліндер. ... ... бос ... ... ... ... ... Табиғатта
негізінен кремний (IV) оксиді SiO2 және ... ... ... ... ... кездеседі. Кристалды кремний қара сүр түсті, өте
күйреуік зат. Оның ... 2,33 г/см ... ... ... ... алу. ... ... магний
ұнтағъш және уатылған кварцтың қоспасын (2 : 3) салып, ... ... ... ... оған ... ... ... оның бір ұшын қоспаның
ішіне көміңдер. Қоспаның үстіне шамалы магний ... ... ... ... ... ... от қойыңдар. Осы кезде реакция ... ... ... ... мен ... ... ... силицийді
түзіледі:
Силицидтер — қатты қыздырғанда айырылмайтын қосылыстар. Кейбір
активтігі жоғары ... ... ... ... ... осы қасиетін пайдалана отырып, кремнийден бөлуге болады. Қоспадағы
магний ... мен ... ... кремнийден бөліп алу үшін, стақанға 3—4
мл ... тұз ... ... Оның ... ... магний мен
құмның қосылуынан пайда болған заттарды салыңдар. ... ... ... ... суда еритін магний хлоридін түзеді:
Магний силициді тұз ... ... ... хлоридін
және газ күйіндегі кремнийдің сутекті қосылысын түзеді:
Кремнийдің сутекті қосылысын силан деп ... Ол ... ... ... ... ... шығарып, жанады. Ол жанғанда ақ түтін
түрінде кремнийдің диоксиді және су ... ... ... шамалы су
құйып, сұйылтып сүзіңдер. Сүзгідегі тұнбаны бірнеше рет жуып, кептіріңдер.
Алынған ... ... мен ... диоксидінің түсіне көңіл аударыңдар.
2-тәжірибе. Кремний қышқылын оның ... ... ... ... ... алу. а) ... ... қышқыл натрийдің 2—3
мл 10% ерітіндісін құйыңдар. Оның үстіне 1—1,5 мл сұйылтылған (1:1) ... ... ... ... шыны таяқшамен жақсылап
араластырыңдар. Кремний кышқылы тұнбаға ... ... ... ... ... ... ... төгілмейді. Алынған ерітінділердің
концентрациясына сәйкес, пайда болған кремний қышқылы ... ... ... ... ... (золь) түрінде түзілуі мүмкін:
ә) екінші бір пробиркаға 4—5 мл шамасында 10%-тік кремний қышқыл натрий
тұзының ерітіндісін құйыңдар. Оның ... Кипп ... ... ... ... ... жіберіндер. 2—3 минуттан кейін кремний
қышқылының тұнбасы түзілгеніне назар ... ... ... ... ... да ... екендігін көруге болады:
Бұл тәжірибені силикат желімімен де жасауға болады.
3-тәжірибе. Кремний қышқылы тұздарының гидролизі. а) Кремний ... ... ... шыны ... 1—2 ... тамызыңдар. Оның
үстіне бір тамшы фенолфталеин ерітіндісін қосыңдар. Кремний қышқылы ... ... оның бұл ... ... ... ... ... қызғылт түске боялады. Егер қызыл лакмус қағазын тигізсеңдер,
ол көгереді.
Кремний қышқылының сілтілік металдардың ... ... ... Олай болса олар гидролизденбейді. Сендер шынының құрамында суда
еритін және ... ... бар ... оның ... ... ... Оған ... жеткізу үшін мынадай бір тәжірибе жасап
көріңдер. Терезе әйнегінің кішкене сыныңын темір ... ... ... Үн ... ... айналсын. Сонан соң оны стақанға салып, ... 1—2 мл ... су ... да, ... ... ... ... құрмында гидролизденетін сілтілік металдар силикаттарының бірі
болса, онда суға фенолфталеин ерітіндісін тамызғанда ерітінді қызғылт түске
боялады.

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ауылшаруашылық малды азықта және мал азығына қойылаты санитариялық – гигиеналық талаптар10 бет
Ерітінділер16 бет
Тамақ өндірісінде қолданылатын машина элементтерін дайындауға арналған бөлшектерді көміртекті және легрленген болаттың механикалық қасиеттерін салыстыру сипаттамалары6 бет
Төмен температуралар кезінде болаттардың механикалық қасиеттерінің өзгерісі8 бет
Көміртек, кремний, азот, фосфор, оттек, күкірт, хлор, йод, су10 бет
Бейметалдардың ашылу тарихы5 бет
Биосфера - ғаламдық экожүйе7 бет
Желтоқсан жеңіліс емес, жеміс еді4 бет
Негізгі биогенді элементтердің биосферадағы айналымы8 бет
Титан және оның қорытпалары. магний және оның қорытпалары. мыс және оның қорытпалары. алюминий және оның қорытпалары16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь