Экономикалық өсудің факторлары, үлгілері және проблемалары

ЖОСПАР
бет
Кіріспе 3
І тарау. Экономикалық өсу және оның түрлері 4
1.1. Экономикалық өсу және өлшеу әдістері 4
1.2. Экономикалық өсудің түрлері 7
1.3. Экономикалық өсудің теориялары. Мультипликатор және
акселератор эффектісі 9

ІІ тарау. Экономикалық өсудің факторлары, үлгілері және
проблемалары 12
2.1. Экономикалық өсудің факторлары 12
2.2. Экономикалық өсудің үлгілері 16
2.3. Экономикалық өсудің көздері мен шығындары 28

ІІІ тарау. Қазақстан Республикасының өсу көрсеткіштері және экономиканың өсуін реттеудегі мемлекеттің рөлі 33
3.1. Экономиканың өсуін реттеудегі мемлекеттің рөлі 33
3.2. Қазақстан Республикасы экономикасының өсу көрсеткіштері 36

Қорытынды 38
        
        ЖОСПАР
бет
Кіріспе
3
І тарау. Экономикалық өсу және оның түрлері
4
1.1. Экономикалық өсу және ... ... ... ... ... Экономикалық өсудің теориялары. Мультипликатор және
акселератор эффектісі
9
ІІ тарау. Экономикалық ... ... ... ... ... өсудің факторлары
12
2.2. Экономикалық өсудің үлгілері
16
2.3. Экономикалық ... ... мен ... ... ... ... өсу ... және
экономиканың өсуін реттеудегі мемлекеттің рөлі
33
3.1. Экономиканың ... ... ... ... ... Республикасы экономикасының өсу көрсеткіштері
36
Қорытынды
38
Қолданылған әдебиеттер
Кіріспе
Соңғы жүзжылдықта ... ... көп ... ... ... ЖҰӨ және ... ЖҰӨ тұрақты түрде ... өсуі ... ... құбылыс болып отыр. Экономикада болып
отыратын ... ... те, ұзақ ... ... ... ұлғаймалы. Сондықтан экономиканың тұрақты ... адам ... ... өсуі – бұл ... жаңа ... Бұл ... жүзінің көп мемлекеттерінде соңғы екі хүз ... ... ... ... болып өз бетімше курстық жұмыс
жаздым. Бұл ... ... ... жан – ... қарастыруға
тырыстым. Экономикалық өсуідің ... ... және ... ... ... ... ... маңыздылығы, оны өлшеу
әдістері, түрлері мен теориялары ... ... ... өсудің негізгі факторлары,
үлгілері және ... ... ... Бұл проблемаларды
қалай шешуге болатыны жазылған.
Үшінші тарауда экономиканың ... ... ... рөлі ... ... экономиканы қалай реттеуге
болатыны, ... ... ... экономикалық көрсеткіші
жазылған.
Сонымен ... ... ... экономикалық өсу
көрсеткіштері де бұл курстық жұмыстан тыс қалмады.
Осы ... ... жазу ... ... ... Әпсәләновтың т.б. еңбектерін пайдаландым.
І тарау. Экономикалық өсу және оның ... ... өсу және ... ... ... ... ... көп мемлекеттерінде адам
басына шаққандағы ЖҰӨ және ... ЖҰӨ ... ... ... өсуі ... тараған құбылыс болып отыр. Экономикада ... ... ... те, ұзақ мерзімді экономиканың өсуі
тренді ұлғаймалы. Сондықтан экономиканың ... ... адам ... ... өсуі – бұл экономикадағы жаңа құбылыс. Бұл құбылыс
дүние жүзінің көп ... ... екі хүз ... ... ... өлшеудің екі жолы бар
1) Макроэкономикалық ... ... өсуі (ЖҰӨ, ЖІӨ, ТҰӨ, ... адам ... ... ... ... Әлеуметтік институттар үрдісінің өзгерісі (Жеке меншік ... ... ... ұйымдастыру және ... ... және т.б.). Бұл ... экономикалық
өсудің бір деңгейден екінші деңгейге ауысуына ... ... ... ... өсу ... үш бағытты
атап өтуге болады.
- неокейнстік
- неоклассикалық
- тарихи-әлеуметтік.
Ерте ... ... ... өмір ... қозғалыстық
жағдай. Табиғат тіршілігі секілді, ... ... өмір ... ... болады да, онда көптеген сандық және сапалық өзгерістер
біртіндеп ... ... Бұл ... ... ... ... сонымен бірге өндірістік қатынастарды да ... ... ... арттырып, қоғамға және ... ... ... ... өсу ... - ... ... қозғалыста
болуы, оның прогресі мен ... ... ... ... прогреске қандай күш ... ... ... ... ... - ... пен оның ең ... арнаулы - адамдардың қажеттілігін
қамтамасыз ету, ... ... ... ... ... ... қарама-қарсылықты байланыстарға байланысты.
Адамның экономикалық қажеттілігін өзі өндірістен туады. ... ... оған ... ... ... ... өндіріс осы
қажеттіліктерді қамтамасыз етуге жағдай жасайды.
Мұнан кейін ... ... ... және ... туған
қажеттілік өндірістің қайталануын қажет ... де, жаңа ... үшін ... ... ... ... ... өсе түсуі өмірге өндіріс құралдарын алып келеді ... осы ... ... ... ... ұлы ашылған жаңалық - отты ... ... ... ... ... - ... жаңа даму ... шығара
бастаған дәуір өлшемінің алғышарттары болды.
Қоғамдық ... ... және ... ... ... ... себебі халықтың санының өсуіне байланысты. Шынында
жердегі халық санының бір ... ... ... ... ... прогресске таяу болды. Егер V-XV- ... ... ... ... адам ... өсуі 0,1% болған, ал
дамыған аграрлы ... (XV-XVII ғ.) енді - ... осы ... ... (XVIII ғ.) және ... ... (XIX ғ.)
кезіндегі көрсеткіштер 0,4% және 0,9% деп ... ... ... мен ... сақтау
жетістіктеріне қарай, көптеген елдерде орташа өмір сүру ... ... ... туу ... өсу ... елдеріне тән. Осының
нәтижесінде жердегі адам саны жыл ... ... ... ... соңғы 40 жыл
ішінде адам саны екі есеге ұлғайды, тіпті ... өсу 75 млн. ... ... ... ... ... ... тең келеді де, әлем
көлеміндегі ... ... ірі ... ... ... ... қоса ... қажеттілігі өсіп, олар әр ... келе ... ... ... үшін тек ... жеу, ... үйі болу аз, ... бұларға деген сұраным талаптары өсіп,
өзгере бастады. ... ... ... ... қазіргі кездегі
жүріп – тұру ... ... ... ... ... мен ... жақсартатын, білім алу мен ... ие ... ... және жан – ... демалуды алға ұстап,
қажетсіне бастады.
Мұндай қоғам өмірінде ... ... ... ... ... ... ... адамдар саны өскен сайын, ... ... ... осы ... ... ету ... үзбей өсуін қамтамасыз етуі керек.
Экономикалық ... ... оның бұл ... ... шешетіндігімен анықталатынын тарихтың өзі ... ... ... ... ... ... өлшем сипаттамасы
болады. Экономикалық ... ... ... өсу ... ... ... ... жылдық
көлемдегі тауар мен ... ... ... ... ... өсуді, әдетте, жалпы ... өнім ... ... ... ... бірге бұл мақсат үшін ... өнім (ЖІӨ) ... ... Мұнда тек нақты ... ЖІӨ) ... ғана ... ... кезеңдегі ең жоғарғы баға есебінен болған.
ЖҰӨ- нің ұлғаюы, яғни ЖҰӨ - нің ... ... ... ... өсу деп қарауға болмайды.
Шынында, егер бұл жылы ... ... ... ... ... болмаса, ал баға өсіп кетсе, мысалы, 4 ... ... ... өсу дей ... ба? ... , жоқ.
Экономикалық өсуді абсолюттік ... де, сол ... ... ... арқылы (мұнан бұрынғы кезеңдегі мөлшерге
проценттік ... білу ... ... егер бұл жылы ... ... млн. ... ... ал былтырғы жылы – 200, онда ... ... млн. ... ... ... 5%).
Нақты ЖҰӨ ұлғаюы мүмкін, бірақ ол ... да ... ЖҰӨ- ... ... нольді көрсеттсе, онда ЖҰӨ- нің қозғалысында
өзгерістің болмағанын ... ... ... өсу де жоқ.
Белгілі бір уақыт арасында ... ... ... ... ... ЖҰӨ- нің ... өсу ... анықтау үшін
нақтылы ЖҰӨ- нің ... ... ... ... ЖҰӨ - ... алып тастау керек, алынған айырмашылықты былтырғы ... ЖҰӨ- нің ... ара ... салыстырып, (яғни
салыстырылатын) ... ... ... - нің ... ... жыл бойы өсу ... ... барып, экономикалық дамудың барысын табуға
болады.
Басқадай макроэкономикалық ... ... ... ... ... - ... ... қажетті шешімдерді
жасап қабылдауға, сол сияқты үкіметтің ... ... ... мен ... және ... ... ... болады.
Әр түрлі қарқынның нәтижесі, ... ... ... ... ... ... яғни бастапқы көлемі мен
салыстырмалы деңгейдегі ... ... ЖҰӨ- нің ... 4 ... болғанда, қарқындардың арасындағы өсу 1 % ... ... ... 40 ... ... ... ... жыл бойындағы өсу ... ... ... ... ... орында болады. Экономикалық ... ... ... жағы ... ... ЖҰӨ ... болса, бірақ олардағы өсу
қарқыны әр ... ... («А» елі - 4 % жыл ... ал «В» ... %), мұның арты барып қиындыққа келтіретіні белгілі (бірінші ... ... 17,5 жыл ... екі ... жегізсе, ал екігшісіне
35 млн. керек ... ... ... ... ... халықаралық деңгейде
салыстыруда, «ЖҰӨ ... жан ... ... ... оның өсу ... ... кеңінен пайдаланылады. Бұл көрсеткіштер әдетте,
қандай да ... ... ... өмір сүру ... ... динамикасын сипаттау үшін пайдаланылады.
6
Мұндағы ... ... ... ... ... ... орташа ғана дерліктей болуын еске ұстаған жөн. ... ... ... мен оны ... ... (ал ... өмір
сүру деңгейін сипаттаса), оларды бөлу бар ғой. ... ... ... ... ... үшін ... ... «тәтті нан» ретінде жиі пайдаланады. Бұл ... ... ... ... оның ... де ... әр адамға
бөлінетін тәтті де, дәмді болады. Ал осы ... қай ... ... ... адамдарға тиетіні, бөлу ... ... ... нақтылап айтсақ бұл қоғамдағы табыстың ... ... ... ... ... ... ... бұл тәтті нанды бөлгенде, кедейлер - кедейлене ... ... – байи ... ... ... ... жағдайдың бірі - бұл ЖҰӨ ... ... оның өсіп бара ... ... ... ... (мысалы
әскери өндірістік комплекске бағытталса), онда халыққа ... ... аз ... ЖҰӨ - нің көп ... (әскери өндіріс
пен мемлекеттік аппаратты ұстау үшін) ... ... ... ... азаяды, яғни оның табиғи бағыты нашарлайды.
Нақтылы ұлттық өнімнің ... ... ... жан ... оның мөлшері, осы ... ... ... байланысты
болады.
Мынаны қарайық, Индияның ЖҰӨ, ... ЖҰӨ - нен 70 ... ... жан ... ... ... ... 60-тан аса
рет артта қалып ... ЖҰӨ ... ... ... ... ... ретінде пайдаланатын болсақ, онда ... ... ... ... ... ... нақтылы ЖҰӨ
бір жыл ішінде 1,5% көбейгенде, ал ... ... саны осы ... осындай 1,5 % өскенде, онда ... ... өмір ... ... ... Өмірдің орташа деңгейінің өсуі, өндіріс
көлемі өсуінің (ЖҰӨ) ... саны ... ... ... ... ... ... өзгеруі болса, (нақтылы ... ... жан ... онда ... ... ... ... сүру деңгейіндегі айырмашылық көптің ... көп ... Екі ел – «А» мен «Б» ... ... ... ... делік, егер «А» елінде ЖҰӨ жан ... ... 10 ... ... ал «Б» ... - 500 ... онда 5 % өсу бірінші
ел үшін 500 ... өсу ... ал ... бар- жоғы ... ... ғана ... ... өсудің түрлері.
Экономикалық өсудің екі түрі ...... ... ... экстенсивтік жолмен өсіруде ... ... ... өндіріске қосымша факторларды ... ... ... жер,
еңбек және капитал. Бұлардың ... және ... ... қала береді.
Мысалы, қоғамдық өндіріске осы жылы қосымша 2 млн. ... ... ... ... мен кәсіпқойлық деңгейі бұрынғы
күйінде өзгеріссіз. Егер бұрын ... 10 млн. адам ... әр бір ... ... ... ... саны ... ЖҰӨ 20% ұлғаяды. Бұлармен қоса қосымша ... ... ... ... құралдары қосымша жұмысқа алынған адамдарды
жарақтандыру үшін ... және ... ... - шикізат, материалдар
және т.б.) ... бос ... ... ... ... ... мен ... көрсетуді ұлғайту үшін экстенсивтік
жолмен ... ... ... ... ... ... оның ... ресурстары шектеулі болады. Сондықтан интенсивтік түрдегі
экономикалық ... ... ... Бұл ... баруда -
өндірілетін ... ...... ... ... ... ... есебінен және өндірістің ... ... ... ... ... қол ... жағдайда, қоғам ... ... ... ... сапа ... көбейтумен бірге, көптеген ... ... ... ... ...... ... тұрмыс жағдайының
өсуін қамтамасыз етеді, ... ... ... ... ... ғылым мен мәдениеттің дамуына қаржыны көптеп ... ... ... ... ... қабілеттілігін тиісті
деңгейде ұстап тұруға мүмкіндіктер ашылады.
Міне, экономикалық ... ... ... ... ... Қазіргі өндіріс дамуында экстенсивтік және интенсивтік
өсу факторлары ... ... ... бірігіп жүр. ... ... ... ... саны өсіп кетуі және ... ... ... ... ... кеңеюі және өндірістік процестің
техникалық ... ... ... ... ... ... ... көбейгенде,
экстенсивтік жолмен болмаса интенсивтік жолдың артықшылығымен ... ... айта ... ... ... ... өкіметіндегі 70-80-
жылдардағы ұлттық табыстың 20 – 30 % ғана тек ... ... ... ... ... ... экономикалық даму көбіне экстенсивті түрде
қала ... ... ... интенсивтік фактордың үлесінен ... ... өсу 50 % ... болған.
Экономикалық өсудің интенсивтік түрі ... ... ... ... көрсетеді. Ресурстарды ... өте ... ... үшін бұл дегенің ... ... ... алу, шикізаттарды кешенді түрде және терең ... ... ... және т.б. ... саналады.
Еңбек құралдары, нарықтық жүйе ... ... ... ... бұл ... оның ең ... элементтерін –
машиналарды, станоктарды, құрал - жабдықтарды және т.б. пайдалануды
шығарды.
Еңбек ... ... ... ... ... ғылыми негізделген әдістер мен оны ... сол ... ... білімі мен ... ... ... ... қатынасына байланысты
болады. ... ... ... сипаттауда жұмысшылардың жұмысқа
деген қабілеті – олардың ұзақ және ... ... ... ... алған білімдері мен тәжірибелері де ... ... ... ... ... және ... эффектісі
Өндіріс қарқынын жеделдетуге қол жеткізу үшін, ... әр ... ... ... ... ... моделі мен
формулаларын жасап, алдағы уақытқа болжау ... ... ... ... ... ... Ол ... «акселерация» теориясымен толықтырады.
Мультипликатор – көбейткіш, ал акселератор – бұл ... ... ... деген интенсивті өсушілік ... ... ... ... Кан 1931-ші жылы ендірген,
кейінірек Дж. М. Кейнс ... ... ... өсім және ... ... (1936) ... ... Бұл ... ... Дж. Хикс, П. ... Н. ... және ... ... қарастырды.
Мультипликатор – бұл қолда бар ... ... өсуі ... табыстың қанша есе өсетіндігін көрсетеді.
Мысалы, жаңа жолды салуға ... ... 5 млн. ... ... ... ... жылына 1000 доллар болатын алғашқы ... ... ... тартады. Бірақ ... ... ... ... ... мен ... ... және оларды өндіруге ... 1200 адам ... (сол ... ... ... ... болды.
Жұмысты атқаратындардың ... өсуі ... ... өсіре түседі. Сөйтіп ... ... ... ... алып ... 800 ... қосымша жұмысқа тартады.
Демек, инвестициямен тікелей байланысты 1000 жұмысшыны ... ... ... ... ... 3000 ... 15 млн. доллар табыспен құрайды немесе ... 3 ... сөз. Бұл ... ... 3 – ке ... іс-әрекеті ... ... ... ... ... табыстың өсуін (оның
өсуі еселенеді) ... ... ... өнім ... ... сұраным өсушілігінің коэффициенті) - ұлттық
табыстың өсуі ... ... алып ... ... бұл
барлық жүйені қозғалысқа алып келеді. Экономикалық өсудің біртекті,
бір ... іс - ... ... ... ... ... ... принципін алғашқы рет ... жылы ... А. ... (1874 – 1956) және 1919 жылы ... Дж. М. ... ... Кейінірек ол Р.Харрод, Дж. ... ... ... одан әрі дами ... ... масштабын болжау үшін Дж. Кейнс
ендірген тәуекелділіктің мәні зор: ... ... ... мен осы
деңгейдегі табыс - «орташа тұтыныуға бейімділік» - ... ... ... ... ... - ... белгіленеді)
экономикалық ғылымда «психологиялық фактор» ретінде ... ... ... ... ... алу ... көрсетеді:
Тұтынуға бейімділік ...... ... ... ... ... ұлттық табысқа қатынасы (Ү), яғни
АРС = немесе ... ... ... ... (МРС) ... ... ... өзгерудің табыстағы өзгеруіне ... ... ... = ... ... =
Бұдан басқа да, Дж. Кейнс жинақтау мөлшері мен сол ... ... ... тәуелділікті ендірді – орташа жинақтауға
бейімділік және шектеулі ... ... ... ... – бір психологиялық фактор
ретінде түсінеміз. Ол адамның ... ... ... ... ... (APS) ... табыстың жинақтау бөлігінің (S)
барлық ... ... (Ү) ... ... яғни
АРС =
Шектеулі жинақтауға бейімділік (MPS) ... кез – ... ... ... ... қатынасын көрсетеді, яғни
10
МРС = =
Осы тәуелділіктер ... ... ... ... ... ... неоклассикалық экономикалық мектебінің
өкілдері ... ... тым ... көп факторлы моделін
ұсынады. Нақтыласақ, көп факторлы ...... ... айтамыз.
Оның формуласы мынандай:
мұндағы: Q - өнім; L – ...... S – ... тарау. Экономикалық өсудің факторлары, үлгілері және проблемалары.
1. Экономикалық өсудің факторлары.
Экономиканың өсуінің ... көзі ... Кез ... өсуі негізгі алты фактордан тәуелді. ... ... ... ... мен ... Еңбек ресурстарының сапасы мен саны
3) Негізгі капитал қорының ... ... ... әсер ететін осы төрт факторды ... деп ... ... осылар өндірістің өсуіне мүмкіндік ... ... және ... ... ... нақты өнім көлемін
өндіруді ... ... ... әсер ... ... ... ... олар:
1) Сұраныс факторы
2) Бөлу, тарату факторы
Өндіріс әлуетін ... ... ... ... қатар
өндірген өнімді дер кезінде сату да ... ... әсер ... сұраныс және ұсыныс
факторлары ... ... ... ... ... ... сұраныстың өзгеруімен
түсіндіріледі (Кейнс ... IS-IM ... ... ұсыныс қысқа
мерзімді кезеңде қарастырылады. Сұраныс пен ... ... ... циклдік тербелістерге байланысты экономиканың тепе- теңдік
жағдайынан ... ... ... ... ... өнім ... ... мерзімді ауытқуы, жұмысбастылықтың
деңгейі ... ... ... ... берілген, оның
өсуінің көлемін ұлғайту экономикалық ... ... ... ... ... ұзақ ... динамикасы (құбылысы, жайы)
ретінде немесе өнім ... өсуі ... ... болады. Оның
факторларының және ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Экономикада нақты пайданың өсуі ... өсу» ... және ... адам ... ... нақты өнімнің ... ... ... ... экономиканың өсуін өлшеу үшін
абсолюттік арттыру ... ... өнім ... ... ... немесе
адам басына шаққандағы көрсеткіштер ... ... Yt-Yt-1 ... Yt = ∆Yt \ Y t-1 ,
t – уақыт индексі
Егер ... өсу ... ... ... ... және ... ... орта өнімділігін өзгертпесе, ... ... ... Интенсивті өсу технологиямен және өндіріс
факторларының ... ... ... яғни ... ... ... ... ұлғайту емес, олардың қайтымының,
тиімділігінің ... өнім ... ... өсу ... ... ... немесе интенсивті типтеріне
байланысты, сыбағалы ... ... ... ... әсер ... ... факторларға байланысты болады.
Бір сөзбен ... ... ... ... өзіндік
экономикалық шектеулері бар. ... ... тап ... ... ... ... ... тырысады. Экстенсивті дамудың қайнар
көзінің жойылуы қоғамды ... өсу ... ... ... ... ресурсты сақтау түрлеріне ... ... ... ...... сақтау, энергияны сақтау және
қорды сақтау жатады. ... ... ... экономикалық өсу
тауар мен ... ... ... ... ұлғаюымен байқалады.
Сондықтан экономикалық өсуді өлшеудің көрсеткіші: жалпы ... (ЖІӨ) ... ... ұлттық өнім (ЖҰӨ) ... ... ... ... ... ... өсу ... және салыстырмалы
мөлшерде (алдағы кезеңдегі мөлшерге пайыз ретінде) өлшенеді. ... жылы ... ЖҰӨ 210 млн. ... құраса, ал алдыңғы да - 200
млн. теңге ... онда ... ... ... 10 млн. теңге,
ал салыстырмалы ... – 5 % ... ... мерзімінде экономикалық өсу ... ... ... (ЖҰӨ- нің өсу ... анықтау үшін, ... ... ЖҰӨ ... ... ... ... ЖҰӨ мөлшерінен шегеру
қажет. Сол айырманы алдағы жылғы нақты ЖҰӨ -ге ... ... ... ... ... өнімнің (ЖҰӨ) біраз ... ... ... ... тізе ... оның ... ашуға,
яғни экономикалық дамудың бағытын анықтауға болады.
Экономика ... ... ... ... өсуінің
типімен топтайды. Экстенсивті факторларға ... ... ... ал ... – технологиялық прогресс, масштаб арқылы
үнемдеу, білімді және ... ... ... ... ... ... және оның қолдану ... ... ... ... ... жиынтық сұраныс үрдістің басты катализаторы
ретінде және экономикалық өсуінің ... ... ... ... ... ... себептер ретінде мыналарды айтуға
болады: ... және ... ... ... ... ... және де ... тиімсіз экономикалық саясаты.
Қазіргі жағдайда ... ... ... ... ...... прогресс (ҒТП), тек оның жетістіктерін ... - ... ... өсудің түрін анықтайды.
13
ҒТП - бұл ғылыми – техникалық ... ... ... ... мен ... процестерді ... мен ... ... ... ... (ҒТР) ... ... мұны қоғамның өндірістік ... ... ... ... мен өндіріс технологиясындағы төңкеріс деп ... ҒТП және ҒТР ... ... ... және
келесімді, эволюциялық және ... ара ... ... ... ... даму ... – тің ... формасы ғылыми - өндірістік принциптердің
жаңа сапалы түрлерін өндірісте пайдалануға ... (ол тек ... ... ... ... көрсету саласында да) ... ... ... ... ... оның барлық жақтарын
және компоненттерін (сыңарларын) қайта өзгертеді.
Қазіргі ҒТР ... ХХ – ... 50 ... ... ... құруының негізгі бағыттары төмендегідей:
– өндірісті автоматтау, машиналарды ... жаңа ... ... Бұл ... ... ... адамдардың
ролі мен жағдайы өзгертіледі, олар оның ... ... ... ... оны ... және ... ... орындайды;
– ЭЕМ секілді, жаңа техниканы жасап және ... және ... ... ... ... жаңа
ресурсы мен элементіне айналдырады;
– энергияның жаңа ... мен ... ... ...... және ... ... бұрын белгілі болмаған материалдардың жаңа түрлерін
жасау және пайдалану, ... ... – ала ... ... еңбек заттарының конструкциондық спектрін басқадай ету;
– жаңа ... ... ... лазерлік және т.б.)
қазір өмірге кіріп, «жоғарғы технология» ... атқа ... ашып ... Ең ... ... ҒТР – ... белгісі
ғылымның қоғамдағы тікелей өндіргіш ... ... ... ... өзін де өзгерте ... ... ...... дағдылануына, жұмысқа қатынасына, жаңа ... тез ... ... ... ... ... және ... экономика өмірге кәсіпкерлік деген жаңа экономикалық
өсу факторын ... ... де, оны ... ... ... ... және ... жағдайда іске араласуы, бизнесті
ұйымдастыру таланты, оны барынша ... етіп ... ... ... ... жаңа жол ... ... шығындарын
азайту және шығарған өнімдерін тұтынушыларға ...... ... жолға қоя білуі арқасында ... ... ... ... - нің ... арттыруда, қазіргі жағдайда негізгі үлесін
қосатын еңбек ... ... мен оны ... ... үш ... ... бөлуге болады: өндіргіш күштерінің
заттық элементтер жағында ... жеке ... ... ... және ... процесінде заттық және жеке элементтерді
қосу әдістері мен ... ... ... ... ... Экономистердің есептеуі ... ... ... ... ... ... ... болады екен.
Бұлардың үлесіне ... ... ... 60 %- ке ... ... ... ... – 20 % - тен (жалпы ... ... ... ... өнімділігін ұлғайтуға маңыздылығы
өзгермей тұра ... ҒТР ... ... ... және
материалдық – техникалық ... ... ... ... ... басқадай өмірдегі іс-әрекеттеріндегі жаңалықтар, ... не бір ... ... әкелуі мүмкін.
Мысалы, ғылыми – техникалық кешендер ... ... ... ... салалардағы) еңбек өнімділігінің артуы әсерінде
шығып жатқан жаңа ... ... ... осы ... және жасап жатқан адасдар жоғары мамандықты еңбектің
еселі ... аса ... ... ... ... ... да өзгере ... ... ... жеке компьютердің тарала бастауы,
үйлесімді коммуникациялық жүйелерге кіре ... үйде ... ... ... ... жағдайда жұмыс орындарына деген шығындар
едәуір азаяды.
Технологиялық ... ... ... ... ... ... ҒТР дәуірінде (оның басы, яғни технологиялық революция – 70-
80 – ж.ж. ) ... ... ... дами ... да, ... мен ... жаңа принциптер шешуші орынға шыға ... ... ... ... енді ... ... ... жататындар - плазмалық электронды – сәулелік,
радиациялық, ... және ... ... технологияны пайдалану өндірілген өнімнің техникалық
деңгейін және ... ... ... ... ... етуге мүмкіндік жасайды, қоршаған ортаға еш бір ... ең ...... ... өндірудің тиімділігінің
артуына жағдай жасап, еңбек шығындарын, ... ... ... ... ... ... ... басқа салалардағы қоғам мүшелерінің өмірін жақсартуға
апаратын босаған ресурстарды пайдалануға ... ... ... ... нәтижелерін бағалау да өзгереді:
бірінші орынға сан ... ... ... ... ... ... ғылыми – техникалық деңгейінің өсуі шығады.
15
Қазіргі дамудың басқа бір белгісі - ... ... ... ... ... ... ұлғаюы, бұлар ҒТР
жемістерін жүзеге ... ... ... ... мүмкіндік
жасайды.
Осы айтылған жағдаяттардың ... ... ... ... ... ... жаңа сапасын береді де,
мұнда ... ... өсу ғана ... қана қоймай, нағыз ... адам ... ... ... ... ... ... қаруланған оның еңбегі, оның сан ... ... ... ... мен ... болып
отыр.
Бұған дейін өндіріс тарапынан болатын ... ... ... Нарықтық экономикада өндіріс пен ... ... ... ... ... рынок жүреді де, оның
механизмі олардың, яғни ... мен ... ... ... бір ... ... Сұраным ұсыным бойынша ... не ... және ... ... ... ... сұранымның қозғалысы экономикалық өсудің ... ... ... ... ... ... ... экономикалық
өсуді, бөлуді жасап, бұл ... яғни ... ... мен ... ... ... ... қараған.
Жиынтықты сұраным факторына қарай, өскен ... ... мен ... оның ... мүмкіндігі іске
асырылады. Егер бұл нанға ... ... ... ... ... оны пісірудің қажеттілігі тумайды. Мұнан ... ... ... жеке ... қарай (тұтынуға деп ... ... сол ... ... ... делінген
сұранымдар (инвестицияға салынған капитал мен қорлардың ... ... ... ... үлгілері.
Экономика өуінің Кейнстік үлгісі
Экономика өсуінің негізгі ... ... ... ... өсу ... ... ... үрдісінің нақты түрі
график немесе теңдік түрінде ... ... ... ... ... ... үрдістің нәтижесін жоққа шығарады,
бірақ ... өсуі ... ... ... ... және
кейбір мәселелерін талдауға мүмкіндік ... ... көбі ... ... ... ... негізгі
өндіріс факторларының өсу ... яғни ... пен ... пайда болады.
Өсу үлгісінің көбі шығынның нақты көлемінің ... ... ... өсім ықпалымен, яғни еңбек пен капитал
ықпалына, ... ... ... ықпалына қарсы тұра алады, ... ... ... ... ... ... ... Уақыт өте келе, ... ... ... есебінен
қысқаратыны және таза инвестиция есебінен ... ... ... өсуінің өзі бағалы деп айта ... оның ... ... ... ... негіз болғанында. Сондықтан
экономиканың сапалы ... баға беру ... ... ... ... керек.
Кейнстік өсу үлгісі ... ... ... қолданылады,
бізге белгілісі кейнстік ... ... тепе – ... үлгісі.
Сұраныс талдауын ... ... ... факторларды
қоса отырып қарастырамыз. Бұл арқылы ... ... ... тепе - теңдігінің шарттарын ... ... өсу ... ... түрі Е. ... ... болып
табылады, бұл үлгіде ... ... ... Леонтьев функциясы
ретінде қарастырылады.
Домар үлгісі еңбек нарығында ұсыныстың артықшылығынан ... ... ... ... ... ... ... жоқ, ал
капиталдың (К) Ү- ке ... (К/Ү) және қор ... ... ... ... Өнім тек 1 ... ғана тәуелді деп айтуға
болады, ол – капитал.
Инвестицияның өсуі экономикада ... пен ... ... ... табылады. Егер берілген мезгілде инвестиция және І ... ... онда ... ... жиынтық сұраныс келесіге
өседі:
∆YAD = ∆I ( m = ∆I = ∆I
m - ... ... - ... шекті бейімділік
s - қор жинағына шекті бейімділік
∆YAS=∆K - ... ... ... - ... ... өнімділігі.
Капиталдың ∆К өсімшесі инвестицияның І ... ... ... ∆YAS = ( ( ... ... тепе – теңдігі сұраныс пен ұсыныстың
теңестірілуінің шартында пайда ... , яғни ... ... ... ... мен қор ... ... бейімділігіне тең болуы керек.
Тепе – теңдік шарты ... ... қор ... ... I = S, ал S = sY ; s = const ... табыс
деңгейінің көлемі инвестицияның деңгейіне пропорционал болады, сонда
∆Y \Y = ∆I \ I = ... Е. ... ... сай, ... ... тепе – теңдігінің өсу қарқыны және ... бар ... ... ... Ол ... ... өнімділігіне және
қор
17
жинағының нормаларына тура пропорционал ... ∆Ү / ∆К – ... ... тура ... ... ... мен
табыс бірдей қарқында өседі.
Егер үлгіде берілген деңгейден жеке ... ... өсу ... ... мұндай динамикалық тепе –
теңдік тұрақсыз болуы ... ... ... өсу ... сай келе ... Бұл
кейнстік қысқа мерзімді тепе – ... ұзақ ... ... және ... келе жатқан жүйе үшін ... ... ... эндогендік функциясын қоса отырып, Р.Ф.Харрод
(1939ж. ) ... ... ... ... ... ... сай, ... кез келген өсуі ... ... алып ... бұл ... ... ... t = ( ( Y t – Y t – 1 ... ( - акселератор.
Экономикадағы алдыңғы кезеңде ... ... ... ... ... өнім ... жоспарлайды.
Егерде алдыңғы кезеңдегі сұраныс туралы болжамдары ... ... ... онда өнім ... өзгеріссіз қалдырады.
Ел егерде экономикадағы сұраныс ... ... көп ... олар ... көлемін азайтады.
Осы айтылғандарды формула арқылы былай өрнектеуге болады:
Yt – Үt-1 \ Yt-1 = a ( (Yt-1 - Yt-2 ... а ( 1 ... онда ... ... ... (t-1)
ұсынысқа тең болады. Егер а ( 1 болса, онда ... ... ... ... біздің экономикадағы ұсыныс ... ... ... = Y t-1 ( ( a ( ( Y t-1 – Y t-2 ) \ Y t-2) + ... ... табу үшін ... ... ... ... ... I = ... = It \ s = ( (Yt – Yt-1) \ s
Экономиканың өсуі жиынтық сұраныс пен ... ... ( Yt –Yt-1 ) \ s = Yt-1 (a ( (Yt-1 – Yt-2 \ Yt-2 ) ... ... ... ... болады:
( \ s (Yt – Yt-1 \ Yt-1 ) = a ( (Yt-1 – Yt-2 \ Yt-2 ) ... ... ... пен ұсыныс өзара тең ... ... а=1. ... ... шарттарға сай кәсіпкерлер берілген
кезеңде өндірістің өсу ... ... ... – Yt-1 \ Yt-1 = Yt-1 – Yt-2\ Yt-2 = ∆Yt \ ... ... ... ... түрде көрсентуге болады:
( \ s (∆Yt \ Yt-1 ) = (∆Yt \ Yt-1 ) ... тепе – ... ... өсу ... ... ... \ Yt-1= s\ (-s
Харрод s \ v-s формуласын «кепілдік» өсу қарқыны деп ... ... ... ... ... шешімдеріне толық
қанағаттанады. ... ... тең ... ... ... ... ... экономикалық өсу толық өндірістік ... ... ... ... ... жою ... аса бермейді.
Кепілдік пен нақты өсу ... ... ... ... жасауға мүмкіндік береді: егер ... ... ... ... онда жүйе ақырындап теңдестік
жағдайынан ... өсу ... ... ... ... өсу ... Бұл ең жоғары өсу қарқыны ... ... ... ... ... еңбек пен капитал факторларының ... ... ... неоклассикалық өсу үлгісі
Кейнс үлгілерінің экономикалық өсуіне қарағанда ... ... ... ... ... макроэкономикалық
үрдістердің ерекшеліктерін дәл ... ... ... тепе – ... ... ... өндіріс
факторларының бірін – бірі алмастыра алмайтындығында екендігін Р. Солоу
өзінің үлгісінде ... Ол ... ... ... ... - ... өндіріс функциясын пайдаланды. Бұл функцияда өндіріс
факторларының бірін – бірі ... ... Р. ... алғышарттар төмендегідей:
19
- капиталдың кемімелі шекті өнімділігі
- масштаб әсерінің тұрақтылығы
- ығысудың (капиталдың ... ... ... ... ... болмауы.
Факторлардың бірін – бірі алмастыруы ( капиталмен ... ... ... ғана түсіндіріліп қоймайды және
өндіріс факторларындағы таза ... ... ... ... ... ... жүйесінің тепе – теңдікте
болуы үшін ... шарт ол ... ... пен ... ... ... ... бар өндіріс функциясы арқылы
өрнектеледі: У = F(K,L) және кез ... z (0 ... zF (K,L) ... ... егер z = , онда ) ... ... ... ... ... = ... функция өнімділік пен капиталмен ... ... ... Бұл ... функциясының тангенс бұрышы
капиталдың шекті өніміне сәйкес ... ... ... ... ... ... өнімділігі кеміп отырады.
Солоу үлгісіндегі ... ... ... және ... у = i + c. ... і – бір жұмысбасты адам ... ... с – бір ... адам басына ... ... қор ... ... ... ... мен ... арасында бөлінеді. Тұтынуды төмендегідей өрнектеуге ... = (l – s) y
s – қор ... = c + i = (l – s) y + ... i = s ( ...... жағдайында инвестиция қор жинағына тең ... ... ... пен ... тепе – теңдік шарты төмендегідей
өрнектеледі:
f (k) = c + i ... f (k) = ... ... ұсынысты өндіріс функциясы ... ... ... ... ... ... сұраныс анықтайды.
Өнім көлемінің динамикасы ... ... ... ... ... мен ... ... әсерінен өзгереді.
Инвестиция капитал қорын өсіреді, ал ығысуы - ... ... ... мен жинақ нормасына тәуелді, ... ... пен ... ... туындайды: і = s (f
(k)
к – ның кез – ... мәні ... ... нормасы өнімді
инвестиция мен тұтынуға бөледі (76 – сурет).
76-сурет
y = f (k), i = s ( f (k), c = (l – s) ( f ... ... ... ... ... тозуының салдарынан капиталдың тұрақты бір ... ... (d – ... нормасы), онда ... ... ... пропорционал болады және мынаған тең:
d ( k
Бұл ... 77 – ... ... және ... ... қорының динамикасына
әсерін төмендегідей өрнектеуге болады:
∆k = i – ... ... мен қор ... теңдігінен төмендегені
алуға ... = s ( f (k) – ... қоры (к) (∆k > 0), ... ... шамасына тең
болғанша өседі:
s ( f (k) = ... ... ... бір ... есептегендегі капитал
қоры өзгермейді, өйткені әсер етуші екі күш бір ... ... = 0). ... ... тең ... ... ... қорының
деңгейі еңбектің қормен қаруландыруының тепе – теңдік ... ... және к* ... ... ... к* ... ... мерзімдегі тепе – теңдікте болады.
Тепе – теңдік тұрақты деп есептеледі, өйткені к – ның ... ... ... тепе – теңдік к* мәніне ... ... к1 < к* ... онда жалпы инвестиция (s ( f
(k)) мәні ығысудан (dk) ... ... және ... қоры ... ... ... к2 < к* ... бұл инвестицияның тозудан төмен
екендігін көрсетеді, ... ... қоры ... және к* ... (77- ... жинағының нормасы қор мен ... ... әсер ... Қор ... ... өсуі S1 - ден ... қисығын жоғары оңға, S1 ( f (k) - дан ... S2 ( f ... ... (78- ... ... экономика капиталдың тұрақты қор ... - ге тең, бұл ... ... ... тең.
78-сурет
Инвестиция қор жинағы нормасының (i1’ – i1) ... ... ... қоры (к*1) тең және ығысу (dk1) – ге ... ... ... ... ... ... ... ығысуды
үлкейтеді, демек капитал қорының деңгейі к*1 – ден к*2 ... ... ... ... неғұрлым жоғары болған ... өнім ... мен ... қоры ... тепе – ... ұмтылады.
Қор жинағы ... өсуі ... ... ... ... ... Бұл ... экономика жаңа тепе –
теңдік нүктесіне жетеді.
22
Дегенмен, қор жинағының ... де, қор ... ... ... ... өсуі ... түсіндіре ... бір тепе – ... ... ... тепе – ... көшуін көрсетеді.
Солоу үлгісін жетілдіру үшін, екі алғышартты кезек – ... ...... саны ... және ... қамтылғандар
тұрақты болады.
Екінші – технологиялық прогресс жоқ деп есептейміз.
Халықтың саны ... n ... ... Бұл ... ... және ... ... әсер ететін жаңа
фактор болып ... Бір ... ... ... қорының
өзгерісі төмендегідей бейнеленеді:
∆k = i – dk ... ∆k = i – ... ... өсуі ... ... ... ... Капитал қорының төмендеуі нәтижесінде ... ол ... ... бөлу арқылы болады. Бұл жағдайда капиталдың ығысуын
қамтамасыз ететін және ... ... жаңа ... ... ... үшін ... инвестиция көлемі болуы ... n ( k ... ... ... ... ... капитал қажет болатындығын
көрсетеді.
Экономикадағы тұрақты тепе – теңдік ... ... ... (к*) ... төмендегідей жазуға болады:
∆k = s ( f(k) – (d + n)k = ... s ( f(k) = (d + ... ... пен ... қамтылған жағдайды бейнелейді.
Экономиканың тұрақты ... ... және бір ... ... ... ... айтқанда қормен қаруландыру (к)
және еңбектің өнімділігі (у) ... ... ... ... ... ... қаруландыру тұрақты болу ... ... ... өссе, капитал соншалықты өсуі керек.
23
79-сурет ... ... ... өсуі тепе – ... ... ... ... негізгі бір себебі болып, есептеледі.
Халықтың өсу қарқынының ... ... (d + n) ( ... ... ... ... ... жағдай тепе – теңдік
қормен қарулану деңгейінің (к*) төмендеуіне ... у- тің ... ... ... ... ... ... өндіріс
функциясының берілген түрін өзгертеді. Технологиялық ... ... ... ... функциясы төмендегідей бейнеленіледі:
У = F(K, L ( E)
Мұндағы Е – ... ... ал (L ( E) – ... ... болған кездегі бірлік еңбектің саны.
Неғұрлым Е ... ... ... осы ... ... ... көп өндіреді.
Технологиялық прогресс еңбектің тиімділігінің өсуі Е, ... ... ... деп ... ... үлгіге енуі, тұрақты тепе – теңдік
жағдайының талдауын өзгертеді.
Еңбектің бір ... ... ... тиімділігі бар капитал
көлемін к’ арқылы ... ... ... тепе – ... жағдайында (80 – ... ... ... к* бір ... ... қаруландыруды өсіретін
инвестицияның ... ал ... ... жұмыспен ... ... және ... ... ығысудың әсерін
қарастырады, онда ... ... ... әсер ... ... ... төмендейді:
s ( f(k’) = (d + n + g) k’
Тұрақты жағдайда (к’*), (К) ... ... ... ... технологиялық прогрестің болуы және өнім ... (У), (n +
g) ... ... Бірақ халықтың өсуінен ерекше, өзгеше қормен
қаруландыру ... ... ал бір адам ... ... ... ... халықтың әл – ауқатының көтерілгенін
көрсететін шама.
Демек, ... ... ... бір адам ... ... өсуі немесе өмір деңгейінің үздіксіз өсуінің бір ... ... ... ... ... Солоу үлгісі ... ... ... қамтылған
кездегі тепе – теңдік жағдайында экономиканың үздіксіз өсуінің ... тепе – ... ... Солоу үлгісіндегі негізгі
айнымалылардың сипаттамасы
|Технологиялық прогресс |Халық санының ... ... n ... ... ... өсуі|n қарқынымен өсу ... өсуі және ... ... ... ... |
| | ... g |
| | ... өсуі ... |Өсу ... |Өсу ... ... |Өсу ... |
|L |0 |L |n |L |n |
|K |0 |K |n |L ( E |n+g |
| | | | |K |n+g |
| |0 |k = |0 |k’ = |0 |
| | | | | | |
| | | | |k = | |
| | | | | |G ... |0 |У |n |У |n+g |
| | | | |у’ = |0 ... = |0 |у = |0 |у = |0 |
| | | | | |g ... ... қор ... ... экзогенді беріледі
және табыстың тепе – ... ... ... ... ... ... Солоу үлгісіндегі қор жинағының кез келген
нормасында нарықтық ... ... ... (к*) ... және ... ... ұмтылады. Бұл жағдайда табыс пен
капитал (n + g) қарқынымен өседі.
Қор ... ... ... экономикалық саясаттың зерттеу
нысаны және ... ... ... әр ... бағдарламаларда
зерттеледі.
Тепе – теңдік экономиканың өсуі қор ... ... ... ... ... береді, ... ... ... ... таңдау проблемасы туындайды.
Қор ... ... ... ... Э. ... ... ... сәйкес келеді. ... ... тепе – ... ... ... шекті деңгейде болуын қамтамасыз етеді.
Қор жинағы нормасының оңтайлы көлеміне ... ... ... ... ... (к**) деп белгілейміз, ал тұтыну
(с**).
Жұмыспен қамтылған бір адам ... ... кез ... ... тұрақты деңгейінде (к*) ... ... ... ... тепе – теңдікті өрнектейміз:
у = c + i
Мұндағы тұтыну с = y – i
c* = f(k*) – dk* i = s ( f(k) = ... к* < к** ... онда өнім ... өсуі ... (f (k* қисығы) ... ... ... ... ... ... ... тең және өседі.
Егер к* ( к** болса, онда өнім ... өсуі ... ... ... ... ... төмендейді.
Тұтынудың өсуі к** нүктесіне дейін болады, бұл ... ... ... ... ... ... ... бір бірлікке өсуі капиталдың
шекті өніміне (МРК) тең және ... d ... ... ... өсімшесіне қажетті инвестиция ығысуды жабуға
пайдаланылса, онда тұтынудың өсуі ... ... ... ... келетін капиталмен қаруланудың деңгейі (к**) ... ... ... ... = d, бұл шарт ... МРК = d + n + g болады.
Егер экономикадағы капитал қоры ... ... ... болса, онда қор жинағының нормасын, төмендететін ... ... ... ... ... және ... тепе – ... қалпынан шығып, «алтын ережеге» ... ... ... ... ... отырған кезеңде капитал
қорының мөлшері к** ... ... онда қор ... ... бағытталған бағдарлама ... Бұл ... ... ... және ... ... ... капиталдың қоры
өскен соң, белгілі бір ... ... ... өсе ... ... жаңа тепе ... ... жетеді, бұл жағдай
«алтын ережеге» сәйкес ... ... ... ... ... ... Солоу үлгісі экономиканың өсуінің ұзақ
мерзімдегі ... ... ... ... тепе ... және факторлар толық қамтылады.
Әл – ауқаттылықтың тұрақты ... ... ... ... ... және ... ... қамтамасыз ететін
оңтайлы вариантты табуға мүмкіндік береді.
Қарастырылған үлгіде ... жоқ ... ... тепе – ... жағдайын ұзақ ... ... ... өмір ... мен ... ... ... кезеңіндегі жағдайы экономикалық саясат үшін ... ... ... ... айнымалыларын - s, d, n, g – ... ... ... ... еді, ... олар ... параметрлермен
тығыз байланысты және соңғы ... әсер ... ... ... ... жоқ, ... ресурстық ,
экологиялық, әлеуметтік. Үлгіде пайдаланылған Кобб – ... ... ... ... ... бір – бірімен байланысын
бейнелейді, бұл байланыстар экономиканың нақты жағдайын ... және ... да ... ... ... жаңа теориясы
ескеруге тырысады.
Неоклассикалық үлгіде өнім ... ... ... (n + g) ... ... ал адам ... шаққандағы өнім
– g қарқынымен өседі, ... ... өсу ... ... ... ... қазіргі заманғы теориясы ... ... өсу ... анықтауға ұмтылады.
Эндогенді түрде барлық факторлар мен сандық және ... ... ... ... экономикасының» тұжырымын ұстағандардың айтуынша, толық
жұмыспен ... ... өсу ... ... ... жүйеге
сырттан реттеуді қысқарту нәтижесінде мүмкін болады.
27
3. Экономикалық ... ... мен ... ... көзі - бұл осы ... ... ... мен қызмет көрсетудің көлемін ұлғайтуға және ... ... ... ... ... ... тура ... деп бөледі.
Тура көздерге жататындардан, ең ... ... ... және ... ... көлемін ұлғайтуға жарайтын экономикалық
ресурстарының болуы. ... ... ... графикада
көрсеткендей, экономикалық ... ... ... тауарлар
мен қызмет көресетуді алдағы ... ... ... мүмкіндігі тек
қоғамның ресурстық мүмкіндіктерін көбейткенде ғана ... Егер ... ... ... осы уақыттың әр
қайсысында да шектеулі ... ... онда ҒТП ... және қаржылық ресурстардың ... өсуі ... ... ... бола береді. ... ... бұл ... ... ... Ресурстар көлемінің ұлғаюы мен
оның сапасының артуы ҒТП ... ... ... ... ... ... ... «АВ» дан «А1 В1» ... ... өсу ... ... ... ... ... бір салаға, нашар дамығандардан жылдам өсушілерге
ауысу мүмкіндігіне көп ... ... ... егер өндірістің
өңдеу саласында ... ... ... ... қалған еңбек
пен капиталды ... ... ... беру үшін көп уақыт
кетеді және қосымша көп ... ... ... ауыстыру нарықтық экономика үшін өте ... ... да, мұны шешу үшін ... тарапынан қайта ... ... тура ... ... ... ... болатыны осы елдің
өзінде бар ... - бұл ішкі ... Бұл ... - оның ... мен ... ... ... қолайлығы мен
өндіріске қосуға ыңғайланған көптеген ... ... ... ... анықтайды.
Сонымен бірге елдің табиғи ресурстарға өте бай ... ... ... пайдалану, іске асыруға қаржылары болмауы мүмкін
немесе өте ... ... іске ... ... ... ... ... мүмкін. Мұндай жағдай ... дами ... ... ... болған елдерге тән ... Дәл ... ... Республикасы да шырмалып шыға ... ... да ... ... ... ... ресурстардың
белгілі бір түрлерінің жетіспеушілігінен туып ... ... үшін ... ... ... дамыту көмектеседі.
Жапония елінің жағдайы бұл ретте көп ... ... ... елдің табиғи байлығы нашар, мүлдем кедей болса да, ... ... бөлу және ... капиталды пайдалану арқылы,
шапшаң қарқынмен дүние ... ең ... ... елдердің
қатарына қосылды.
Әр елдердің ғылыми және техникалық ... ... ... ... оларды тез және тиімді түрде өндіріске
енгізе ... олар ... ... ... ... ... ... қалпына келтіріп қоймай, сонымен ... ... ... ... ... отырып, экономикалық дамудың ең ... ... ... Бұл ... ... қоғамдық пікірде
«жапондық керемет» деп ... ... ... көзі осы ...... экономикалық қатынастарының өзгешелігі, экономикалық ортаның
өзгешелігі ... ... ... ... ... сол
жердің жағдайына қарай, өндіргіш күштерінің даму ... ... ... ... өндіргіш күші болатын – адамдарға байланысты
болады.
Тарихи ... ... ... ... ... сан ... түрлері болады, бірақ ... ... ... ... да, ол әр бір ... ең ... өзінің
экономикалық мүддесін іске асыруға ұмтылуымен ... Ең ... ... ... ету ... үлкен табыс табуға
ұмтылып, адамдар осы ... жету үшін ... ... ... ... ... ... жаппай жұмылулары бір ... ... ... ...... ... алға сүйрейді.
Керісінше, адамдардың экономикалық ... ... ... бет ... ... ... – экономикалық жүйеде, қоғамның
гүлденуі мен ... ақыл – ойы, ... ... ... ... ... ондай елдің жағдайы мүшкіл болып,
экономикалық апатқа ... ... ... ... ... ... ... жөн. Қоғамға қажеттіліктітерді ... ... ... экономикалық саясат та ... ... ... ... әр уақытта да еш нәрсемен салыстыруға келмейтін ... ... өте ... ... қиын ... өсу көзі.
Әлеуметтік – экономикалық құрылысы ... ... ... ... даму әр ... кезеңдерде болады, әр түрлі экономикалық
және ғылыми – ... ... ... ... ... – құлқы мен дәстүрлері әр түрлі болады.
Сондықтан да болар, саясаттың алға ... ... ... ... тәсілдері болғандықтан, оны өнерге ...... ... басқару өнері (искусство) ... Тар ... ... ... ... көзі ... ... айтуға тура келеді, яғни келешекте табысты ... ... ... ... Тағы да, ... ...... шаруашылығының дамуы үшін ең ... ... ... ... олар көп ... бойы ЖҰӨ - ң ... жоғары ұстап тұруына ... алып тұр. ... да ... жағдай қаншалықты көп мөлшерде ... ... ... өсу ... ... ... мұндағы ...... ... ... пайдалану ғана.
Бұрынғы Кеңес дәуірінде күрделі қаржының ЖҰӨ ... өте ... ... да, кей ... ... 30%-тен асып отырды.
Бірақ бұл қаржылар көптеген ... мен ... ... ... де, ... пайдаланылмады, көбінесе ұзаққа созылып
кеткен құрылыс объектілерінде өліп ... да, ... ... болмай қалды. Жылдан – жылға ... ... ... ... ... ... салу ... берді.
Ендігі маңызды боларлық жағдай – қай жолмен ... ... ... алу ғана қалды. Бұрынғы таптаурынды
жолмен, алға кеткен ... ... ере, ... ... ... болмаса өзіміз жаңа жол тауып, шығындарға ... ... ең ... ... алу ... түсу ... болар.
Экономистердің зерттеулерінің көрсетуінше, нарықтық жүйеде
тауарлар өндіру мен ... ... ... үшін салынған қаржының
нәтижелі ... ... ... ... ... деп ... ал ... көбейтілудің сандық
көрсеткішін сипаттауды мультипликатор деген. Мысалы, егер 1 ... ... ... 2,5 млн. ... ... ... онда
мультипликатор = 2,5 млн. теңге 1 млн. теңге = 2,5 тең ... ... ... ... ... дамыған әр елде әр ... ол ... ... ... сан ... факторларын
көрсетеді. Ал, әкімшілік - әміршілдік жүйедегі ... ... ... ... ... ... төмен.
Оны мыналар дәлелдейді: егер 20 – ... ... ... әр бір ... ... жыл ... бар жоғы бір
проценттен төмен қор ... ал ... ... бұл енді 4 ... 1985 – 1986 ... - 15 -20 % ... табыс кететін болды.
30
Сөйтіп, ұлттық табыстың өсуі қоғамға қымбатқа түсіп ... өзі тағы да ... ... ... әкімшілік жүйенің
тиімсіздігін тағы да ... өсу ... да ... пе? ... ... бола ... ... біраз ғалымдар халықтың көпшілігінің бірінші
кезектегі тұтынуы ... ... ... тұрмыс дәрежелер
деңгейінің жоғары болуларына ... ... ... ... ... бола қояр ме екен ... ... жүр.
Олар арман ... ... өсу ... қарсы
болғандардың дәлелдері мынаған саяды.
Индустриализация ... ... ... өсу ... ... ... ... – табиғатқа ауырлықты
күшейтеді, адамдардың күнкөріс ... ... ... интенсификациялау нәтижесінде демалатын ауа ... және ... ... ... де оны, ... ... ... ... Ірі қалалардың ... ... ... ... ... елдердің жолдарында да көптеп кетеді
де, ... ... ... ... апаттық жағдайға апарады да, жыл
сайын мыңдаған адамдар өледі.
Әлеуметтік ... ... ... келешектегі
миллионнан астам халық тұратын ... ... ... төбе ... тік ... ... де – ондағы адамдардың
өмір сүру сыйқын, ішер су, жейтін ... ... қай жер ... ... жата ... күл – ... үйшік жасап
тұратындары секілді. Сондықтан да, әлгі оқымыстылар – бір ... ... ... ... ... ... ... шектеу
керектігін айтады.
Экономикалық өсуге қарсы болған ... ... ... ... өсу – ... ...... шеше алмайды. Бұл проблема өсіп келе жатқан ... ... ... ... бөлінушіліктің бірдей болмаудың
күшейе түсуі.
Көңілге түйер ... бірі – бұл ҒТР – ң ... ... ... ... зардаптары болса керек: Тіпті 30
– жылдардағы ұлы Чарли ... ... ... ... ... ... психикасында қалай зиян келтіретінін көрсетті
ғой. Қазіргі ... ... ... ... ... бір ... ... біркелкі болуын шығармашылық
элементтерінің жоқ ... ... ... ... ... ... іздеуде.
Соған қарамай – ақ, қаншалықты шығындар болса да, ... ... ... ... ... ... ілмей кетуге
болмайды. ҒТР – ң ... ... даму ... ... ... ... болып қоймай, ал ... ... ... сол
сияқты экономикалық мүмкіндіктерді ... ... ... ... ... жасауда. (Қазіргі экономикасы
дамыған елдердің
31
қоршаған ортаны қорғау үшін ... ... ... өсіп ... бірге, дамудың индустриялық кезеңі – объективті түрде
болатындығы. Әр бір ел, ... ... ... отырып, еркісіз
таңдауға барады - өздеріне осындай ... ... ... ... болатынын, болмаса, индустриялизацияға дейінгі дәуірдің
тазалығы мен ... ... ... ... ... ... ... өздерін даму жолына ... ... ... бір мезгілде өндірісті дамыту
проблемасын ... ... ... ... тұрмыс
жағдайларының өсу проблемаларын және ... ... көп ... шешеді.
32
ІІІ тарау. Қазақстан Республикасының өсу көрсеткіштері ... ... ... ... ... ... Экономиканың өсуін қамтамасыз етудегі мемлекеттің рөлі
Экономистер ... ... ... ... етудегі
мемлекеттің рөлі жөніндегі ... әр ... ... біреуіне сай төменде сипатталатын басты
сатылардың болуы маңызды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... экономикасы артта қалған мемлекеттер
кезігеді.
1. Заңдылық пен тәртіп
Кейбір кедей мемлекеттерде ... пен ішкі ... ... жер мен ... ... ... ... алып келеді.
Сондықтан тұрақты да әрі күшті мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... әлсіздігі
Көптеген мемлекеттерде табыс тауып, өндірісті ... ... ... ... бар ... кәсіпкерлер аз деуге болады. ... ... ... ... ... күші бола ... ... тауар мен қызметтің тапшылығы салдарынан экономиканың
өсуінде инфрақұрылымның ... ... ... ... ... ... – гигиеналық және медициналық программалар,
білім, ... ... мен оны ... ... өңдеу және ... ...... ...... ... ... емес тауарлар
мен қызметтер болып ... ... ... ... жанама пайда
әкеледі. Тек ... қана ... ... мен ... ... ете ... ... жинақ пен капиталдық салымдар
Кей ... ... пен ... ... ... реттеуді қажет етеді.
Капиталды ... ... ... ... ... ... Бұл ... екі баламалы ... ... ... ... ... көтеру үшін салықты көбейтуге ... ... ... ... ең ... ... тиімді
жобасын жүзеге асыруға мүмкіндік ... ... әдіс ... ... ... ... ... капитал жинағын
айналымға жібере отырып және қосымша ақша ... ... ... алады.
33
Әлеуметтік орналасуы
Экономиканың өсуін болжауға мемлекеттің барлық жағдайы бар. Жер
реформасы мен ... ... ... - ... ... ... табылады,
әл – ауқатты жоғарылату үшін мемлекеттің кірісуі керек. Тек ... ... жол аша ... ... ... ... ... экономикасы артта қалған елдерге
қалайша көмектесе алады? Осындай ... ... ... ... ... ... ... өзінің жағдайын келесі
факторлар арқылы жақсарта ... ... ... сауда – саттық жасасу;
2) дамыған мемлекеттер үкіметінен қайтарылмайтын ... ... ... ... бар ... меншік капитал тарту.
Экономикасы артта қалған мемлекеттердің
қарыз дағдарысы
Қарыз ... ... ... ... ... ... ... Оның себептері қандай? Ол қандай ... Егер оны ... ... ... қарыз ахуалын шешу үшін
не ... ... ... мен динамикасы
Соңғы 20 жылда экономикасы артта қалған мемлекеттердің сыртқы
қарызы ... ... ... Егер ... ... ... ... болсақ, онда осы мемлекеттердің ... ... ... жоғары болады.
Дағдарыстың себебі
70 – жылдары экономикасы артта қалған ... ... ... банк ... ... ... түсуі едәуір
көбейді. Бірақ 70 – ... аяғы мен 80 – ... ... ... ... өзгерістер болып, бұл өзгерістер
экономикасы ... ... ... ... ... ... артта қалған мемлекеттердің ... ... ... бір ... ... 1981 – 1984 ... дүниежүзілік
валюта нарығында доллар курсының өсуі ... ... ... ... Американың дайын өнімін импорттау үшін ... ... ... тура ... ... ... бөлігі доллар
болғандықтан, осы мемлекеттерге өзінің тауарын әр ... ... ... ... импорттау үшін бағаның тез ... ... ... пайыз мөлшерінің өсу, доллар
бағасының өсуі мен ... ... ...... бәрі ... ... зардаптары
Осылардан кейін «тәртіпсіз тырысу» ... ... ... мемлекеттер мен Халықаралық валюта қоры ... ... ... ... көмек көрсету жөнінде әр мемлекетпен
ерекше ... ... ... ... ... қарызды төлеу
жөнінде мәулет (отсрочка) алады. Осы ... сай ... ... ... ішкі ... ... ... бағдарлама қабылдауы
тиіс, бұл өзінің ... ... алу үшін ... ... жағдайда мемлекет импортты қысқартып, ... ... ... ... ... ... ... экспортты көбейтіп, импортты
азайту экономикасы артта қалған мемлекеттерде өмір ... ... ... алып ... ... ... экспорттан түскен
қаражат тек қарызды өтеу үшін ғана ... ... ... өсуге еш қаражат жетпеуі ықтимал.
Қарыз ... ... ... де ... ... ... Дамыған мемлекеттердің ... ... ... қалған мемлекеттердің қарыздарын шығынға ... ... бар ... нашар дамыған мемлекеттердің қарыз дағдарысын жою
немесе азайту үшін не ... ... шығу ... ... екі ... ... ... айтқандай, әр мемлекетпен жеке екі жақты келіссөз жүргізуге
болады. ... ... ... қарыз дағдарысы ондаған жылдарға
созылып кетуі және де ... ... өсуі ... ... ... ... жеңілдетуден тұрады. Көбінесе бұл бағыт
экономикасы нашар ... ... ... ... болып
түсіндіріледі. Бірақ бұндай ... де ... ... туғызады.
Басты қиындық мынада: егер қарызды ... бір ... ... онда ол ... ... ... мен оның
акционерлеріне ... зиян ... ... осы ... ... ... өзіне тиеді; олар коммерциялық ... ... ... ала ... ... ... тап болған кредиторлар
кейбір ... ... ... ... қарызға беруі мүмкін деген ойға
келеді. Қарыз ... ... ... шығынға жазу
(списывать) оларға, әрине, жайлы ... ... ... ... жай ... ... ... жөн.
35
3.2. Қазақстан Республикасы экономикасының өсу көрсеткіштері
Республикадағы ... ... ... ең алдымен халықтың
өмір деңгейінде білінеді. Нарықтық ... ... ... ... ... шаруашылық құрылымдар жүйесін құрудың
тиімділігін көрсетті. Сол уақытта ...... ... ... ... ... ... соқты.
Қазақстанның өтпелі экономикасында реформалық өзгерістер, жұмыссыздық,
әлеуметтік ауқымдағы ... ... және т.б. ... ... ... ресми түрі болған жоқ, бірақ
жағдайы нашар ... ... ... ... ... ақша
төлемдерін төлеу жұмыссыздардың қажеттілігін ... КСРО ... 1975 жылы ... ... ... ал ... ... - 39 %, 1985 жылы – 16,3 % пен 27,6%
болды. ... ... ... 16-25 %-ы әр ... ... ... тобына жатты.
1989 жылғы Кеңес ... ... ... ... бойынша
берілген мәліметтер
| |75 ... ... ... ... ... ... |
| |бар ... саны |кедейлік үлгісі ... |5,0 |23,3 ... |2,4 |0,2 ... |2,3 |0,2 ... |1,9 |0,1 ... |6,0 |9,8 ... |3,3 |1,1 ... |11,8 |1,6 ... |13,0 |2,2 ... |14,3 |1,5 ... |33,6 |7,5 ... |15,5 |8,1 ... |32,9 |4,5 ... |51,2 |8,4 ... |35,0 |3,9 ... |43,6 |27,6 ... ... ... | | |
| |11,0 |100 ... агенттігінің мәліметі
36
Реформа дейінгі жылдары ... ... ... ... өте аз тобы ғана жатты. Төменгі квалификация
едәуір рөл ... ... ол да ... табысты бола алмады.
Адамдардың әр түрлі жерлерде ... ... ... ... ... соқтырады.
Кедейлікті бағалау деңгейі
Кедейлік көптүрлі жағдаймен түсіндіріледі, адамзат әлуеті ... ... ... пен ... ... ... ... жоқ, ал оның өлшемі концептуалды сипаттың
қиындықтарымен, толық ... ... және ... ... ... ... құру үшін республикада
«табалдырық» ретінде өмір сүру ... ... ... ... мемлекеттерде жалақы мен ... ... да ... ... көздері бар деп ... ... ... білу үшін баға ... ... арқылы
есептеледі.
Қазақстандағы кедейлік деңгейі
| |Өмір сүру минимумы, тг.|Жан басына шаққандағы есеп|Салыстырмалы |
| | ... ... ... |2861 |34,6 |11,4 ... |3505 |43,0 |12,1 ... |3716 |43,4 |12,8 ... |3394 |34,5 |13,7 ... ... ... 43 %-дан астамының табысы күнкөріс
минимумынан едәуір төмен болды, 1999 жылы ол 34,5 %-ға ... ... ... деп ... ... ... ... минимумынан төмен болғанда айтылады. Қазақстанда тапшылықтың
орташа ... ... күн көру ... ... бір есе ... ол 42,6 %-ды ... ... 32,5 %, Әзірбайжанда 51,8 %
және т.б.
Кедейліктің тереңдігі ... ... ... ... ... ... ол 10% бен 15% арасында ауытқиды.
Барлық әлемдегідей, ... да ... ... ... ... мен ... күшінің статусы
| |Жан ... ... ... |Кедейлік ... ... ... |кедейлік | |
| |1996 ж. |1999 ж. |1996 ж. |1999ж. |1996 ж. |1999 ж. ... |30,0 |32,9 |8,9 |10,4 |3,8 |3,3 ... |39,0 |37,1 |13,7 |18,4 |6,6 |9,1 ... жерде қалалық жерге қарағанда кедейліктің жоғары және терең
екендігін атап өту ... ... ... нашар тұрғындар
кедейлік сызығынан 30 % кем ... 1999 жылы олар ... 49,6% - ын ... ... ... ... көп ... адам
басына шаққандағы ЖҰӨ және ... ЖҰӨ ... ... өсуде.
Экономиканың өсуі кеңінен тараған құбылыс болып отыр. Экономикада болып
отыратын ... ... те, ұзақ ... ... ... ұлғаймалы. Сондықтан экономиканың тұрақты өсуі, адам басына
шаққандағы табыстың өсуі – бұл ... жаңа ... Бұл ... жүзінің көп мемлекеттерінде соңғы екі хүз ... ... ... ... екі жолы бар
3) Макроэкономикалық көрсеткіштердің ... өсуі (ЖҰӨ, ЖІӨ, ТҰӨ, ... адам ... ... ... ... ... институттар үрдісінің өзгерісі (Жеке ... ... ... ... ... және ... ... және т.б.). Бұл ... ... бір деңгейден екінші деңгейге ауысуына негіз болады.
Жоғарыдағы әдістемеге ... өсу ... үш ... ... болады.
- неокейнстік
- неоклассикалық
- тарихи-әлеуметтік.
Неге экономикалық өсу ... ... ... ... Бұл ... ... жауап беруге болады.
Жан басына шаққандағы жалпы өнімнің өсуі ... ... ... ... ... ... басқа түрде және басқа
әдсіпен де құралуы ... Өсіп келе ... ... жаңа
тұтынуларды қанағаттандыра алады және ...... шеше ... ... өсу ... ... ... жеңілдетеді.
Экономиканың өсуін болжауға мемлекеттің барлық ... ... ... мен ... өсуін ұстау - ... ... ... әл – ... ... үшін ... кірісуі керек.
Тек мемлекет қана дамуға жол аша алады.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 36 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дамушы елдердегi экономикалық өсу және қазақстан экономикасы30 бет
Статистика пәнінен оқу-әдістемелік жиынтық200 бет
Экономикалық өсу басты макроэкономикалық категориясы ретінде40 бет
Экономикалық өсу жайлы28 бет
Экономикалық өсу үлгілері және факторлары34 бет
Экономикалық өсу: факторлары, кезеңдері, ерекшеліктері36 бет
Табиғатты пайдалану экономикасы32 бет
Табиғатты пайдалану экономикасының міндеттері мен проблемалары12 бет
Экономикалық өсудің үлгілері2 бет
"Модильяни мен миллер үлгілері"11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь