ХХ ғасырдың ұлы жырауы

Жүз жыл өмірінің сексен бесін өлеңмен өткізген Жәкең – екі ғасырдың куәсі ғана болған жоқ. Оның жүз жылғы өмірі, шындап келгенде, екі ғасырға тең еді. Өйткені, Жамбыл тарихта сирек кездесетін, мүлде қарама-қарсы екі заманды көрді, қайшылыққа толы, күнгейі мен көлеңкесі тепе-тең жақсылығы мен жамандығы қатарлас екі дәуірді бастан кешті. Ол Қазақ хандығының жойылғанын, елінің отарлыққа түскенін, қазақ даласына Ресейдің әкімшіл-отаршыл басқару жүйесін орнатқанын, сонымен қатар, көрші жатқан Қоқан хандығы мен қырғыз манаптарының қазақ ауылына жасаған жаугершілігін көрді. Бұлар ғана емес – Жамбылдың көргені. Ол өз жеріне орыс казактары мен шаруаларының қоныстанып, жергілікті мал баққан қазақ жұртының шөлді аймаққа қуылғанының куәсі болды. Қазақстанда кеңес өкіметінің орнауы, ақ пен қызылдардың соғысы, атамандар мен комиссарлардың лаңы, кәмпескелеудің зорлықпен жүзеге асқаны, ең ақыры, “халық жауларының” ұсталуы мен жазалануы, – бәрі-бәрі оның көз алдында өтті. Сол себепті, Жамбылдың “Кең жатқан байтақ-ұлан шежіремін, тарихтың домбырасын қолына алған”, – деп айтуы тегін емес. Осы көргені мен біл­генінің бәрін Жәкең өз поэзиясына арқау еткен, оны бірде жырау болып, бірде жыршы ретінде, бірде ақын болып жырлаған, толғаған, суреттеген.
Жамбылдың майталман ақын болып қалыптасуы тек Жетісу ақындық мектебінің ауқымында болған жоқ. Ол өзіне дейін ертеде өмір сүрген атақты жыраулардың, өзімен қатарлас айтулы ақындар мен жыршылардың мұрасын, күллі халық поэзиясын толық меңгерген, игерген, өз шығармашылығына өзек еткен.
Ілгеріде Шөже, Балта заманда өткен,
Асекең, Бұқар жырау арманда өткен.
Солардың аруағы маған қонып,
Ел мұңын жырмен толғап, нөсерлеткен,

        
        ХХ ғасырдың ұлы жырауы
Жүз жыл өмірінің сексен бесін өлеңмен өткізген Жәкең – екі ... ғана ... жоқ. Оның жүз ... ... ... ... екі ғасырға
тең еді. Өйткені, Жамбыл тарихта сирек кездесетін, мүлде ... ... ... ... ... ... мен ... тепе-тең жақсылығы
мен жамандығы қатарлас екі дәуірді бастан ... Ол ... ... елінің отарлыққа түскенін, қазақ даласына ... ... ... жүйесін орнатқанын, сонымен қатар, көрші жатқан Қоқан
хандығы мен қырғыз манаптарының қазақ ауылына ... ... ... ғана емес – Жамбылдың көргені. Ол өз жеріне орыс казактары мен
шаруаларының қоныстанып, ... мал ... ... ... шөлді аймаққа
қуылғанының куәсі болды. Қазақстанда ... ... ... ақ ... соғысы, атамандар мен комиссарлардың ... ... ... ... ең ... ... жауларының” ұсталуы мен
жазалануы, – бәрі-бәрі оның көз алдында өтті. Сол ... ... ... ... ... тарихтың домбырасын қолына алған”, – деп
айтуы тегін ... Осы ... мен ... ... ... өз ... еткен, оны бірде жырау болып, бірде жыршы ретінде, бірде ақын болып
жырлаған, толғаған, суреттеген.
Жамбылдың майталман ақын ... ... тек ... ... ... ... жоқ. Ол ... дейін ертеде өмір сүрген атақты
жыраулардың, ... ... ... ... мен ... мұрасын, күллі
халық поэзиясын толық меңгерген, игерген, өз ... өзек ... ... ... ... ... Бұқар жырау арманда өткен.
Солардың аруағы маған қонып,
Ел мұңын жырмен толғап, нөсерлеткен,
– дейді Жәкеңнің өзі Досмағамбетпен ... Ал, ... ... деп ... ... ... алған
Абылайдың алдында
Сөз сөйлеген болжаудан
Бұқар жырау, о да өтті.
Шернияз бен Шортанбай,
Досқожа мен Нысанбай,
Дулат пенен Сүйінбай –
Сөздері жел құйындай,
Өтті еңіреп олар да! – деп, ... аты ... ... мен ... ... жақсы білетінін, сөйтіп өз шығармашылығының қайнар көзі ... ... ... келе ... ... ... мен мәдениеті екенін
білдіреді.
Сонымен бірге Жамбыл туысқан қырғыз елінің де мәдениетін бойына
сіңірген. ... ... мен ... ... оның ... ... ... бірге қырғыз жұртын көп аралаған, айылдарда өлең айтып, жыр
толғаған, күй тартқан, айтысқа түскен. Атақты Тоқтоғұл, Мұраталы, ... өнер ... ... ... ... ... ... тәрізді сыйлы басшыларына көрсеткен ... ... Ал, ... ... “Ер Төстікті” манасшылардан кем жырламағаны
тағы да белгілі. Демек, Жамбылдың ... ... ... ... ... ... ... қазақ пен қырғыз халықтарының мәдени мұрасы негіз болған.
Осы ... ... біз ... ... ... мен ... университетінен өткен деуімізге болатын тәрізді. Әрине, бұл жерде
Жамбылдың өз ... ... ұлы ... ... ... Ата-анасынан
дарыған өнер, өз табиғатындағы талант, халық поэзиясы мен ауыз әдебиетінің
дәстүрі, міне, осының бәрі ... ... ұлы ... ... ... ... ақынынан қазақ еліне ғана емес, барша әлемге әйгілі жырау етті.
Он бес жасынан өлең айта ... ... ХХ ... ... бас ... – сол ... ... ауылының күнделікті
тіршілігі, жеке адамдардың мінез-құлқы, болыс пен ... ... ... дені – ... мен мысқыл өлеңдер, айтыстар. Бұл ... ... да, ... ақын ... ... Оның ... ... бар
еді. Жамбылдың үлкен ақындық өмірі ХІХ ғасырдың 70 жылдарынан басталған
болатын. Бұл қазақ қауымы үшін ауыр ... еді. 1860 ... ... ... Қазақстанды жаулап алған Ресей енді қазақ елін басқарудың ... ... Енді 1867-68 ... жаңа ... ... ... үлкен 6
облысқа, облыстарын уездерге, уездер волостарға ... ... ... ... ... жүйесі отаршылдық сипатта көшірілді. Соның
нәтижесінде қазақ еліне орыс ... ... ... ... келеңсіз құбылыстар мен іс-әрекеттер ... ... бәрі ... ... ... бойы қалыптасқан тұрмыс-салтын бұзды, елдің ішіне
іріткі салды, адамдардың санасы мен мінез-құлқын өзгертті. ... ... ... жағымпаздық, болыстыққа талас, ағайынға жала жабу,
адамның үстінен шағым айту, ... ... ... айту сияқты жағымсыз
қылықтар пайда болды. Ал, ... ... ... ... елді ... мен ... ... салдарынан ел арасында барымта етек алды,
барымталықты малданған арамтамақтар, тағы ... ... ... ... малдан айырылған жұрттың тұрмысы жүдеп, рухы жадап, ел күйзеліске
ұшырады. Бір жағынан – ... ... ... жағынан – қоқан мен
қырғыздың жаулығы, ... ... – орыс ... арқа сүйеген бай-
болыстардың іс-әрекеті елді аздырып-тоздыра бастады. ... ... ... ... ... айтып, ел басшылары мен игі жақсыларының
жағымсыз қылықтарын сынайды. Сол кезде өмір сүрген Дулат, ... ... ... ... ... да өз ... болмысын суреттеп, оның
жаралы проблемаларын ашық айтып, ащы дауыспен жырлады. Тек олар ғана ... ... ... ... өкілдері де дәуір сипаты мен ... ... ... ... ... сол бір кезді әңгіме
еткен ауыз әдебиетінің де, жазба ... де ... әрі ... ... бар, ... ... әжуалағаны да бірыңғай.
Мысалы, Шалтабай ... ... ... ... жырлайды:
Салқын келіп тоң-теріс,
Сыртқа сыздап қарайсың.
Сенен басқа жоқ болыс, –
Деп өзіңді санайсың...
“Шарға” түсер шағыңда
Қара тер боп ... ... ... – деп, ... билікке жеткен соң,
Салғырттыққа салындың...
Бұл жолдар Абайдың “Күлембайға” берген мына мінездемесін еске түсірмей
ме:
Болыс болдым, мінеки,
Бар малымды шығындап.
Түйеде қом, атта жал
Қалмады елге ... дағы ... ... ... сөз ... изеймін шыбындап,
Әлсіздің сөзін салғыртсып,
Шала ұғамын қырындап...
Болыстыққа таласқан адамның сайлауға дейін қандай әрекет істегенін, ал
сайланып алғаннан кейін өзгеріп ... Абай да, ... да ашық ... ... ... екіжүзді мінезі мен қылығын мінейді, ... ... ... ... сол ... ел жақсыларының
тіршілігі мен мінез-құлқының мұндай болуы, әрине, отарлыққа ... еді. Олар ... ... ... ... ... жорғалап, ал
ауылдастарына кісімсіп, бәлсініп жүруді өзіне ... ... ... Мұны ... ... деп ... ... саңлағы,
Өстепкеге жиылдың...
Елде жүрген егейлер
Қалада құр үйілдің.
Ұлық көрсең ұйлығып,
Желді күнгі қамыстай,
Жапырылып иілдің...
Ал, Абай ... ... ... ... болысың
Арқаға ұлық қаққанға.
Шелтірейтіп орысың
Шенді шекпен жапқанға...
Міне, отар елдің “игі жақсы” деп жүргендерінің ... осы. Олар ... ... ... ... ... әлсіз, бишара жандар. Ояз
алдындағы ... ... халі ... да, ... да ... ... ... мұндай мүшкілдігіне “бек қорланады”,
“күйінеді”, “намыстанады”.
Осы шыншылдық, әрі ... ... ... ... айтысқан шақта
да сақтап, турашылдығымен көрінеді. Жамбылды ... ақын ... ... оның ... ... Жетісуға, Қырғызстанға, Сыр бойына ... сол ... ... ... айтыстары. Ақындармен айтыс Жамбылдың
импровизаторлық ... ... ... ... ... ... ... және оның тақырып аясын кеңейтті. Үлкен айтысқа түскенге
шейін ауыл ақыны ретінде ғана ... ... ... өлең айтып
немесе нақты бір оқиғаға қатысты, яки болмаса белгілі бір адамға арнап өлең
шығарып жүрген ... енді ... жаңа ... ... ... ... ... бет бұрады. Оның айтыстарында қыз бен ... ... да, түре ... та, сүре айтыс та кездеседі. Осының ... да ... ... нағыз көркем де ... ... ... ... ... ... ... айтысты өзгеше бағалаған, оны тек
қана күнкөрістің құралы деп есептемеген, сондықтан ол ... ... ... ... ... ... оларды мақтап, соларға жалбақтаған ақындарға
бар ашуын төккен, ... ... ... ел ардақтаған адамдарды,
әсіресе батыр­ларды қарсы қойған. Осының ... ... ... мүлде
жаңа сипат берді, тың тақырып енгізді, соны леп әкелді, айтыстың рухын, мән-
мазмұнын байытты. Сөйтіп, ол елдікті, ерлікті, ... ... ... ... Жәкең Құлмамбетке былай дейді:
Ешнәрсе қанша айтқанмен ете алмайсың,
Бұлтарып мен тұрғанда кете ... айт, ... айт, ... ... ... ... татулықты айт.
Қарынбайдай сараңдар толып жатыр,
Оны мақтап әуре болмай, жөніңе қайт!
Жамбылды айтысқа мұндай идея мен рух енгізуге ... – сол ... мен ... ... өнері. Осы бір шақ туралы Жәкең ... ... ... ... дейді:
“Ел жүдеген үстіне жүдей берді, ел менен жыр ... ... ... ... ... батырларды жырла дейтін болды. Мен де ... ... ... ... “Саурық батыр”, “Сұраншы батыр”, “Көрұғлы
батыр”, “Алатай-Жапарқұлдың” жырларын айтатын болдым. Ел есіткенде ыңыранып
жылайтын, ауру көргендей ... ... елді ... ... ... ... әлі десетін”.
Отарлықта езілген халықтың, жадап-жүдеген ... қам ... ... ... та ... ... ... ел тілеуі мен қалауы бойынша ... ... елді ... ... ... жырлаған Жамбыл оларды
өзінің айтыстарында да мадақтап отырады. Қарасай, Саурық, ... ... ... ... ерлік көрсетіп, аңызға айналып, жұрттың мақтанышы
болған батырлардың жырда әңгімеленбейтін ... ... ... айтып, олардың қаһармандық бейнесін бедерлей түседі. Мәселен,
Сарбаспен айтысқанда Жамбыл Сұраншыны былай сипаттайды.
Сұраншыдай батырдың
Жан жүрмеген шенінен.
Алмастан соққан ақ ... ... ... ... ... ... ... сүйсінген.
Дұшпаны жаман күйінген.
Сұраншыны көргенде
Аузын ешкім ашпаған,
Аяғын қадам баспаған.
Қарсы келген кісіні
Сүйретіп жерге тастаған.
Сабырлықпен іс ... ... ... ... ... кәдімгі эпикалық батырдың мінездемесі, бірақ одан айырмашылығы да
бар. Оның ашуланған ... түрі ... ... ... ... ... ... әдеттегі жырдан өзгешелеу сипатталады, оның досқа
деген ықыласы, ілтипаты ... ... ... ... дұшпанға деген
қатынасы соншалықты қатал. “Сұраншы батыр” дастанында:
Мейірімді туған Сұраншы
Елін сүйген жасынан,
Жетім менен жесірді
Атына артып ... ... ... ... – деп ... Жамбыл батырлар туралы жырлағанда жай ... ... ... Оның ақын ... ... да ... ... тұрады. Жәкең жырлаған
“Өтеген батыр”, “Сұраншы батыр”, “Көрұғлы” дастандарында ежелгі эпостық
дәстүрдің көп ... ... ... ... бар. ... ... ... күйінген сәттерін беруде, сондай-ақ эпоста мүлде
жоқ табиғат суреттерін бейнелеуде және ескі батырлар ... тән ... ... ... ... береді. Бұл тұрғыдан ... ... ... ... қарастыруды талап етеді. Өйткені, Жәкең –
асқан шебер жыршы, ол кісі жырды айтудың өзін шығармашылық деп ... ... ... ... ... ... да импровизация жасап отырады.
Бұған Жәкең жырлаған ... ... екі ... салыстыру арқылы көз
жеткізуге болады. Бір сюжетке құрылған екі ... ... ... ... ... ... жыршылар эпосты құр жаттап алып ... ... ... мен ... жадында сақтайды да, жырлау барысында өз
еркінше импровизация жасайды, ал ... ...... оның ... ... ... бар. Жәкең осының ... ... әрі ... ... ол ... өнердің биік шыңына
жеткен.
Кемеліне келген импровизаторлық өнер мен бойына туа біткен ғажайып
дарын, өзі жинақтаған зор ... әрі ... ... ... ХХ ғасырда
ұлы жырау биігіне көтерді. Ежелгі данышпан ... ... бұл ... мәні бар мәселелерді көтеріп, қоғам өмірі мен ел ... ... ... ... Сол ... 20 ... ... Жәкең
өзінің бұрынғы тіршілігі мен ... ... ... жөнінде, халықтың
басынан өткен небір қиын-қыстау кезеңдер жайында көптеген толғау ... ... Қарт ... ... ертедегі болмысты суреттеп, көне тарихқа
көз жүгіртіп, сол уақыттағы даланы сипаттайды, өз ... ... ... ... ... ... ... мен өмір туралы ойланады, соларға
мінездеме береді. Қазақ халқының сонау ... хан ... ... ... Ресейге отар болып, езілген шағын бейнелейді, оны “сұм заман”, “сұр
заман” деп ... ... күн, ... ... деп ... ... орыс патшасына бодан болған елдің хал-жағдайын Жәкең өте дәл,
әрі нақтылап, детальдап әңгімелейді.
Жамбылдың өткен ... мен ... ... ... толғаулары – нағыз
жыраулық поэзияның озық үлгілері. Олардың ауқымы кең, ойы бай, ... ... ... ... ... ... көп ... құрылған, сондықтан оларда, негізінен, бір-біріне қарсы қойылған
екі оппозициялық бейне басым болып келеді. Бірі – “сұр заман”, “сұм ... ... қу ... өлі ... ... жақын дүние. Осыған сәйкес ол
заманның адамдары да – көбінесе залымдар, момынды зар ... ... қан ... ... ... қазақты жаншыған зорлықшыл орыс
патшасы, Қоқан датқасы болып суреттеледі. “Бірі күліп, мыңы жылап жүрген”
бұл ... ең ... адам ... ... ... ... өзі ... бірақ ол өзін қорғансыз сезінбейді. Жамбыл Жаратушының ... ... ... ... ... уытты сөзіне арқа сүйейді, сол ... ... ... ... ... – жалын, домбырам – найза”, – дейді
Жәкең. Сол себепті де ол ... ... ... ... қаймықпай,
беттеріне 1921 жылы былай деп айтып салады:
Жаным барда кеудемде,
Сендерден кем болмаймын.
Дүрілдетіп жер-жерде
Өлең-жырды толғаймын.
Домбыраға қол ... ... ... қалмаңдар
Ыңғайына сондайдың.
Бұрынғы заман мен кейінгі дәуірді қарсы қоя айтқанда Жәкең өз дәуірін
“нұр заман”, “алтын заман” деп ... ... бен ... ... ... етіп ... Қазақстанды шалқи жырлап, “Асан қайғы, Жиренше арман еткен
өлгенше “Жерұйық атты жер – осы”, – дейді ... ... ... ... ... елдің жарқын болашаққа сенгенін, соған жетеміз деп
ұмтыла ... ... ... ... қазақтың түгелдей отырықшылыққа
көшкенін, ауылдарда мектептер, клубтар, кітапханалар салынғанын, өндіріс
мекемелерінің өскенін көзімен көрді. ... ... ... өз ... да
өзгеріп, өзінің рухы да көтеріліп, ақындық шабыты қайта түлеген ... ... ... жаңа ... атты ... ақын ... ашық айтады. Ол
поэзияда ежелден келе жатқан табиғатқа, тауға, құсқа, аңға ... ... ... ... ... Майтөбеге арнай отырып, бұрынғы патшалық
Ресейдің отарына түскен замандағы Майтөбенің, әрі ... ... ... ... ... таумен мұңдасады, содан соң ... ... ... оның ... берекелі тіршілікті, өзінің
өзгерген өмірін масаттана жырлайды.
Сөз орайы келгенде айта кету керек, қазір ... ... ... кеңес өкіметінің жақсы жағын ғана жырлап, оның ... деп ... ... ... еді. Оған ... себеп бар. Ең алдымен
айтатын нәрсе, Жамбыл болмысты біржақты суреттеген жоқ, бұған оның ... ... және ... өкіметінің алғашқы жылдарындағы шығармалары
дәлел. Екінші – большевиктік партия бар билікті ... ... соң ... ... пен ... өзінің ресми идеологиясының құралына, тіпті
оның бір бөлшегіне айналдырды, сөйтіп көркем өнер мен әдебиетті түгелімен
партияға, оның ... ... ... ... ... қызмет
еткізді. Мұндай саясатты партия мен өкімет әдебиет пен өнер ... ... ... ... ... құру ... жүзеге асырды. Ол
одақтар, түптеп келген­де, мемлекет пен партияның бір құрамына айналып,
олардың ... ... ... ... ... асырып бақты. Партияның
әрбір съезі мен пленумдарының шешімдерін ел ... ... үшін ... ... ... ... ... ел ішіне шығып,
насихаттап жүрді. ... мен ... ... өздерін “партияның
солдатымыз” деп атап, партияға, мемлекетке, ресми идеологияға қызмет етуді
өздеріне үлкен ... зор ... деп ... Мұндай жағдай, сөз ... ... ... пен ... тек ... талап етуі мен
көркем өнер ... ... ... ... ... қыспаққа
алуының салдары еді. Оның үстіне ... мен ... ... бас ... ... ... ... да өз нысанасына дөп тиіп жатты.
Бір ғана таптық-партиялық идеология мен бір ғана маркстік-лениндік
методология орныққан ... жеке ... ... ... ... ... деген түсінік өмірден ғайып болды. Міне, осының бәрі
біріге келіп, әдебиет пен өнер ... ... ... ... партияны, кеңес өкіметін, көсемдерді жаппай мадақтауға ... ... ... ... да ... Өзі хат ... әрі жасы ... асқан
қарт ақын, бір жағынан, өмірде болып жатқан өзгерістерді көріп, ескі ... ... ... ... ... екінші жағынан,
большевиктік үгіт-насихатқа да сенген; үшінші жағынан, ресми ... ... ... ... дарыны мен даңқын пайдалану үшін оның ... ... ... ... өкімет пен партияның өнерге, әдебиетке
деген қамқоры, ілтипаты деп қабылдаған, соған иланған. Сөйтіп, Жәкең, сол
кездегі миллиондаған ... ... ... кеңес өкіметі мен
большевиктер партиясына ... ... ... ... ... саясатын толық мақұлдаған. Өте күшті әрі ... ... ... ... ... өзін ... істі ... қатысым бар, сондықтан мен жеке басымнан гөрі қоғам мүддесін жоғары
қойып, ... ... адал ... ... керек деп есептеген. Осындай
иллюзияға сенген қайраткерлердің бірі – Жамбыл.
Халыққа қызмет ету, елдің қамын ... ... ... қажет болса
жанын пида ету – ... ісі, ... келе ... ... Осы ... ХІХ ғасырдағы айтыстары мен дастандарында мадақталған болатын,
оған Ұлы Отан соғысы кезінде күллі шығармашылығын ... ... ... ... ... ғана емес, кеңес тұсындағы поэзиясы,
негізінен, ер ел үшін өмір сүруі керек, адам ... ... ... тиіс,
яғни қоғам мен мемлекет мүддесі жеке бастың мақсатынан жоғары болуы қажет
деген идеяға саяды. Бұл ... еді. ... бар ... ... ... ... басты принципі осы болды да, идеологияны, оның бір
саласына айналған әдебиет пен ... ... ... ... қызмет
еткізді, сол арқылы адам санасына әсер етіп, бұқара халықты осы тұрғыда
ойлауға ... оның ... ... ... жаңа ... ... ... айтылғандарды түгел ескермеске болмайды. ХХ ғасырдағы қазақ поэзиясында
жалпы мемлекеттік мәні бар мәселелерге “әлеуметтік ... ... ... ... да ... әрі зор ... қуатпен алғаш толғаған және
сол арқылы өзін де, қазақ жұртын да ... ... ... ...... ... ұлы ... дәстүрін қайта түлетіп, біздің ... ... соны ... байытып жеткізді. Асан Қайғы, ... ... ... ... ... да ... мемлекеттік мәселелер жайында
толғауларын қалың жұртшылық алдында, мемлекет ... ... ... ... ... ... өтетін КСРО Жоғарғы Кеңес
сессиясында қазақтан Жамбылдан ... ... ақын ... ... ... ... жазушылары одағының пленумында, Мәскеуде КСРО
жазушылары мен өнер, мемлекет ... ... ... ... ... жиындарда өлең-жырлармен толғағаны да әр
ақынның маңдайына жазылмаған. Отан соғысы жылдарында Украинаны, Мәскеуді,
Кавказды, ... ... ... ... ... рухын көтере,
ерлікке шақыра жыр төгу де жыраулар үлгісі. Мұның бәрі жыраулықтың сыртқы,
көзге ... ... ал оның ... ... ерекшеліктері Жәкеңнің
поэзиясында тағы да айқын көрінеді. ... ... ... ... ... ... ... береді, өтіп жатқан оқиға-құбылыстарға өз
бағасын береді. Сонымен қатар, Жәкең ... ... тән ... ... бар, ... ... ... кездеседі, сөз
өнерінің, жұрт алдында айтылған толғаудың ерекше құдіретіне деген құрмет те
байқалады... Мәселен, мына бір ... ... ... ... сел ... ... ер ... тұрса бұлт қуар,
Жердегі жауды жұрт қуар...
Немесе:
Жаудан күту жақсылық –
Зарыққанның салдары.
Байдан күту жақсылық –
Тарыққаның ... ... ... ... ... ... ... поэзиясында
айтарлықтай көп. Олар ақынның әртүрлі шығармаларында құмдағы шашырап жатқан
алтын түйірлер ... ... ... көре-тере білген кісіге зор
қазына, тағылымы мол рухани ... ... ... мен ... ... ... кәдімгі Асан Қайғының, Бұқардың толғауларына ұқсас. Мұнда
ғасырлар бойы жинақталған ... ... ... ... ... ойлар ескірмейтін қанатты сөзге, мақалға айналып кеткен. Жамбылдың
осы тектес ... ... ...... қоғам, өмір, заман, ал
мазмұны – солардың сипаты, сипаттау тәсілдері – әр ... ... ... ... ... ... ... айналып кеткен толғауларда
Жәкең өмірден түйгені мен тоқығаны көп дана ретінде көрініп, мәні-мағынасы
биік те терең мәселелерді ... Атап ... ... ... кемел тұлға
мен тобыр (“Тамам қарға жиылса, бір сұңқарға ... ... ... ... кеңдігі – жүргеніңде басың бос”), имандылық пен
қайырымдылық (“Қылған қайыр болмаса, Не ... ... ... ... ... белгілі, Таба алмайсың жақын дос”), өмірдің
өткіншілігі (“Ой-хой, дүние серуен, Адам – бір көшкен ... ... ... ... ... ... ... қатыбас?”) т.т. Жәкеңнің
бұл тұжырымдары, бір жағынан, ежелгі жыраулар сөзін еске ... ... ... замандасы, құрдасы ұлы Абайдың кейбір ойларымен үндес. Мұны
біз екі ақынның заман мен адам ... ... мына бір ... да ... ... ... ... заман – дегенде,
Заманға қожа – адам ғой!
Наразы болсаң заманға,
Бар кінәні соған қой!
Абай жазады:
Әркімді заман сүйремек,
Заманды қай жан билемек?
Заманға жаман күйлемек,
Замана оны ... ... екі ... ... – ауыз ... мен жазба
әдебиетінің ұлы екі өкілі бір ойды екі ... екі ... ... отыр.
Жамбыл – байырғы абыз-жыраушыларша да, Абай – ... ... ... ... отырғаны – адам заман ағымына жүре бермеуге тиіс, өзінің жағымсыз
іс-әрекетін заманға жаппауы керек, әр харекетіне өзі ... бере ... ... ... ... адам өзін адам ... сезіне алмайды,
оны заман илеп тастайды. Нашар адам уақытқа ... ... ... ... ... ... солай болды деп, заманға кінә тағып жүреді.
Ал, нағыз адам, кемел тұлға заманға күйлемейді, оның ... ... оны ... Адам ... болу керек деген ойды айтады ақындар. ... ... және ... ... және ... ... мәселеге өз тұрғыларынан келіп,
екеуі де адам өз ... ... өз ... өзі ... деген тұжырым
жасайды. Рас, тұлға, кемел адам туралы олардың түсінік пайымы ... ... ... Абай ... адам деп, ол ... өзінің жүйелі
концепциясын жасаса, Жамбыл ... адам деп ел үшін ... ... есептейді және оны жырауларша сипаттайды:
Асқақтаған адамда тоба болмас,
Ел қорғаған адамда мола болмас.
Елден туып, ер болсаң, елге қара,
Шірік қурай ауылға қора ... ... оның өнер ... ... шабыт жайында,
поэзияның мақсат-міндеті жөнінде айтқан толғау-өлеңдері – жеке бір сала. ... ... өлең ... ... керек, ақын нені толғауға ... ... ... ... ... ... ... бейнелі түрде баяндайды.
Бірде жырауларша төкпелеп толғанса, енді бірде ақындарша айшықтап ... ... ... ... өлең ... бірде жыр-дастандарында толғайды.
Соның бәрінде сөз қадірін білетін жұрт пен ақындық туды жоғары ... мен ... ... ... ... ... сөз зергерлерінің бір-
біріне байланысты екенін ескертіп отырады:
Ақын ... – бір ... ... ... ашар көпшілік
Сүйсіне тыңдап, қоштаса.
Алтын сөз де – ас болмас
Елеусіз жерге тастаса.
Поэзияның құдіретін талай рет өз ... ... ... ... дейді:
Жырыңды, досың болса, күлдіріп айт,
Жау болса, жау тигендей ... ... ... – біреуге оқ, біреуге – бал,
Дәл тиген оқ берендей жұлдырып айт!
Жүз жыл өмірінің ... ... ... ... ... айтысқанда да,
арнау жырларында да, дастандарында да осы ... ... ... ... де ол ел ... ... жаңа ... жаңаша түрленді. Жамбыл
поэзиясы өмір­шеңдігінің де, ақын есімінің ел жадынан өшпейтіндігінің де
сыры осында. Жамбыл – көп ... бері ... ... келе ... ... ... ең биік ... Оны ХХ ғасырдың жырауы деп ... ... осы, ол ... ... ...

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жыраушы тұлғалар3 бет
XV—ХVIII ғасырлардағы қазақ әдебиеті12 бет
Архетиптік ұғымдардың ХІХ ғасырлардағы ақын-жыраулар туындыларында көрініс34 бет
Халқымыздың ұлы ұландары жыраулар шығармашылығында6 бет
Бұқар жырау (1668-1781)7 бет
Жыраулар мұрасы және қазақ халқының елдік тарихы6 бет
Талантты шыңдау жолдары14 бет
Қазақ халқының XVIII ғасырдағы мәдениеті22 бет
XIX ғасыр қазақ әдебиетіндегі жыраулық дәстүрдің көрінісі38 бет
XV-XVII ғ.ғ. этнопсихологиялық ой-пікірлер (асанқайғы, қ. жалайри, м.х. дулати, шалкиіз, жиембет жырау т.б.)5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь