Өмір қауіпсіздігі негіздері

АУРЛАР
1. ТАБИҒАТ АПАТЫ
2. КАТАСТРОФАЛАР
3. АЛҒАШҚЫ ЖӘРДЕМ
4. ЖАБАЙЫ ТАБИҒАТТА ТІРІ ҚАЛУ
5. ЖАНУАРЛАРДЫҢ ШАБУЫЛЫ Ж/Е ШАҒУЫ/ АРА МЕН АСАНЫҢ ШАҒУЫ
6. СУДА / ЖАҒАДАН АЛЫС ЖӘНЕ ТЕРЕҢДЕ ЖҮЗУ.
7. ШАБУЫЛ / КӨШЕДЕГІ ШАБУЫЛ
8. ҰРЛЫҚ / ПӘТЕРДЕГІ ҰРЛЫҚ (Квартирная кража) .
9. СІЗДІҢ ҮЙІҢІЗ/ ТӨТЕНШЕ ЖАҒДАЙДЫ ҚАЛАЙ ЕСКЕРТУ
10. ӨМІР ҚАУІПСІЗДІГІ НЕГІЗДЕРІ
        
        ӨМІР ҚАУІПСІЗДІГІ НЕГІЗДЕРІ
Е.А.Батешовтың және З.М.Шаукерованың аудармасы
1 ТАҚЫРЫП: ТАБИҒАТ АПАТЫ
НЕГІЗІ
Өмірден қымбат еш ... жоқ, ... ... бәрі бар. ... өмір ең ... байлық болып келеді. Адамның ең негізгі мақсаты ол -
өмірді ... ... ... ол ... Адам осы ... өмір сүру
мағынасын іздейді, жоспар құрайды, сол жоспарларды іске асыру үшін жасайды
және ... ... өз ... сақтап қалу және өз жақындарының өмірін
сақтап қалу үшін қарапайым ережелерді білуіне ... ... ... медициналық көмек төтенше жағдайлар кезінде. Өмір қауіпсіздік
негіздерін ӘР ҚАЙСЫСЫ білу керек және де әр ... ... ... ... өз
уақытында бәрін дұрыс жасауын біздің денсаулығымызға және ... ... ... маңызды екенін білу керек.
Қай жерде сіз болсаңыз, жалғыз, достарымен, отбасымен, жолда жұмысқа
бара жатқанда, демалыста немесе үйде, әрқашанда ... ... ... ... ... Олар әдеттегідей әр-түрлі жағдайларға ... ... ... ... кездесеңіз сабырлық сақтау керек –
сіздің оған жасаған көмегіңіз оның ... ... ... мүмкіндік
жасайды. Сол себептен бұны білу және оны дұрыс қолдану біздің міндетіміз.
ТАБИҒАТ АПАТЫ / ДАУЫЛДАР МЕН ҚАТТЫ ... ... и ... ... Сіз ... жақындағаның біліп сезсеңіз, онда есік пен ... жабу ... ... ... жабыстыру керек.
2. Шамдарды дайындап қойыңыз (электричестваны сөндіру мүмкін).
3. Электротехникалар мен сыртқы телеантеннаны сөндіру керек.
4. Жел алып ... ... ... қалдырмау керек.
5. Егер дауыл болатының білсеңіз, теңіз жағасынан, ... ... ... Себебі, сіздерді су тасқынымен алып кетуі мүмкін.
6. Жер ... ... және ... ... баруыңыз керек, одан да ... бару ... Егер ... ашық ... ... алып ... онда ... жерге жорғалап,
тығылу керек. Бірақ, құлап жатқан ағаштардан, бұтақтардан сақтаныңыз.
Кейбір жағдайларда дауыл тынышталады, бірақ сіз оған ұсталынып ... ... ... ... ... ... ... дауыл басталып кетуі
мүмкін.
ТАБИҒАТ АПАТЫ / КҮН ... ... ... Егер сіз биік ... ... жылдам төмен түсіуіңіз керек. Ашық
жерде биік, үлкен заттардан алыс ұсталу ... ... ... ... ... дірілдегенің сезсеңіз (характерное шекотание кожи) және де
шашыңыздың көтерілгенің (волосы поднимаются дыбом), ... ... ... ... ... ... ... жылдам жерге жатыңыз.
3. Егер сіздің айналаңызда үлкен, биік заттар болса және олардан алысқа
кетуі мүмкіншілігі жоқ болса, онда құрғақ жерге ... ... ... аяғыңызды жерден көтеруіңіз керек. Міндетті түрде сіз ... ... ... ... ... сулы ... ток ... болып
келеді.
4. Тізенізді бүгіп, оны қолмен ұстап, басыңызды еңкейту керек.
5. Егер сіз қайықта отырсаңыз, онда ... ... жүзу ... ... найзағай жарқырап жатқанда суда тұру сіздің өміріңізге өте
қауіпті.
6. Егер сіз ... келе ... ... ... ... Себебі,
машинаның іші күн күркіреп жатқанда ең қауіпсіз жер болып саналады.
Машинаның металлдық корпусы сізді найзағайдың ... ... ... ... соқсада, ол жерге кетеді. Ал, мотоциклде немесе
велосипедте күн ... ... ... болмайды.
7. Қалада металды қақпалардан және барлық металлды заттардан алыс ұсталу
керек.
8. Үйде отырғанда радио мен телевизорды сөндіру керек, күн ... ... ... жабу керек.
9. Егер адамды найзағай басынан соқса, ол оның ... өтіп ... ... бірге найзағай ... ... ... ... ... ... ... АПАТЫ / ЖЕР СІЛКІНІСІ.
Сіздің әрекетіңіз:
1. Егер жер сілкінісі басталса, онда жылдам үйден шығу керек және далада
тұрғанда ғимараттардан алыс тұру ... Егер үйде ... ... үстелдің астына немесе кроваттың астына, бұрышқа немесе есіктің
босағасында тұрағалу керек.
2. ... алыс ... ... Себебі, терезенің шынылары жер
сілкінісі кезінде ... ... Жер ... кезінде лифтті қолдануға болмайды, өйткені лифт тоқтап
қалуі мүмкін немесе құлап түсуі мүмкін.
4. Сірінкілерді, зажигалкаларды, шамды қолдануға болмайды, газ ... өте ... ... болуы мүмкін.
5. Подвалдар мен жер астында, тоннельдерде тығылмаңыз. ... ... ... ... ... ... ... мүмкін.
6. Егер сіз далада келе жатып, жер сілкінісі басталса, онда сіз үйлерден,
ғимараттардан алыс ұсталу ... Олар кез ... ... ... ... ... Бірінші жер сілкінісі болғаннан кейін тағы ... ... ... ... / ... ... (извержение вулкана).
Жаңартаудың қайнаудың пайда болудың себептері:
• Сейсмикалық белсенділіктің күшеюі.
• Жер ... және ... ... арнайы дыбыс шығу («ворчание»).
• Қүқірт исі, әсіресе ... ... ... ... ... ... жауы.
• Ауада пемздік шан болуы.
• Кратерлерден газдың ... ... Сол ... ... кету ... Егер сол жерден кете алмасаңыз, жаңартау атқылау бастағанда жолға
жүгіріңіз, ... ... және ... пластикалық шлем немесе
шапқаға қағаз толтырып басқа кию керек.
3. Егер сіз машинада келе ... және ... ... жерге
батып кетсе, машинадан түсіп жаяу жүріңіз.
4. Егер сіз ... шан және ... ... дөңгелект шарды қөрсеңіз,
сол шар ұшып кеткенше жер астына немесе судың астына тығылыныз.
ТАБИҒАТ АПАТЫ / ... ... ... Егер өрт жаңа ғана ... жатса, бұтақтардан жасалған сыпырғышпен
өртті сөндіріп қөріңіз.
2. Орманның шет жақтарынан ортасына ... және де жел ... ... тұру ... ... ... ... күлді, қөмірді жинап
жүрініз.
3. Егер өрт оданда қатты жаңа бастаса, онда көмекке бару керек. Есіңізде
сақтаңыз, ораманның ... өте ... ... қозғалады.
4. Қауіпсіз жер ол жолға немесе өзеннің бағытына жүру қажет.
5. Құрғап қалған ... мен ... тез ... ... жерде өзіне жара (яму) қазып, сонда ... ... ... ... үшін ... немесе көрпемен жамылуға болады.
7. Өрт өткеннен кейін, ол сөнген жерімен жүру ... ... ... огня
пройдет, идите в том направлении, где огонь уже потух.)
ТАБИҒАТ АПАТЫ / ҚАРДЫҢ ҚҰЛАУЫ (ЛАВИНА).
Сіздің іс-әрекетіңіз:
1. ... ... ... ... ... ... ... тындаңыз. Егер
ондай хабар болса, онда ... ... ... ... айналып
өтуге ұмтылындар. Егерде оны айналуға мүмкіншілік жоқ болса, онда сақ
болып қауіпті склондарда бір-бірден ... Қар ... ... ... ... ... ... дыбысы, ақ
шан, үстінен астына құлап жатқан қар.
3. Егер сіз ... ... келе ... ... онда ... ... қашпаныз. Лавинаның жылдамдығы 30 метр секундына жету мүмкін.
4. Лавинаның жолынан кетіп немесе биікке (ағашка, скалаға немесе ... ... ... ... сіз ... ... ... өткізесіз.
5. Егер лавина жақын болса, рюкзак, таяқты, шаңғыны лақтырып ... олар ... ... ... кедергі жасайды.
6. Егер лавина сізді алып кетсе бетті жауып, демалмаңыз, өйткені ... ... ... кіреді және сіз демаламайғаласыз.
7. Қармен домалап келе жатқанда бір затқа (мысалы ... ... ... Осындайда қар өтіп кетіп сізді қалдыру мүмкін.
8. Егер лавина сізді алып ... оның ... ... және ... ... ... ... өзінен жолдағы тастарды
итеріндер.
ТАБИҒАТ АПАТЫ / ҚАРДЫҢ АСТЫНДА.
Сіздің іс-әрекетіңіз:
1. Лавинаның жылдамдығы ... ... шығу үшін ... ... ... ... астынан шығу өте қиін болады, өйткені лавина
тоқтағаннан кейін қар тез ... Бас ... ... ... ... ... ... солай демалуға
оңай болады.
3. Қайжаққа қозғалуын білу ... ... қөп ... ... ... ... кейін оны түкіру керек, егер ол сіздің мұрыңызға
түссе сіздін ... ... ал басы ... ... Егер сіз ... шыға ... жатсаңыз, құтқарушыларды күтіп, аз
қимылданыз және ауаны ұзаққа жету үшін аз демалуға үмтылыныз.
ТАБИҒАТ АПАТЫ / СУ ... ... Су ... ... егер ... ... бар болса, онда үйден ... ... ... және электротехникаларды сөндіру керек,
өзінмен бірге ... ... (2-3 ... киімдерді, дәрілерді
жинап алу керек.
2. Егер су тасқыны ашық жерде немесе орманда болса, онда жылдам ... ... ... ... бір затқа) ұстанып қалу керек.
3. Егер сіздің жолынызда өзен тасқыны болса ең ... ... ... іздеп көріңіз.
4. Сумканы немесе рюкзакті сулап алмау үшін жоғары орынастырыныз. Егер
оларды өзініз ұстасаныз онда рюкзакты иықа бір ... ғана ... егер сіз суға ... рюкзакті оңай тастасалуға болады.
5. Судың тереңдігін білу үшін, ұзын таяқты алыныз.
6. Суға бір ... ... ... ... ғана ... ... ... ағына қарай бұрыш жасап қырынмен абайлап жүрініз.
7. Егер сіз ... ... ... өтіп ... онда бір адам өзеннің
әрғі жағын жіптің бір соңын алып ... ... ... ... ... ... адамдар бір қолымен жіпті екінші қолмен таяқты ұстап
өзенді өтуге тиісті.
Егер сізде жіп, ... ... және сіз ... ... өтіп жатырсындар,
онда бір бірлеріңіздің иықтырыңыздан ұстап, бір біріне ... ... ... ... ... ... ... өзенді өту керек.
ТАБИҒАТ АПАТЫ / ДАУЫЛ.
Жел күші 12 балл ... ... ... ... оның ... 35 ... көп ... даул пайда болды деп есептеленеді. Атлантака мемлекеттерде
осы желді – ... ... деп ... ... мұхиттының аймағында –
тайфундар, Австралияда – циклондар, Америкада – торнадо деп аталады. Аттары
әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... өз жолында бәрін қирататын биік толқындар).
Сіздің іс-әрекетіңіз:
1. Теңіздің жағасынан алыс ... ... ... ... ... Егер ... ... болса, алысырақ дауылдың эпицентрден
кетуіңіз керек.
2. Егер дауыл жақындағанда сіз ... ... ... онда ... қалыныз. Мықты (прочная) бөлмеде немесе подвалға ... ... ... ... ... қатты жабу керек. Терезенің айнектерге
пластырьларды жабстырсаныз олар ... ... Егер сіз ашық ... ... ... ... дауыл басталса, онда
сіз тұйық жерге (скала, орманға) жорғалап баруыныз ... ... ... әлсеретеді, бірақ мұнда құлап жатқан ағаштардан және
бұтақтардан сақтаныз. Сонымен бірге даулда ... ... және ... ... ... ... / ... ДАУЫЛДАР (бури).
Сіздің іс-әрекетіңіз:
1. Қарлы дауылдан өтемін деп ойламаңыз.
2. Машинаны тоқтатып, машинаның радиатор жағын бірденемен жабыңыз.
3. Егер жел ... ... онда ... ... ... қалмау үшін уақыт
сайын машинадан қарды түсіріп отырыныз.
ТАБИҒАТ АПАТЫ / РАДИАЦИЯ.
Сіздің іс-әрекетіңіз:
1. Үйден шықпай тұрғанда, сыртқы ... ... ... ... аяқ ... ... ... және мұрынды марльдан жасалған
повязкамен жабу ... ... ... ... ... бағытымен шығуі керек. Сонымен
бірге жерге отыруға, шылым шегуге, шанмен журуге, орманда ... және суға ... ... Егер сіз ... шыға алмай қалсаңыз, онда ... ... ... ... ... ... ... және скотчпен жабыстыру керек. Кірер есіктің алдында ... ... және ... ... үшін дымқыл шөберекті қойып қою
керек.
4. Тамақ ішер ... ... ... ... ... жуып және ... аз
қосылған содамен шайю керек. Азық-түлікті жақсы жабылатын банкілерде
және ... ... ... / ... ... ... Егер сіз ... тормаздардың, поездің гудогін естісеніз жене поездің
апаты болып жатқаның түсінсеніз онда жылдам жерге ... ... әрі бері ... үшін бір ... қатты ұсталыңыз.
Терезелермен есіктерден алысрақ болуға үмтылыныз.
2. Жерде жатып кеудеңізге подбородықты қатты ... ... ... кезінде сіздің мойыныныз сынбайды.
3. Егер поезд рельсадан шығып құлап жатқанын көрсеніз де ... ... ... ... соқтығуының әлсеретеді.
4. Егер поезда соқтығудан кейін өрт басталса вагоннан тез шығыныз. Бірақ
абайланыз, аяқтарыныздың астында үзілген тогі бар ... ... Егер ... шығалмасаныз, терезенің айнегін ауыр затпен сындырып
сыртқа шығыныз.
Есіңізде ... ... ... ... шеттерінде орналасқан
вагондарға қарағанда апат кезінде тұрақты болады.
КАТАСТРОФАЛАР / САМОЛЕТТАҒЫ ... ... Аяқ ... ... ... ... ... кескіш (колющие и
режущие) заттарды шығару.
2. Белбеу (Ремень ... ... ... тізелерің құшақтап
басынды енкейтіңіз.
3. Егер самолет авариялық ... суға ... ... ... тез кию керек.
4. Самолет тоқтағаннан кейін аварийный люкке барыңыз. ... ... ... ... ... ... ... отырып самолеттан сырғананыз.
6. Естеріңізде болсын: самолеттан ең алдымен ... ... ... ... қалай кию керек:
1. Жилетті бас арқылы киіңіз. Углекислотамен балончик сыртта болуға
тиісті.
2. Тесьманы артына жіберіп, ... ... ... ... үштарын
алға тартып жилеттің астынан байлаңыз.
3. Самолеттан шықан сон жилетке ауаны беру керек, ол үшін углекислота
болончиктің ... ... ... ... ... ... шықпай
тұрғанда жилетке ауаны бермеңіз, өйткені бұл самолеттан шығуды
киіндатады.
4. Керекті жағдайда жилетке ... ... ... ... болады.
5. Егер самолет түнде суға қонса, онда авариялық шамды жіпті тартып қосу
керек.
6. Сигнал беру үшін свистокті пайдалануға болады.
ҰШУДІҢ ҚАУІПСІЗДІКТІҢ ... ... ... ... және ... ... ... алуға болмайды:
• Қысымдағы газдар (балончиктер, аквалангистің баллондары).
• Қышқыл заттар (едкие вещества). Аккумуляторные ... ... ... ... ... ... заттар, пистондар, патрондар,
қаруылар, револьверлер).
• Тез жанатың заттар ... ... ... ... ... Отбеливательдер және перекистер.
• Улы заттар (мышьяк, цианиттар, инсектицидтар, гербициттер).
• Инфекциондык материалдар.
2. Тегің багаждан бөлек ... ... ... ... ... ... ... сумкелер (ручные сумки).
• Балаға тамақ және калясканы.
• Инвалидтік ... ... және ... ... ... ... тиім салынады.
КАТАСТРОФАЛАР / ХАЛАЛЫҚ ТРАНСПОРТТАҒЫ АПАТЫ
Сіздің іс-әрекетіңіз:
1. Паниковать етпеңіз.
2. Егер сіз соғу ... ... ... онда ... ... ... групироваться етіңіз. Бір заттарға ... ... ... шығу ... ашыңыз (запасной выход). Ол үшін терезедегі шнурді
жүліп айнекті итеріп немесе молотокпен сындыру қажет.
4. Егер ... өрт ... онда ... ... ... Короткий замыканий жағдайда трамвайдан немесе троллебуйстан
электртізбектерді сөндіргенде ғана шығуға болады.
Естеріңізде ... ... ... ... олар кез ... ... ... кету
мүмкін.
2. Жоғары поручтенен үстануға ұмтылыныз, өйткені көлік тез ... сіз ... кету ... ЖӘРДЕМ / ЕГЕР АДАМ ДЕМ АЛМАСА (перестал дышать).
Егер адам дем алмаса сізде оған көмектесу үшін 1-2 ... ғана бар, ... миі үш ... ... ... клиникалық өлім пайда болады.
Сіздің іс-әрекетіңіз:
1. Адамның пульсің тексеріңіз, егер адам дем алмаса пульс жоқ болады,
еріні, құлағы, беті ... ... ... ... ... Адамның дем алудың жолын тазартыңыз. Мүмкін адамның ауызы толған
құсығынан немесе сілейкеден ... ... тілі ... ... ... ... тартылып жүқалап кетті және сол себебтен адам
дем аламай жатыр.
Сондықтан:
1. ... ... ... ... ... ... ашыңыз.
2. Адамның тілі тамағына түссе, оны саусақтармен дұрыстап жіберіңіз.
3. Адамның басын не солға не оңға бұрып, оның ... ... ... ... Егер ... аузы ... тістелініп (рот сильно стиснут) жатса, онда
төменгі жақтың ... алға ... ... кейін подбородокті төмен
түсір ауызынды ашыныз.
5. Егер адам жоғарыда айтып кеткен қимылдан өзі демалып қалса, онда оны
кеудесіне жатқызып ... не ... не оңға ... Егер адам дем ... онда оған ... дем беру ... (ауздын
ауызына немесе қолдарын көтеріп төмен түсіру).
7. Егер адамның жүрегі соқпаса және пульс жоқ ... онда ... ... ... ... тура емес массажды жасау қажет.
ЖҮРЕККЕ МАССАЖ ЖАСАУ
Егер адамның жүрегі соқпаса онда миға қан бармай адам тез өліп ... ... ... ... егер оған біркелкі басып тұрумен бірге
өкпеге ауыздан аузына ... ... ... ... ... ... бар. Бірақ бұл әдісті адамның ... ... ... ғана ... ... Егер ... ақырын соқса, сіз жоғарыда
айтылған қимылдармен қолдасаңыз, оны ... ... ... мүмкін.
Алақандарды бір біріне қосыпкеуденің төменгі жағына қойып, басқанда бүкіл
күшті жұмсау керек. Үлкен адамның ... төрт ... және ... рет ... ... ... ... жалғыз істесеңіз, онда 15 рет жүрек жағын басып бір рет
жасанды дем беру керек. Егер ... екі адам ... онда 5 рет ... ... бір рет ... дем беру ... ... пульс пайда болса, онда жүректін массажды тоқтатып, жасанды дем
беруді тоқтатпау керек.
Егер жүректін массажды он жасқа толмаған балаға ... онда ... ... басу ... ал ... ... 80-100 рет болуға тиісті.
Егер жүректін массажды сәби балаға жасасаңыз, онда кеудесіне екі саусағымен
25 мм.-ге дейін басу қажет, ал басудың жиілігі 100 рет ... ... ... / ЕГЕР АДАМ ӨЗ ... ... ... ... болудың үш түрі бар:
1. үмітқан (забытье) – бұл күйден адам тез шығып қайтадан түсу мүмкін.
2. оцепенение – мас адамға ұқсайтын, ... ... анық ... кома – бұл күйде адам ештенеге назар аудармайды (не реагирует ни ... ... ... ... ... ... оның ... өзіне қаратып бұрыңыз,
сізге жағын қолынды кеудесіңе тура ... ... ... ... ... ... бірдің үстіне бір етіп қойыңыз.
2. Өз қолымен адамның басын ұстап отырып, адамды кеудесіне жатқызыңыз.
Адамның басы солға не оңға ... ... ... Адам ... дем алу үшін оның подбородокті шамалы көтеріңіз. ... ... тілі де ... ... ... денесі осындай күйде тұрақты болу үшін оның аяғын ... ал ... ... адам ... ... ... ЖӘРДЕМ / ЕГЕР АДАМНЫҢ ТАМАҒЫНА БӨТЕН ЗАТ КІРСЕ (что-попало в
горло).
Тамағына ... үсақ ... адам дем ... мүмкін. Оған көмектесуге
болады, егер арқадан ... ... ... ... ... ... ... бөтен зат кірсе:
• Адамның басын иктен төмен түсіріп еңкейту керек.
• Адамның арқадан қатты соғу керек.
• Адамның ... ... зат ... кейін оны отырғызып су ішкізу
керек.
Егер жеті жасқа дейін ... ... ... зат ... оның ... ... соққанда екінші қолымен кеудесін үстап тұрыңыз.
Егер нарестегі балаңын тамағына ... зат ... оның бір ... ... ... екіші қолының саусағымен арқадан соғыңыз.
Егер арқадан соғу көмектеспесе оның іштен ... ... ... арт ... тұрып, адамның ішің екі қолымен құшақтаңыз.
• Жүдірік жүміп кіндікпен қеуденің ортасына оны қойыңыз.
• Екінші қолымен ... ... ... ... және ... ... тартып жіберініз. Мұнда өкпедегі ауа тамағынан шыққанда бөтен
затты сыртқа итеріп жіберу керек.
• Мұны 3-4 рет қайталаңыз.
• Нәрестегі баланы өз ... ... ... ... ... басын
шалқайтып кіндіктен жоғары екі саусақпен іштен басу ... АДАМ ... ... адам ... ... онда оның ... бұлшық еттері әлсіз
(расслабленном состоянии) болады және өкпеге ауа ... ... ... ... ... ... жағдайға оларға жасанды дем беруды болады.
• Егер бұл көмектеспесе, онда адамды бетімен төмен жатқызып адамның
кеудесіңе тізеңізді ... ... 3-4 рет ... ... ... ... егер онда ... затты көрсеңіз одан оны алып
шығыңыз.
• Егер жоғарыда айтылған әдістер көмектеспесе, адамды басын шалқайтып
арқаға жатқызыңыз. Кіндіктен ... екі ... 3-4 рет ... ... Егер тағыда ештеңе көмектеспесе, онда жасанды дем беруды, ... ... басу ... ... рет ... ЖӘРДЕМ / ЕГЕР АДАМ ҮСІК АЛСА (обморозился).
Үсіктің 2 түрі бар: жалпы және ... ... и ... ҮСІК
Суықта көп болғанынан пайда болады.
Белгілері:
• Озноб
• Салқын тері (Ненормально холодная кожа).
• Бетің ағаруы (Бледное лицо).
• Апатия. Ұйықыңын келуі.
... ... ... ... ... жылу ... ораңыз.
2. Оған ыстық және тәтті шәй немесе кофе берініз.
3. Құрғақ матадан жасалған орамалмен терісі қызғанша ұқалап жіберініз.
4. Ал егер ... ... ... ... ... ... ... түсіп
және орамалмен құрғақтай денені сүртіп жіберіңіз.
АЙМАҚТЫҚ ҮСІК ... ... ... ... ... ... дәрежесін бірден аңықтау мүмкіндігі
жоқ. Тек қана дене жыбығаннан ... ... ... ... ... ... үсігінде адамның терісі ... ... ... ... ... сосын ісіп қызарады (припухает и
краснеет).
Екінші дәрежелі үсігінде аздап қанды сұйықпен толтырылған ... ... ... үсігінде қаны бар пузырьлар пайда болады. Адам терісі өле
бастайды.
Ал егер суық ұзақ бойы әсер етсе одан да ... ... ... ... Бұл ... төртінші дәрежесі.
Сіздің іс-әрекетіңіз:
1. Еш қайсызда үсік жерлерін қатты ұқалауға болмайды, терінізге зақым
келтіру арқылы микроптарға жол ашу ... ... ... ... пайда болуы мүмкін.
2. Үсік жерін дұрыстап спиртпен ұқалап ... ... ... ... ғана ... құрғақтай матамен қызырғанша ұқалау керек және
тұзсыз маймен жағып жіберу керек.
3. Егер үсігі бар жерде ... ... ... онда бұл ... ... бинтпен орап дәрегерлерге көрсету керек.
Пайдалы кеңестер:
1. Суыққа шықпастан бұрын дұрыс тамақтаңыз.
2. Киімініз сізді желден және суықтан жақсы сақтау керек.
3. Жол ... ... ... ... ... ішкі киім ... Үсік жел ... күшееді.
5. Егер үсіп кеткен адам демалмаса, онда оған тезірек ... ... дем беру ... Егер адам есін ... оған вино,
тәтті шай беріп жылы көрпелермен және грелкалармен жабу керек.
АЛҒАШҚЫ ЖӘРДЕМ / ЕГЕР АДАМ ТҰНШЫҒЫП ... ... ... әр ... ... ... ... мүмкін.
Олардын ішінде негізгілер:
• Демалатын жолы құсықпен, қанмен, сыңған тіспен, тілмен жабылыпқалған.
Мұнын бәрі ... ... ... адаммен пайда болады.
• Кеуденіз кысып немесе өкпеге ... ... ... ... ... ... ... Электротогімен зақым келтіру.
• Мойынызға ілгек қыса.
• Астма немесе бронхит қатты приступтарында.
Осының барлық жағдайларында адамға ... өте қиын және ... ... ... ... ... ... және мойынызда тамырлары көгеріледі. Адам
ақырын сананы жоғалтады (теряет сознание).
Сіздің іс-әрекетіңіз:
1. Егер адам өз ... ...... одан ... ... ... көру керек, немесе өзініз бұл себебін іздестірініз.
2. Тұншығудың себебіне сәйкес адамға алғашқы көмекті көрсетініз.
3. Жедел жәрдем көмекті ... ... ... Ол ... ... ... кетпеніз, өйткені тұншығу кез келген уақытта қайталау
мүмкін.
АЛҒАШҚЫ ЖӘРДЕМ / ЕГЕР АДАМ САНАДАН АЙЫРЫЛДЫ (упал в ... ... – бұл ... ... ... ... 30 ... дейін)
санаға келмеуді айтады.
Белгілері:
1. Бас айналуы.
2. Қөзіне қаранғы түсуі (потемнение в ... ... шу есту (шум в ... ... ... ... жүректің жиі соғуі.
6. Адам тез ағарады да және жабысқақ термен терлейді.
Себептері: шошыну (испуг), қан жоғалу ... ... ... ... ауаның жетпеу (пребывание в душном помещении), жаман хабар
(трагические известия).
Сіздің іс-әрекетіңіз:
1. Бөлмеңізді таза ауанызбен қамтамасыз етініз.
2. ... ... ... адамға (пострадавшему) дұрыс демалуға үшін
жағаңызды, ... ... ... Адамның аяқтарын басынан жоғары
қою керек, сонда қан басына қарай жақсы ағады. Бұл өте ... адам ... ... ... ... ... ... болады.
3. Нашатыр спиртке мақтаны батырып адамға искеуге берініз және содан
кейін бұл мақтамен шекені (виски) ... ... ... және ... суық ... ... ... / ЕГЕР АДАМ КҮЙІК АЛСА (получил ожог).
Күйік оттан, ... ... ... ... ... күн
сәуледен болу мүмкін.
4 дәрежелі күйік болады:
Бірінші және екінші дәрежелі күйікте сұйықпен толтырылған көпіріктер
(пузырьки) пайда болады. Үшінші және ... ... ... тек қана
адам терісі ғана емес, сонымен бірге одан да терең тканьдар ... или ... ... ... ... ... ... пораженный участок кожи)
2. Күйік жерін суық суға немесе ағып ... суық суға ... және ... ... үстап тұрыныз (10 минуттан 30 минутке дейін).
3. Содан ... ... ... матамен немесе басқа таза шүбірекпен орап
қойыныз.
4. ... ... ... ... ... тиім ... ... (волдыри) жармаңыз, әйтпесе оған микроп түсу мүмкін.
6. Егер күйік қатты немесе терең болса, онда оны ... ... ... КҮЙІГІ (Солнечный ожог)
Белгілері:
1. Терініздің қызаруы.
2. Температура.
3. Құсық (рвота).
4. Бас ауру.
Емдеу:
1. Күйік жерінізге суық матаны (компресс) ... оны жиі ... ... басу үшін (для ... ... аспирин немесе парацетомол ішіңіз.
АЛҒАШҚЫ ЖӘРДЕМ / ЕГЕР АДАМ ... ... ... әр түрлі себебтен пайда болады: дәрімен улану, тамақтан, арақтан,
наркотикалық, улы ... ... ... ... медициналық көмекті
қажет етеді.
ДӘРІМЕН УЛАНУ:
Белгілері:
1. Құсық (тошнота и рвота).
2. Қарашықтың тартылу немесе кенейуі ... или ... ... Ұйқы келу ... и ... ... айыру (потеря сознания).
5. Жүректің дұрыс соқпауы (нарушение сердечного ... ... Егер ... адам ... ... оған ... жылы су ішкізіп, құстыру
арқылы, асқазанды тазалау керек.
2. Егер уланған адам санасыз болса, онда оны ... ... үшін ... ... ... жеңілдету үшін, адам қай ... ... ... ... ... ... УЛАНУ
Белгілері:
1. Іштің өткір, кесілгендей ауру (острая, режущая боль в животе).
2. Құсық (рвота).
3. Іш өту ... ... ... ... түсуі. (слабость, понижение давления).
Сіздің іс-әрекетіңіз:
1. Адамға көбірек жылы, қайнаған су ішкізіп, құстыру арқылы асқазанды
тазалау ... Егер адам ... оған ... демалдыруды (искусственное дыхание)
жасау керек.
3. Жедел жәрдемді шақырыныз.
Ақылды кеңестер:
• Санасынан айырылған адамның тілі, ... ... ... ... Сондықтан осыны тексеру керек.
• Жүрек соғуын (проверить пульс). Егер жүрек соғуы бірқалыпты емес
(неровный) немесе ... ... ... тезірек дәрігерді
шақырыныз.
• Егер мас адам ұзақ уақыт бойы ... ... ... ... ... қант диабетімен аурғаның білсеңіз, тезірек дәрігерді
шақыру керек.
• Ұзақ сақталған консервлерді тамаққа пайдаланбаныз.
• Шамалы болса да бұзылган, исі ... ... ... ... ... қажет.
• Антисанитарлық жағдағдайда жасалған тамақты жеменіз.
• Уланған адамға тамақты берменіз, оған теқ кана ... су ... Егер адам ... ... ... оған ... ... тиім
салынады.
• Уланған адамға дәріден теқ қана ауруды басатын ... ... ... ... (противопоносные) дәрілерді беруге болады.
У БАР ЗАТТАРМЕН УЛАНУ
Белгілер:
1. Өткір іштің ... ... ... және ауру пайда болады (Боль и ожоги во рту).
3. Ішөту.
4. Құсық.
5. Қозғалыс координацияның бұзылуы.
6. Демалуының қиындауы.
7. Санасынан айырылу (потеря ... ... ... ауруға көбірек (бірнеше стакан) су, шәй немесе сүт
ішкізіңіз. Содан соң ... ... екі ... ... Егер ауру ауыр ... ... оның ... бір жағына
бұрып, құсығына ... ... (не ... етіп
жатқызыңыз.
2. Сосын активированный көмірді (уголь) майдалап, үгітіп ішкізу керек.
3. Қышқылмен (кислотой) немесе щелочпен ... ... ... ... ... ... оған ... немесе шикідей
жұмыртқаны беру қажет.
АЛКОГОЛЬМЕН УЛАНУ
Белгілер:
1. Спирттің мүмкіген иісі.
2. Қөру және есту ... и ... ... ... айнуы және құсуы (тошнота и рвота).
4. Есінен айрылу (потеря сознания).
Сіздің ... Егер ... ... ... оның есін жидарыңыз.
2. Оны етбетіне басын бір жағына бұрып, ... ... ... ... Есін ... ... көріңіз.
УГАР ГАЗЫМЕН УЛАНУ
Белгілер:
1. Бас айналу.
2. Бас ауруы, алқыну (одышка).
3. Журек айну, құсу.
4. Есінен айырылу.
Сіздің іс-әрекетіңіз:
1. ... ... ... таза ... шығару керек.
2. Басына салқын компресс қою керек.
3. Демалуы әлсіреген немесе жоқ жағдайда жәбірленушіге нашатыр ... ... ... дем беру ... ... дыхание).
5. Жәбірленуші есін жиған соң, таза ауаны бөлмеге ... ... ... шәй беру керек.
6. Дәрігер шақыру керек.
АЛҒАШҚЫ ЖӘРДЕМ / ЕГЕР АДАМ СУҒА ... ... ... ... ... ... бірге кірген, шылаудан тазартып, су кіріп кеткен кезде,
зардап шеккен адам бетімен төмен қарай қояды, баспен ... ... тұру ... Сол үшін оны ... ... болады немесе
ішінізге қарай қойып, бүгіп кесек сияқыл киім қою керек.
2. Содан су өкпеден шықсын деп, арқаңызға басу ... Су ... ... жатқызып өзі демалғанша қолдан дем беру керек (искусстенное
дыхание).
3. Зардап шеккен адам ... ... ... оны ... ... жіберу
керек.
АЛҒАШҚЫ ЖӘРДЕМ / ЕГЕР АДАМДА СІҢІР ТАРТУ БОЛСА (судороги).
Аяқ ... ... ... еті, ... ауруы сіңір тарту дейді. Ол
адамға тек қана суда жүзіп жүрген кезде ғана зиян болады. Сіңірдің ... ол ... суық ... ... шұғылданғанда қозғалудың дұрыс
емес координациядан, іш өту кезінде, журектің ... ... ... ... ... ... ... себебінен. Сіңір тартылу эпилепсияда, миі
қыртысының травмаларда (травма головного мозга) және ешқандай ... ... ... ... үшін ... түзу тарту керек (выпрямить
конечность). Оны адам өзі де істеалады, ... ... оған ... ... де ... ... Егер қолдың сіңірлері тартылса:
• Саусақтарды түзу тартыныс (выпрямите пальцы).
• Саусақтын уштарына басыныз (надавите на подушечки палец).
... ... етті ... ... ... Егер ... сіңірлері тартылса:
• Аяғыңызды түзу тартып оған тұрыныз.
• Пяткаға және аяқтын саусақтарына кезекпен басыныз.
• Аяқты (икру ног) ... ... Егер ... саусақтардың сіңірлері тартылса:
• Бұкіл табанызға тұрып аяқтардың саусақтарды кушейтініз
(напрягите пальцы ног), немесе ... ... ... аяқтың
саусақтарды ұқаланыз (разгибайте рукой пальцы ноги по
направлению к ... ... ... етті ұқаланыз.
4. Егер сыңырдың тартылулары тоқтамаса: Іштің бұлпық ... ... ... (іш өту себебінен немесе журектін
айналудан) пайда болған уақыт өткенде өз ... ... ... тездету үшін бір литрға бір кішкентай қасығы қосылған тұзды
суды беруге болады.
АЛҒАШҚЫ ... / ... ... ... ... ... қан өзімен өзі тоқталады (свертывание).
Алған жарақатта тиуге болмайді жіне суртіп ... жоқ. Егер қан ... ... (шүберекпен) қатты байлап қою керек.
Қатты қысып байлау (наложение давящей ... ... ... ... ... ... киімнен босатып дұрыстап
қарап шығыныз.
2. Егер жарақатта ... зат ... оған ... ... ... ... ... шүберектің бір бөлігі) қойыныз.
Жарақат жерді ... ... бұл қан ... қанның
циркуляциясына байланысты ... ... ... ... ... ... матаны қойып бинтепен қатты
байлап тастаңыз.
3. Егер қан ағымы тоқтамаса, яғни қан байланған жерінен шығып жатса
(кровь сочится через бинты), ... ... ... ... ... ... қабатпен тағы да бинтпен қатты байлап тастаңыз.
Егер сізде бинт жоқ болса, онда оның ... кез ... ... ... кесіп) қолдануға болады.
ЕГЕР ЖАРАҚАТ ЖЕРІНДЕ БӨТЕН ЗАТ БОЛСА.
Егер жарақат жерінде ... зат ... ... ... бір ... оны ... Олай сіз ... алған адамға зиянды келтіресіз.
Мүмкін бұл зат қан ағымын үстап тұрған шығар.
Сіздің іс-әрекетіңіз:
1. Жараның ... он ... ... ... ... ... ... (сақиналық) повязкамен жарақат ... ... Бинт ... ... ... ... және төмен жағынан қатты
үстап тұру керек.
4. Жедел жәрдемді шақырыныз.
АРТЕРИЯНЫ БАСУ ЖӘНЕ ЖГУТТЫ САЛУ.
Егер қысып устап тұрған ... ... онда ... ... ... ... ... алдымен артерияны қолмен басып қөріңіз. Егер бұл ... ... жгут ... тура ... үшін шүбірекпен, шлангпен немесе жүқа арқанмен жарақат ... ... ... ... ... астына жүқа таяқшаны, карандаш немесе
қаламды ... ... бұра ... ... ... ... ... байланыз.
Артерияны 10 минуттан артық қысып үстауға болмайды. Әйтпесе тканьдарда
қан бармағаннын себебінен өзгермейтін құбылыстар пайда болады да оны ... ... тура ... ... кейін адамға су ішкізу керек.
ВАРИКОЗ ТАМЫРЛАРДЫҢ ЖАРАҚАТАЛУЫ.
Аяғындағы варикоз тамырлардың кенуі ... ... ... ... бұл ... ... және ... қан ағымы басталуы мүмкін.
Мұндай жағдайда қан ағымын тезірек тоқтатып зардап шеккен адамды ... ... ... ... ... биікке көтеріп жарақат жерін қолмен кісіп
тастаныз.
2. Жарақат ... ... ... ... орап тастаныз.
3. Егер бинт қанға сініпкетсе (повязка пропиталась кровью), оның ... ... ... ... ... ... ... шеткен адамды тыныштандыруға
үмтылыныз.
МҰРЫННАН, АУЫЗЫНАН НЕМЕСЕ ҚҰЛАҚТАН ҚАН АҒУЫ.
Мұндай қан ағымдар адамның бастың ... ... ... ... ... қан ағымы қабырғаның сынғаның белгілері, Құлақтан және
мұрыннан қан ағымы черепно-мозговой травманың белгілері.
Сондықтан мұндай ... ... ... ... шақырыныз. Жарақат
алған адамды (полулежа) отырғызып және басын қан ақан ... ... қан ... немесе құлағынан ақса, бұл жерлеріне мұз қою керек.
Сонымен бірге қан ағып тұрған ... таза ... ... ... ... ... бұл жеріне қыспаныз.
Егер адам санасынан айырылса, онда оны жатқызып басын аяғынан жоғары
қою керек.
АЛҒАШҚЫ ... / ... ... ... ОРАУ ... ... ... Бинттер (стерильді және стерильді емес).
• Мақта тазартылған (гигроскопическая) және қарапайым. ... ... ... және ... (гной) тарту қабілетіге ие.
• Таза орамалмен, кесілген матамен (простынянымен), ... қан ... және ... ... кір ... ... болады.
ЖАРАҚАТ ЖЕРІН ҚАЛАЙ ДҰРЫС БАЙЛАУ КЕРЕК:
1. Бинттін шетің жарақат ... ... бір ... ... ... ... ... жараға қарай ұстаңыз: солай орауға ыңғайлы
болады. Жарақат жерінен төмен 2-3 рет толық ... ... 2-3 ... ... байланыз.
2. Сосын бинттің шетің екіге кесіп, содан екі ... ... ... қойыныз
(тек қана жарақаттың астында емес).
Дұрыс емес жасалған повязка қатты қысып ... және қан ... ... мүмкін. Сол себептен жарақат алған адам саусақтармен
қозғаалады ма, ... ... ... ... түсі ... жоқ ... ... қабілеттері жоғалған жоқ па перевязка жасағаннан кейін тексеру
керек.
АЛҒАШҚЫ ЖӘРДЕМ / ... ДЕМ БЕРУ ... ... ... кеудесің киімнен босатып, арқаға ... ... ... бас ... ал кеуде жоғары тұру үшін оралған
киімді кою керек.
2. Керек болса аузыны ... ал ... ... ... Тіл ... ... ... үшін, оны тартып жіберіңіз.
ДЕМ БЕРУДІҢ БІРІНШІ ӘДІСІ (СУҒА БАТҚАНДАҒЫЛАРҒА ЖӘНЕ АСФИКСИЯ КЕЗІНДЕ
ПАЙДАЛАНАТЫҢ)
Сіздің іс-әрекетіңіз:
1. ... ... ... бас жағына тізеге отырып, екі қолынды шынтақ
(локоть) жағынан үстау керек.
2. Сосын оларды біркелкі басына қарай ... ... ... ... ... тұру керек.
3. Содан кейін біркелкі, бірақ жылдамырақ қолдарын кеудеге қарай түсіру
керек.
4. Осы қимылдың аяғында қолды кеудесіне кішкене қысу керек.
5. ... ... ... 16-18 рет адам ... ... жасау керек.
ДЕМ БЕРУДІҢ ЕКІНШІ ӘДІСІ «АУЫЗДАН АУЫЗҒА»
Сіздің іс-әрекетіңіз:
1. Өз қолының ортанғы саусақпен зардап ... ... ... дұрыстап қою
үшін ауызын теқсеріңіз.
2. Зардап шеккен адамды арқаға жатқызып, аузын ашып, жақты (челюстьті)
бір қолымен ұстай тұрыңыз.
3. Зардап ... ... ... жауып, өз ауызыңызбен оның аузын қосып,
кеуде көтергенше ауаны қатты үрлеңіз. Мұны ... ... ... кіндіктен (пупоктан) сәл жоғары қойып және кішкене,
ас қазанына ауа кірмеу үшін, итеріп ... ... ... ... ... ... ... адамның, ауа енді сыртқа
шығу үшін аузынмен мұрынды босатыңыз.
5. Осындай қимылдарды минутына 20 рет ... адам өзі ... ... ... ауызы бұзылып қолдан дем беруге жасайалмасаңыз, онда зардап
шеккен адамның аузын жауып ауаны мұрыннан беруге болады.
Егер адам өзі демалуды ... онда оны ... ... ... ... ... ... адамнан алысқа кетпеңіз - өйткені адамның дем
алу тағы да тоқтауы мүмкін.
Егер зардап шеккен адам кішкентай бала ... ... ... ... ... ... өз ... бірақ жауып қолдан дем ... ... ... ... ... ... адаммен салыстырғанда демді жиі беру
керек.
АЛҒАШҚЫ ЖӘРДЕМ / КЕУДЕНІҢ ЖАРАҚАТТАНУЫ (травмы грудной клетки).
Бұл жарақат ... ... ... ... ... төтенше
жағдайларда пайда болады.
ЕГЕР КЕУДЕ ӨТКІР ЗАТПЕН ТЕСІЛГЕН БОЛСА.
Белгілері:
1. Кеуденің ауырғаны.
2. Дем алу ... Қаны бар ... ... Дем ... ... ... есту ... ауаның кіріп жатқаның
белгісі).
5. Еріннің және терінің қөгергені.
Сіздің іс-әрекетіңіз:
1. ... ... адам дем алу ... ... ... ... ұмтылыңыз.
Мұны ең алдымен қолмен, сосын кез келген ауаны ... ... ... ... ... ... ... салу керек.
2. Алғашқы көмекті жасағаннан кейін, жедел жәрдемді шақырыңыз.
СЫНҒАН ҚАБЫРҒАЛАР
ҚАБЫРҒАНЫҢ ҚАРАПАЙЫМ СЫНУЫ (ПРОСТОЙ ПЕРЕЛОМ РЕБРА).
Белгілері:
1. Сынған жері тез іседі ... ... ... терең дем алғанда күшейетін ауру (острая боль при
глубоком вдохе или кашле).
3. Дем алғанда арнайы ... ... ... ... Бұл ... ... белгісі.
4. Жай демалуда ауру онша қатты емес (при обычном дыхании ... ... ... ... ... ... аз ... үшін, бекіту керек.
2. Зардап шеккен адамды травпунктке апару керек.
ҚАБЫРҒАНЫҢ КҮРДЕЛІ СЫНУЫ (СЛОЖНЫЕ ... ... ішкі ... ... ... ... Сол себептен ішкі
қан ағымы (внутреннее кровотечение) пайда болады.
Белгілері:
1. Ауызынан қанның ағуы.
2. Дем алудың қиындай түсуі (затрудненное ... ... ... ... Тез ... жәрдемді шақыру.
2. Ол келгенше: зардап шеккен адамның күйін ... ... ... ... шүбіректермен жарақат алған жағынан адамның колын
бекітіп ... ... ... в ... руку ... ... руку к туловищу повязкой)
КЕУДЕ АУРУЫ (Боли в ... адам ... ... ... ... айқындайды және мұны зейін
аудармай қалдыруға болмайды
Дәрегерлерді келесі жағдайларда шақыру керек:
1. қатты және ... ... ... жоғары температура,
3. қан түкіру,
4. терлеу және беттің ағаруы (сильная бледность и испарина на лбу).
АЛҒАШҚЫ ЖӘРДЕМ / ... ... ... ... полости).
Іште адамда мочевой пузырь, шектер, және әйелдерде матка бар. Бұл
мүшелерде қөп қан тамырлары бар. ... ... алуы өте ... ... ЖАРАҚАТ (открытая рана).
Егер жарақат іргемен (вдоль) өтсе, онда ол ... үшін ... ... ... тұру ... ... Ол үшін ... арқаға жатқызып,
созылған аяқтарды кішкене қөтеріп ... ... ... куртканы немесе
пальто салу керек. Егер жарақат қөлденең (поперек) болса, онда керісінше
бұлшық еттері ... ... жара ... кету ... ... еттерді
әлсірету үшін, бүгілген аяқтың астына және бастың астына бір зат қою ... ... ... ... ... ... кіргізбеу үшін жараға жөтелмей және дем алмай жараны
ақырын ашу керек.
2. Қан ағымын тоқтату үшін, ... ... ... ... ... салу
керек. Содан кейін бинтті пайдаланып, жараны қатты қыспай, ... ... ... ... узелі жараның астында болмау керек. Егер
матаны арқадан өткізуге болмаса, онда оны пластырьмен ... ... ... және ... айналымына қедергі болмау үшін түймелерді
ағытыңыз және белбеуді шешіңіз.
Қолдарды сыртқа қалдырып ... ... ... ... ... Жедел
жәрдемді шақырыңыз және де ол келгенше адамды назарсыз қалдырмаңыз.
Зардап шеккен адамға суды ішкізбеңіз, өйткені ... оған ... ... ... Егер адам ... оның ... ылғалдаңыз.
Егер адам санасыз болса онда оны есіне түсіріңіз. Егер адам ... ... оның ... ... ... онда оның ... ... ұстай
тұрыңыз (придерживайте рану).
Егер жарадан ішкі органдар қөрініп ... ... ... ... және ... мүлде тимеңіз.
ІШТІҢ ЖАРАҚАТ АЛҒАНЫНЫҢ БЕЛГІЛЕРІ:
1. Ішке тигізгенде оның ... ... ... ... және де спазмалар.
3. Іште қанның белгілері (кровоподтеки) және ... ... ... ... ... ... маңдай.
5. Әлсіздігі.
Жоғарыда айтылған белгілер ... ішкі қан ... ... ... тез жедел жәрдем шақыру керек.
АЛҒАШҚЫ ЖӘРДЕМ / СЫНЫҚТАР ЖӘНЕ ЖАРЫҚТАР (переломы и трещины).
Ашық және жабық түрдегі сынықтар ... Ашық ... ... сынықтары жұмсақ теріні кесіп сыртына шығады.
Жабық сынық кезінде тері бұзылмайды, сынған жерде ішкі қан ... ... ауру ... ... ... ЖӘРДЕМ КӨРСЕТУ КЕРЕК?
Ашық сыңық кезінде:
1. Сынған жерден киімді шешіп (керек ... ... ... (не ... қөз ... Егер тері ... онда оны бірден орау керек.
2. Қан кетуді тоқтатып, саусақпен үлкен тамырларының ... ... ... ... ... ... жгут салу ... Ластанудан сақтау үшін, жараның айналасың йодпен немесе спиртпен
өндеп, залалсыңдандырылған бинт таңу.
Жабық ... ... ... компресс қою.
2. Зақымдаған жерін, сүйек қозғалысы болмау үшін, уақытша шинаға байлау.
3. Сынықтың кез келген ... ... ... ... тыныштықта
қалдыру керек.
Шина салу:
1. Егер қол астында арнайы шина ... ... ... ... ... ... ... Шина тағу: тақтайшаны дайындау, сынықтан бір буынға жоғары және ... ... ... ... қозғалмайтындай етіп
бинтпен немесе оны алмастырушы материалмен ... ... Егер шина үшін ... ... ... қол ... пиджактың
жеңінің шынтақ жерін бүгіп, қолды денеге асылатындай етіп ... ... ... ... екі адам ... ... біреу жарақаттанған
қолды ұстап, иықты сәл төмен тартады, екіншісі бір ... ұшы ... етіп ішкі ... ... ал ... ... сыртына салады.
Шиналар дұрыс қойылған соң, байлайды. Колды байланған ... ... ... / СОЗЫЛУЫ (растяжение).
Бұлшық еттің, связкалардың, сіңірдің созылуы – ... ... ... ауыр ... ... ... ... тері іседі.
Алғашқы көмек: зақымдаған жерді жоғары көтеріп, ісік орынына салқын
компресс басу керек. ... ... соң ... ... ... ... керек.
СІҢІРДІҢ СОЗЫЛУЫ (растяжение связок).
Көп жағдайда тізе буын сіңірі созылады. Бірақ ... да, ... ... ... болады. Бар жағдайда зақымның ауруы сынғандай ... ... ... ... ... диагнозды рентгенографиядан
кейін ғана қоюға болады.
Белгілер:
1. Қатты ауруы.
2. ... Тері түсі ... ... ... ... Запястья зақымдағанда қолды ... оның ... ... ... ... ... ... жатып, аяқ
астына жастық қою керек. Алғашқы кезде салқын, ... жылы таңу ... ауру және ісік ... ... ... жөн.
Бұлшық ет созылуы:
Оның көрінісі сіңір созылуына ұқсайды: тез ауру (резкая боль), ісік ... қан кету ... ... ауыр ... ... ... рэгбистер
зақымданады.
АЛҒАШҚЫ ЖӘРДЕМ / ОМЫРТҚАНЫҢ ЗАҚЫМДАНУЫ (травма позвоночника).
Белгілер:
1. Зақымдаған жерден ... ... ... ... ... ... бөліп
тастағандай сезіну.
2. Аяқ-қолдың ашуы (бұл мойының зақымданудың белгісі)
3. Аяқ және ... ... олар ... да, ... ... ... ... Шымшығандағы ештенені сезінбеу.
5. Дем алудың қиындауы.
Сіздің іс-әрекетіңіз:
1. Ауруды қозғалмауын сұраңыз.
2. Оны қөрпемен жауып, жедел-жәрдем шақырыңыз.
3. Егер адам ... ... ... оны аударманыз. Тек қана
ауызынды тексеріп қөріңіз.
4. Оның дем алуын қадағалаңыз. Егер дем алу ... ... ... дем ... Бұл кезде аурудың басын қозғамаңыз,
өйткені одан да қатты зардап шугуініз ... ... / ... ... ... головы).
Бастың соғылуы бас сүйегінің жарылып, мидың зақымдануына әкелуі мүмкін.
БАС СҮЙЕГІНІҢ ЖАРЫЛУЫ ... ... ... ... ... ... сүйық пен қаннын кетуі. (Кровотечение из носа,
смешанное с желтоватой жидкостью.)
Сіздің ... ... ... ... ... ... (марлей),
матамен немесе орамалмен жаралған жерін жабу.
2. Жараны қозғалмай. Байлау. Ауруды травпунтке жеткізу.
МИДЫҢ ҚОЗҒАЛУЫ ... ... ... ... ессіздік.
2. Әлсіздік.
3. Әлсіз пульс, дыбысты дем, бет қызаруы, жоғары температура.
4. Қөз қарашығының екі түрлігі.
5. Журек айнуы. ... ... ... ... Тез ... ... шақыру.
АЛҒАШҚЫ ЖӘРДЕМ / ЭЛЕКТРОЗАҚЫМДАНУ (электротравма).
Электротогымен зақымдану пайда болады:
1. Екі ашық электросымды үстау.
2. Бір сымды үстап суда немесе ылғалда тұрсаңыз.
Сіздің іс-әрекетіңіз:
1. ... ... ... ... ... ... ... айырып қою керек.
2. Егер бұл мүмкін болмаса:
• Өзінді токті өткізбейтін материалға (резинадал ... ... ағаш ... ... ... тұрып сақтау.
• Электр тогын өткізбейтін материалды қолданып, жарақаттанған ... ... ... ... қауіпсіз жерге алып кету.
3. Егер ток адамға әлі әсер етіп жатса ағаш тақтайға немесе ... тұру ... ... ... ... ... ... матамен
жарақаттанған адамды шығару керек.
4. Содан кейін егер жарақаттанған адам ессіз болса, оның ... ... ... ... ... ... ... жәрдемді шақыру.
АЛҒАШҚЫ ЖӘРДЕМ / ТРАВМАЛЫҚ ШОК (травматический шок).
Ағзамың ... жай ... ... шок ... ... ... әлсізденуі.
2. Бас айналуы. Жүрек айнуы.
3. Қатты сусау.
4. Терлеу.
5. Ақырын және біркелкі емес пульс.
6. Тез дем алу (учащенное дыхание).
Сіздің іс-әрекетіңіз:
1. ... ... ... ... жоғары қаратып жатқызу.
2. Оны тыныштандыру.
3. Белдігін, түймелерін босату.
4. Жедел-жәрдем шақырту.
5. Науқасты көрпемен орау. Грелканы қолданбаған жөн.
6. Ерін сулау, бірақ су ... ... ол ... ... ... ... жасамауға апарады.
7. Адамды қозғатпау керек.
8. Егер демалу қиындыққа түссе, онда адамды ... ... ... ... Егер адам дем ... онда оған жасанды түрде дем алдыру.
АЛҒАШҚЫ ЖӘРДЕМ / ЕГЕР ТІС ... ... ... ... ... ... тіс ... іс-әрекетіңіз:
1. Егер адам ес-түссіз болса, ауызынан қан кетсе, оны жанынан (поверните
на бок) жатқызыныз. Аузынды ... ... және ... ... Дем ... ... ... Егер ол есті болса отырғызып, қанды түкіруге ыңғайлы басынды еңкейтіп
қойыныз.
4. Сыңған тісті алып, орнына ... ... 10-15 мин ... ... Қан ... ... Көп қан кетпеу үшін қан кетуі басылмаса дәрігерге қаралу керек.
АЛҒАШҚЫ ЖӘРДЕМ / ... ... ... ... в глаз ... ... ... көзге кірпік, әйнек түсуі мүмкін. Қолайсыз линза да көзді
зақымдауы мүмкін.
Сіздің іс-әрекетіңіз:
1. Көзді сүртпеңіз, қозғамаңыз.
2. ... ... ... не ... ... Егер ... зрачокта немесе терең қөзде болса, онда оны қозғамаңыз.
4. Таза ... ... ... ... ... Егер ... оңай ... беткі жағында болса, онда ағып ... ... ... ішіне көзді қойыныз, содан кейін қиқым түскенше
көзді ашып/жауып тұрыныз.
АЛҒАШҚЫ ЖӘРДЕМ / ЖҮРЕК АЙНУЫ ... ... ... ... ... ... адамның жүрегі айқиды. Теңізшілер мұны ... ... «әуе ... деп ... Бұл бас айналуы, құсуға жалғасады.
Сонымен қатар бас ауруы мүмкін.
Сіздің іс-әрекетіңіз:
1. Басынды артқа шалқайтып отыру, ... ... ... ... көріңіз.
2. Дәріні қолдану (жүрек айнытудан).
3. Терезені ашыңыз.
4. Кішкенеден су және тамақты ішіңіз.
5. Темекі шекпеңіз. ... әрі ... ... / ... ... ... ... тепловой удар).
Жылулық соқтығуы деп адамның көп уақыт бойы жылу әсер ... ... ... адамда келесі әдістермен пайда болады:
• Терлеу кезінде адамның организмі салқындайды.
• Тер копилярлардың кенеу. Осынын ... ол ... ... қамтиды
және де салқындайды.
• Жиі дем алу. Артық жылуы (излишнее тепло) өкпе арқылы шығады.
КҮН КӨЗІНІҢ ЫСТЫҒЫНЫҢ ЗАРДАБЫ (перегрев на ... ... ... көп шығуы ағзаның құрымындағы су мен тұздың
азаюына апарады.
Тердің шығуы дене температурасының ... жол ... ... ... ... ... еттің тартылуына осыдан әлсіздікке апарып
соғады.
Бұлшық еттің тартылуы және ... ... ... ... өтуі ... бас айналуымен және жүрек айналуымен ... ... ... қалады, бірақ тері суық және дымқыл болады. Бет бозарып
(бледнеет), демалыс жиілдетілген болып, қан тамыр соғысы баяулап кетеді.
Адамда іші ... ... ... ... ... ... ... тұздалған су беру қажет. Егер де ол
естен талса, оны кеудеге жатқызып, ... күйі ... ... етіп,
дәрігер шақыру керек.
ДЕНЕ ТЕМПЕРАТУРАСЫНЫҢ КӨТЕРІЛУІНЕН, ЫСТЫҚ ӨТУ (Перегрев из-за ... ... ... және ... климатты жерде болғанда, оның денесінен шыққан тер,
теріні суықтандыруға үлгермей, организм сондай климатка үйрену үшін, ... 6 ... ... созылады.
Жылулық соғу (тепловой удар) болса, онда дененің температурасы 40 градусқа
дейін жетеді. Сондай уақытта адамның терісі құрғақ және ... ... Бас ... ... ... және бас ... ... адам
айтады (жалуется). Сырқат адам есін жоғалтып ... ... ... ... ... ... ... ол өліп қалуы мүмкін.
Сондай симптомдарды көргенде, дәрігерді шақыру керек, ал ол келмей тұрғанда
спиртпен немесе сулы ... жабу ... ... ... 38
градусқа түскеннен кейін сол процедураларды қоюға болады. Температура түсіп
болғаннан ... сулы ... ... ... ауыстыруға болады. Егер
температура тағы да көтеріле бастаса, тағы да сол ... ... ... ... (раны, царапины, ссадины).
Егер жарақаттар таза, онда оны өзіміз емдеуге болады. Егер жарақат үлкен
болса, онда дәрігерге бару керек және укол ... ... ... өзіне тиіспей, сулы ватамен жарақаттының айналасын сүрту
керек.
2. Жарақаттың өзін йодпен жағып, оны таза ... ... ... ... ... жарақатты мақталы-марлі жастықшамен бинтпен ... ... ... мен ... ... жатқанда жарақатқа салатын жағын
міндетті түрде қолмен ұстамаңыз.
АЛҒАШҚЫ ЖӘРДЕМ/ БЕТ ЖАРАҚАТТЫ.
ЖАҚ ЖАРАҚАТТЫ.
Сіздің іс-әрекетіңіз:
1. Ауызды қан мен ... ... ... ... ... ... әрекетімен байлау.
3. Тез уақытта дәрігерге жолығу.
МҰРЫН СЫНУЫ.
Белгілері:
1. Қатты ауыруы.
2. Мұрын сүйегі (переносица) деформациясы.
3. Қан ... ... ... тез ... Рентген жасап, сыну деңгейін аңықтау.
МҰРЫННЫҢ ІШІНЕ ТҮСКЕН ЗАТ (посторонний ... в ... ... ... ... ... және ... нәрселерді тығады.
Сіздің іс-әрекетіңіз:
1. Сіңбіру арқылы мұрынның ішіндегі затты алу.
2. Егер де осы әрекет ... ... ... ҚАН ... Қан ... ... сіңбіруден жарақатануы.
2. Сосудтардың әлсіздігі.
3. Қан қысымның секіруі.
Сіздің іс-әрекетіңіз:
1. Сабырлы отырып, жағаңызды босатыңыз. Мойынызды алға ... ... ... ... бір-екі минутқа компресс жасау.
ҚАН ҰЙЫЛУ (Кровоподтек)
Белгілері:
1. Жарақат болған ... ... ... Қызару (Қанның жұмсақ бұлшық етке өтуінен).
3. Қан ұйылудың түсінің өзгерісі, жазылып кетуіне (көк түстен сары жасыл
түске дейін).
Емдеуі:
1. Ісіп кеткен ... ... ... ... (Проверить, нет ли на этом
месте перелома или ... Ісіп ... ... суық ... жасау (мұзды полиэтиленге салып
бастыру)
АЛҒАШҚЫ ЖӘРДЕМ/ ҚҰЛАҚ ЖАРАҚАТТЫ (травма уха).
Құлақ ... ... ... ... ... ... ... бөтен нәрсенің құлақа зардап әкелуі
мүмкін, ең қауіптісі құлақ ішіндегі перепонканың тесілуі.
Белгілер:
1. Құлақтың қатты ауруы.
2. Бас ... ... ... Бас ... Құлақтан қан немесе сары сұйықтың шығуы.
Сіздің әрекетіңіз:
1. Жарақат алған адамның ... ... қан ... ... ағу үшін
дұрыстап отырғызу.
2. Жарақаттанған құлақты мақта немесе басқа нәрсемен ... ... ішкі ... өсіп кетуі мүмкін.
3. Құлақтын астына мақта қойып, қатты емес байлап тастау керек.
4. Егер жарақат ... адам ... ... оны ... ... ... ... жерге қойыңыз.
5. Егер де ол дем алмаса, оған ... дем беру ... ... ... ... ішкі ... және ... перепонкаға түскен бөтен заттан
құлаққа жарақат жасайды.
Белгілері:
1. ... ... ... ... ... ... үшкір ауыруы.
Сіздің әрекетіңіз:
1. Тез уақытта травмпунке жолығыңыз.
Құлақ ішінде қоңыз.
1. Құлақ ішін ақтамаңыз, себебі бұл әрекет қоңызды ... ... де онда ... ... бар ... ол ... мүмкін.
2. Басты жерге қарай еңкеіңіз. Мүмкін, қоңыз өзі шығады.
3. Егер ол шықпаса, құлақ ішіне кішкене жылы су ... Егер де ... ... ... қөмектеспесе, онда дәрегерге
жолығыңыз.
ЭКСТРЕМАЛДЫ СИТУАЦИЯЛАРДА ТІРІ ... ... ... ... ... жаңбырдан және желден қорғану үшін орын табу.
• Өзіңді біреу байқау үшін: от жағу, ... ашық ... киім ілу, ... беру ... Суды ... керек. Егер су жоқ немесе аз мөлшерде болса, су ... табу ... ... үнемдеп, оны табудың жолын іздеу.
ЖАБАЙЫ ТАБИҒАТТА ТІРІ ҚАЛУ / ОТ ... ... ... ... табыңыз: Құрғақ шөп, сабан, шыршаның ... От ... ... ... үш ... тас және ... ... қойып,
желді жағын ашық болу керек.
3. Көбірек бұтақтар алыңыз.
4. Шөпті ... Отқа ... ... бұтақ қосыңыз.
5. От көп уақыт жану ... ... ... аздаңыз кейіннен барлық
жақтардан тас пен құмды қойыңыз. ... ... ... ... ... ... қалмау үшін, оттан қашық емес жерде бөгем (заграждение):
тас қойып ағаштың жуан бұтағын т.с.с. және ... осы ... ... ... жылу таралану үшін.
ЖАБАЙЫ ТАБИҒАТТА ТІРІ ҚАЛУ / ОТТА АС ... ... Асты отта ... ... ... ... ... Ет пен балықты көп уақыт пісіру керек, ішіндегі улы заттар ... ... ... Егер ... ... өзіңіз құсу жағдайына жетіңіз (ол үшін ... ... тығу ... Одан басқа, кішкене көмір немесе борды
үгілтіп, жеп, көп ... ... ішу ... ТАБИҒАТТА ТІРІ ҚАЛУ / СУДЫ ТАЗАЛАУ (очистка питьевой воды).
Сіздің ... Кір суды ... мата ... тазалаңыз.
2. Мата үстіне құм, ағаш көмірін және кішкентай тастарды қойып, ... ... су ... ... ... суды 10 минут қайнату керек.
ЖАБАЙЫ ТАБИҒАТТА ТІРІ ҚАЛУ / ЖЕУГЕ ЖАРАМДЫ ШӨПТЕР.
1. Барлық шөптерді, жеміс-жидектерді жеу беруге ... ... ... ... ... ... ... ғана жеңіз.
3. Саңырауқұлақтарды жемеңіз.
4. Егер сіз жеміс жидектің улы екеніне сенімсіз болсаңыз оны ... ... Егер ... сүт ... ... онда ол улы
(Бақбақтан (одуванчик) басқасы, ол іш өткенде ... ... ... ... ... ... ... өсімдіктің
кішкене бөлігін 4-5 минут ұстаңыз. Егер тіліңіз ашса, ол өсімдік
жеуге жарамсыз болады.
ЖАБАЙЫ ТАБИҒАТТА ТІРІ ҚАЛУ / ... ТІРІ ... ... ... ... мен ... іздеңіз: онда теқ қана жаман ... ... қана ... ... ... су ... ... Лавина құлайтын және көшкін (оползень) болатын жерлерден аулақ
жүріңіз.
3. Екі тау арасындағы жерде жоғарыда ... ... ... ... Егер ... бірге жылтір, алыстан көрінетін түстес киім болса, оны
өткен жерлерді белгілеу үшін ... ... ... ... ... өзіңізге назар аудартуға тырсыңыз: Дауыс тауда
жақсы таралады.
6. Тауға көтерілген кезде, оттектің жетіспеушілігінен тау ауыруы (горная
болезнь) пайда болуы мүмкін.
ТАУ ... ... ... ... ... ... координациясының бұзылуы, көздің
нашар қөруі, жүрек айну және құсу, ауыр жағдайда мұрыннан қан ағып, жүрек
соғысы минутына 100 соғысқа ... ... ... адамды оттекпен қамтамасыз ету, оны таудан түсіру.
ЖАБАЙЫ ТАБИҒАТТА ТІРІ ҚАЛУ / ҚАРДА ТІРІ ҚАЛУ.
1. Егер сіз қар ... ... ... ... ... ... үйшік жасаңыз.
2. Майысқан тоғайдың астына тығылыңыз немесе қардан үңгір қазыңыз.
3. Үңгірге кіргеннен кейін тесік тесіңіз және оны тазалап ... ... ... болмасаңыз, әр адамға бір тесіктен тесіңіз.
4. Аяқ астыныздағы жерді тереңдетіңіз: бұл жерге циркуляция кезінде суық
ауа түседі.
5. ... ... ... Тереңдетілген жерге отырыңыз, ауа ... ... ... тырысыңыз, егер өзіңізбен бірге
ұйықтағым кап (спальный мешок) жоқ болса.
ЖАБАЙЫ ... АМАН ҚАЛУ / ... ... АМАН ҚАЛУ ... в ... ... ... ең бастысы – ол организмнінің сусыздануынан қорғану.
Егер сіз шөлді далада ... ... ... сол ... етіп ... Егер сіз жаяу ... онда үнгір тауып немесе
жардың (скала) қөленкісісіне ... Бас пен ... ... сәулесінен сақтаңыз. Егер сізде бас киім
болса киініз, үстінен тағы орамал ... жылу ... ... ... Егер сіз ... далада көлікпен қалсаңыз, оны тастамаңыз. Егер көлік
келеді деген сенім ... адам ... ... барыныз. Түнде ғана
жүоіңіз, күндіз көленкеде отырып.
4. Судан қайнар көзін (источник воды) тауып көрініз: кепкен өзенде ... ... ... ... Шөп ... ... су іздеп көріңіз.
5. Шөлді даладағы өсім (растительность) шөптердің көбісін жеуге болады.
6. Жануарлар мен құрт-құмырсқалардың жүрген жерін ... ... , ... ... ... қасында су болуға тиісті.
7. Егер су таппасаңыз, онда шықты (росаны) ... ... ... ... тастарды пирамидамен құмда ... ... ... ... Шықты (росаны) тәңертен жинайды. Бұл суды ... ... ... ету ... ҚЕҢЕСТЕР:
• Суды тазарту үшін оған бірнеше марганцовканың кристаликтарды салып ол
түгел еріп суды кішкене бояп су ішуге және ... ... ... ... от ... ... ... пайдалануға болады:
кристалдардың бір ... ... ... ... ... ... газетті ораптастаса. 30 секундтан кейін газет жанады.
• Егер антифриз жоқ болса онда отты марганцовкамен ... ... ... ... 2 ... ... екі ағаш таяқшалардың арасына
салып жақсылап үйкелісе от пайда болады.
• Шөлді ... суды ... ... да ... ... құмда бір метр
диаметрі шұңқұр қазылады, ... ... ... қойлады.
Шұңқұрдың түбіне шөптерер, жапырақтарды салады (бұл шарт ... ... ... ... ... ... ... бекітіп тастайды. Сосын бір тасты полиэтиленнің ортасына
қояды. Солай ... ... зат ... ... ... ішкі ... пайда болым кастрюляға тамшылайды. Бұл
суды залалсыздандыру (стрерилизовать) ... да ... ... АМАН ҚАЛУ / ҰЙЫҚ ПЕН ... ... ҚҰМ (Болота и зыбучие
пески)
Сақтық қолдану: қолға ұзын ағаш ... ... ... ... ... жүру, жай және жеңіл қимылдау керек.
Ұйықтан қалай құтылу ... ... ... ... ауыр ... ... ... Аяғ астына ағаш немесе таяқ қою.
3. Жай және ақырын қимылдау. Не делать резких движений.
4. Сізді астына сорып ... ... ... ... (кочкаларға)
жатасалыңыз. Содан кейін сізге арқан немесе ағашты әпергенше күтіңіз.
5. ... ағаш ... ... ұстап, ақырын алға ... ... руки ... ... Егер сізге көмек келмеген жағдайда да, артпен жатып, алға қарай
жылжыныз, өзіңізге қол, аяқпен барлық ... алға ... ... ... шөп ... ұстап алу.
7. Шаршаған кезде аяқ, қолды ұзатып, ашып ... ... ... (При ... раскиньте как можно шире руки и ноги ... ... не ... ... АМАН ҚАЛУ / ЖЕР ... ... и подземные ходы)
Жер астына тек қана инструктормен және арнайы құрал жабдықтармен ... Егер сіз ... жер ... түсеңіз, онда келесіні білуініз керек:
• Топта 4 адамнан кем болмау керек: экстремал жағдайда бір адам ... ... ... ал ... екеу ... ... кетеді.
• Жер астына түсердің алдында өз жоспарларын туыстарға және таңыстарға
айтыңыз: қайда және қай уақытқа дейін баратқаныныз.
• Жер астына түсер күні ... ... Егер сол күні ... онда олар ... ... ... тастау мүмкін.
• Жер астында салқын және ылғайлы болады. Сондықтан жылы киініңіз, және
сыртқы киіміңіз суды өткізбейтін болу ... ... ... ... ... ... ... косымша батарейкаларды, свечаларды, сірінкені, аптечканы,
арқан, ұңгір картаны, суды, және жоғары калориялы тамақты ... ж/е ... Жер ... ... ... (пещераның) қабырғаларға белгілірді қоюға
үмітпаңыз. Кері қайтқанда оларды өшіруге үмітпаныз.
ЖАБАЙЫ ТАБИҒАТТА АМАН ҚАЛУ / ЕГЕР СІЗ ... ... ... вы ... ... және қай ... ... аңықтауға ұмтылыныз.
2. Жердің астында қанша жүргенің аңықтаңыз және де кері қайтуға сізде
қанша уақыт ... ... Өз ... ... ... ... немесе қабырғада бір
белгімен).
4. Шығу жолын (выход) тауып ... Жол бойы кері ... ... ... ... ... ... әр бағытта әр түрлі қөріну мүмкін.
5. Жүрген ... ... ... ... ... белгілермен
қабырғада).
6. Энергияны сақтау үшін, жиі демалып тұрыңыз. Демалғанда светті
сөндіріңіз. Әр ... ... ... лабиринтта да шығу жолын
табуға болады.
7. Егер сіз жұка ... ... ... ... онда ... ... (расслабьте) жиі дем алмауға ұмтылыныз, өйткені ол дененің
қөлемін үлкейтеді. Шықанда бүкіл денемен жұмыс істеңіз.
ЕГЕР СІЗ КҮНДІЗ АДАСЫП ... ... Егер ... карта бар болса, онда оны алып ... қай ... ... ... Жан жақты қарап шығыңыз, картада бар ориентирлар іздеп көріңіз.
3. Картада болған жеріңде іздеп көріңіз және де ... ... ... ... ... ... және ... Картада өз тұрған жеріңді тапқаннан кейін, оларды ориентирлармен
салыстырып, сіздің қай бағытта жүргенің ... деп ... ... әлде адам тұратын пункке).
5. Өз жүретің жодлы таңдағанда өзеннен ... ... ... ... бұл кедергілерден өту үшін сізде көп уақыт кетеді.
6. Жол жүргенде жан жақта орналасқан ориентирларға ... ... СІЗ ... ... ... ... карата, компас жоқ болса онда қөңіліңізді түсірмеңіз.
Сіздің іс-әрекетіңіз:
1. Жан жақты қараңыз, мүмкін жолдың жақындығының белгілерің ... ... ... Олар жоқ ... Онда кері ... ... Егре есіңізге ештене түспесе, онда күннің көзіне ориентир ... ... көзі ... ... батыста батады. Тал түсте ... ... ... Егер ... көзі ... жабық болса,
онда оның орыналасқаны жөніңде кез келген көленкіден аңықтауға
болады. Ол үшін ... ... алып ... ... ... содан кейін пшакты ақырын оның көленкіні қөргенше бұрап
қөріңіз. ... көзі кері ... ... Егер ... ... бар болса, онда оңтүстік қай бағытта
орналасқаның одан да ... ... ... ... күннің
көзіне қарай бағыттандар. Күннің көзіне бағытымен және ... ... ... ... ... , бұл бағыт оңтүстік
бағытты көрсетеді. Мысалы сағат төрте бұл сызық екі сан арқылы өтеді.
5. Егер ... көзі ... ... ... ... солтүстік қай бағытта
орналасқанның ағаштарға және үлкен тастарға карап ... ... ... ... өскесің, біздің полушарияда көленкіде солтістік
және солтүстік-шығыс бағыттары болады, және де осы ... ... ... ... СІЗ ... АУА РАЙЫНДА (плохую погоду) АДАСЫП ҚАЛСАҢЫЗ.
Сіздің іс-әрекетіңіз:
1. Егер сізде қону үшін пластик капка сиятың спальник бар болса, ... ... ... ауа райы біткенің күткені дұрыс шығар деп ойланып
көріңіз.
2. Егер ... ... ... жоқ ... және де сіз биіктікте тұрсіз,
ауа райы одан да бұзылып баратса, онда төмен түсіңіз.
3. Жол бойы тропинкаларды іздестіріңіз. Олар сізді адам ... ... ... СІЗ ... ... ҚАЛСАҢЫЗ.
Егер сізде картамен компас бар болса және ... сіз он ... ... онда:
• Өзіңін орналасқанын картада тауып көріңіз. Қай бағытыңызда жүргені
дұрыс деп шешіңіз. Осы бағытында бір ориентир ... ... ... ... сол ... ... жүріңіз.
• Ориентирге жеткен соң компастың көмегімен ар қарай жүріңіз.
• Туманнан шықанша осы әдісті бірнеше рет қайталауға болады. Егер сізде
карта және ... жоқ ... онда ... ... ... СІЗ АҚ ... ТЬМАДА (белой тьме) АДАСЫП ҚАЛСАҢЫЗ.
Егер жарық қармен шағылса, онда оның түсі ... ... ... ... ... жоғалады, мұндайда алыстығын және биіктігін дәл айтуға
мүмкіндік болмайды.
Сіздің іс-әрекетіңіз:
1. Тоқтаңыз және кішкене күтіп көріңіз, мүмкін ... күйі ... ... Егер ... ұйықтауға кап (спальный мешок) бар болса, оның ішіне бар
киіммен жатыңыз. ... ... ... ... немесе
қойыңызға қойыңыз. Олай жылырақ болады.
3. Егер сізге алға жүру ... ... және ... ... ... ... онда ... өзіңіздің алдыңызға қар (снежки) лақтырып
тұрыңыз. Егер снежки ... ... ... ... ... ... ... болады. Егер олар мүлде көрінбей
кетсе, онда сіз аңғардың (пропастьтін) алдында ... ... СІЗ ... ... ... ... Егер ... ай бар болса, онда оның жарығымен сіз қараңғыда жолды
тез тауып аласыз.
2. Жұлдыздарды байқаңыз. Солтүстікті темірқазық жұлдыздың ... ... ... ... ... ... екі шеткі жұлдызы
көрсетеді.
3. Егер түн өте ... ... және сіз ... ... онда тоқтап
спальный мешокка орналасып жылы жерде ұйықтауға қалғаны жөн.
4. Егер сіз жалғыз емес блсаңыз (целая ... онда ... бір ... ... ... ... АМАН ҚАЛУ / КАРТА ЖӘНЕ КОМПАС БОЙЫНША ОРНАЛАСҚАНЫҢДЫ ТАБУ
(Местонахождение по карте и ... ... ... көру үшін ... ... ... қойып, картадағы солтүстіктің бағыты және компастағы
солтүстіктің бағыттары бірдей болуға ... Жаң ... ... ... ... ... (церковь, тау ж/ә
т.с.с.).
4. Картаға сызғыштың бір шетімен ориентирға тақаңыз. ... ... ... ... қойыңыз. Осы бағытты картада карандашпен
сызыныз.
5. Тура осындай қимылдарды басқа ориентирмен ... Осы екі ... ... ... ... ... Егер сіз ... ориентирді тапсаңыз, онда сіздің орналасқаныңызды одан да
дәлірек табуға болады.
6. ... ... ... ... ... қай ... ... белгілеңіз. Осы екі нүктені қосыңыз. Содан
кейін картаны бұрмай, сызғыш көрсетіп тұрған бағытқа қараңыз.
7. Сол бағытта ориентирді іздестіріп ... Оған ... ... жасалған қимылдарды қайталаңыз және жаңа ориентирді табыңыз.
ЖАБАЙЫ ТАБИҒАТТА АМАН ҚАЛУ / ЕГЕР БАЛА АДАСЫП КЕТСЕ (Если потерялся
ребенок).
Сіздің іс-әрекетіңіз:
1. Кішкентай бала тез ... ... ... ол ... ... ... ... болмайтындығын түсіндіріңіз. Сосын оған жоғалған
жағдайға қай жерге бару ... ... ... ... Егер бала ... ... тез ғана баланы соңғы рет көрген жерді ... Егер онда ол жоқ ... тез ғана ... балаға айтылған ориентирге
барыңыз және де сонда бір адамды қалдырыңыз. Өзіңіз бүкіл ... ... ... ... ... АМАН ҚАЛУ / ... ТҮН ... в полатке).
Сіздің іс-әрекетіңіз:
1. Палатканы орнату үшін қатты және тегіс ... ... ... және де басқа суға жақын орналастырмаңыз. Өйткені ... ... су алып кету ... ... колышкаларды жерге соққанда палатканы қатты тартып
тұрыңыз. Әйтпесе кішкентай ... да олар суды ... ... ... ... қазып шығыңыз. Жаңбыр болған жағдайда су ағу
үшін.
4. Желден сақтану үшін колышкуларды тастармен басып тастаңыз.
5. ... ... ... ... ... егер ... тамақты палаткада істеуге тура келсе, онда плитканы немесе
керосинканы, ... ... ... ... ... ... жиі тексеріп жүріңіз. Егер сіз палаткада тамақты ... ... от ... жабық кеністікте тез алып кетеді. От
көк болып сарғайса, ал сіздің ұйқыңыз келгенін ... ... ... таза ... ... ... АМАН ҚАЛУ / ПАЛАТКЕДЕ ӨРТ (Пожар в полатке).
Сіздің ... Егер ... ... ... оны ... үмтылмай тез ғана одан
шығыңыз. Өртті киімдермен тез үрып (сбить пламя) сөндіріңіз.
2. Сыртқа шыққаннан кейін палатканың кольяларды ... ... ... аяқпен басып тастаңыз (затоптать пламя).
3. Немесе құлаған палатканы ... одан ... ... түсіріңіз
(вытряхните все вещи из палатки).
4. Егер өрт өте ... ... ... онда оны ... ... бітуге уақыт
беріңіз.
5. Егер сіздің палаткаңызда керосинка жанып кетсе, онда оны ... ... ... ... ... өртті сөндіргеннен
кейін орманда өрт болмау үшін керосинканың кұлаған жерге жақсылап ... ... ... АМАН ҚАЛУ / СУ ... ... (Промокшая палатка).
Сіздің іс-әрекетіңіз:
1. Егер палатка жоғарыдан суды өткізіп жатса, онда ... ... ... ... ... свечканың воскімен бегітіп тастаңыз.
2. Егер бұл көмектеспесе, заттардың барлығын полиэтиленмен немесе суды
өткізбейтін курткамен ... ... ... ... ... бірге полиэтилендік қапты да
алыңыз. Керек жағдайда оған спальный мешокпен бірге кіруге болады.
4. Егер палаткаға су ... ағып ... онда ... астынан
ағаштан (веткадан) настил жасаңыз.
ЖАБАЙЫ ТАБИҒАТТА АМАН ҚАЛУ / ЕГЕР ПАЛАТКАНЫ ЖЕЛ АЛЫП КЕТСЕ (Если палатку
сдуло ветром).
Сіздің іс-әрекетіңіз:
1. Қатты ... ... ... ... ... ... ішкі ... қайтадан құрып, палатканы жел тағы да
алып кетпеу үшін палатканың шетіне отырыңыз.
ЖАНУАРЛАРДЫҢ ШАБУЫЛЫ Ж/Е ... УЛЫ ... ... ... ... ... кісі өлімге апармайды. Олар тек кана шағуға аллергия бар
адамдарға кауіпті.
ШАЯН (скорпион) ШАҒУЫ.
Шаянның ... ... ... екі ... ... Оның ... кейін алғашқы сағаттарда білінеді. Шаққан жері ісиді, ... ... ... ... ... ... белгілері:
• Әлсіздігі.
• Бастың ауруы және айналуы.
• Озноб.
• Жиі дем алу. (Одышка).
• Катты терлеу. Мұрыннан және ... ... ағуы ... из носа ... ... ... ... көтерілуі (38 градусқа дейін).
Емделуі: Ауыруы және ісігін жылу комперстармен және жирдік ... ... ... ... Негізгі емделуін дәрігер
бекітеді.
ҚАРАҚҰРТ ШАҒУЫ.
Қарақұрттың шағуы 4-12 тәулікке созылады. Бұл уақыт өткеннен кейін бәрі ... тез ... ... ж/е ... болады.
Уланудың белгілері:
1. Бұлшық еттердің әлсіздігі.
2. Қозғалудың координациясының бұзылуы. Аяқтың, қолдың, белдің және
іштің қатты ауруы.
3. ... ... ... ... Озноб. 39 градуска дейін температураның көтерілуі.
5. Қатты терлеу.
6. Қысымның өсуі.
7. Кейбір жағдайда адам ... ... және ... ... ... Тез ғана ... ... ШАБУЫЛЫ Ж/Е ШАҒУЫ/ АРА МЕН АСАНЫҢ ШАҒУЫ (Укус пчелы и осы).
Әсіресе осы ... ... ... бар ... өте ... ... тартылудан (бұлшық еттердің, өкпенің) адам ... ... ... минуттан кейін өліп қалуы мүмкін.
Уланудың белгілері:
• Беттің немесе бүкіл дененің қатты ісуі.
• Тұншығу.
• Есінен айырылу.
• Құсу.
Алғашқы жәрдем:
• Уақыт кетірмей, тез ... ... ... Оның ... дейін теріден араның инесін алу қажет (аса ... ... ... ... ... алып және улы ... ... керек.
• Осыдан кейін жараға мұз қойып антигистаминдік мазьді жағу қажет.
• Адамды арқаға жатқызып, аяғын бастан жоғары қою керек.
• Демін ... үшін ... ... ж/е ... шешу ... ... көрпемен жабу керек.
• Адамға тамақ, су, шылым шегуге тыйым салыңыз.
• Сананы жоғалған жағдайда адамды кеудеге ... ... ... ... ... ... шақса. Себебі тамағы ісіп дем ... ... ... Бұл ... жедел жәрдем шақырғаннан кейін:
• Адамға мұз сордырып қойңыз (мұз ісуді бастырады).
• Егер адам есінен талса және демалмаса, жасанды дем ... ... ... Ж/Е ШАҒУЫ/ ЖЫЛАННЫҢ ШАҒУЫ (Укус змеи).
Жылан шаққанда алғашқы жәрдем дұрыс берілмесе немесе мүлде берілмесе у адам
организмде тез ... ... ... Шаққан жер тез ісиді. Ісік бүкіл қолды немесе аяқты және әрі ... ... алуы ... ... 20-40 ... адам шок ... бет ... бас айналады,
жүрек айналуы, жиі және әлсіз пульс, артериалдық қысымның төмен
түсуі, ... ... ... сознания).
Сіздің іс-әрекетіңіз:
1. Тез арада адамды жатқызып, тыныштық ... беру ... ... қан ... ... у тез ... ... ашып уын ауызымен сорып тұкіріп отыру қажет. ... 15 ... бойы ... қажет. Өзіңіз деп уланып
қаламың деп қорқпаңыз.
3. Жараны йодпен, спиртпен немесе басқа дезинфекциялық ... ... ... ... повязканы салу керек. Ісігі қөбейген сайын повязканы
әлсірету қажет.
5. Адамға су беріп жақын жердегі ауруханаға апарыңыз.
6. Егер адам шошса (шок), онда бұл ... оны ... ... ... дем ... онда оған ... дем ... адам санасың жоғалтып, өзі дем алып жатса (сам дышит) онда оны ... дем ... ... ... жатқызыңыз.
ҚАТАЛ ТЫЙЫМ САЛЫНАДЫ:
• Жаралған буыңға жгут салуға.
• Жарақат алған жерді кесуге және күйдіруге.
ПАЙДАЛЫ ҚЕНЕСТЕР:
• Біздің ... улы ... тек қана ... кездеседі.
• Егер жылан сізді басқа жерде шақса, онда ... ... ... Олай сіз ... уға ... дәріні табу үшін жеңілдік
жасайсыз.
• Жыландар бар жерлерге қонбауға ұмтылыныз.
• Жыландар бар ... бара ... ... орманға) қалың киімді және
етікті (сапоги) киуге ... ... ... ... бірінші шабуыл жасамайды. Сондықтан үсақ
болыңыз, жылындарды кездейсоқ ... ... және ... ... ... Ж/Е ... КЕНЕНІҢ ЖАБЫСУЫ (Присасывание клеща).
Кенелер әр түрлі ауруларды тарататындығымен өте ... ... ... ... ... алғанын көрсеңіз:
• Оны қолмен жұлмаңыз.
• Оған шылымның ұшымен немесе шоғы бар таяқшамен тигізіңіз. Кене түсіп
қалады.
• Кенеге ... ... ... ... ... ... ... қалдыруға болады. Содан кейін ақырын пинцетпен алып тастаңыз.
• Жарақат жеріңді сабынды сумен жуыңыз. ... ... ... ... ... ... ... жолығыңыз.
ЖАНУАРЛАРДЫҢ ШАБУЫЛЫ Ж/Е ШАҒУЫ/ АКУЛАНЫҢ ШАБУЫЛЫНЫҢ ҚАУІПІ (Угроза
нападения акулы).
Қауіпсіздік ережелері:
1. Акулалар бар суда ... ... соң және ... суда ... ... ... сіз акуланың жақындағаның байқамайсыз және осындай ... ... ... ... ... ... қайықтан алысқа кетпеңіз.
3. Акулалар қөбіне түнде және кешке охотаға шығады.
4. Жарамен суда ... ... ... ... ... алыстан жақсы
сезеді. Сол себептен гарпунмен немесе ... ... ... ... өзіңізбен қалдырмаңыз. Оларды қайықа ... ... ... ... қөтерілгенде үсақ болыңыз. Осы ... ... ... ... ... ... Егер акуланы көрсеніз көп шу жасауға ұмтылыныз: қайықтың моторың
оталдырыңыз, весломен борттан соғыныз, метал ... бір ... ж/е ... ... бар суда малту ... ... ... ... жақындауы:
1. Егер сізге судың астында охота жасап жүргенде акула жақындаса, онда
үстаған балықтарды өзінен тез ... ... ... ... жүзіңіз.
Қанның исі және түсі акулаларды шақырады.
2. Акуланы ... ... суға ... қатты айқалаңыз. Дыбыс суда
жақсы таратылады.
3. Сонымен бірге ақырын суға қарай жүзіңіз. Тез ... ... ... ... ... ... ... қарап тұрыңыз. Егер акула сізге жақындаса, онда оған
бұрылып, жүзіду тоқтатпаңыз. Егер ... ... ... ... онда бетіңізді төмен енкейтіңіз. Басты тек қана дем алу
үшін көтеріңіз.
5. Судың ... ... ... ... ... ... төмен
қарамауға тисты (ноги не свешивались вниз).
6. Акулалар шабыулдың алдында жертваны итеріп жібереді. Ақырын итеруду
сезсеңіз, өз алдында қолымен, ... ... ... үшін ... ... Ж/Е ШАҒУЫ/ ИТТІҢ ШАБУЫЛЫНЫҢ ҚАУІПІ (Угроза нападения
собаки).
Иттің жанынан өткенде ешқащан оның көзіне карамаңыз. Ол сіздің оған шабуыл
жасайын деп ... ... ит ... ... ... онда сіздің іс-әрекетіңіз мынандай болу
керек:
1. Итті ұрмай, қатты айтыңыз: «Сидеть», ... ... ... ... ит бұл бұйрықты түсінеді.
2. Егер сізге ит секіріп кетсе, онда оған локотьті беріңіз. Аурғанына
шыдап локотьті ... ... ... ... ... Иттің
тістегені әлсіреуге тиісті. Қолында қатты жүлмаңыз, әйтпесе сізде
қатты ... ... ... болу ... Ал ит жаңа жеріңізді
тістейді.
3. Ит тістегеннен кейін дәрігерге жолығыңыз. Ол сізге бешенстводан
прививканы ... ... ... жерін сабынды сумен жуыңыз.
4. Егер ит иесімен ... ... ... онда ... ... ... ... итте бар справканы сұраңыз.
ЖАНУАРЛАРДЫҢ ШАБУЫЛЫ Ж/Е ШАҒУЫ/ БҰҚАНЫҢ ШАБУЫ (Нападение ... ... ... ... мазақтамаңыз.
Егер бұқа сізге шабуыл жасайын деп тұрса, онда:
1. Бұқадан таза далада (чистом ... ... Бұқа ... тез ... Жан жақта қарап, қай жерге тығылып қалуға (укрытие) болады деп
ойлаңыз.
3. Ешқашан бұқаға артпен тұрмаңыз. ... оған ... ... ... ... ... ... аударып қөріңіз, мысалы куртканы
лақтырып жібіңіз. Егер тығылатын жер жақын болса, онда бұқа ... сіз ... ... ... үлгересіз.
5. Егер бұқа сізді куып жатса, онда есіңізде болсын – бұқа ... тез ... ... Сондықтан укрытияға зигзагамен
қашыңыз.
ДӘРІС
|№6 ... ... ... / ВИНДСЕРФИНГ
ҚАУІПСІЗДІК ЕРЕЖЕЛЕРІ:
1. Виндсерфингпен түнде, нашар ... ... ... ... ... ... және гидрокостюм киюді умытпаңыз.
3. Дұрыс құлауды үйреңініз. Құлағанда көзіңізді ... ... ... ... ... Кез ... жағдайда парустың
доскасын құтқару құрал ретіңде пайдалануға болады.
4. Қатты жел немесе ... ... ... ... жағаға қарай
бұрылыңыз.
5. Егер жел сіздің артыңыздан соқса онда теңізге қарай жүзбеңіз.
ЖАҒАҒА ҚАЛАЙ ҚАЙТУ КЕРЕК
1. Егер сіз ... ... ... ... ... ... онда
сасқалақтамаңыз (паниковатьетпеңіз).
2. Парусті суға түсіріңіз және басқа адамдардың өзіне зейін аударуға
ұмтылыныз. ... ... ... ... ... Тізесімен тақтайға отырып, қолдарды биік көтеріңіз және олармен
төмен желбіретіңіз.
4. Егер жел сізді өте алыс алып ... және ... ... онда өзіңіз
жағаға жетуге ұмтылыныз. Ол үшін:
• Мачтаны түсіріңіз, аяқтарыңызды таяқшаның екі жағынан төмен түсіріп,
тақтайға отырыңыз.
• Парусты орап тастап, өзіңізді жанына ... ... ... ... және де ... бәрін тақтайға байлаңыз.
• Кеудесімен тақтайға жатып жағаға қарай қолмен жүзіңіз.
• Алдына қатты жел соқан кезде, онда оған қарай ... ... ... ... Егер ... ... ... кедергіні жасаса, онда ... ... / ... ... ережелері:
1. Жүзуге барғанда құтқару жилеткасын міндетті түрде кию керек.
2. Каноэ аударған ... оны және ... ... алуға ұмтылыныз,
әйтпесе оларды су ағынына алып кетеді.
3. Егер каноэ аударылып қалса, онда оны суда қайтадан аудармаңыз. ... ... Егер сіз ... каноэде теңізде болсаңыз, онда қайықтың жаңынан
ешкайда кетпеңіз және сигналдарды беріп ... ӨТУ ... ... ... ... ... ұйықтарда белгілеп қою керек.
Ұйыққа жақындау белгілері:
• Судың шуы.
• Алыстан көрінетін судың шашырағаннан пайда болған ... ... ... ... жылдамдығы өсуі, тереңдігі азаю.
Сіздің іс-әрекеттері:
1. Жағаға қарай жүзіңіз.
2. ... ... ... ... СІЗ ... ... Кез келген бағытта жүзіңіз (гребите). ... ... ... ... болу керек, осындай жағдайда сіз каноэдан
билеуден (управления) айырылмайсыз.
2. Егер ... ... ... ... ... онда оны ... ... сізді кері лақтырып жібереді және сіз тасқа
соғыласыз.
3. Каноэны сыртқы радиуспен ... ... Онда ... және су
ағымы қаттырақ болады. Бірақ мұнда жағаға тым жақындамаңыз, әйтпесе
сіз ... ... ... өсіп ... ... қабырғаларға соғыласыз.
Водоворотка түскен жағдайда суға тереңрек ... ... ... ... ... жүзіңіз. Содан кейін судын ... ... ... ... / МАСКАМЕН ЖӘНЕ ТРУБКАМЕН ЖҮЗУ.
ЕГЕР СУ ДЕМ АЛУҒА АРНАЛҒАН ТРУБКАҒА ТҮССЕ:
• Су өкпеге өтпеу үшін дем ... ... ... ... ... басынды шалқайтыңыз және қатты ауызымен
ауаны трубкадан суды шығару үшін үртіп жіберіңіз.
ЕГЕР СУ МАСКАНЫҢ ... ӨТІП ... Егер сіз ... ... ... онда ... ... Су өзі
маскадан ағып кетеді.
• Егер сіз тереңде болсаңыз, онда бетіңіз судың бетіне қарау ... ... ... Бір ... ... жоғары жақты
мандайына қатты қысыңыз ауа шықпау үшін және ... ... ... ... Ауа ... ... ... бастағанннан кейін суды
сыртқа итеріп жібереді.
Суда маскамен және трубкамен жүзу үшін сізде жақсы дайындық болу ... сіз ... ... ... ... 200 метр ... стильмен жүзу.
2. 100 метр арқада жүзу.
3. 50 метр 5 кг. салмақпен жүзу.
4. Судың бетіңде 5 минут ... ... ... Бір ... ... суда вертикаль күйінде тек қана аякпен көмектесіп
жүзу.
6. Кезекпен бассейн түбінен 6 затты көтеру.
СУДА / ЖАҒАДАН АЛЫС ЖӘНЕ ... ... сіз ... жүзу ... ғана жағадан алыс жүзуге болады.
Суық суда судороги бұлшық еттің тартылуы пайда болу ... ... ... ... тоқтап арқаға бұрылып суға жатыңыз.
2. Егер судорогамен санынын алдыңғы бұлшық етті тартылып кетсе, аяқты
және аяқтың саусақтарын ... ... ... Егер ... ... ... етті тартылып кетсе, аяқты және
аяқтың саусақтарын ... ... ... ... ... на ... Егер судорогалар өте қатты болса және аяктарыңыз түземесе, онда ... ... ... ... ... еттерді үқалаңыз (растирайте и разминайте). Содан кейін тағыда
аяғыңызды тартып қөріңіз.
6. Егер судорогалар ... онда ... ... ... ... жағаға
жүзіңіз.
Суда көп уақыт өткізуі сізді шаршату мүмкін.
1. Шаршағаның ... ... ... тез ... және ... қарай
жүзіңіз.
2. Өз күшінізді сақтаңыз. Уақыт мезгіл сайын арқаға жатып ... ... ... үшін ... тым созбаңыз.
3. Егер сіз жағаға өз күшімен жететіндігіне сенбесеңіз, онда арқаға
жатып ... ... ... шайқаныз машите өзіне басқа адамдардың
зейін аударту үшін.
СУДА / ЕГЕР СІЗДІ ҚАТТЫ СУ АҒЫМЫ АЛЫП КЕТСЕ ... ... ... іс-әрекетіңіз:
1. Күшті жай келтірмей, су ағымымен куреспеңіз.
2. Су ағымымен жүзіп диагональмен ең жақын ... ... су ... ... де ... ... Онда отмельдер болуы мүмкін,
толкындар прилив кезінде оған соғылып теңізге қарай жүріп кері ағын ... ... ... ... ... ол ... алып кетпейді. Шамалыдан
кейін сіз оның жылдамдығын азайғаның сезесіз. Сонда жағаға қарай бұрылып
ағымнан ... ... ... жүзіңіз.
СУДА / ЕГЕР БАЛДЫРЛАРДА ОРАЛЫП ҚАЛСАҢЫЗ (запутались в ... ... ... жүзуге кедергіні жасап жабысқанын сезсеңіз, тоқтамаңыз және
бір орында барахтаться етпеңіз, әйтпесе сіз одан да ... ... ... Екі аяқпен қатты итеріңіз (резко отталкивайтесь), босануға ... Бұл ... бір ... ... ... балдырларды алып
тастаңыз.
4. Өзіңіз судың астына сінбеніз (не ... ... ... сіздің
мойыңызды орайды.
5. Балдырлардан құтылғасын қауіпті жерден аяқтармен ақырын жүзіп (меньше
шевелить ногами) кетініз.
СУДА / ЕГЕР СІЗ СУҒА ... ... вы ... в ... іс-әрекетіңіз:
1. Дем алуды тоқтаңыз және саусақтармен мұрыңызды жабыныз.
2. Жаға жақын болса аяқпен судың түбін ... ... Егер су ... ... онда ... ауыр ... ... Ол сізді
судың астына алып кетуі мүмкін.
4. Егер сіздің аяғынызда резенке етіктер ... оны ... ... ... қойып ауадан жасалған ... ... ... Олай ... ... ... болуға ыңғайлы болады.
5. Ең жақын жағаға су ағымына диагональмен жүзіңіз.
СУДА / ЕГЕР СІЗ СУДА ЖҮЗУ БІЛМЕЙ СУҒА ... ... вы ... в ... ... сіз жүзу білмесеңіз, көмек келгенше судың бетінде көбірек болуға
ұмтылыныз.
1. Суға ... ... ... аяқты және қолынды кең жазып ақырың және
терең (глубже и реже) дем алуға ұмтылыныз.
2. ... ... ... қалудың басқа әдісі бар. Аяқпен педальдарды
бұрағандай жүзіңіз. Қолмен суды үрыңыз (шлепайте руками по ... сіз ... суға ... және де ... сақтаңыз.
3. Тағыда бір әдіс бар: вертикальды күйде екі аяқты бірдей бөгіп ... ... және тез түзу ... / ... ... ЖҮЗУ (плавание в шторм).
Дауылда суда жүзбеңіз. Бірақ егер сіз дауылда суға ... ... ... СІЗ ЖАҒАДАН АЛЫС БОЛСАҢЫЗ:
• Толқындарға қарсы жүземей күш жұмсамаңыз. Толқындар ... ... ... ... Жаңа ... ... жақындағанда қолмен және аяқтармен ұзақ қашықтыққа
жүзу үшін жиі жұмыс істеңіз (энергично работать ногами и ... ... ... ... әлсіреңіз (расслабтесь) және келесі толқынды
қүтіңіз.
ЕГЕР СІЗ ЖАҒАҒА ЖАҚЫН ... ... бір ... және ... ... ... ... жоғары емес, төменнен өту керек.
СУДА / ПРИЛИВ КЕЗІНДЕ ЖАҒАДАН АЛЫС БОЛСАҢЫЗ (если вы ... ... ... во ... ... кезінде жағаның бойында қыдырсаңыз пещераға кіріп прилив басталғанша
шығуға үлгермеу мімкін.
Сіздің іс-әрекетіңіз:
1. Тастарға жоғары тұрыңыз. Су ... ... де ... жетпеу
керек.
2. Өзіне көніл аударуға ұмтылыныз (айқалап, ... Су ... ... құтқарушылар келгенше төмен түспеңіз.
СУДА / СУҒА БАТҚАНҒА КӨМЕКТЕСУ (помощь утопающему).
Адамның ... ... ... жатқан адамның денесі суда тік тұрады, басы толқында бір есе ... есе ... ... ... адам қолмен (судорожно взмахивает).
Сіздің іс-әрекетіңіз:
1. Егер сізде қайық бар болса тоңып жатқан адамға жүзіп оны ... ... ... аударылып қалу мүмкін.
2. Егер қайық жоқ болса, онда жүзіп батып жатқан адамға ... ... ... ... ... соң, оған ... иығынан ұстаңыз. Әйтпесе
ол сізді ұстап алу мүмкін және сізбен бірге батып кетеді.
4. Егер батып ... адам ... ... ... онда оны бір ... ... ... өзіне қарай тартыныз. Оның басы сіздің
басымен қатар беті жоғары болу керек.
5. Тура сол ... ... оның ... ... адам айналуға кедергіні
жасап қысып тастаңыз. Жағаға қарай ... ... ... жүзініз.
6. Егер батып жатқан адам санасыз болса, оны жағаға қарай жүзгенде
жақтан (подбородіктан) үстап беті ... ... ... ... ... ... су ... суға кетіп жатқанды бір қолымен ... ... ... ... ... / СУҒА ... ... АБАЙЛЫҚ (Меры предосторожности при
спасении утопающего).
1. Суық суда киімді шешепеу ... ... суық ... сақтану үшін. Тек
қана аяқ киімі мен қалтадан барлық ... алып шығу ... ... ... суға кетіп жатқан сасқалақтаған уақытында сізді
ұстамасын. ... ол ... ... ... ... үшін ... қолдаңыз
• Егерде ол аяғынан ұстаса, лезде ... тіке ... ... ... денені тіке қойыныз. Келесі аяқты ... ... ... қойып итеріп жіберіңіз.
• Егерде ол алдынан ұстаса, екі қолмен қолтықтан ұстап көтеріңкіреп
итеріп жіберіңіз.
• Егерде ол артынан ... ... ... ... төмен түсіріңіз
суға кетіп жатқан сізді қысып тастамау үшін. ... ... ... ... ... дереу алға тартыңыз келесі қолмен шынтақты
көтеріңіз. Осы қимылдарыңызбен бір қолын бекітіп ... ... ... суға ... ... соң суға кетіп жатқанды
иығынан қатты ұстаңыз.
4. Суға кетіп жатқанның сасқалақтағаны ... ... Ол ... ғана ... сендіру керек.
СУДА / МҰЗҒА КЕТКЕНДЕРДІ ҚҰТҚАРУ (Спасение провалившегося под лед).
Сіздің іс-әрекетіңіз:
1. Мұзға кетіп жатқанға жатып жақындаңыз.
2. Арқанның немесе ... ... оған ... ... ... үшін ... шеті байланған болу керек.
3. Мұзға кетіп жатқанға айқалаңыз мұздың ... ... ... бір ... ... ... тақтайдын ұсталынып, ал
екінші қолмен алдындағы мұзды жарсын.
4. Ақырын ... ... ... тез уақытта жалпақ тақтай тапсаңыз мұзға кетіп жатқанның
кеудесінің итеріңіз ... ... ... Алып ... ... ... ... еш нәрсе болмаса және мұз қатты ... ... ... жатқанға жатып жетіп қолынан немесе киімінен алып
шығуына ұмтылыныз.
СУДА / МҰЗҒА ТҮСКЕННІҢ ... ... ... ... ... на берегу
провалившемуся под лед).
Жағаға алып шыққаннан кейін біріншіден демалуын қараңыз. Егер демі ... ... дем ... Егер дені ... ... ... киім тастаңыз су
киімнің үстіне және тез арада ... ... ол жүре ... сол ... ... ... ... Көмектеспесе
үстіне салып апарыңыз. Жылуда болғанда киімін ауыстырыңыз. Керек ... суық ... ... ... ... (дұрыс спирті
қоса). Егер жылы жері алыс болса, сол ... от ... ... ... ... оған ... киімін беріңіз.
СУДА / ПОЛЫНЬЯҒА ТҮСКЕНДЕ (Падение в полынью).
Полыньга түскен уақытта сіздің қасыңызда ешкім болмауы ... ... өз ... ... ... ... ... Сасқалақтамаңыз. Ақырын ауаны көбірек алып демалыныз.
2. Аяғымен сіз велосипедте кележатқандай қимылдатыңыз.
3. ... ... ... ... жанжақтағы мұз жұқа болады. Сондықтан
сіздің ауырлығыңыңды ұстай алмайды.
4. ... ... ... ... ... ... Қолыңыздан мұз жарылуын қойғаннан кейін, мұзға шығуына тырысыңыз.
6. Бірден бүкіл ... ... мұз ... ... ... ... ... мұзға жатыңыз.
8. Жатқан қалпында жағаға қарай жылжыңыз.
9. Жағаға шыққаннан кейін жүгіріп жылы жерге барыңыз.
Пайдалы қенестер:
← Мұзға ешқашан ... егер сіз ... ... ... ... білмесеңіз.
Есте сақтаңыз жағаға қарай мұз қатты, терең жерлерде мұз қаттылығы
төмендейді және шөп бар ... мұз жұқа ... ... ағыс жерлерінде.
← Мұз қаттылығы ауаның температурасына байланысты болады. Таңертең және
түсте мұз онша қатты емес ... ... ... қара ... ... өтіңіз, ол жерде мұз жұқа болады.
СУДА / ҚАЛАЙ ШТОРМНЫҢ КЕЛУІН ... ... (Как ... БЕЛГІЛЕРІ:
← Үлкен борпылдақ бұлт жанында жиналады, көк ... келе ... ... ... жаңбыр не күннің күркіреуі болатынын белгілейді.
← Нөсер жаңбыр не штормның жақындауын жақын арадағы 36 сағат ... ... ... ... не ... түс күн ... кезде
не шықан кезде белгілейді.
← Жақын арадағы желдің ... және ... ... биік ... ... тез ... және сарғылтау күн батуы.
← Қызыл не ашық, бірақ қызғылтау ... ... күн ... ... ... жақын арадағы ауа райының бұзылуын белгілейді.
АУА РАЙЫ БАРОМЕТР БОЙЫНША
← Егер ... ... ... ... ... ... түссе, онда ол
ауа райының жаман жаққа қарай өзгеруін білдіреді.
← Шторм болатын уақытта ... ... ... ... ... (показатель) төмендейді.
СУДА / ҚАЙЫҚПЕН ЖҮЗУ ШТОРМ БАСТАЛАЙЫН ДЕП ЖАТҚАН УАҚЫТТА (Плавание на судне
в предштормовую погоду).
Штормнің келе жатқанын көрген ... не ... ... ... ... төрт
нұсқаның біреуін қолданып.
БАЯҒЫ БАҒЫТПЕН ЖҮРІП ОТЫРУ.
← Ол үшін жылдамдығын кеміту не жартылай ... ... ... бұл ... дұрыс болады теқ қана жел керек бағытпен болса
ғана. Егер ол басқа бағытқа жылжыса онда басқа нұсқа алу ... ... ... оны ... ... егер:
← Егер жел бағыты портқа қарай болса.
← Күннің бұзылуын ақырын жүрсе және сіз ... ... ... ... ... ... ... жылдамдығын ақырындатады.
ДРЕЙФКЕ ЖАТУ.
Егер басқа нұсқа болмаса, сізге ... ... ... ... ... тура ... ... ЖҮРУ
Бұл нұсқа іске асуы мүмкін, егер сіз ашық теңізда ... жаға алыс ... ... ... ... жоқ ... ... отыру керек.
СУДА / ҚАЙЫҚПЕН ШТОМДА ЖҮЗУ (Плавание на судне в шторм).
ПАРУСЫ БАР ... ... ... ... орналасқан барлық снастерьді жақсылап
байланыз.
← Құтқаратын желет киіңіз және ұзын ... ... ... ... ... ... бүкіл суын төгіңіз, су төгілетін тесіктер таза болғаның
тексеріңіз.
← Люктарды, иллюминаторларды жабыңыз, ішкі бөлмелерге су ... ... ... ... ... соң, ... ... үшін, оны
сөндіріңіз.
МОТОРЛЫ ҚАЙЫҚ:
← Егер сіз моторлы қайықпен штормға түссеңіз жақын ... ... ... ... ... Палубаға су аз түсу үшін ... ... ... ... минималға дейін түсіріңіз, ... осы ... ... ... ... неғұрлым төмен орналастырсаңыз, соғұрлым қайық штормға
тұрақтырақ болады.
← Абай болыңыз үлкен толқындар ... ... ... ... жұмыс істемей қалса, якорьға тұрыңыз немесе ... ... ... ... ... ... толқында ұстау үшін пайдаланады. Егер
жүзбелі якорь болмаса, оны қолдан жасауға болады. Тақтайларды бір ... ... ... ... аурлатыныз. Ең бастысы ... ... ... / ... АПАТҚА ТҮСУІ (Судно терпит бедствие).
Сіздің іс-әрекетіңіз:
1. Өзінің үстіне барлық жылы киімді , нәски мен бас киімді ... ... ... су ... гидрокостюм немесе комбинизон киіңіз.
3. Өзіңізбен ақша мен құжаттарыңызды су өтпейтін сумкеге ... ... ... шетін су, тамақ, дәрі алыңыз.
5. Қорғайтын жилет киіңіз және рациямен координатын айтып апат сигналын
беріңіз.
СУДА / ... АПАТ ... ... ... ... на ... дүниеде қабылданған бірнеше сигналдар бар, осы сигналды алған
капитан көмекке келуге міндетті.
МЭНДЭЙ және ПЭМПЕМ ... ... Осы ... өте ... ... ... ... (положение
катастрофическое) ғана беру керек.
Егер сізге жедел көмек керек, бірақ қауіп онша ... ... беру ... ... осы қалыппен беріледі:
1. Передатчикті 2182 кГц жиілігіне қойыңыз.
2. Мэйдэй сөзін үш рет айтыңыз.
3. Сосын үш рет қайық атын айтыңыз.
4. ... ... бір рет ... бір рет ... атын ... ... соң координатты жіберіп, қысқа не болғанын және не ... ... ... кейін кішкене уақыт тосып қайталаңыз.
СУДА / ҚОРҒАЙТЫН ЖЕЛЕТПЕН ЖҮЗУ (Плавание со ... ... ... ... ... ... ... жене бір қолыңмен
құшақтаныз. Бұл әрекет жылу сақтауға көмектеседі.
2. Сізді оңай көру үшін ... ... ... ... / ... ... ЖҮЗУ (На плаву без спасательных средств).
Сіздің әрекетіңіз жүзу білесізбе білмейсізбе, су ... ... ... Егер сіз жүзу ... бірақ жаға алыс болса, көмекті арқада жатып
күтіңіз.
← Егер су өте суық болса бірінші минутта шок ... ... Шок ... ... судан жоғары үстауға ұмтылыныз.
2. Дем алуға бақылау жасаңыз (контролировать дыхание).
3. Суға ... бір ... ... ... ... ... суға ... заттар болмаса, онда оны су
өткізбейтін (водонепроникаемая тканьнан тігілген) шалбардан жасауға болады.
Шалбардын екі ... ... ... ... ... ... ... ауаны кіргізіңіз. Сосын осы шалбарға кеудемен жатасалыңыз. Бір
уақыт мезгіл өткеннен кейін жасанды ... ... ... беру ... / ... ... ... АДАМҒА КӨМЕК (Помощь упавшему за борт
судна).
Құткару үшін әрекеттер:
1. Судағы адамға кез келген құтқару құралды лақтырыңыз (спас ... ... ... ... ... ... қайықпен жақындағанда жел жоқ жерден жақындау керек. Әйтпесе
сіз оны соғып ... ... ... ... ... үшін тыныштық ауа райында адамды корма арқылы
көтеріңіз, ал желді күні борт ... ... тура ... Егер адам ... ... онда оған петля бар арқанды лақтырыңыз.
Адам екі ... ... ... кейін және қолтығына дейін
жеткізсе сіз оны қайыққа көтере аласыз.
5. Керекті жағдайда сіз ... суға ... ... ... ... ... аласыз.
СУДА / ПАРУСЫ БАР ҚАЙЫҚТЫҢ АУДАРЫЛУЫ (Опрокидывание парусного судна).
ҚАУІПСІЗДІК ЕРЕЖЕЛЕРІ:
1. Парусқа қатты қысым ... ... ... жел ... ... ... ... желге өткір бұрыш жасайтындай етіп қою керек.
3. Қайықтың тұрақтылығын күшейту үшін, оның ортасына отырыңыз.
4. Қатты жел ... ... ... / КӨП ... СУЫҚ СУДА ... (Пребывание в холодной воде).
Абайсызда суық суға құлаған адам сасқалақтап қалады. ... ... ... ... ... көбейіп, қысымы жылдам артады. Осындай қалыпта адам
2-3 ... ... Дәл осы ... адам су жұту ... ... дем ... ... түсіп, аяқ-қолы тартылуы мүмкін.
Суық суда адам денесінің жылуы өте тез ... ... ... ... ... ... ... 2 есе аз өндіреді. Адам ағзасы суыққа ... ... ... ... ... аяқ қолы ... ... суық суда ең жақсы жүзуші, дәрігерлік дайындықтан өтпеген жағдайда 15-
20 ... ... ... суық суда адам су ... дем ... да ... ... айтқанда
15-20 сек.
Сөзімізді түйіндей келсек дайындықсыз суға түспеуге тырысу керек. Ал
кей жағдайда амалсыз түсу керектігі ... ... ... мынандай
ережелерді сақтау керек:
1. Суға бірден түспей ақырындап денеңізді үйретіп түсіңіз.
2. Басыңызды судан жоғары ұстауға ... Тым ... ... ... бір ... сақтауға тырысыңыз.
4. Суық суға түскенде арнайы киім ... ол дене ... ... ... / ... ... ... на улице) .
Сізге көшеде шабуыл жасаса мына 2 ережені сақтау керек:
← Егер мүмкіндік болса ... Егер қаша ... ... ... ... қашып кету. Керек болса айғайлаңыз немесе ... ... ... ... мүмкіндік болмаса, жағдайға тез бейімделуге тырысыңыз.
Біріншіден ешқандай қарсылықсыз ақшаны және басқа қымбат ... ... ол ... ... ... ... ... тек мүмкіндік
жоқта қолдаңыз.
«УКОЛ» ҚОЛШАТЫРМЕН
Қорғану кезінде қолда бар нәрсені пайдалаңыз. Егер қолыңызда үшкір қолшатыр
болса, оны екі қолменұстап беті мен ... бар ... ... Егер ... оны ... ... болыңыз. Бар күшпен айқайлап төбелесе
беріңіз сізге шабуылдаған адам құлағанша не қашуға ... ... ... ... ... ... шабуыл жасаса, онда оң ... сол ... ... ... ... ... Осы соққы ол
сізді жіберуіне ... ... ... ... ... ... ... теуіп көріңіз. Егер каблугіңіз мықты
болса, сіздің денеңіздің салмағымен ... ... ¾ бір ... салмақ түседі.
ШАБУЫЛШЫНЫҢ ҚОЛ САУСАҚТАРЫН СЫНДЫРУ.
Егер шабуылшы сізді ... ... оның ... ... жоғары
қайырып жіберіңіз. Егер күшіңіз жетсе қол саусағын сындырып ... ... ол ... ... ... болады.
АЛДЫДАН ШАБУАЛДАУ.
Егерде сізге алдыдан шабуылдаса оның тамағынан соғыңыз.
Оны екі аяқтың ... ... ... де ... Бұл әдіс прием егер сіз
жақын келмесеңіз болыспайды. Дәл сол сияқты әдіс прием шабуылшыны ... ... бар ... ... Ол аурғаннан естен тануы мүмкін.
Сонымен бірге ортаңғы саусақпен көзден соғуға болады.
ҚАУІПСІЗДІК ... ... ... көп ... ... ... Егер
қараңғы көшелермен жүрсең подъездан аулақ жүр. Өзіңізге сенімді ... ... не ... ... ... (жарық шам шабуылшының көзін
соқыр ғылады).
Егер сіз ... мен ... келе ... ... ... ... жаққа жүріңіз,
сонда арттан шабуыл жасау қауіпінен аулақ ... Егер ... сол ... ... жүрсеңіз және кілттерді қалтаға ұстаңыз. Өйткені егер ол сіздің
сумқаңызды ... ... ... кіре алады. Әсіресе документеріңіз
сумкада болған жағдайда үйіңіздің мекен-жайын да біледі.
ШАБУЫЛ / ТОПТЫҢ ҚАУІПІ ... ... ... ... Егер сіз ... келе ... бір топ ... көрсеңіз, оның жолынан
тез кетіп қалыңыз. Егер олардың аяғының астында қалсаңыз өте ... ... ... Егер бір топ ... арасында қалсаңыз қозғалмайтын нәрседен ұстап
жібермеуге тырысыңыз.
3. Егер сіз толпаның арасында ... ... ... ... ... тырысыңыз. Өзіңізге жеркеңістікті ашу үшін.
4. Егер сізді құлатып тастаса шетке домалап ... ... және ... ... ... ... / МАС ... ТИСУІ (Приставание пьяного) .
Сіздің әрекетіңіз:
1. Егер сіз жиі электричкамен жүрсеңіз кешкі кезде адам аз вагондарға
немесе ішіп ... бір топ ... бар ... ... ... ... ... көзіне түспеуге тырысыңыз. Вагонда ішкен адам сізге
келгенше басқа вагонға ауысып ... ал ... ... ... Егер ол сізді тоқтатып сөйлеспекші болса, онда оған бір ... ... ... ... қалуға тырысыңыз.
3. Егер ол сізді жібермей жатса, оның ... ... ... Егер ... ... ... келсе, онымен сөйлесе салыңыз. ... ... ... ... ... ... Бір ... сөйлеңіз. Оның сізге үнамай тұрғанын көрсетпеңіз, әйтпесе
ол ашулануы мүмкін.
5. Егер ол ... ... ... ашық түрде кірсе. Оған қатты айғай
салыңыз. ... ... ... ... ... ... ... естіген адамдар көмекке келеді.
6. Егер ішкен адам айғайыңызға мән бермеген болса және басқа адамдар мән
бермесе өзіңіз қорғауға ... ... ... ... / ... ... (Изнасилование) .
ҚАУІПСІЗДІК ШАРАЛАРЫ:
← Зорлықпен аяқталатын жағдайдан ... ... ... ... ... емес ... ... егер сізді машинамен
апарып тастамақ болса машинаға отырмаңыз.
← Әртүрлі жағдайға байланысты газовый ... ... ... ... жай ... келе жатсаңыз газовый балончик калтада немесе қолда
дайын ұстаңыз. Сумкадан оны тез ала ... Егер ... ... ... адам келе ... ... орынға кіріп туыстарыңызға телефон соғыңыз, және ... ... ... ... есігін таныс адамдарға ғана ашыңыз.
ШАБУЫЛ:
← Егер сізге күтпеген жағдайдан шабуыл жасаса ... ... бар ... ... ... ... сумка.
Бар білетін приемдарыңызды жасаңыз: ... ... ... т.б.
← Егер сізді зорлап кетсе тез арада медициналық куәлігін алыңыз.
← Содан кейін ... ... ... ... және қай ... / ... ОТЫРҒАН АДАМНЫҢ ҚАУІПІ (Угроза от случайного пассажира) .
Көшеден ... ... ... түрі ... ... ... ... кейін мойынызға пышақ төсеп ақша ... ету ... ... алуы ... ... емес қызды апара жатып ақ өзінің ... ... ... ... мүмкін.
Сонымен сіздің пасажиріңіз жаман ниетте болса мына қағидаларды сақтаңыз:
1. Егер ... ... ... ... ол ... ... ... онымен бір қолмен күреспеңіз.
2. Барлық нәрсені жасап жолдан, отырған кылмыскерді түсіруге тырысыңыз.
Мысалы: айғайлауға, өзіңізге назар аударту ... Кісі ... ... ... ... ... Сол кезде мүмкін
қылмыскер өзіне назар аудартпай қашып кетеді. Болмаған жағдайда жол
милициясы ... ... жол ... ... ... сізді милиция
тоқтатады.
3. Егер, бұл айтылғандардың ешқайсысы болыспаған ... ... ... оның ... есте ... Қылмыскерден құтылғаннан кейін (қандай тәсілмен болмаса да) тез арада
милицияға хабарлаңыз.
ШАБУЫЛ / ТҮНДЕ ОТЫРҒЫЗҒАН ЖОЛАУШЫНЫҢ ҚАУІПІ (Опасность во время ночной
остановки) ... сіз ... ... ... уақытта жолаушыны алмаңыз. ... ... ... көп ... бар. ... ... авария жасап.
1. Авария болған ... ... ... терезені ашпастан бұрын
есіктердің ... ... ... ... ... бір ... жүріп отырыңыз. Бірақ, жылдамдықты
көбейтуге дайын болыңыз.
3. Алысқа түсетін шамның көмегімен авария болған жерді қарап ... ... ... ... ... ... ... нақты көзіңіз
жеткенше.
5. Сенімсіз болсаңыз ол арадан тез ... ... ... ... / ... ... (Квартирная кража) .
Қауіпсіздік шаралары:
Статистика бойынша көп ұрлық ... емес ... ... ... ... білмейді және есікті сындырып кіре салады. Сондықтан
есіктеріңізге мықты замок салыңыз және ... ... ... ... қорғау үшін, мына шараларды жасаңыз: Сапарға кетерде
көршілеріңізге үйге ... ... және ... ... ... ... ... отыруды тапсырыңыз. Бұл сіздің үйде екендігіңізді көрсетеді. Қаладан
кеткеніңізді аз адам білетіндей жасаңыз.
Сонымен ең ... ... ... ... ... ... ... ұстамаңыз.
Пайдалы кенестер:
1. Есігіңізбен терезелеріңіздін мықтылығын қатағалаңыз.
2. Жақсы құлып (замок) орнатыңыз.
3. Пәтеріңізге дабыл сигнализация орнатыңыз.
4. ... ... ... ... ... ... Сіздің жоқ екендігіңізді аз адам білсін.
6. Есіктін кілті мен құжаттарыңыз жоғалтқан жағдайда, ... ... ... ... ... ... ... қарауды ұмытпаңыз.
ҰРЛЫҚ / ЕСІККЕ ТАНЫМАЙТЫН КІСІ ЗВАНДАП ЖАТЫР (В дверь звонит незнакомец) .
Сіздің әрекетіңіз:
1. Есікті ашып, оны үйге кіргізбеңіз.
2. Егер ... ол ... ... ... күте түрүңыз деп,
көршілірге хабарласып, үйіңізге ... ... ... ... жоқ болған жағдайда, милицияға хабарлаңыз.
ҰРЛЫҚ / ТҮНГІ ТОНАУШЫЛАР (Ночной взломщик) .
Егер сіз түнде оянып, ... ... ... ашып ... ... ... жағып, айғайлаңыз: көбіне жағдайда, тонаушылар ештеңе алмай
қашқанды жөн көреді.
← Қаруға ... ... ... ... ... ... таяқ және
т.б. – бірақ, тек ерекше ... ғана ... ... ... Егер сіз, үйде ... ... отбасының бір мүшесіне ... ... ... ... сіз ... өзін ... ... көрсеңіз, оның кейбір
ерекшелектерін есте сақтауға тырысыңыз. Себебі: кейін милицияға ... ... ... қажет.
ҰРЛЫҚ / ТОНАУ (Ограбление).
Егер, тонаушылар үйіңізге кірсе, онда өзіңізді ұстаңыз. ... ол ... кері ... ... әрекетіңіз:
1. Тонаушылармен келіспеушілікке келмеңіз.
2. Егер, тоналған заттарыңызды қайтарып алуыңыз ... ... ... ... көніл бөліп, әрбір болған оқиғаны ... есте ... ... / ... ... (Карманная кража).
1. Егер сіз тез арада тоналған жерді көрсеңіз, дереу кезекші милиция
қызмкеріне болған оқиғаның ескертіп ... Бар ... ... ... ... сырт ... ... айтыңыз.
2. Содан соң жақын арада милиция бөлімшесіне барып, ... ... ... ... ... ... ... қызметкерінен сұрап
біле аласыз.
ҰРЛЫҚ / АВТОКӨЛЕКТЕН ТОНАУ (Кража из автомобиля).
1. Автокөлекке мінбес бұрын, алдымен милиция бөлімшесіне қоңырау шалыңыз,
өзіңіз ... ... ... ... күтіңіз. Бөлім кезекшісіне өзіңіздің аты-
жөніңізді, үйдің адресін және ... ... не ... ... келуіне дейін, сіздің автокөлігіңізден не ұраланғанын біліңіз.
Сіз багажникті ашуыңызға болады, бірақ заттардың орнын ауыстырмаңыз.
4. Протоколды жазбас бұрын, ... не ... ... білуге тырысыңыз.
5. Егер, сіздің автокөлігіңіз ... ... ... ... ... ... / АВТОКӨЛЕГІҢІЗДІ АЙДАП КЕТУ (Угон автомашины).
1. Дер кезінде милицияға ол туралы хабарлаңыз.
2. Егер, автокөлігіңізді ... ... ... ... ... ... ... бөліміне хабарласыңыз. Айдап алып
кеткені туралы ... және өз ... ... ... ... және ... айтып, ерекше
белгілеріне тоқталыңыз, ол оны іздестіруде көмектеседі.
3. Айдап алып кеткені туралы жазбаша арыз берердің алдын жағдайды
нұсқап, ... ... ... ... Аңықтама алуды
ұмытпаңыз. Милиция бөлімшесі кезекшісінің қолы мен айдап кеткені
туралы растайтын құжат.
4. Автокөлік табылған болса, бірақ бұзылған болып ... ... ... акт жазу ... ... жерінің фиксировать ету ... акт ... ... ... ... ... ... келтірелген зақым үшін ақшаның
мөлшерін аңықтау.
5. Автокөлігіңіз сақтандырылған болса, ... ... ... ... ... ... ... жөндеуден өткізуге асықпаңыз.
ҰРЛЫҚ / ПОЕЗДАҒЫ ҰРЛЫҚ.
Сіздің әрекетіңіз:
1. Бірден затыңыздың жоғалғаны туралы ... ... ... ... ... Вагонда милиция қызметкерлері, вагоның бастығы мен проводник,
жоғалған затыңызды тауып ... ... ... ... ... милиция қызметкерлері жоқ болған жағдайда, затыңыздың
жоғалғаны жайлы, жақын маңайдағы ... ... ... ... арызыңызда, тұрақты мекен-жайыңызбен, барар жеріңізді ... ... ... дәл қай ... қай кезде жоғалғанын,
купеңіздегі адамдардың сырт келбетін, қандай адамдардың ... ... ... ... ... ... ... есіңізге
түсіріп, анықтап, ақиқаттын жазыңыз.
ҰРЛЫҚ / ӘУЕЖАЙДАҒЫ ҰРЛЫҚ.
Сіздің ... ... ... ... алғаныңызда, затыңыздың жоғалғанын
байқасаңыз, онда әуежайдың ... және ... ... ... Мұндай жағдайда, сіз актті міндетті
түрде жазуыңызды олардан талап етіңіз.
2. Егер, сіз ... ... ... кезде, затыңыздың жоғалғанын
байқасаңыз, бұл жағдайда, әуежай компаниясы міндетті түрде ... ... ... төлеуі қажет. Сол үшін, сөмкеңізді
багаждан алған кезде, бірден сөмкеңіздегі заттарыңыздың түгел екеніне
көзінізді жеткізіңіз.
3. Егер аз ... ... ... ... ... немесе
милиция бөлімшесіне барар да, қасыңыздағы куәгерді ... ... ... Міндетті түрде, әрбір жазған өтінішіңізді кезекші
бөлімшесіне ... ... Есте ... ... ... ... ... аты-жөнін
айтып, өзін таныстырып және сіздің өтінішіңізді ... ... ... ... жазып алыңыз.
5. Егер, милиция қызметкері қылмыскерді ұстаса, онда бұл ақиқаттың
протоколға ... ... ... ғана сіз ... ... ... ақиқат етіп, дәлелдей аласыз.
6. Пртоколға тіркелген құжаттың 2-ші көшірмесін өзіңізге алғаныңыз жөн.
7. Және де протоколды міндетті түрде ... ... ... ... ... / ТӨЛ ... ... Егер сіз, тұрғылықты қалаңызда төл құжатыңызды жоғалтып алсаңыз, онда
бірден милиция ... төл ... ... ... ... сіз міндетті түрде паспорт столға барып, ... ... ... арыз ... Есте ... жаңа ... жоғалған құжат орнына немесе ұрланған жағдайда, арыз берілген
күннен ... 10 ... ... ... Егер, сіз төл құжатыңызды отпуск уақытында немесе іс-сапарда жоғалтып
алсаңыз, алдымен ... ... ... ... ... ... ... содан милиция бөлімшесіне төл құжаттың жоғалғаны
жайлы арыз жазыңыз.
3. Егер сізге, міндетті түрде ұшақпен ... жай ... ... жол
жүретін болып, төл құжатыңыз қажет болса, милиция ... ... ... ... туралы уақытша аңықтама сұраңыз. Ол
аңықтаманы алу ... ... ... ... ... ... ... орнын білуіңіз қажет.
ҰРЛЫҚ / НЕСИЕ КАРТОЧКАСЫНЫҢ ЖОҒАЛУЫ.
Егер сізде несие карточканыз немесе чектік кітапшаңыз құжатыңыз жоғалса,
бірден сол төл ... ... ... телефонына хабарласып, жарамсыздығын
ескертіңіз. Осы әрекетіңізбен сіз карточкадағы ... ... ... ... ... кейін, сізге бәрі бір
міндетті түрде ... ... төл ... жоғалғаны туралы және жаңасын
алуыңыз жайлы аңықтаманы қолмен жазуыңызға тура келеді.
Несие карточканы және оның ... ... ... сақтауға
болмайды. Есте сақтаңыз, бұл нөмерсіз кепілдік карточкасы жоғалған ... ... ... ... ... ҮЙІҢІЗ/ ТӨТЕНШЕ ЖАҒДАЙДЫ ҚАЛАЙ ЕСКЕРТУ.
← Барлық дәрі-дәрмектер мен қауіпті өткір заттарды (уксус, бензин,
тұрмыс техникасында қолданылатын ... ... т.б.) ... қолы жетпейтін жерлерде сақтау қажет.
← Егер үйде кішкентай бала ... ... ... ... ... ол дастарханды тартып қалуы мүмкін.
← Табаны маймен газдың үстінде қараусыз қалдырмаңыз. Өрт шығып кетуі
мүмкін.
← Байқаңыз, желдің ... ... от өшіп ... мүмкін.
← Плитаға ешнәрсе кептірмеңіз.
← Электр шәйнекке су құйып ... ... ... ... ... үтікті қараусыз қалдырып кетпеңіз және де егер кішкентай
бала болғанда да.
← Ванна бөлмесінде ... ... ... абзал.
← Шнурды кілем, паластардың астына қоймаңдар.
← Ешқандай тоққа қосылып тұрған сымды, шнурынан тартып суырмаңыз.
← Жұмсақ жиһаздың үстіне пепильницаны қалдырып ... ... ... ... шамның жанына газет, журнал тұрмағаны
жөн. Өрт шығып ... ... ... ... ... ... ... жоғары орнатқаныңыз жөн болар. Кішкентай
баланың жоғарыға қолы жетпегені дұрыс.
← Химиялық тұрмыс ... ... алыс ... ... ҮЙ ... ... ... балалардан алыс ұстаңыз.
← Аяқ астына тырна, шеге қалдырмаңыз.
← Механикалық заттармен жұмыс істегенде, киіміңізді ... ... ... ... ... жинаныз.
← Аз уақытқа шықсаңыз да, электр приборларын токтан өшіріп кетіңіз.
СІЗДІҢ ҮЙІҢІЗ/ САТЫДА ТҰРЫП ЖҰМЫС ІСТЕУ.
← Алдымен сатыға шықпас бұрын, бәрін ... ... ... Егер саты ... ... оның ... енді ... ал содаң соң үстіне
ауыр нәрсе қою керек. Және оны ... бір ... ... ... ... ... ... істегенде, еңкею ыңғайсыз. Сондықтан төменге
түсіп, сатыны 1-ші орыннан 2-ші орынға ауыстырыңыз.
← Сатыда ауыр ... ... ... ... ... ҮЙІҢІЗ/ ТРУБАДАН СУДЫҢ АҒУЫ (прорыв и протечка трубы).
Сіздің әрекетіңіз:
← Сіз ең алдымен, пәтеріңіздегі ... ... ... вентілін
бұрап, жабыңыз. Судың пәтерге келуін тоқтатыңыз. Егер трубаның бір
жерінен су тамшылап ағып тұрса, астына тазик н/е ... ... Егер ... жері ... ... онда ол жерді клей н/е
пластилинің көмегімен жабыстырыңыз.
← Егер оның көмегі болмаса, ... ... ... ... ... ... ... ҮЙІҢІЗ/ БЕКІТІЛГЕН РАКОВИНА (Засор раковины).
Сіздің әрекетіңіз:
Раковинада су толса, онда ол бекітіліп қалған. Оны ... екі ... ... ... ... ... ... кейін оның құрылысын сода немесе машина порошогын
себу қажет.
Егер жоғарыда айтылған екі әдіс көмектеспесе, онда раковина ... ... оны ... ... раковинаны тазартамасаңыз, онда сантехникті шақырыңыз.
СІЗДІҢ ҮЙІҢІЗ/ ГАЗДЫҢ ШЫҒУЫ (Утечка газа).
Газдың ... ... тез ... ... ... ... барлық өрт пайда болуы себептерді ... ... ... ... шам және ... ... Щитокта
электрпитаниені ағытыңыз. Егер кейбір істеп тұрған электр құралдар
болса, онда оларды сөндірмеңіз.
Бөлменің барлық ... және ... ... бар бөлмеден кетіңіз.
Егер газдан адам ұланса, онда оны далаға таза ауаға ... ... ... басынан жоғары қою қажет. Жедел жәрдемді шақырыңыз.
Егер газдың иісі ... онда тез ... газ ... ... 04 телефоны бойынша.
СІЗДІҢ ҮЙІҢІЗ/ ГАЗ БАЛЛОНДЫ ПАЙДАЛАНУ (Пользование ... ... бар ... ... ... жөн. Егер ... жағдай жоқ болса,
онда оны желі бар (проветриваемое) бөлмеге қою керек.
Мезгіл сайын ... ... ... ... сумен тексеріп тұрыңыз
СІЗДІҢ ҮЙІҢІЗ/ ЕГЕР СІЗ ЛИФТА ҚАМАЛЫП ҚАЛСАҢЫЗ (Если вы застряли в
лифте).
Сіздің әрекетіңіз:
Саспаңыз (паниковать) ... лифт ... сіз ... өйткені оны
арнайы құрал жабдықтар үстап тұрады.
Диспетчерді шақырту үшін лифтта кнопканы басыныз.
Егер сізге ешкім жауап бермесе, ... ... ... ... ... ... лифт қызмет көрсету қызметкерлерін, шақырудын сұраңыз.
СІЗДІҢ ҮЙІҢІЗ/ ҮЙДЕГІ ӨРТ (Пожар в доме).
Егер өрт қатты жанып тұрса, онда сіздің негізгі мақсатыңыз тез ... ... де ... жанып тұрмаса да, бірақ үйдің іші қатты түтін болса, үйден
тез ғана кету керек. Түтін өрттен де ... ... ... ... исін ... кейін үйден тез кетіңіз. Кез келген шүбіректі
сулап ауызынызбен мұрынды жабыңыз сосын енкейіп (өйткені ... ... ... ... Егер өрт кішкентай бөлмеде ... онда ... ... ауа ... ... ... Жанып жатқан үйден лифтпен түспеніз, өйткені ол қатты өрт ... ... ... ... ... және содан бәрі жарақат алады. Ток
кез келген уақытта сөніп қалу мүмкін және лифт ... ... ... Егер ... және площадка өртте және түтінде (төмен түсуге жол
жабық) болса, онда шатырға ... Егер өрт ... ... ... ... ... ... жауып, сұйық
шүберектермен щельдарды жауып, есікке көрпе н/е ... ... ... ашып ... ... ... көмекке шақырыңыз.
6. Егер сізге біреуді өрттен күтқару керек болса, онда өзінді арқанмен
орап бір ... ... ... ... ... Егер сіз ... онда ... арқаннан тартып өрттен алып шығалады. Ауызымен
мұрынды ылғал ... ... Егер ... адам ... ... ... ... онда оған
жасанды дем беріңіз.
Тұтінмен уланудың ... ... ... ... бас ... жиі ... ... айналуы (тошнота), сананы жоғалту.
ЕГЕР ӨРТ ҚАТТЫ ЖАНЫП ТҰРМАСА.
Сіздің әрекетіңіз:
1. Өртті бір затпен (көрпе, ... ... ... Содан кейін
үстінен су кұйыныз.
2. Түтінмен демалмауға ұмтылыныз. ... және ... ... ... ... ... жанып тұрған заттарды алымаңыз, өйткені ол өрттің таралудың
себепкері болады.
4. Өртті шетінен бастап ортаға ... ... ... ... ... ... (Возгорание мебели).
Казіргі жиһаз синеттикалық материалдардан ... және ... ... ... ... бұл жиһаз өте токсикалық болады
және жанған жағдайда ... ... ... ... ... ... ... өйткені ауа одан да қатты оны
жандырып жібереді.
Егер жиһаз қатты жанып ... оны ... ... ... ... ... Мұндай жағдайда пәтерден тез шығуыңыз керек.
СІЗДІҢ ҮЙІҢІЗ/ КАМИН ЖАНУЫ ... ... ... ... алысырақ жиһазды және басқа жақсы жанатын ... ... ... сумен сөндіріңіз.
СІЗДІҢ ҮЙІҢІЗ/ АДАМ ҮСТІНДЕГІ КИІМНІҢ ЖАНЫП КЕТУІ (Возгорание одежды на
человеке).
Сіздің әрекетіңіз:
Адамды тез ғана ... ... (бұл ... ... ... баруына жол
жабады), үстіне су кұйып немесе коврикпен, курткамен, пальтомен
жабыңыз.
Егер адамда ашық жарақаттар жоқ ... оны ... не ... ... ... бұл ... жараларға инфекция кіргізу мүмкін.
СІЗДІҢ ҮЙІҢІЗ/ ТАБАНЫҢ ЖАНУЫ ... ... ... көп болуы осындай әрекетке апарады.
Сіздің әрекетіңіз:
1. Табаны тез ғана ... ... ... не ылғал орамалмен
жабыңыз.
2. Еш жағдайда табаны ағаш тақтаймен (разделочная доска) ... ... ... сөндіруге болмайды, өйткені май, атқылай бастағаннан
кейін сізді күйдіру мүмкін.
СІЗДІҢ ... ДАҚ ЖӘНЕ ... ... и их ... ... сініп кетуге уақыт бермеңіз және оны бірден келтіруге ... ... ... ... не тұзбен молырақ себіңіз және содан
кейін щеткамен қағып жіберіңіз.
Дақты ыстық сумен келтірмеңіз, олай сіз ... одан да ... ... ... әр түрлі әдістермен келтіруге болады:
Сыраның (пиваның) дақтары кілем тазартуға арналған және ... ... ... ... – қатты кір жуғыш порошокпен, перекись сутегінің порошокпен
(алдын ала мұздай тұзды ... ... ... ... ...... кір ... порошокпен.
Кофенің ізін – глицеринмен, перекись сутегымен, кір ... ... ... ... ізің - қатты кір жуғыш порошокпен, тұзды сумен, кілем тазартуға
арналған сұйықтармен.
Клейдің ізін – ... ізің - ... кір ... ... ізін - қатты кір жуғыш порошокпен, кілем тазартуға арналған
сұйықтармен.
Черниланың дағын – денатуратпен.
Фломастердің ізін - ... ізін – ... ... ... кір ... порошокпен.
Сүтті ізді – қатты кір ... ... ... тазартуға арналған
сұйықтармен.
Майлы боядың ізін – спиртпен.
Тот ізін – лимон согімен.
Смоланың ізін- глицеринмен.
Шәйдің ізі - қатты кір ... ... ... перекись сутегімен,
лимон согімен.
Виноның ізін - қатты кір жуғыш порошокпен, глицеринмен, перекись сутегімен,
кілем тазартуға арналған сұйықтармен.
Тердің ...... ... кір ... ... ... – бұл ... ауыруы, көбіне күзде және кыста болады. Аурудың 6-
8 күнге созылуы мүмкін.
Ангинаның белгілері: 380С-дейін температураның көтерілуі; бас ... ... ... ... ... емдету үшін: Тамақты сода бар сумен немесе әлсіз марганцовоқышқыл
калиймен ... ... ... отварымен шаю.
АУРЛАР/ АППЕНДЕЦИТ.
АППЕНДИЦИТ – бұл соқыр шектің ісіу.
Оның ... ... оң ... ... жағының ауруы; жүректің айнуы
(тошнота и рвота), ауызына жаман иісі; тілде ақ ... ... ... ... ... ... Тез дәрігерді шақыру. Ол келгенше адамды арқаға немесе оң
жағына жатқызу. Өзіңіз ешқандай ... ... ... ... ... және
ішті жылытпау қажет.
АУРЛАР/ АСМАТИКАЛЫҚ ПРИСТУП.
Астамитикалық приступ кезінде тамақтың бұлшық еттерде спазмалар пайда
болады. Сол ... ... ... ... ... ... және ... слизьбен толады.
Астматикалық приступтің белгілері: шу демалу (шумное, ... ... адам ... және ... ... ... беттің ағаруы немесе
көгеруі, қатты терлеу.
Оны емдету үшін: Егер приступ ... ... онда ... ... ... (локоть) столға қойыныз, арқасы түзу болу керек. Егер
приступ үйде ... онда ... ... ... ... ... ... Таза ауа кіру үшін ... ... ... ... Егер ол ... онда ... жәрдемді шақырыныз.
АУРЛАР/ ЖЫНДАНУ (Бешенство).
ЖЫНДАНУ (БЕШЕНСТВО) – бұл қатты вирустік ауруы, нерв ... ... ... ... оның сілейкейі адамның жараға түскенде пайда
болады. Бұл аурудың белгілері 12 күннен 2-3 айға дейн ... ... ... 5-7 күн ... ... ... ... Тістеген жерде ыңғайсыз сезімдер пайда болуы. /Неприятные
ощущения в ... ... ... зуд, тянущая боль)/; су ішем ... ... ... ... ... ... көру және есту ... аяқтың және қолдың, беттің, тілдің
параличі.
Оны емдету үшін: Жарақат жерін ыстық және сабында сумен жуып, йодты ... ... және ... ... өту.
АУРЛАР/ БОТУЛИЗМ.
БОТУЛИЗМ – сапасы төмен тамақтарды жегеннен ... ... ... ... әсер ... аурудың белгілері: Іштің ауыруы, жүректің ... ... ... бастың ауыруы. Шамалы уақыт өткеннен кейін көру ... в ... ... зрачков). Содан кейін жұтуыну қиындайды,
дауыста хрип пайда ... ауа ... ... іш ... ... үшін: Ботулизмге қарсы сыворотканы қою және дәрігерді ... ...... ... ... ... аурудан кейі пайда болуы
мүмкін. Аурудың созылуы 2-3 жұмаға созылады.
Осы ... ... ... ауыруы. Жөтел (басында құрғақ, бірнеше күннен
кейін ... ... ... ... емдету үшін: Төсектік (постельный) режим. Дәрігермен ... ... ... ... ... бронхоны үлкейтетің дәрі. Ыстық
сүйікті беру.
АУРЛАР/ ВЕТРЯНКА.
ВЕТРЯНКА – вирустық ауыруы. Ауа ... ... ... ... ... жағдайда таралады . Инкубациондік ... 14-17 ... ... өзі 5-7 күн ... аурудың белгілері: Температураның шамалы көтерілуі. Аппетит жоқтығы.
Бастың және ... ... ... Бір-екі күннен кейін денесінде және
бетінде қызыл нүктелік сыпь пайда болады. Сосын олар ... ... ... кеуыіп және өзімен өзі түсіп қалады. Кейбір күрделенген
(осложнении) жағдайда қатты бастың ... ... ... ... ... температура, Жөтел және жүрек айналуы (рвота), қөз
ауыруы, сыпьтің орына ... ... ... ... емдету үшін: Дәрігердің қаралуымен төсектік (постельный) режим. Басқа
балалардан толық ... ... ... (пузырьки) зеленкамен
жағу. Адамға көбірек сүікті беру. ... ... ... ... оның ... ... іздер қалу мүмкін. Күрделенген жағдайда тез
дәрігерді шақырту.
АУРЛАР/ ӨКПЕ ІСУІ (ВОСПАЛЕНИЕ ЛЕГКИХ (ПНЕВМОНИЯ)).
ӨКПЕ ІСУІ ... ... ... – көбіне простудалық ... ... ... жағдайында болады. Ауыру 3 күннен 10 күнге
дейін созылады. Пневмония жүқпалы ауыру емес.
Осы аурудың ... 39-400С ... тез ... ... ... ... және ... жөтел, әлсіздік, терлеу, жиі демалу, лихорадтік
румянец, ерінің ... және ... ... ... ... ... кетеді.
Оны емдету үшін:
Таза банкіге қақырықты жинау, сосын оны ... ... ... кезінде
адамды жылы орау және ыстық шайды беру. ... ... ... және ... ... ... Бұл жөтелді, жиі демалуды азайтады және
қан айналымын жақсартады. Малинаның және шиповниктің настойларын жиі беру.
Натуральный соктарды беріп отыру.
АУРЛАР/ ГИПОТЕРМИЯ.
ГИПОТЕРМИЯ – адам ... ... өте ... ... ... ... көбіне ауыру және (недоношенных) балаларда пайда болады. Кәрі
кісілерде өмірдің нашарлауына байланысты және наркомандармен алкоголиктерде
пайда болады.
Осы аурудың ... ... ... және дене, беттің қызаруы. Қатты дірілдеу (дрожь). Бұлшық
еттердің қатаюы (напряженные ... ... ... ... ... речь). Соңғы стадияда: сананың жоғалуы (беспамятство), мидің
өлуі (поражение мозга) және ... ... ... ... Егер ол өте ... ... онда тез ... жәрдемді шақырту.
Ол келгенше ауруды жылы көрпелерге, ... орау және ... ... ... ... ... ... (бірақ аяғына емес) грелканы қойыныз. Ауырған
адамды ысқылау (растирать) ... ... ... қан ... ... басқа
маңызды органдарға бармау мүмкін.
АУРЛАР/ ВЕНЕРИЯЛЫҚ АУРЛАР.
СИФИЛИС
Венериялық ауыруы, жыныстық жолмен таралады. Қазіргі ... ... ... ерте басталады, соғұрлым адам тез жазылады.
ГОНОРЕЯ
Венериялық ауыруы. Инкубациондық периоды 3 күннен 2 жұмаға дейін.
Белгілері
← Шырық шығуі.
← Жиі және ... ... ... ... оболочкалары.
← Озноб және кішкене температураның көтерілуі.
Емделуі
• тез ... ... бур ... примочкалар.
• дәрігерлердің жазып берген антибиотиктері.
АУРЛАР/ БАС АЙНАЛУЫ (Головокружение).
Ортаңғы құлақтың, ... ... ... күйден, қатты жоғары
қысымнан пайда болады. Кәрі ... басы ... ... ... ... ... ... сағатқа дейін созылу мүмкін.
Белгілері
Айналудың сезуі.
Жүрек айну (тошнота).
Қатты терлеу.
Құлақта звон.
Артериялық қысымның секіруі.
Пульс жиілігінің ауысуы.
Ағару (бледность).
Сіздің әрекетіңіз
• Адамды отырғызып, приступ ... ... Егер ... ... ... ... ГРИПП.
Инфекциондік ауруы. Қоздырғышы – вирус. Грипптің қауіпі оның ... 1-2 ... ... Бас ... ... температура және озноб.
• Бұлшық еттердің ауруы.
• Жөтел, насморк.
Емделуі
Төсектік режим және изоляция.
Қөп сүйік ішкізу.
Дәрігерді шақырту.
Бөлмені желдету керек (проветривать), өйткені вирус ... ... ... ... ... ... зат ... (обмен веществнің) бұзылуына байланысты ауруы.
Белгілері
• Шөлдеу (жажда).
• Жиі және мол зәр ... ... ... зәр ... (недержание мочи).
• Салмақтың жоғалуы.
Емделуі
• Дәрігерлердің жедел кеңесі (консультацияы).
• Диета.
• Режим.
• Медициналық зерттеу.
АУРЛАР/ ДИАБЕТТІК КОМАСЫ.
Диабетпен ауратың адаммен екі ... ... ... ... ... төмен
түсуімен диетаның бұзылуі, толық тамақ ішпеуден, шаршағанынан себебінен
болады. Екінше ... ... ... мас ... ұқсап кетеді. Оны истен білуге болады.
Белгілері
Бет ағаруы, бас ауыруы, сусау, жүрек айну, жиі ... ... ... 15-20 ... ... ... күйі.
Сіздің әрекетіңіз
Егер адам санада болса, оған тәтті ... ...... шоколад, бал
немесе тәтті лимонад.
Егер адам санасыз болса, оны ... тез ғана ... ... ... ... ... кома ... болады, аурған адам өзіне инсулин
салуға үлгереді. Егер адам оны істуге ... оның ... ... ... ... ... исі бар ... Сананың жоғалуы.
Сіздің әрекетіңіз
Оны жатқызып тез ғана жедел жәрдемді шақырыңыз.
АУРЛАР/ ДИЗЕНТЕРИЯ.
Жүкпалы ауруы, тамақ және жуылмаған қол ... ... Бұл ... да ... ... ... Іштің өтуі.
• Іштін ауырғаны.
• 38 0С баратың температура.
• Әлсіздік, аппетиттің жоғалуі.
• Бас ... ... ... ... керек (изоляция).
• Тез арада дәрігерді шақырту.
• Аурудың госпитальға жатқызуға келісім беруі.
• АУрудың қолданған заттарын дезинфекциялау.
• Бөлмені дезинфекциалдау.
АУРЛАР/ ... ... ... ауа және ... қолданған заттары арқылы жұғады.
Дифтерияның басқа түрлері болады
• Дифтерия есінеу, сағат ... ... ... ... Дифтерия кезінде даусын өзгертеді және тамақ қимылды (голос сиплый),
жөтел т.б.
• Дифтерия ... ... ... созылмалы су ағады және демалуға
кедергіні жасайды.
• Дифтерия кезінде теріде бөлек ранасы жазылмайтын жара болып қалады
• Дифтерия көз ... ісіп ... ... Бас және ... ... ... Температураның көтерілуі.
• Аппетиттің жоғалуы.
• Жөтел, насморк.
• Қабыршақтар тамақта және мұрында жара жерлерінде.
Емделуі
Стационарлық жағдайда арнайы сывортканы ... ... ... ... ... ауырған адамды ауруханаға жатқызу.
Үйде жақсы дезинфекцияны жасау.
Ауырған адаммен ... ... ... ... ... ... гепатит).
Вирусты ауру, бауырдың (печень) ауру. Жуылмаған түлік, су, кір қол, ... ... ... ... ... период 7 күннен 50 күнге
дейін созылады.
Белгілері
* Жоғары температура.
* Іштің ауруы.
* Жүрек айнуы.
* Кал түссіз, адам терісі ... ... ... ... көз ... және тері сары түсті болады.
Емделуі
• Міндетті түрде ауруханаға жату.
• Диетаны сақтау.
• Прививкалар және ауыр жұмыстарға тиім салынады.
АУРЛАР/ ТІС ... ... ... ... ... теқ қана ... ... бірақ тіс ауруды адам өзі
басалады. Ол үшін аузынды тұзды ыстық сумен шаю керек. Осындай әрекет 2-3
сағатта ... ... ... тістен басқа десналар да ауырса, келесі әрекеттер көмектеседі:
• Гвозичный майға мақтаны салып аурып тұрған тіске ... ... ... ... ... жұқа ... саласының пластинкасын қою.
• Ауызынды шалфей отварімен шаю. Жарты сағаттың ішінде 3-5 рет жасау
керек.
АУРЛАР/ ЫҚЫЛЫҚ ... және ... ... ... ... себебінен пайда
болады. Егер адам қөп тамақ ішіп ... көп арақ ішіп ... ... ... ... ... болады?
← Демалуды тоқтатыныз және осындай күйде көп уақыт ... ... Егер бұл ... онда ... ... алып оған демалыңыз.
← Мұзды сорып көріңіз.
← Суды кішкентай мөлшерімен ішіп көріңіз.
Жоғарыда ... ... ... ... кету ... ... егер ықылық
адамның мазасын алып жалғаса берсе (бірнеше жұма, түнде де, ... ... онда ... теқ қана ... көмектесе алады.
АУРЛАР/ ИНСУЛЬТ (апоплексический удар).
Ми қан ... ... ... ... Осы ... ... бар. ... соғу шамалы әлсіздікке апарады. Аурған адам жүту және
сөйлеу қиындықа түседі. Қатты соғуы өте ауыр ... ... ... оң ... сол ... параличі.
← Оң жақтың паралич кезінде ... адам ... және ... ... алмайды.
← Сол жақтың паралич кезінде наукас адамның сол жақтың беті және ... ... ... ... ... ... ... егер адам санада болса, оны басымен иіктары жоғары болатындай етіп
жатқызу керек,
← сілейкей жақсы ағу үшін ... ... ... бұрыныз,
← адамның белбеуін босатыңыз,
← жедел жәрдемді шақырыңыз,
← адамға ішу және тамақты бермеңіз,
← сананы ... ... ... ... үшін ... адамды ішке
жатқызу керек.
АУРЛАР/ ИСТЕРИЯ (истерический синдром).
Бұл психикалық науқасы, қатты эмоционалдық реакциялармен ... ... ... және судорогамен, сезімнім (чувствительности)
жоғалуы, галлюцинациялар ж/е т.б. ... ... ... және ... ... ... Истерияның приступы бірнеше минуттан бірнеше сағатқа
дейін созылу ... ... ... ... ... дене ... ... бұрылады.
← Айқайлау, жылау, киімінді жырту.
← Немесе қатты кұлеу.
← Есіне талу (беспамятство).
Сіздің әретеніңіз
← Барлықтардың бөлмеден шуғуды сұраңыз.
← Адамды ... ... ... кейін адамды дәрігерге көрсетіңіз.
АУРЛАР/ КОНЪЮНКТИВИТ.
Қөздің және көз айналасының ісінуі (воспаление). Бұл жұқпалы ауру.
Белгілер
← Қатты немесе ... ... ... ... ... ... ... Жарықтан қорку (светобоязнь).
АУРЛАР/ КОРЬ.
Корь адам организмің әлсіретіп, басқа ауруларға жол ашады. Көрь ... ... ... ... өтуі ... ... ... мезгілі
9 күннен 11 күнге дейін. Корьмен аурған адамда иммунитет пайда болады.
Белгілер
Температураның көтерілуі.
Жөтел, насморк.
3-5 күннен кейін құлақтың артында, бетінде, денеде сыпь ... ... ... ... ... ... ... және изоляция.
Бөлмені қараңғылау (затемняют).
Денені жылы сумен сүртеді.
Ерінді гигиенолық памадамен жағу, көзінді шәймен сүрті және ауызынды тамақ
ішкеннен кейін шаю.
Керекті жағдайда ... ... беру ... ... ... ... ... ақ қызыл (розовые) іздердің пайда ... ... (зуд) ... ... ... Суық ... ... қарсы дәрілер.
АУРЛАР/ КРАСНУХА.
Ауа арқылы таралатың жүкпалы ауру. Аурып болғаннан ... ... ... ... ... 1-3 ... ... краснуға балаға да жүғады. Бұл ауруда
бала өліп қалу немесе пороктармен туі мүмкін. Сондықтан екі ... осы ... ... ... және ... ... ... жасатқызу.
Белгілер
← Озноб, әлсіздік, температураның көтерілуі.
← Лимф тұйідардың ісіу.
← Ақ-қызғылт сыпь ... ... ... ... арқада пайда
болуы.Сыпь екі күннен кейін ізді қалдырмай жоғалады.
Емделуі
← Дәрігерді шақырту.
← Төсектік режим және изоляция.
← Диета
АУРЛАР/ МАСТИТ (грудница).
Сүт железаның ... ... ... ... ... ... С ... көтерілуі мүмкін.
Бас ауруы.
Сүт железаның қатаю және қызаруы.
Көлемі өсуі.
Емделуі
← Дәрігерге ... Сүт ... биік ... ... положение) және бюстгалтермен
қыспайды.
← Марлядан компресс арақтан ... ... ... ... ... адамға ауа арқылы таралады.
Белгілер
← 400 С температураның көтерілуі.
← Бастың қатты ауруы.
← Жүрек аунуі. Сананың жоғалуі ... тез ... Ауру өте ... ... адам өліп қалу ... және
жазылғаннан кейін естімеу, көз көрмеу, слабоумие, паралич болу мүмкін.
АУРЛАР/ ПОЛИОМИЕЛИТ (баланың параличі).
Жүқпалы ауру. Сүйікта және ... ... көп ... бойы сақталынуі
мүмкін. Инкубациондық уақыты 4-8 күн.
Белгілер
← Температураның көтерілуі.
← Ас қазанның бұзылуі (растройство желудка).
... ... Үйкі ... Бас ауруі.
Емделуі
Аурғаннан кейн бір жұмадан кейін температура төмен түседі және адам жазыла
бастайды. ... ... ... ... ... және ... ... дамуі
мүмкін. Осы кезде профилактикалық прививкаларды жасау керек.
АУРЛАР/ ПОТНИЦА.
Белгілер
Тер жабылған жерлеріде және ... ... ... ... Ауа ... және ... душ.
← Жарақат жерін балалық креммен жағу және талькті себу.
... бор ... ... ... ... ... САЛЬМОНЕЛЛЕЗ.
Белгілері
← Аяқ астынан температураның көтерілуі 38-400С дейін.
← Тәулігіне 10-15 рет іштің өтуі.
← Әлсіздік, жетіспеушілік (недомогание).
Емделуі
Тез арада дәрігерді шақыру керек.
АУРЛАР/ ... ... ... қатты көтерілуі.
← Құлақтың астыңғы жағының ісуі.
← Әлсіздік (вялость), тамаққа мәбемінің болмауы.
Емделуі
← Үш күн бойы сырқатты үйде ұстау керек.
← Егер ... ... ... ... ... дәрі беру ... ... адамға сұйық тамақ беру керек, өйткені оңай жұту үшін.
Имунитет пайда болады – свинка аурумен 2 рет ауырмайды.
АУРЛАР/ ЖҮРЕК ҰСТАУЫ.
Бірнеше апта ... ... ... ... адамның ас қорыту жүйесі нашар,
тез шаршайды және қиын демалады. Бірақ жүрек ұстауы әрқашанда аяқ ... ... ... ауруы, бірте-бірте аяқ, қол және мойынға жайла бастайды.
← Сырқат тұншығады, қатты терлейді, басының ... ... ... беру ... Егер ... ... ... жатса, оны жартылай жатқызыңыз, бас
жағына ... ... ... бүктеп қою керек, және тізесін бүгіп
астына биіктеу зат қою керек.
← Дәрігерді шақырыңыз.
... жаға ... ... ... белбеунде босату,
галстугін шешу керек.
← Оған шешуге де, жеуге де жол бермеңіз.
← Оған бекерден-бекер қозғалуына жол бермеңіз.
... ес ... ... ет ... ... және ... етіп ... Өз бетіңізше жүрекке массаж істемеңіз, бұл
одан сайын асқындып жіберу мүмкін.
АУРЛАР/ ... ... ауа ... ... ... қатар заттар арқылы, сырқат
қолданған заттардан. Жиі-жиі ... ... ... де ... ... ... ... бүйректің аурғаны одан сайын ауыра береді. ... ... ... жүрекке зақым келтіреді.
Белгілер
← Басың және бұлшық еттің ауруы.
← Тәбеттің қашуы.
← Озноб.
← Әлсіздік.
← Температураның көтерілуі.
... ... су ... ... ... ... ... СОҚЫРЛЫҚ (амовроз).
Бірдестен көзіңнің көрмей қалуы әр түрлі жағдайда болуы мүмкін, олардың
бірі қауіпті, бірі ... ... ... ... ашық ... болады, көздің нашар көруі де, мигрень
ауру әсерінен болады. Көбінде 30 ... ... көз ... ... қайтып
келеді және бас ауру пайда болады.
Егер сізде бұл бірінші рет болса, дәрігерге көрініңіз, ол сізге тағы ... ... ... не ... ... екенін айтады.
ҚАРЛЫ СОҚЫРЛЫҚ (Снежная слепота)
Қарлы соқырлық әсіресе альпинистер мен туристерде жиі кездеседі, кім көзін
қара шүбірекпен ... ... қар ... жерде болғанда. Ультрафиолетті
күннің сәулесі, қармен шағылысып көздің көремуіне әкеп соқтырады.
Бұл жағдайда тез арада көзін қара шүбірекпен ... ... ... ... дәл ... дәрігерге жеткізсе, көздің көруі 1-2 күнде келеді.
ЖҮҚА ҚАБАҚТЫҢ ТҮСУІ (Нарушение кровообращения в сосудистой оболочке ... ... ... ... бұлдырлауы, көздің қатты ауруы, бұл қөздің
жұқа қабақшасының артериалдық қысымның қөтерілуі себебінен болуы ... ... тез ... ... бару ... ... ... көздің
көруін келтіруге болады.
ГЛАУКОМА.
Бірдестен көздің ауруы, бұлдырауымен ... Бұл ... ... ... ... және әйелдер Глаукома көбіне кешке ауыр стресс күнде
шаршағанда болады. Бұл ... ауру ... ... ... көмек керек, оны
біріншіден жарық бөлмеге отырғызу керек. Операция және дәрілер көз ... ... ... ауру, имун жүйенің клеткаларына әсер етеді. ... ... ... қан күйю ... ... процедураларда,
шприц стерелизацияланбағанан кезде жүғады.
Белгілер
Аурғаннан кейін 2-4 жұмадан кейін темепратура ... ... ... ... лимф түйіндар, бауыр, селезенка үлкееді, сүйік стул
пайда болады. Кейбір жағдайда бас ауру ж/е ... айну ... ... ... ... ... болады, бірақ одан кейін температураның көтерілуі,
теріде гнойничоктар, іш өтуі және ... ару ... ... ... СТОБНЯК.
Инфекциондық ауру, нерв жүйесіне әсер етеді, бұлшық еттін судорогаға апарып
соғады. Жүгу қоздырғыштың ашық ... ... ... ... түскенде
болады.
Белгілер
← Әлсіздік, температураның көтерілуі.
← Жүту аурға түседі.
← Бас ауру және қатты терлеу.
← Бұлшық еттің судорогалар.
Емделуі
Дәрігерді тез ... ... ... ... ... ... ВЫКИДЫШТЫҢ ҚАУІПТІГІ.
Баланы көтергеннен кейін 4-5 жұмадан кейін болу мүмкін.
Белгілер
← Влагалищеден қан ағады және ... ... ... ... әлде ... ... өйткені ол өз орында қалады.
Әйелдер консультцияға және ауруханаға сақталыну үшін жату керек.
Егер аурудың приступтары пайда болса, онда қатты қан ағу ... ... ... міндетті түрде болады.
Әйел адамды төсекке жатқызу керек.
Жедел жәрдемді шақырту керек.
АУРЛАР/ ФУРУНКУЛАР.
Фурункулар – бұл ... ... ... ісуі себебінен болады.
Фурункул көбіне бетінде, қолында және ягодицада болады.
Аурудың себебтері – гигиенаның жоқтығы, обработка ... ... ... қан ... Егер ... ... ... оны антисептикалық мазьбен жағыңыз.
← Егер денеде көп фурункулар пайда болса дәрігерге жолығыңыз.
← Егер ... ... ... оған таза ... ... ... Егер фурункулдің басы сформироваться етпесе,онда бұл жеріне ыстық
компрессті, пісірілген жұмыртқаны немесе пісірілген ... ... ... ... Бас ... ... ... және арқаның қатаю.
← Бұлшық еттің қатаю.
← Үйқының келу.
← Жоғары температура.
← Кейбір жағдайда судорогалар.
Емделуі
Тез арада дәрігерді шақырту.
АУРЛАР/ ЭПИЛЕПИКАЛЫҚ ПРИПАДОК.
Эпилепсия – бұл нерв ... ... ... ... ... адам санасын жоғалтады және ... ... ... приступ бірден кейін бірі болу мүмкін.
← Приступ ... ... ... ... ... секунда қатаяды,
содан кейін денесе конвульсияда извиваться етіп, ерінде пена пайда
болады.
← Припадок біткеннен ... адам ... ... ... ... ... Науқас адамды үстамаңыз және оның ... ... ... ... ... ... тазалауға ұмтылыныз.
← Науқас адамның демалудыны жеңілдетіңіз. Галстук, көйлектің жағасын
шешіңіз. Бастың астына жұмсақ бір затты қойыңыз.
← Адамның ... ... ... ... тоқтағаннан кейін адамды кеудеге аударыңыз.
← Адам есін жинағаннан кейін оған су ішкізіңіз.

Пән: ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 120 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азаматтық қорғаныс күштерінің халық өмір қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі рөлі мен міндеттері. Бейбітшілік және соғыс кезіндегі төтенше жағдайлар6 бет
Мектеп өмір қауіпсіздігі78 бет
Қоршаған ортаны қорғау және өмір тіршілігінің қауіпсіздігі10 бет
Өмір тіршілігінің қауіпсіздігі21 бет
Медицина қызметкерлерінің техникалық қауіпсіздігі4 бет
Тіршілік қауіпсіздігі негіздері туралы35 бет
ТЖ тұрғындарды қорғау формалары. Ұжымдық және жеке қорғану құралдары. Санитарлы өңдеу Алкогализм, шылым шегу, нашақорлық және адам денсаулығы мәселелері. Автономды өмір сүру жағдайында тіршілік ету аймағының ерекшілігін бағдарлау6 бет
Ультрадыбыстық зерттеу: міндеттері, проблемасы және шешу жолдары10 бет
Әбілғазыұлы Арынғазы3 бет
Тіршілік қауіпсіздік негіздері95 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь