ҚР банк жүйесінің қалыптасуы мен дамуын қарастыру

Жоспар:
1) ҚР банк жүйесінің қалыптасуы мен дамуын қарастыру
2)Шетелдердің ғаламдық қаржы дағдарысын игеру тәжірибелеріне тоқталу
3) Қаржы дағдарысы кезіндегі Қазақстанның коммерциялық банк жүйесінің 2007.2009 жылдардағы жағдайын бағалау және талдау жасау
4) Қаржылық дағдарыс жағдайында коммерциялық банктердің өтімділігін қамтамасыз ету мәселелерін ашу
5) Қазақстан үшін әлемдік дағдарыс салдарларын жою мен банк жүйесін тұрақтандыру бағдарламаларын қарастыру
        
        Кіріспе
Жұмыстың өзектілігі. Нарықтық экономика жағдайында банктердің
қызметінің ... зор, олар ... ... ақша ... ... ... мен аймақтар, кәсіпорындар мен халықтар
арасында қайта ... ... ... ... ... ... ... келгенде қоғамдық байлықты көбейтуге негіз
қалайды.
Негізінен ... ... бос ақша ... ... ... оның қарыз капиталына айналдыру, кәсіпорындарға, мемлекетке,
жеке адамдарға ... ... ... ... ... ... айналымын реттеу, ... ... ... ... және ... ... беру сияқты қызметтер атқарады.
Банк – нағыз өндіруші күш болып табылады. Банк ... ... ... ол ... ... ете ... және ... сонымен
бірге қоғамның байлық қорын арттыра ... ... ... ... және ... ... алмасуын жүзеге асыруға бірден бір
қабілетті. Экономиканың ... ... ... ... ... ... тұжырым, бірақ: банктің активтілігін қарастыра отырып та, қоғамның
жалпы экономикалық дамуын ... ... ... бизнеспен айналысатын өзінше өзгешелігі бар ... ... Ол ... ... ... ... ... мұқтаж
кәсіпорынға, ұйымға, кооперативке, халыққа, мемлекетке, төлем ... ... ... ... ... ... жаһандық деңгейдегі өзекті
мәселелердің бірі әлемдік қаржы дағдарысы екендігі белгілі.
Мемлекет ... ... ... банк ... байланысты. Ел ... ... ... ... ... ... онжылдық – жаңа экономикалық өрлеу –
Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері” атты Жолдауында еліміздегі қаржы ... мен ... ... ... жаңа міндеттер
айқындалғандығы белгілі. ... банк ... ... міндеттемелері
үлесінің оның міндеттемелерінің жиынтық көлемінде төмендеуін қамтамасыз ету
және банктердің экономикаға оның ... ... ... келуі мен
дамуына жігерлі түрде әсерін ... ... Банк ... ... экономикалық тұрақтылығы үшін өте маңызды. ... ... банк ... ... ... тойтарыс беріп және
болашақта қарыштап дамуы жұмыстың өзектілігі болып табылады.
2007 жылдың екінші жартысында басталған ... ... ... ... банк ... дамуына елеулі түрде әсер етті. Бұл
отандық банктердің ... ... ... тарту мүмкіндіктерін
төмендетуде, ал, ізінше, ішкі экономикаға несие беру ... ... ... ... әлемдік нарықтағы азық-түлік тауарлары бағасының
шапшаң көтерілуі салдарынан экономикаға ... ... ... ... қаржы дағдарысы әлемдік қаржы жүйесінің
шеңберінен шығып, нақты секторларға да ... ... ... бастады. Оның
басты әсері әлемдік экономиканың өсу қарқынының, тауарлар мен ... ... ... ... ... ... ... байқалуда.
Қазақстан Республикасының Үкіметі, Ұлттық Банкі мен Қаржы нарығы мен
қаржы ұйымдарын реттеу және қадағалау агенттігі әлемдік ... және ... ... ... ... ... ... бірінші
кезектегі шаралар кешенін жедел қабылдады және іске асырды.
Өтімділіктің жаһандық тапшылығын тудырған қаржы ... ... ... қаржы жүйесінің шеңберінен шықты және нақты секторға едәуір
теріс әсер етті. Осының нәтижесінде әлемдік ... өсу ... ... ... тауарлар мен қызмет көрсетулерге жаһандық сұраныстың
баяулауы байқалады.Бұл отандық экономиканы тұрақтандыру және оңалту ... ... ... ... ... ... ... Үкіметінің, Ұлттық Банкінің және Қаржы нарығы
мен қаржы ұйымдарын реттеу және қадағалау агенттігінің Экономиканы және
қаржы ... ... ... 2009 – 2010 ... арналған
бірлескен іс-қимыл жоспары ... ... ... ... үшін ... және жаһандық дағдарыстың
Қазақстандағы әлеуметтік-экономикалық ахуалға ... ... ... ... ... ... өсу үшін ... негізді қамтамасыз
етуге бағытталған шаралар кешенін айқындайды.
Жұмыстың негізгі мақсаты – ғаламдық дағдарыс жағдайындағы ... банк ... ... ... ... қаржылық
жағдайына талдау жасау және дамуындағы мәселелерді анықтау, жетілдіру
шараларын ... ... ... ... кең ... ... ... дамыған мемлекетті
елестете алмаймыз. Банктер экономикадағы негізгі қозғаушы тетік қызметін
атқарады, яғни олар арқылы мемлекеттің ... ... ... болады.
Диссертациялық зерттеудің қойылған мақсаттарына сәйкес келесідей
негізгі міндеттер ... ҚР банк ... ... мен ... қарастыру
2)Шетелдердің ғаламдық қаржы дағдарысын игеру тәжірибелеріне тоқталу
3) Қаржы ... ... ... ... банк жүйесінің
2007-2009 жылдардағы жағдайын бағалау және талдау жасау
4) Қаржылық дағдарыс жағдайында коммерциялық ... ... ету ... ашу
5) Қазақстан үшін әлемдік дағдарыс салдарларын жою мен банк жүйесін
тұрақтандыру бағдарламаларын қарастыру
Зерттеу объектісі – ... ... ... ... ... дағдарысының
Қазақстанның коммерциялық банктерінің қызметіне әсер етуін талдау.
Зерттеу пәні – қазіргі кездегі Қазақстан Республикасының ... ... ... және ... ... ғылыми жаңалығы - банктік жүйенің ... ... және ... ... ұлғайту; бюджеттің уақытша бос ... ... ... орналастыру арқылы банктердің
өтімділігін қамтамасыз ету; ... және ... ... ... ... ... ... апробациясы және жариялануы - диссертациялық жұмыстың
негізгі ... мен ... ... ... ... ... «Қазіргі кездегі ҚР-ның экономикасындағы
аграрлық саланың даму басымдықтары» атты ... ... ... Семей қаласы ҚазҚЭА -11 желтоқсан 2009 жыл; ... ... ... ... ... ... сапасын бағалау» ҚазҚЭА
Хабаршысы №1(6), 2010жыл; «Коммерциялық банктердің өтімділігін қамтамасыз
ету мәселелері» ... ... жері ... ... №2(7), ... жұмыстың көлемі мен құрылымы. Диссертациялық жұмыс
мазмұннан, кіріспеден, негізгі бөлім мен ... және ... ... ... ... ... ... негізгі көлемі 64 бет,
соның ішінде 9 кесте, 9 сурет, қосымшалар келтірілген.
1 Қазақстанның банк ... ... ... аспектілері
1.1 Банк жүйесінің қалыптасуы мен дамуының концептуальдық негізі
Қазақстан банк жүйесінің қалыптасу процесінің ... ... ... банк ... ... ... дейінгі Ресей мен КСРО
тарихымен тығыз байланысты. Патшалық Ресейдің банк жүйесіне мыналар кіреді:
Мемлекеттік ... ... ... өзара кредит қоғамдары, ... ... ... ... және ... ... мекемелері.
Ресей мемлекеттік банкі (өз қызметін 1860 жылы бастаған) бүкіл кредит
жүйесіндегі Орталық банкі болды. Оған қағаз ақшаларды айналымға ... ... ... ... ... ... 1914 ... коммерциялық банктердің салымдары мен ағымдағы есептерінің
жартысынан астамын, есеп-ссуда операцияларының 1/3-ке жуығын өзіне ... Өзге ... ... ... бір ... ... банкі банктерді ғана емес, сондай-ақ өнеркәсіпті, сауданы,
дайындауды да ... 1914 ... ... оның 10 ... 124 ... мемлекеттік қазынашылықтың 791 тіркеме кассасы болды.
Акционерлік коммерциялық банктер (743 филиалы бар 47 банк) ссуда
капиталы ... ... ... ие ... 1914 жылға таман шоғырланудың
жоғары деңгейіне жетті.
Орташа және ұсақ буржуазияға қызмет ... үшін ... ... ... істеді: өзара кредит қоғамдары (11081), қалалық ... (343) ... ... жүйесі мемлекеттік дворяндық жер ... ... жер ... 10 ... жер ... 36 қалалық
кредит банктерінен және ипотекалық кредиттің өзге де банктерінен тұрды.
Өзге кредит ... ... ... ... ... қызмет
көрсететін кредит кооперациясы ... кең ... Ол ... және ... ... ... жылы ... төңкерісінен кейін бенк ісін ... ... ... ... ... Елде ... банк
құрылды, кейіннен, жеке меншік ... және ... ... ... ... тиесілі салалық және аумақтық
банктер құрылды. Мемлекеттік еңбек жинақ кассалары банк жүйесі буындарының
біріне айналды. ... ... бір ... кеңес өкіметінің
алғашқы жылдары кооперативтік және жеке меншік, мемлекеттік-капиталстік,
соның ... ... ... ... ... емес ... де құрылды. 1922 жылы ауыл және ұсақ ... ... ... ... және ... ... мен олардың
одақтары ұйымдастырылды. 1924 жылы ауылшаруашылық кооперациясына салымдар
қабылдау, қарыз беру және есеп айырысуда делдалдық ... ... ... ... ... ... 1926 ... 1 сәуірде КСРО-да 16185
серіктестік, олардың ішінде 2426 кредит және қарыз-жинақ серіктестігі ... ... бар 12424 ауыл ... ... ... ... бастап жеке меншік сауданы, өнеркәсіпті кредиттеу үшін
өзара кредит беру ... ... ... ... ... акционерлік Оңтүстік-Шығыс банкі және ... ... ... ... ... ... орай ... және
жеке меншік кредиттік органдар өз маңызын жоғалтып, өмір сүруін доғарды.
Ауыл шаруашылығын ... ... ... ... ... ... жылы ... жекеменшік сектордың сауда және ... ... ... ... ... қызметін тежеді. Өзге ... ... ... ... ... ... ... Промбанкке, Цекомбанкке, Орталық Ауылшарбанккке және басқаларға
берілді.
1930-1932 жылдары КСРО-да жүргізілген кредиттік реформаның нәтижесінде
жаңа ... ... ... ... ... ... ... және кредиттеу үшін 4 арнайы банк құрылды.
Өнеркәсіп пен электр шаруашылығын ұзақ мерзімге кредиттеу банкінен
қайта құрылған Өнеркәсіпті және ... ... ... ... ... ... бөлініп шықты. Ол 1959 жылы КСРО ... ... ... ... кредиттік серіктестіктер мен республикалық ауыл
шаруашылық банктерінің ... ... ... жер ... ... ... ... 1959 жылы таратылып, оның
функциялары КСРО Госбанкі (Мембанк) мен Стройбанкі арасында бөлінді.
Бүкіл ... ... ... негізінде Кооперацияның күрделі
құрылысын қаржыландыру банкі (Всекобанк) ... 1936 жылы ... оның ... мен пассивтері жаңадан құрылған КСРО Торгбанкіне
берілді, ол өз кезегінде 1959 жылы таратылды.
Коммуналдық және тұрғын үй ... ... ... ... жылы ... оның ... КСРО Стройбанкі мен Госбанкі арасында
бөлінді [6].
Осы салалық банктердің ... да ... ... және ... кредиттеумен айналысты. Ал КСРО Госбанкінде халық шаруашылығының
барлық салаларын қысқа мерзімге кредиттеу ... ... ... орталық және жетекші буыны ретінде КСРО Госбанкінің ролі өсе түсті.
Барлық кәсіпорындар мен ... есеп ... және ... ... ... ... одақтас республикаларда, соның ішінде Қазақстанда да барлық
банктердің республикалық мекемелері ұйымдастырылды. Бұл орайда банк ... ... банк ... ... ... ... қандай да болмасын жергілікті тәртіптерді белгілеуге жол бермеу
принципі ... ақша ... бір ... ... принципі жүзеге
асырылды, яғни әрбір кәсіпорын, ұйым немесе мекеме бір банкте есеп айырысу
немесе ағымдағы есебіне ие бола ... Осы ... олар өз ... ... пен ... ақша ... сол арқылы барлық қолма-қол ақшасыз есеп
айырысуларын ... банк ... ... ... ... ... КСРО Госбанкі мен Стройбанкі мекемелерінің негізінде
Промсртойбанк, Агропромбанк және ... ... КСРО ... ... ... кассалары негізінде Сберагательный (Жинақ) банк, ал
Внешторгбанк негізінде Внешэкономбанк ... КСРО ... ... ... ... және ... айырысу қызметтерін көрсетуді доғарды.
Ол елдің Орталық банкі болып жарияланды.
КСРО ... ... ... ... ... салымдар
жүйесінің тиімділігін арттыру, сондай-ақ өнеркәсіпте, құрылыста, көлік пен
байланыста, КСРО Госнабы (Мемелекеттік қамтамысыз ету ... ... ... ... Банк осы ... ... мен ... айырысу, қарыз және басқа есептерін жүргізді. Агроөнеркәсіптік кешен
кәсіпорындарына КСРО Агропромбанкі де осындай кешенді кредит-есеп ... ... ... ... ... кәсіпорындары және ұйымдарымен
КСРО Жилсоцбанкі айналысса, КСРО Сбербанкі халыққа қызмет ... ... ... операциялары бойынша есеп айырысуды
ұйымдастыруду мен жүргізуді қамтамасыз етті [7].
Мамандандырылған банктер ... ... ... бойынша
түзілді. Одақтас республикаларда республикалық банктер, өлкелер мен
облыстарды ... ... ... ... қала деңгейінде
банктердің өз мекемелері болды. Олар ... ... ... ... ... клиенттері осы ауданда басым болатын мамандандырылған
банктердің бірден-бір мекемесі болды. КСРО ... ... әр ... бен ... ... бұл ... тыс ... Мамандандырылған
банктердің (Сбербанктен басқалары) төменгі буыны мамандануына ... ... ... ... қызмет көрсетті. Шын мәнінде
банктердің мамандандырылуы ... ... ған ... ал ... ... ... ... айналды. Оларға ауданның барлық
клиенттеріне, яғни барлық салалар кәсіпорындарының ... ... ... ... саны ... 4 кредиттік жоспары болды. Аталған
банктердің салалық қатыстылығ олардың ... ... ... ... ең ... ... ресурстарын қалыптастыруға
байланысты бірқатар проблемаларды туғызды. Бұл қаржыны өзара аймақаралық
есеп айырысу жүйесі арқылы банктен банкке ... құю ... ... ... банк өз ... ... жұмыс істеулері үшін КСРО
Госбанкінде ашылған ... ... ... ... есеп
айырысуға көшу қажет болды.
Госбанктен бөлінген ... ... ... ... ретінде жұмыс істеді, әрбір банк белгілі бір салада (өнеркәсіп,
құрылыс, ауыл ... ... ... ... ие болды. Олар
тапсырмаға ... өз ... осы ... ... мен ... ... оларды аса төмен пайызбен
кредиттеп келді. Бұл банктердің ... ... ... ... ... ... ... басым болатын[7].
Жалпы алғанда банктерді мамандандыру идеясы банк жүйесінің жұмысын
былықтырып жіберді, ол монополияландырудан босатқан жоқ, ... ... ... ... оның ... ... ... болып, толып
жатқан буын-түйіндерімен сипатталды, шығыны көп, пайдасы аз болды, төменгі
буындар әлсірегенде жоғары буынның ... ... өсе ... ... ролі ... ... төмендеді, ол мамандандырылған банктердің
жұмысына пәрменді ықпал ете алмады.
Осы жағдайда банк реформасын жүргізу, батыстық ... ... ... екі ... жүйесіне көшуді жүзеге асыру бірден-бір дұрыс жол
болатын.
Банк құрылымын қайта құру госбанктің банк ісін ... ... еді. 1988 ... дейін КСРО Госбанкі Орталық, коммерциялық және
инвестициялық банктердің функцияларын ... ... ... ... ... КСРО Сройбанкінің Қазақ Республикалық кеңсесі қалада,
өнеркәсіпте, ... және ... ... да ... ... көрсетті. Акционерлік негізде жұмыс істеген КРСО Внешторгбанкі
валюталық және валютамен жүргізілген ... ... ... ... ... ... банк жүйесінде 70 жыл ішінде қатаң
орталықтандыру мен ... ... ... ету ... пен ұсақ жөн ... ... шаруашылық органдарды
қақпақылға салушылық басым болды.
Ақша-кредит қатынастарының қалыптасқан тәжірибесі туындап келе жатқан
нарықтық қатынастарға сәйкес келмеді.
Социалистік ... ... ... нарығының ғасырлар бойы
қалыптасатын институттары мен құралдары мақсатты түрде жойылды. Утопиялық
идеологиялық тұжырымдамалардың негізінде бүкіл ... ... ... ... ... ... жарыс пен тәуекел элементтерін толықтай
жойған КСРО Госбанкі түріндегі кеспірсіз ... ... ... жылғы желтоқсанда егемендік алғаннан кейін Қазақстан нарықтық
экономика талаптарына жауап беретін өзіндік банк жүйесін құруға ... ... ... елде банк ... және екі ... жүйесін құрудың бастамасы болған «Қазақ КСР-індегі банктер және банк
қызметі туралы» Заң қабылданды. ... ... банк ... ... банкі болып қайта құрылып, облыстық басқармаларымен
және бөлімшелерімен бірінші деңгейді құрады. Республикалық Промстройбанк
акционерлік-коммерциялық Тұранбанк ... ... ... ... ... акционерлік-коммерциялық банкі,
Республикалық Сбербанк-Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... 1993 жылы бұл банктер
акционерлік банктер болып, ал ... ... ... Халық
банкі болып аталды.
1989 жылдан бастап алғашқы коммерциялық, аралас, кооперативтік, жеке
меншік банктер пайда бола бастады. Осы жылы ... ... ... ... ... Кейіннен банктер саны күртөсті.
1933 жылғы шілдеде ҚР Банктер ассоциациясы құрылды. Сөйтіп, 1988 бен ... ... ... ... банк ... ... ... болды.
1992 жылдан 1993 жылдың соңына дейінгі кезең ақша реформасы мен банк
жүйесін қалыптастырудың ... ... ... ... ... ... банк
функцияларын атқаруға біртіндеп көшуі, коммерциялық банктердің экстенсивті
түрде қалыптастырылып, дамуы оның негізгі белгілері ... ... ... ... ... ... болуына қуатты түрткі
болды: нақ сол кезеңнен бастап банк жүйесінің ... ... және ... дамуы бастау алды. Ұлттық валютаның енгізілуі Ұлттық
банктен ... ... ... мен ... ... жөнінде белсенді
шаралар қабылдауды талап етті. Ұлттық банктің тәжірибесінің ... ... ... жұмыс тәжірибесінің жоқтығына байланысты тұрақты ұлттық
валюта идеясы 1994 жылдың орта тұсына дейін қиял ... ... Сол ... ... алу ... бюджет зәрулігін қаржыландыру практикасы еріксіз
сақталды. Ұлттық банк пен Үкімет ... ... ... ... осыдан көрінді.
1994 жылғы қыркүйекте банктердің меншікті капиталының өтімділігін
арттыру мақсатымен екінші ... ... ... ... қойылған талаптар қатайтылды. Жарғылық қорды ақшалай емес
құралдармен ... ... ... коммерциялық банктердің Ұлттық банкте
депозитке құйылған қаржысын қайта алуды көздейтін резервтеудің жаңа ... ... ... ... ... үшін ақы төлеу енгізілді.
Анағұрлым тиімді болып табылатын резервтеудің балама тәртібін жүзеге асыру
жөнінде банктерге рұқсат берілді. Ақы ... ... ... сай етіп ... 1995 ... 1 ... 237 банк ... олардың
25-інің валюта лицензиясы бар еді және жарғылық қор ... ... ең ірі ... ... ... Жалпы санаттағы банктер
ішінде 8 банктің ғана жарғылық қоры 5 млн ... және одан ... ... жылы ... банк ... негізі болған екі заң
қабылданды, 1995 жылы 30 ... ... «ҚР ... ... ... Заң және 199 ... 31 ... «Қазақстан Республикасындағы банктер
және банк қызметі туралы» №2444 Заң. ... ... ... ... ... ... банкі және банк жүйесінің бірінші дейгейі ретіндегі
мәртебесі, қызметінің ... ... ... ... мен өкілеттіктері нақты белгіленді.
Екінші Заңда да банк мәртебесі, банк жүйесі, банк ... ... ... ... құру, қайта құру, тарату, банк
қызметін жүзеге асыру және ... ... ... ... ... мен ... айқын көрсетілді.
Осы заңдар қабылданғаннан кейін ... банк ... ... басты мақсаты болып табылған банк жүйесінің сандық
тұрғыдан сығымдалуы басталды. Банктердің ... ... ... ... ... ... қатайту және банктер ... ... ... қол жеткізілді. Барлық банктердің қызметін сапалық
жағынан жақсарту және әлемдік стандарттарға жақындайтын банктер ... ... ... құру ... ... басты міндеті болды.
Ұлттық банк төмендегі классикалық ақша-кредит құралдарын пайдаланды:
- қайта қаржыландыру кредиттері көлемін реттеу;
- қайта ... ... ... ретеу;
- міндетті резервтер тетігін пайдалану;
- мемлекеттік құнды қағаздармен операциялар жүргізу;
- Ұлттық ... ... ... ... ... кезең ішінде банк мекемелері желісінің тұрақты кему
тенденциясы байқалып, 1995 жылдың соңында Ұлттық банктің банк операцияларын
жүргізуге берген лицензиялары бар 130 ... ... банк (1306 ... ... олардың саны 1995 жылғы 1 қаңтармен салыстырғанда ширекке,
1994 ... 1 ... ... үштің біріне кеміді. Республикада
өнеркәсіп орындарының қаржылық ... ... банк ... ... ... ... кредитің өсуі), сөйтіп,
банктер ... ... ... ... ... ... мәжбүр болды. Олардың
жарғылық капиталының мөлшері 20 мың теңгеден әрі ауытқып, ... ... ... теңгені құрады, мұның өзі 1995 жылғы қаңтармен салыстырғанда 1,4 ... ... ... ... 62 банк ... ... ... кешкенімен, іс
жүзінде 6-ақ банк ... Кей ... бұл ... тура 2 ... ... проблемалар Ресейде де орын алды, мұнда 1995 жылы 315 банк
жабылуға тиіс ... ... ... 6 банк ... ... кезде
банктерді тарату тетігі анағұрлым пысықталған және соншалықты ұзық уақытқа
созылмайды. Сонымен 1998 жылғы 1 қаңтарда 77 банк ... ... ... ретіндеҰлттық банк банк секторында жүріп
жатқан ... ... ... беру үшін ... ... Мәселен,
банктердің қосылуы сияқты кейбір процестер бей-берекет жүрмейтін ... оң ... ... ... ... ... банктер бойынша
консервация тәртібі енгізілуі ... ... Ұзақ ... бойы
Агроөнеркәсіпбанкі санация тәртібінде тұрды. Алайда шамалы уақыт жұмыс
істеп, ол ... ... да 2004 жыл оның ... ... АҚ
құрылды. Алайда ол да өз ішінара тағдырынан тайқып кете ... ... ... мен ... салдарынан 2005 жылы сот шешімімен қауқарсыз деп
танылып, күшпен таратылды.
19995 жылдан бастап Ұлттық банк ... ... ... қызметне
араласудың келесі бір мүмкіндігін көрсетті. Аса ірі Әлембанк аз уақыт
Ұлттық ... ... ... ... ... банк ... қосу тетігін қолданды. Сөйтіп, 19996 жылы Тұран және Әлем ... ... 1997 жылы ... мен ... ... нарығындағы ахуалды өзгертудің келесі бір әдісі шетел банктерін
Қазақстан нарығына жіберу, ... ... ... ... банктерді
олардың сатып алуына жағдай жасау болып табылады[7].
Банк жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін ... ... қоры ... ... ... барлық депозиттік банктер оған
мүше болып табылады.
Қадағалау жөніндегі Базель комитетінің талаптарына сәйкес банктердің
бухгалтерлік есептің (БЕХС) және ... ... ... ... ... банк ... ... міндеттерінің, оның
нәтижелерінің бірі ... ... ... ауыманда бенктердің бухгалтерлік есептің халықаралық
стандарттарына көшу жөніндегі ... ... ... 1995 ... ... ... ... және өзге ... ... есеп пен ... ... ... ... қамтамасыз ететін банк жүйесінің бухгалтерлік есебін
реформалау аяқталды деуге балады.
Бағдарлама жұмыс істеген мерзім ішінде ... ... және ... ... жаңа есеп ... толық енгізілді, оларды қаржы
нарығы ... ... ... статистикасы, ұлттық есептер үшін
маңызды мәні бар жаңа ақпарат қалыптастыруға мүмкіндік беретін халықаралық
стандарттарға ... ... ... ақша-кредит саясатын, нормативтік
ережелердің орындалуын талдау, ... және оған ... ... ... ... ... жөніндегі шешім қабылдау үшін ... ... ... ... базаны жасаумен, қызметкерлерді даярлаумен
және қайта даярлаумен қарат жүргізіледі.
Мұнымен ... ... ... бойынша жүргізілетін
бухгалтерлік есептің жаңа жүйесіненегізделген банк қызметінің ішкі және
сыртқы ... ... ... туралы нормативтік база жасалды.
Орта мерзімді ... ... ... ... және ... ... ... қамтамасыз
ететін халықаралық стандарттарға негізделген есептердің жаңа ... ... ... жаңа ... ... енгізу көзделген
болатын.
1998 жылы ҚР Ұлттық банкі ... ... ... ... көшу ... туралы» қаулы қабылданды, оған сәйкес екінші
деңгейдегі 30 банк ... ... ... олар ... 2000 жылдың соңында жетуге тиіс болытын. Қалған 17 банк ... ... ... болмаса ірі банктерге сіңіп кетпек.
Аталған қаулы банк реформасы барысында толық көлемде орнатылады.
Қазіргі ... 34 банк ... ... ... халықаралық стандартаға көшті,
бұларда бухгарлтерлік есеп пен қаржы есептегі халықаралық стандарттар
бойынша ... ... ... ... ... есепті
автоматтндыруды жетілдіру жөніндегі жұмыс жалғасын табуда. Мәселен, 2004
жылы екінші деңгейдегі 7 банк банк ... ... ... ... ... ... көшті, 10 банк 2005 жылы
ауысты.
Үкіметтің 2003 жылңы 3 ақпандағы №119 қаулысымен бекітілген банктердің
халықаралық қаржы ... көші ... ... ... ... 1 қаңтарынан бастап қаржы есептілігін халықаралық стандерттерға
сәйкес жүргізілмек[7].
Бұл үшін 2004 жыл ... ... банк ... ... ... есептілік формалары бекітіледі;
- Ұлттық банктің лицензиясы негізінде ... ... ... ... ... ... есепті жүргізу
жөніндегі нормативтік-құқықтық актілер жүргізіледі;
- Қаржылық есептіліктің халықаралық ... ... ... клиенттерге берген қарыздарымен клиенттерден алған ... ... ... ... ... ... ... табысын қаржылық есептілікте көрсету, жарғылық капиталға
қатысты операциялардың бухгалтерлік есептің жүргізу жөнінде ... ... ... ... ... ... соның ішінде Ұлттық банк
қаржы есептілігінің халықаралық стандарттарына сәйкес бухгалтерлік есеп
жүргізіп, ... ... ... ... банк ... жүйесін және банк қызметін реттеу
принциптерін жетілдіруде.
Бұл мақсатпен ҚР ... ... (2003) ... ... ... ҚР
қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі ... ... банк банк ... ... мен ... қатысатын болады.
Ұлттық банк пен Агенттік ... ... ... ... ... ... Базель комитетінің халықаралық талаптарына
сәйкестендірілетін болады. Халықаралық ... ... ... ... ... және тәуекелге көнгіштігінің нақты бағасын
береді, мұнің өзі екінші деңгейдегі ... ... ... ... ... ... Ұлттық банк пен Агенттік басшылығы тарапының
неғұрлым негізделген шешімдер қабылдауға жәрдемдеседі.
Банктерді құру мен лицензиялау жөніндегі ... банк пен ... ... ... тек ... ... тұрақты, бәсекеге қабілетті
кредит-қаржы мекемелеріне ғана шығуға мүмкіндік береді.
Меншікті капиталының зәрулігін сезінетін ... ... банк ... ... ... ... бағдарламалыры мен шараларын
тапсырып олардың орындалуы ... ... есеп ... ... Капиталдың
тиісті деңгейіне жетпеген банктер таратуға ... ... емес ... ... ... ... 1 ... бастап бірінші кредиттік бюро жұмыс ... 7 ірі банк және ... оның ... ... бюро ... ... ... кемітуге және қарызшылар үшін
тәуекел деңгейін түсіруге көмектеседі, оның ... ... ... үшін ... ... ... ... туралы» ҚР
Заңы 2004 жылғы шілдеде ... онда ... ... құру ... ... құқықтық экономикалық және ұйымдастырушылық ... ... ... ... ... банк жүйесі ТМД
елдері ішінде жақсы атаққа ілініп, көш бастады. Мұны ... ... ... шетел жұртшылығы да мойындап отыр.
1.2 ҚР банк жүйесі дамуының институционалдық ... ... ... ... банк ... заңдық
нормаларының жиынтығы, ҚР Конституциясы, Азаматтық, ... ... да ... заңдар мен ҚР Ұлттық ... ... ... ... асырылады.
Негізі банк заңнамасына 1995 жылғы 30 наурызда қабылданған, 2003 жылғы
1 ... ... мен ... енгізілген «Қазақстан
Республикасының Ұлттық банкі туралы» ҚР Заңы, 1995 ... 31 ... 2003 ... 1 қыркүйекте өзгертулер мен толықтырулар енгізілген
«Қазақстан Республикасындағы банктер мен банк қызметі туралы» ҚР Заңы ... ... ... ... ... ... ... төлемдер және басқа жекелеген банк операцияларын
реттейтін арнайы заңдар жатады.
Өзге ... ... ... ... ... ... және банк қызметіне қатысы бар заңдар ... ... ... және ... ... ... ... зейнетақы қоры,
депозиттерді сақтандыру, биржа туралы, ипотека мен ипотекелық ... ... ... ... ... ... инвестициялық қорлар
туралы және басқа заңдар болып табылады, сондай-ақ банктерге тікелей қатысы
бар жекелеген ережелер де жатады.
Елдің басты заңы ... ... ... ... ... және ... банк ... идеологиясына, экономикадағы банк
орнына тікелей қатысы бар.
Банк заңнамасы ... ... ... ... және ... ... операциялар ауқымын, банк
ашу, жабу, ... ... ... пен ... ... ... Ұлттық банкпен және клиенттермен қарым-қатынастарын
анықтайды.
Банк қызметі сондай-ақ барлық банктер үшін орындалуға міндетті ... ... ... ... ... ... да реттеп отырады.
КСРО ыдырағаннан кейін ... ... ... көшу басталды да
жаңа мемлекет дамып, нығая түсті. Өз кезегінде экономикалық даму ... ... ... ... ... жасауды талап етті.
Кредиттік қатынастардың және ақша ... ... ... ... ... тетіәктері енгізілгенде банктердің экономиканы
реттеудегі ролін күшейтуді, банк ісін жетілдіруді қажеттейді. ... ... ... өзінде «Қазақ КСР-дегі банктер мен банк қызметі ... ... ... ол банк ... ... ... ... қалады.
Аталған заңда алғаш рет коммерциялық банкке анықтама беріліп, жеке меншік
банктерді және шетелдік қатысушылары бар ... ашу, ... ... ... құру тәртібі айқындалды. Заңда Қазақ КРС ... ... ... мына ... ... ... банк пен ... банктер жүргізетін операциялар тізімі
анықталып, ... ... ... коммерциялық банктері ашу және
олардың қызметінің жоғары тәртібі айқындалады.
1991 жылы мемлекеттік салалық банктердің қайта ... және ... ... ... ... ... ... банктердің функциялары берілуіне, сондай-ақ алғашқы коммерциялық
банктердің құрылуына байланысты екі ... банк ... ... ... ... банкпен оның облыстардағы ... ... өзге ... енді. Нарықтық қатынастарды ырықтандыру және кредит
ісінің дамуы коммерциялық банктердің қаулып өсуіне ... Атап ... жылы ... ... саны ... асты ... ... кейінен
қаржылық жағынан тұрақсыз болып шықты.
Республика жоғарғы кеңесінің 1993 жылғы 1 сәуірдегі ... банк және ... ... ... ... жаңа ... банк ... мемлекеттік реттеудің негізін қалады. Ең алдымен
елдің Ұлттық банкінің егемен мемлекеттің орталық банкі ... ... оның ... және ... ... ... ... банкке қадағалау функцияларын орындау барысында қатаң экономикалық
және ... әсер ету ... ... ... берілді, үшіншіден-Ұлттық
банк пен коммерциялық банктердің функциялары, құқықтары мен ... ... ... ... ... ... ... функциялырының ауқымы
кеңейтілді, жергілікті жерлерде бөлімшелері бар банк қадағалау департаменті
құрылды, коммерциялық ... ... ... ... ... коммерциялық банктердің жарғылық қорларының ең ... ... ... ... Егер 1993 жылға ... ... саны ... ... 1994 ... бастап кері денденция орын ... банк 1994 ... ... ... банк және ... банктер туралы заңдар жобаларын енгізді, олар жаңа редакциясында
қазіргі қолданылып жүрген заңдардың негізгі идеологисын сақтады. ... ... банк ... Заң ... Ұлттық банктің атқарушы
биліктен тәуелсіз ... ... ... ... қадағалау функцияларын
нақты да ... ... ... «Банктер туралы» Заң жобасында
банктерді тарату және ... ... банк ... ... қатысты жоғарғы талаптар егжей-тегжейлі баяндалады, яғни
нақ осы кезде банк ... ... ... құқықтық қамтамасыз ету саласында
алғашқы нақты қадамдар қабылданды.
Банктерді құрумен олардың қызметінің неғұрлым қатаң талаптары, сондай-
ақ банк ... ... ... ... ... кең өкілеттіліктері
негізіне халықаралық стандартта алынған Заңда көрініс тапты.
Қазақстан Республикасы Презилдентінің 1995 ... 30 ... ... ... банк ... 1995 ... 31 ... Республикасының банк және банк қызметі ... Заң күші ... банк ... ... заң ... бекітуге мүмкіндік
берді, мұның өзі кептеген елдерде банк ісін ұйымдастыруда жалпы қабылданған
іс-әрекет болып табылады. Бұл банк ... ... ... ... ... банктің заңымен берілген өкілеттігі ауқымында ... ... ... ... ... құқықтық реттеудің
тұрақты базасын қамтамасыз етті. Кейіннен, 2003 жылдың 1 ... ... ... ... мен ... енгізілді, қазір олар
халықаралық нормаларға барынша ... банк ... ... ... ... болып табылады.
«Банк және банк қызметі туралы» ҚР Заңы 10 ... және 78 ... банк ... ... банк ... мен оның ... ... банктердің филиалдарды, өкілдіктерді, есеп-айырысу-
касса бөлімдері мен ... ... құру ... ... ... қойылатын талаптар; банк қызметін жүргізудің реттеуші
ережелері; банк қызметін реттеу мен салымшылар ... ... есеп ... ... банк және ... аффилирленген тұлғаларының аудиті;
банктерді тарату және мәжбүрлеп қайта құру тәртібі ... ... ... заң ... бойынша жауапкершілік айқындалған.
Сөйтіп, бұл заңның жаңа редакциясында банк қызметінің барлық жақтары
қамтылған, ол нақты дәл, ... бола ... ... ... банк ... банк лицензияларын қайтып алу, басшықызметкерлерге ... ... ... ... ... банктердің
қызметі мен олардың операциялары егжей-тегжейлі сипатталған.
Заң барлық банктерге, барлық банк түрлеріне арналған әмбебап заң болып
табылады. ... ... ... ... ... күші бір ... Бұл ... түріне, заңдық мәртебесіне, қызмет ... ... ... т.б. ... түрлі банктердің болуын
жоққа шығарады, дегенді білдірмейді. Керісінше, заң оларға ... ... ... ... жасайды[7].
Бұл банк қызметін ... ... ... ... ... бағытталған. Онда түрлі
шектеулер алынып, банктерді, филиалдарды, ... ... ... құруға, лицензия алуға қажет құжаттар тізімі қысқартылған (осы
орайда оларға қойылатын талаптар күшейтілген).
«Банктер және банк ... ... ҚР ... ... ... «Банк
қызметі дегеніміз банк операцияларын жүзеге асыру, сондай-ақ осы ... өзге ... ... ... болып табылады. Банк
операциялары және өз ... ... ... да ... ... деп аталады».
Банк операциялары және көрсетілген қызметтер ақшалай түрге жүзеге
асырылып, коммерциялық және өндірістік сипатқа ие ... атап ... ... ... ... клиент мүддесі үшін белгілі бір әс-әрекеттерді
орындауы деп сипаттауға болады. Кез келген банк өнімінің негізінде ... бір ... ... ... жатады.
Негізгі, дәстүрлі қызметтерге салымдарды тарту мен ... ... Осы ... ... ... айырмасынан банктер пайданың
әжептәуір бөлігін табады. Алайда осы екі қызмет ауқымында да толып ... ... ... түрі ... ... ... банк ... айырысу операцияларын жатқызуға болады. Операциялардың осы үш ... ... ... ... банк ... ие болады. Бүгінгі
әмбебап банктер банк және қаржы қызметтерінің барлық ... ... ... түрлерін ұсына алады. Сонымен қатар өзге ... ... ... ... ... нақты бір түрлерін
көрсетуге мамандануға тырысуда. Тағы бір назар аударатын жағдай – ... ... ... орындауға құқықтық рұқсат алу. Заң ... ... ... ... ... ... банктер желісі
экономикалық негізі заңды және жеке тұлғаның, сондай-ақ мемлекеттің уақытша
басы бос ... ... ... ақша ... ... ... экономика мен халықтың қысқа мерзімді ... ... ... ... өз клиенттерінің шаруашылық әрекеттеріне қызмет
көрсетуге қытысты кредиттік, есеп ... және ... ... ... ... ... ... және банк қызметі туралы» Заңға
сәйкес ... ... ... ... ... ақылы негізде депозиттер тарту;
- клиенттер мен корреспондент-банктердің есептерін жүргізу, оларға касса
қызметін көрсету;
- заңды және жеке ... ... ... және ... ... ... және ұзақ мерзімді кредиттер беру;
- иелерінің немесе инвестицияланатын қаржы әкімшілерінің тапсырысы бойынша
күрделі ... ... ... бағалы қағаздарды (чектер, вексельдер, аккредитивтер, депозиттік
сертификаттар, акциялар және басқа ... ... ) ... ... ... төлем құжаттарын және өзге бағалы қағаздарды сатып алу, сату және ... де ... ... ақша ... ... ... ... үшінші бір тұлғаларға тапсырмалар,
кепілдемелер және ... ... ... ... ... және ... көрсету құқықтарын алу, осындай талаптарды
орындау тәуекелін қабылдау және осы ... ... ... банк ... ... ... қызметтер көрсету, клиенттердің
тәуекелі бойынша олардың агенті болу;
- клиенттердің құжаттары мен құндылықтарын ... ... ... ... ... ... ... қаржыландыру, соның ішінде сату құқығынсыз
қаржыландыру (форфейтинг);
- клиенттердің тапсырмасы бойынша ... ... ... ... ... ... ... басқару);
- банк қызметіне қатысты кеңесшілік қызмет көрсету;
- лизингтік операцияларды жүргізу.
Ұлттық банк пен Агенттіктің арнай лицензиясы болған ... ... банк ... жүргізе алады, соның ... ... ... ... халықтың ақша салымдарын ... ... ... және есеп айырысу құжаттарын инкассациялау жөнінде
қызметтер көрсетеді; бағалы ... ... ... және ... банк ... жүргізеді.
Бұл операциялар депозиттік, ... және есеп ... ... банк ... мәртебесін иеленді. Заңға сәйкес
оларды тек банктер ғана орындай алады. Банктер бағалы ... ... ... ... ... ... ... жағдайда олар
акционерлік қоғам ретінде өздерінің акцияларын ... ... ... сата,
орналастыра, жазылу жүргізе, есептей және сақтай алады. Заң ... ... және ... ... ... ... ... сәйкес микрокредиттік ұйымдар ретінде тіркелген ... ... беру ... ... банк ... ... ... жалпы жағдайларын белгілейтін
ережелер мен ішкі ережелер болғанда ғана қызметін жүргізе алады.
Ережелерде мына төменгі деректер мен ... ... тиіс ... ... депозаттер мен берілетін кредиттердің шекті ... ... ... мен ... ... ... мөлшерлемелерінің шекті шамалары;
- осы сыйақыларды беру шарттары;
- банк қабылдап алатын қамтуға ... ... банк ... ... мөлшерлемелері мен тарифтері;
- банк пен оның клиентінің ... мен ... ... банктің директолар кеңесі операцияларды жүргізудің жалпы ережелерін қосу
мүмкін деп ... өзге де ... ... мен ... ішкі ... ... ... тиіс:
- банк бөлімшелерінің, ішкі аудит қызметінің, кредит комитетінің, басқа ... ... ... ... ... ... ... өкілеттіктерін;
- құрылымдық бөлімшелердің басшыларының құқықтары мен міндеттерін;
- банктің лауызымды тұлғалары мен қызметкерлерінің банк атынан және оынң
есебінен ... ... ... ... жалпы ережелері ашық ақпарат болып табылады
және коммерциялық немесе банк ... ... бола ... ... ... ... бойынша операцияларды жүргізудің жалпы жағдайлары
туралы ережелерді беруге тиісті.
1.3 ... ... ... дағдарысын игеру тәжірибелері
Жалпы алғанда, әр мемлекеттің өзіндік банк жүйесі болады. Дегенмен,
барлық ... ... ... бір ... ету шеңбері дәстүрлі бірдей
болып табылады. АҚШ банктік ... 1776 жылы ... ... ... ... пайда болды. АҚШ-та алғашқы банк 1791 жылы
құрылған. Ол Конгрестен ақшаны эмиссиялау құқығын ала ... ... ... ... ... банктің құрылуы туралы» 1913
жылы қабылданған заңға сәйкес, осы уақытқа дейін жұмыс ... ... ... ... ... ... ... жүйеге мүше банктерден
тұратын Федералды Резервтік Жүйенің негізі қаланды. Басқару кеңесі - бұл
банктік жүйені басқаратын ең ... ... ... ... Оның құрамына
АҚШ-тың Президентімен ұзақ уақытқа 14 ... ... ... соң, 7 негізгі мүше кіреді. Олар Президенттің ... ... ... ... Сенатқа емес, ең жоғарғы заң
шығарушы орган — ... ... есеп ... ... ... мүшелері
мемлекеттік ұйымдардың резервтік банктердің және ірі өнеркәсіптік, ... ... және ... ... ... сайланады.
Басқару кеңесінің басты қызметі ақша-несие саясатын дайындау. Бұдан басқа
бұл кеңес әр түрлі банктік институттар мен ... ... ... ... және реттеу қызметтерін де жүзеге асырады. Федералды
Резервтік Жүйенің операцияларын 12 ... ... ... ... Бұл ... және олардың 25 бөлімшесі ірі қалаларда орналасқан.
АҚШ аумақтарында ФРЖ-ның құрылуы туралы заңға сәйкес 12 ... ... ... ... ... банктер орталық банктің банкноталарды
эмиссиялау және басқа да ... ... ... ... резервтік банкті 9 директордан тұратын Кеңес басқарады. Директорлар
3 топқа бөлінеді: А класы, В ... және С ... А және В ... ... мүше ... ... екі кластың да бір-бір
директоры ұсақ банктерден, біреуі — ... ... ірі ... С класының директорларын Федералды Резервтік Жүйенің басқа
кеңесі тағайындайды. Федералды ... ... 9 ... 3 жыл ... ... ... әр ... директорлардың
біреуі жыл сайын ауыстырылып отырады. Әр резервтік банкті ... ... және ... ... ... ... ... бекітетін
президент және бірінші вице-президент басқарады.
Америка Құрама Штатының ... ... екі ... ... жүйе ... ... жүйесі, елдің орталық банкінің қызметін
атқарушы, коммерциялық банктердің, инвестициялық банктерінің, жинақтаушы
банктерінің қызметтерін ... және ... емес ... ... ... ... ... – Америка Құрама Штатының
кредиттік ... 70 ... ... ... ... бар ... коммерциялық банктері табылады.
Бұл коммерциялық ... ... ... ... ... ... және акционерлік пай ретінде 6 % дивиденд
алады. Федералды резервтік жүйе банктерінің ... ... ... біреуінің клиенті бола алады, сондай – ақ ... ... ... ... ... ала алады. Егер сол банктен ссуданы алу барысында
оның ресурстары ... ... ... ... ... Жүйенің
мүшесі үшін бұл жағдайды болдырмауға, яғни бұл ... ... ... резервтік жүйенің ресурстарын пайдалана отырып, ... ... ... ... ... 15000 ... ... жасауда. Бұл коммерциялық банктердің ерекшілігі – ... ... ... болмайды. Сондықтан да Америка Құрама ... ... ... ... ... табылады. Соңғы екі он жылдықта ... ... тез ... ... ... ... ... банктерінің активтік
операцияларын жүргізуін қарастырсақ, келесідей ақпараттық мәліметтер ... ... ... ... ... ... ... коммерциялық банктері
тартылған қаражаттарды орналастыруда ... ... ... және ... ... ... ... Штаттарында коммерциялық банктерінің активтік
операцияларының экономикалық мазмұны бойынша, ... ... төрт ... ... Бос ақша ... резевтері – бұл кассадағы жеке және ақша
қаражаттары, есептік-кассадағы ... ... және ... да
несиелік мекеме-ұйымдардағы корреспондентік шоттардағы қаражаттар.
- Бос ... ... ... активтері ішіндегі ең өтімдісі болып
табылады. Бірақ, ережеге сәйкес, бұл активтер ... аз ... ... ... бермейді.
- Несиелер мен қаражаттарды басқа несиелік ұйымдарға, сонымен бірге
банктеріне депозиттік салым түрінде ... ... ... ... ... немесе депозиттер формасында орналастыру ... ... ... ... ... ... қойылады. Банктердің
табысы осы ... ... ... ... , ... ... Ол табыс көзі пайыз ретінде көрсетіледі.
Бағалы қағаздар мен басқа да қаржылық активтерді ... ... ... ... әртүрлі мақсат көздейді.
Коммерциялық банктер шетел валютасын, алтын немесе ... ... ... ала ... ... өз резервтік өтімділігін кеңейтеді,
яғни ... ... ... қажетті ақшалай қаражаттар түрінде болуы
мүмкін.
Барлық ... ... ... ... ... ... Штаттарында и№1
2001 жылдың 1 қазанындағы бағалы қағаздар инструкциясына сәйкес 5 ... ... ... ... ... коэффициенті қойылған, мұнда
банктің салым қаражаттары қандай мөлшерде тиімді екенін пайыздық ... топ – ... ... топ – аз тәуекелді 10
-үшінші топ – орта тәуекелді 20
-төртінші топ – ... ... ... 70
-бесінші топ - өте жоғары тәуекелді активтер 100.
Бірінші топқа тәуекелден бос активтер кіреді. Олар корреспонденттік
шоттағы және ... ... ... ... ... ... ... қаражаттары.
Ал екінші топқа минималды коэффициенті бар ... – 10 ... Бұл АҚШ ... ... ... ... ... бейнесін түсіріп кепілге алатын ссудалар.
Банктердің активтік операциялары ең жоғары тәуекелді деп бесінші
топтағы активтерді (100%) ... ... ... клиенттеріне қысқа және
ұзақ мерзімді ссудалары, шаруашылық бойынша дебиторлық операциялар және
капиталды салымдары кіреді .
Американдық ... ... ... ... өз клиентеріне
инвестициялық қызмет ... ... ... ... ... ... қағаздар мен операциялар орындау үшін тиім салынған;
электронды ... және ... ... ... арнайы салалары мен шаруашылық қызмет салаларын несиелендірумен
айналысады. Инвестициялық қызмет банктердің маңызды бағыты болып табылады.
Инвестициялық ... ұзақ ... ... ... ... ... ... мен басқа да несиелік міндеттемелерді шығарумен ... мен өз ... ... ... ... ... коммерциялық банктері ұзақ, орта, қысқа
мерзімді ... ... және орта ... ірі ... және ... ... ... береді. Сонымен қатар,
қаржылық және трассталық қызметтерді орындайды.
Жалпы қаржы дағдарысы өз ... ... алды деп ... болады. АҚШ-
тың инвестициялық банкі Lehman Brothers дағдарысқа ұшырағаннан кейін,
халықаралық қаржы жүйесі ... ... ... ... ... ... ... несие дағдарысын тоқтату үшін ... ... ... ең ... бірі болып ірі инвестициялық банк Lehman
Brothers банкротқа ... Lehman Brothers ... ... ... ... ... ... себепті дағдарысқа ұшыраған
болатын. Аталған дағдарыстың әсерін сезінген АҚШ Орталық банкі өз кезегінде
Wall Street-тің бұған орай өз ... ... ... ... Осы ... ... банкі қаржы нарығына 48 миллиард доллар салды. ... ... ... ... ... қаржы жүйесіндегі тоқыраудың алдын-
алу, яғни банкілердің бір-біріне қарыз бере алуын қамтамасыз ету. ... ... American ... Group-та және Merrill Lynch
компаниясы да Құрама Штаттардағы несие ... ... ... айтарлықтай шығындарға ұшырады. АҚШ-тың Lehman Brothers-інің
тығырыққа тірелуінен кейін, Жапонияның орталық ... Азия ... ... жол ... мақсатында оған 14 миллион доллар салды. АҚШ-тың
атышулы банктері қаржы ... ... ... ... бірі ... Американың “Gentral Motors”, “ChrysLer”, “Ford” ... ... да ... ... Алып ... экономикасы соңғы 20 жыл көлемінде
болып көрмеген рецессияға тап болды. Сөйтіп, 100 жыл бойы ... ... ... ... ... ... жүйе ... тірелді.
Дүниежүзілік валюта болып табылатын АҚШ долларына ... түсе ... ... ... ... ... ... дағдарысы шарықтау
шегіне жетті. Қаржы ... ... ... ... ... (инвесторлар) проблемалық активтерді сатып алу керек
деген ... ... Ақ үй ... ... ... ... өзі ғана ... алады» деген ұстанымда болды. Осы ұсыныстың
негізінде елдегі үлкенді-кішілі банктер стресс-тесттен өткізілді. ... ... ... ... ... ... өз ... сенімнің нығаюына қосымша стимул болды, әрі банктердің ... ... ... ... ... ... банктерге деген сенім
артып, жеке инвесторлардан 90 млрд ... ... ... ... ... оның ... ... саланы сауықтыру үшін жоғарыда айтылған
екі бағыт бойынша да шаруалар қолға алынған.
- Америкада General Motors ... ... Pontiac, ... ... ... ... Ақ үй автоөнеркәсіпті дағдарыс қылбұрауынан құтқару үшін ... ... ... ... 2 нұсқа тұрды: бірі - компанияның
толықтай банкрот болуына жол ... ... ... ... яғни
мемлекет қаржы бөле отырып, оның тиімсіз бөліктерінен құтылып, ... ... ... бақылаулы банкроттықты таңдады.
Әлемдегі дағдарысқа қарсы шаралардың көбінің негізгі мәні – қаржы
нарығына ... ... құю ... ... АҚШ ... ... екі әдіс ... отыр:
біріншісі:
- АҚШ Орталық банкі коммерциялық банктерге кассалық тапшылығын
жабуға қысқа ... ... ... ... ал ... ... ақша ағынының жағдайы тұрақтанғанда жүзеге асады;
- АҚШ Орталық банкі кепілге алынатын объектілердің тізімін ұлғайта
отырып, ... ... ... ... ... ... көбейтті;
- мемлекет коммерциялық банктердің ипотекалық қарыз алушылардың
келісімшартарын қайта қарастыруды ынталандырып отыр, яғни, несиелік
қарыздың ай сайынғы төлем ... ... ... ... төмендетіп, осыған
қоса қарыз алушымен қосымша келісімшарт жасалады. Келісімшарт бойынша
қарыз алушы ... сату ... ... онда пәтердің сатылу сомасынан
қарыздың төмендетілген сомасы алынады.
екіншісі:
- мемлекет ұлттық қордан банктердің сыртқы қарыздарын жабуға ... ... өзі ... бола отырып, шет елдердің банктерімен
коммерциялық банктердің қарыз мерзімдерін ұзарту туралы ... ... үшін осы ... ... тиімді.
Бұл шараларды жүзеге асыру келесідей жағдайларда жүзеге асу керек:
- ... ... ... ... ... ... алады:
банктердің қаржылық жағдайы тұрақтанғанда акцияларын қайтадан сатып алады;
- ... ... ... ... осы ... ... ... сәйкестендіру керек.
Америкалық банктердің сыртық қарыздарын қайтару кезінде ешбір мәселе
болған жоқ. Сондықтан, Қазақстанның ... ... ... ... ... бөлу ... ... қарастыратын болсақ, Қытай үкіметі ішкі экономикалық
шаралардың негізінде қаржы дағдарысынан аз шығынмен шығуға талпынып отыр.
Бұл үшін ... ... ... ... біртіндеп салық
төмендетілуде, тұрғын үй құрылысы көлемінің ұлғаюы мен инфрақұрылымды
модернизациялау ... ... ... ... Қытайда бірден
екі мәселені шешудің мүмкіндігі бар – ішкіэкономикалық және әлеуметтік
құрылымдарды ... ... ... дағдарысынан шығу. Қытайда
арзан жұмыс күші мен шетел инвестицияларын белсенді қолдануға негізделген
экстенсивті экономикалық ... ... ... аса ... ... - халық санының жоғары болуына байланысты
жоғары ... ... ... арзандығы, яғни ұзақ уақыт бойы айына 100
долларды құрады.
Қытай экономикасы біртіндеп алға ... ... ... ... бұрын
дамушы елдердің қатарында болған мемлекет, енді ... ... – ұялы ... ... ... ... шығару бойынша екінші
орынға шығып отыр. Табыстың төмен деңгейі, ... ... ... ... ... ... өнімдерін көшіру моделін құрды және оның ішкі, сыртқы
нарықтарда арзан бағамен өндірілуіне ... ... ... ... және ... маңызды рөліне
байланысты халық өз қаржыларын банктерде сақтайды. Қытайда неселендірудің
жылдық мөлшері 5.31%, ... ... ... ... ... банктердің рөлі зор. 2003 жылы Қытайдың
экономикасын несиелендіруде сапасыз несиелердің үлесі жоғарылау ... ... ... ... 20% ... ал қазір бұл көрсеткіш 5.5%
құрап отыр. Бұл мәселе банктерді ... ... ... ... ... банктердің қаржылары жеткілікті деңгейде. ... ... ... ... ... жүйе ... дамуына бағытталған.
Бүкіл әлемдік сауда ... ... сай – ... ... ... ... ашық ... болуы. Қытай шетел инвесторларының жоғары
технологиясы мен тәжірибелерін ... ... ... ... қаржы
және банк жүйесіне ұлттық бақылауды сақтап келеді. Экономикалық өсімді
қолдау ... ... ... ... ... ... мен мөлшерлерін
5 есе төмендетті.
Ресейде керісінше, дағдарысқа дейін несиелендіру мөлшері ... ... 20% -ды ... ... ... бұл экономика өсуінің қарқынын
төмендетеді.
2006 жылы қазанда Қытайдың алтын валюталық қоры 1 ... ... әлем ... ... ... шықты. Ал, қазіргі уақытта бұл көрсеткіш
2 трлн.долларды құрап отыр. Бұл ... ... ... ... ... ... және халықаралық нарыққа әсер етуге
мүмкіндік береді.
Қытай ғаламдық дағдарысты игеруде ішкі ... ... ... ... бағдарламасын ұсынды. Оның құны 586 млрд. долларды
құрайды. Дағдарысқа ... ... ... - тұрғын үй ... ... ... ... ... саясат, салық
ауыртпалағын төмендету бағдарламалары қарастырылған. Біздің елімізде де
ішкі нарықты дамыту, жол ... ... ... үй ... ... бар. Мемлекетімізде белсенді инвестициялық саясатты жүргізу
арқылы ішкі сұраныстың өсуін қамтамасыз етуге болады.
Қытай ... ... ... ... ... ... белсенді араласуы, нақты ... ... ... ... ... инвестициялық климат. Ал, ... ... ... ... ... климат қолайлығы жоғары деңгейде
емес.
Халықаралық валюталық қордың ... ... АҚШ пен ... ... ... ... көлемі бойынша «алдыңғы бестікке»
кіреді. ... ... ... алғашқы шарасының құны 787 млрд. долларды
құрады.
Ресейде де қаржы секторының дамуы ... ... ... ... ұйымдар сыртқы нарықтарға шыға ... ішкі ... ... ... ... Себебі, ресейлік банктердің несиелік
ресурстарының бағасы қымбат, несиелеу ... ... ... ... ... ... болды. Дағдарыс жағдайында сыртқы нарықтан қаржы алу
мүмкін болмай қалды.
Ресейдегі Үкімет қызметінің басым бағыттарының бірі банк ... мен ... ... ... және ... ... шаралар қабылданады. Бұл өз ... ... қол ... жоғарылауына, отандық және шетелдік
инвесторлардың тартымдылығын туғызатын ... ... ... әсер ... ... ... қамтамасыз ету мақсатында Ресей Үкіметі
үш негізгі бағытты негізге ұстанады:
Біріншіден – ... ... ... және ... ... жүйесінің
өтімділігін қамтамасыз ету;
Екіншіден – нақты сектор кәсіпорындарына ... ... ... ... - ... жағдайы қиын банктердің санациясын қамтамасыз
ету.
Ресей үкіметі Ресей банкімен бірігіп банк жүйесін ... ... ... ... ... ... 181 күннен 365 күн аралығын
құрайтын несиеде 13 пайыздық ... ... ... несиелендірудің экономиканың нақты секторларына қол жетімді
болуы үшін Ресей Үкіметі бірнеше шаралар қабылдады.
Мемлекеттік ... ... ... ... бақылау күшейтілді. Соның
ішінде несиелендіру мөлшері бойынша, кепіл беру, ... мен ... тағы ... ... ... – ауыл ... ... құрастыру,
транспорттық машина жасау салалары үшін несиенің қол ... ... ... ... ... бизнесті қолдау мақсатында шағын ... ... ... ... бір ... міндет ұйымдар мен ... ... ... жүйесін кеңейту.
Ресейде ипотекалық несиелендіруді қайта қаржыландыруға 2008 ... , ...... ... ... және ... тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында келесідей нақты шаралар
қабылданды:
- ... ... ... ... ету және ... ... ұлғайту;
- Жеке тұлғалардың салымдарын кепілдендіру мөлшері 400 мың. ... ... ... ... көбейтілді;
- Федералдық бюджеттің уақытша бос ... ... ... орналастыру;
- Несие бойынша пайыздық мөлшерлемелер келесідей белгіленді: 90 күн
мерзімге 12% ... 91 ... 180 ... ... 12,5% ... 181 ... күнге дейін 13% жылдық.
2 Қаржы дағдарысы кезіндегі қазақстан банк жүйесінің 2007- ... ... ... және талдау
2.1 Банк секторының ағымдағы жағдайына шолу жасау
Банктік жүйенің дамуы ел ... ... ... жол ... Банктік қызмет аясын реттеуге арналған арнайы заң
актілерінің қатарына кешендік ... ... ... ... «Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі туралы», «Қазакстан
Республикасындағы ... ... банк ... ... ... үй ... ... банкі туралы», Ақша ... ... ... ... ... Қаржы нарығын ... ... ... мен ... жөніндегі агенттігі туралы»,
«Қаржы ... ... ... қағаздар рыноғы туралы»,
«Инвистициялар туралы», ... ... ... және тағы ... Республикасының Заңдарын жатқызамыз. [2]
Қазіргі кездегі ... ... ... ерекшелігі – ол
банктік іске жаңа технологияларды енгізе бастаумен ... ... ... ... ... ... қызметті реттеуге
бағытталған заңнамалар жүйесінің ілгері қарай дамуымен ... ... де ... жүйе - ... экономиканың ең маңызды және
біртұтас құрылымдарының бірі болып табылады.
Сондықтан да ... ... ... әлемдік қаржылық дағдарыс
кезіндегі қаржылық жағдайына тоқтала кетейік.
Банктердің қызметі Қазақстан Республикасының 1994 ... ... ... кодексімен, 1995 жылдың 31 ... ... ... қызмет және банк туралы» заңымен,
1995 жылдың 30 тамызындағы « ... ... ... ... » ... 2005 ... 13 маусымындағы « Валютаны қадағалау және
реттеу туралы » заңымен және де 2003 ... 5 ... ... « ... нарығы туралы» заңымен, 2003 жылдың 13 мамырындағы «Акционерлік
қоғам туралы » ... ... ақ ... Республикасының
Президентінің 2003 жылғы 31 желтоқсанындағы « Мемлекеттік ... ... ... туралы» жарлығымен реттеледі. Банктің қызметі әр уақыт сайын
Қазақстан Республикасының ... ... және ... ... ... қадағалау және реттеу агентігімен
тексеріліп отырылады[3].
2007 жылы АҚШ-тан ... ... ... ... ... ... ... қойған жоқ. Қазақстан банктері жаңа несие ала
алмады және ескі несиелерді қайта ... ... ... ... ... 2-7 жыл мерзімге алып, оны 10-15жыл
мерзімге несиеге берді.
Қарыздарын жылдам мерзімде жабуға мүмкіндігі болмағандықтан, ... ... ... ... берілетін несиелердің көлемін қысқартуды дұрыс
деп шешті. АҚШ-тағы сияқты, бұл негізінен ... ... ... ... компанияларына қатысты болды. Банктер ... ... ... ... ... 1 қаңтардағы жағдай бойынша Қазақстанда 37 екінші
деңгейдегі банк ... ... оның ... Алматы қаласында 35 банк,
банктердің 34 филиалы жəне 372 қосымша үй-жайлары ... 2010 ... 1 ... ... ... Қазақстанда 38 екінші
деңгейдегі банк жұмыс істейді. 2010 жылғы 1 ... банк ... ... салыстырмалы түрдегі ағымдағы жағдайын төмендегі 1-
кестеден көруге болады:
Кесте 1. 2009 жылғы 1 ... банк ... ... жағдайы
|Банк секторының құрылымы ... ... ... ... ... банктердің саны, оның |35 |37 |38 ... | | | |
|- ... ... ... 100% ... |1 |1 ... ... | | | ... ... ... ... |352 |379 |374 ... | | | ... деңгейдегі банктердің қосымша |2 029 |2 167 |1925 ... саны | | | ... ... ... шетелдердегі |17 |14 |17 ... саны | | | ... ... резидент емес |26 |31 |32 ... ... саны | | | ... ... ... ... |35 |36 ... ұжымдық кепілдік беру (сақтандыру) | | | ... ... ... саны | | | ... ... жүзеге асыруға лицензиясы|10 |10 |11 ... ... саны | | | ... ҚР ҚҚА ... ... негізінде құрастырылды ... ... ... ... ... ... есеп айырысу
мөлшері 2008 жылмен салыстырғанда 2009 жылы 173,7 ... ... ... 1 953,9 ... теңгені құрады. Бұл ретте, бірінші деңгейдегі капитал 1
525,0 млрд. теңгеге дейін ұлғайды, ал ... ... ... 501,2 ... дейін азайды. 2010 жылдың 1 ... ... ... ... банктердің жиынтық меншікті капиталының
есеп айырысу мөлшері 2009 жылмен салыстырғанда 681,8 ... ... 1272,1 ... ... ... Бұл ... бірінші деңгейдегі капитал
959,6 млрд. теңгеге дейін азайды, ал ... ... ... 189,4 ... дейін азайып 311,8 млрд. теңгені құрады (кесте -2).
Кесте 2. ... ... ... жиынтық меншікті капиталының
есеп айырысу мөлшері, млрд.теңге
|Атауы | | ... |
| ... ... | ... ... ... | | 1525,0 |959,6 |
| |1284,0 | | ... капитал | | 1017,7 |798,6 |
| |940,2 | | ... ... | 3,8 | 4,9 |4,5 ... ... ... | | 501,2 |311,8 |
| |558,9 | | ... борыш | | 562,6 |366,1 |
| |460,9 | | ... ... ... | 1,7 | 0,9 |1,1 ... ... | 64,4| 73,3 |0,4 ... ... есеп айырысу | | 1953,9 |1272,1 ... |1780,2 | | ... ҚР ҚҚА ... ... ... ... ... ... 2008 ... ... ... екінші деңгейдегі банктер
балансы бойынша меншікті капитал 33,2 млрд. теңгеге (2,3 %-ға) өсті ... ... 1 458,4 ... ... ... жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша нақты қалыптасқан провизиялар
сомасы 1 020,5 ... ... ... ... ... ... несие
портфелінің 11,0 %-ы болды. 2008 жылдың ... ... ... ... ... ... ... өсті. 2009 жылғы 1 қаңтарда жалпы провизиялар
берілген кредиттер бойынша қалыптасқан провизиялар сомасының 0,03 ... 0,3 млрд ... ... ... 2008 ... ... салыстырғанда 95,7%-ға өсіп, 1
020,3 млрд. теңге болды[11].
2008 жылдың басынан бастап заңды жəне жеке ... ... ... ... 7,0%-ға ұлғайды жəне 2009 жылғы 1 қаңтарда 6 872,6
млрд. теңге болды. 2008 жылдың ... ... жеке ... ... ... 52,4 млрд. теңгеге өсті. Заңды тұлғалардың ... ... ... 640,7 ... ... өсті[17].
Ал «Қазақстан Халық Банк» АҚ келсек, жеке рейтингінде оның ... ... ... ... базасы, таза пайда бойынша қол
жеткізген жоғары көрсеткіштері, қазіргі ... ... ... ... сапасы және өтімділіктің қолайлы деңгейі, сондай-ақ нарықтық
тәуекелге ұмтылуға «құштарлық» деңгейінің төмендігі ... ... ірі ... ... ... ... ... неғұрлым тәуелсіз (2007 ж. бірінші жартыжылдықтың аяғында -
пассивтердің 30 %-ы). ... ... Банк ... жоғары құрылыс саласын
/жылжымайтын мүлік секторын ... онша ... бола ... ... 15 %-ы) әрі ... ... берілген кредиттерінің үлесі
де жоғары емес (45 %).
Аталған ... Fitch Ratings ... ... Банк ... ... беру мүмкіндігін бағалаудағы ең жағымды фактор болып табылады.
Мұның сыртында 2007 ... ... ... ... ... ... ... бірден 39 пайызға ұлғайды, сөйтіп кредит алушы
клиенттердің базасы одан әрі ... ... (2007 ... 3-ші ... ... артты). Дәл қазіргі уақытта банкті қайта қаржыландыру қаупі төніп
тұрған жоқ, өйткені 2008 жылдың ... ... ол ... ірі төлем жасауға
міндетті емес.
Сөйтсе де, Банктің ... ... мен ... ... ... валютасымен берген қарызының ауқымы әлі де біршама жоғары болып
отырғандықтан, егер әлемдік кредит беру ... ... ... ... ... әсері Банктің жағдайына әсер етпей қоймайтыны анық.
Бүгінгі күні басқа банктер кредит беру ... ... ... ... Халық банкінде кредит беру үрдісінің арта түскені байқалып отыр,
ал бұл өз кезегінде тәуекелге ... ... ... көз ... Банк ... ... ... 2007 жылдың бірінші
жартысының аяғындағы қолайлы көрсеткіштен (бірінші деңгейлі капитал бойынша
- 13,5 пайыз, жалпы капитал көлемі - 15,9 ... ... ... ... ... ... ... (тиісінше - 10 және 12
пайызғадейін).
2007 жылдың үшінші тоқсанының аяғында ... ... ... ірі банк ... және ... ... қаржы секторының 12,1
пайызын құрады. Сонымен қатар Банк жеке ... ... мен ... ... ... аса ірі ... ... ретінде қалып отыр - ... ... ... ... 25 ... ... ... капиталының даму динамикасын 3-кестеден көруге болады.
2008 ... 31 ... ... ... ... мөлшері 3 077 500 мың теңгені құрады, 2009 жыл ішінде қосымша
623 533 жай ... ... 2009 ... 31 желтоқсанында банктің
жарғылық капиталы 3 700 000 мың теңгені құрады.
Ұлттық банктің негізгі мақсатының бірі ... ... ... әкімшілік және жанама әдіс қолдана отырып, қадағалау болып
табылады. Осы ... ... ... ... ... ... деңгейде басқару процесін ұйымдастыру және банктік ақша
жүйелерінің қызмет етуінің тұрақтылығын қамтамасыз ету.
"Темiрбанк" акционерлік қоғамының қызметіне тоқталатын ... ... ... 26 ... ... Бас офис ... қаласында орналасқан.
Банкінің филиалдық жүйесі 21 филиалдан және де 100 ... ... ... ... облыс орталықтарында сондай -ақ 50 ... ... бар ... қалаларда орналасқан. Банктің № 107 ... ... ... ... ... нарығын қадағалау және реттеу
агентігімен 2006 жылдың 24 қаңтарында берілді.
Кесте 3. «Қазақстан Халық ... АҚ ... ... ... мың теңге
|Акциялар |2007 жыл |2008 жыл |2009 жыл ... ... |1 890 000 |3067500 |3690000 ... |10 000 |10 000 |10 000 ... ... | | | ... жарғылық капитал |1 900 000 |3 077 500 |3 700 000 ... ... ... ... тоқталатын болсақ, банк
1992 жылдың 26 наурызында құрылған. Бас офис ... ... ... филиалдық жүйесі 21 филиалдан және де 100 ... ... ... ... ... ... сондай -ақ 50 000
астам халқы бар барлық қалаларда орналасқан. Банктің № 107 ... ... ... ... қаржы нарығын қадағалау және реттеу
агентігімен 2006 жылдың 24 қаңтарында берілді.
Темiрбанк өзінің ... ... ... ... ... банкісі ретінде дамыды. Кейінгі жасалып қолға алынған жаңа
стратегия Темiрбанкті экономиканың әр ... ... кең ... ... жан ... қаржылық институтқа айналдырды. Әрбір клиентке
байланысты жеке бағыттармен жоғарғы қызмет ... ... ... ... өзінің клиент базасын өсіруге ықпалын тигізді.
1999 жылы «Темiрбанк» ашық халықтық қоғам дәрежесіне ие ... ... 500 ден ... ... бар ... ... Осы ... акционерлер –заңды және жеке тұлғалар – 26 962 адамды ... ... ... ... АҚ ... ... қорын 2
есеге арттырды, яғни 2 млрд. 825 млн тенгеге жеткізді. Бұл ... ... ... ... ... қазақстандық және
шетелдік серіктестері арасындағы рейтінгісіне оң ... ... ... ... ... 100% ... ... АҚ компаниясы
құрылды. Темірлизинг арнайы техниканы, ауылшаруашылық техникасын және көлік
құралдарын лизингке ұсынды. ... ақ ... АҚ ТМД және ... ... ... банк конференциясын ұйымдастырушы ретінде ... ... рет 2003 ... ... ... ... Форумға ТМД елдерінің
19 елінен 300 делегат қатысты.
2006 жылдың қараша айында ... ... ... ... ... 2006 ... ең үздік банкісі деп ... ... ... ... «Темiрбанк» АҚ « Қазақстан элитасы» бағдарлама
аясындағы, « 2006 ... ең ... ... ... ашық ... ұлттық қоғамдық «Золотой Алтын» премиясының лауреаты
болды. Банктің даму ... ... ... ... банк ... бөлшекті одан ары дамыта түсті.
Менджменттің қабылданған даму стратегиясына байланысты, 2006 жылы
Теміранк бөлшек ... ... ... ол ... ... ... ... қызмет көрсету көлемі қарыздар бойынша 3,1% 2006 ... ... 2006 ... ... 6.4% өсе ... жыл бойынша банктің филиал жүйесі Қазақстанның ... ... ... 19 ... ... 2005 жылы ... ... көрсету орталықтары
46 болса, 2006 жылы 71 жетті. Банктің жаңа бизнес масштабына айланысты
қызметкерлер ... 1,893 ... ... жылғы әлемдік дағдарысқа байланысты Қазақстанда орын алған
қаржылық жағдайда сату жоспары бірталай ... ... Осы ... ... ... ... ҚҚА және Депозиттерді кепілдендіру қоры талаптарына
сай депозит және несие мөлшерін азайтты. Бұдан ... ... ... ... ... дамыта түсті, оның ішінде Интернет және
SMS-банкинг, сондай ақ ... ... ... аяғында Темірбанк АҚ «ФНБ Самрук-Казына» қол астына
өтті. Ал 2010 жылда «Темiрбанк» АҚ ... өз ... ... ұсынуды жоспарлап отыр.
Ал енді «ТұранӘлемБанктің» шаруашылық ... ... ... АҚ ... басты бағыттарының бірі ... ... ... ... ... Біз ... ... шетелдік несие желілерін тартумен ... ... орта және ұзақ ... ... ... Қандай да бір жобаны уақтылы қаржыландыру оның іске асуына себеп
болады, ал егер қаражат қарастырылмаған жағдайда тамаша жобалар тек ... ғана ... ... АҚ ... ... қарқынды даму үстінде. Валюта балансы
2008 жылы 58 млрд. теңгеден 2009 жылы 95,4 ... ... ... ... ... ... көптеген көрсеткіштер бойынша Қазақстанның банктік қызметтер
нарығында 4-ші позициямен қамтамасыз етіп отыр. 
Коммерциялық ссудалардың өсім қарқыны баяулады (2008ж. – 59,7%, ... 63,4%), ... ... ... ... ... ... түрде қалып
отыр және орналастыру құралдырының арасында жоғары үлес салмаққа ие ... ... ... ... ... және ... мекемелерінің алдындағы міндеттемелерінің құрамында –
92,0 млн. АҚШ доллар сомада 2 синдицирленген займ (2008 ... ... ... ... 1 жыл ... ... жағдайларда алынған).
2007жылдың басында банк 2009 жылда өтеу мерзімімен субординирленген
облигацияларды, 2008 ... ... 5 жыл ... мерзімімен ішкі
теңгелік облигацияларды шығарған болатын. Бұл банкке өзінің пассивтерінің
құрамында клиенттерді несиелеудің көзі ... ... ұзақ ... ... ... мүмкіндік берді. 
 Банктердің ссудалық портфелі (банкаралық заемдарды ескере отырып) 1
айда 56,5 млрд. теңгеге өсіп (3,1%), 1869,4 ... ... ... жетті.
2007  жылдың 1 наурыздағы жағдай бойынша банктердің несиелік портфелінің
құрылымында стандартты ... ... 57,9%, ... – 38,8%, ... ... құрады. 2007 жылдың 1 ақпанындағы жағдай бойынша ... ... 56,2%, ... – 40,9%, сенімсіз – 2,9% құраған болатын.
Заңды және жеке тұлғалардан ... ... ... ... мен ... ... ұйымдарынан басқа) 8,4%-ке ұлғайып, 4713,6
млрд. теңгені құрады. Соның ... ... ... ... ... 1253,9 ... ... құрады, жеке тұлғалардың салымдары 3,0%-ке
өсіп, 459,7 ... ... ... ... ... ... ... сомасы 2007 жылдың 1
наурызына өткен жылдағы тура сол кезеңімен салыстырғанда 25,8%-ке ұлғайып,
60,9 млрд. теңгені ... ... ... ... жылдағы тура сол кезеңімен
салыстырғанда 31,7%-ке өсіп, 55,2 млрд. ... ... ... таза ... 5,7 ... ... ... Бұл көрсеткіш өткен
жылдағы тура сол кезеңіндегі ... ... ... ... ... қатар Банктің міндеттемелері аталған уақытта 45,62%-ға, 21 562
млн. АҚШ долларына дейін, соның ішінде ... ... - ... 6 161 млн. АҚШ ... дейін өсті. Банктің капиталы 102,09%-ға 3 097
млн. АҚШ долларына ... ... ... таза ... ... жылдың осы
мерзімімен салыстырғанда 73,64%-ға артып, 373 млн. АҚШ ... ... ... ... К1 – 14.30%, К2 – ... ... нарықтардағы тамыз айының бас кезіндегі дағдарыстан бері Банк
қаржы тәртібін күшейту үшін бірқатар мынадай ... ... ... келісімдеріне, несие өтінімі мен несие желілеріне мұқият талдау
жасалынды. ... ... ... АҚ ... ... ... ... ерекше көңіл аударылды. Ірі қарыз алушылармен жұмыс
жүргізілді.
Клиенттермен бірге шетелдік банктер арқылы бірқатар ... ... ... ... ҚР ... ... ... және
банкаралық нарықтағы қысқа мерзімді шеттен қарыз алып пайдалану қолданылды.
Нәтижесінде мерзімі өтіп кеткен қарыздардың көлемі несие ... 1 ... ... болды, 10 ірі қарыз алушылардың үлесі ... ... ... ... ұстанған ел болғандықтан Қазақстан әлемдік бағаларға
ықпал ете алмайды. Керісінше болып жатқан жағдайды сол күйінде ... ... ... көптеген жұмыстарды атқаруға тура келеді. ... ... ... ... ... бағыт ұсталынып
отыр. Қалай болғанда да экономикадағы ... ... ... бет
бұрыс жасалып отыр. Сондықтан осы тарапта инвестициялардың экономика үшін
қажеттілігін анықтаймыз. Мұның өзі ел ... ... ... ... ... етеді.
Қазақстанның экономикалық дамуындағы табыстары біршама дəрежеде Ұлттық
Банктің қаржы секторын дамыту, атап ... ... ... ... ... жөніндегі қызметімен байланысты.
Қазақстандағы ақша-кредит саясаты біржола ... ... ... ... ол тұрақты түрде жетілдіріліп отырады. Əр түрлі уақытта ... ... ... ... ... мақсаты) номиналдық айырбас
бағамы жəне валюталық жəне ақшалай таргеттеу ... ... ... агрегаттары болды. 2004 жылдан бастап ақша-кредит ... ... баға ... ... ету болып табылады. Ұлттық ... ... ... іске ... ... мемлекеттің ақша-кредит
саясатын əзірлеу жəне жүргізу, төлем ... ... ... ... ... ... жəне ... бақылауды жүзеге асыру, қаржы
жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз етуге ықпал ету болып табылады.
Ұлттық Банк банк ... ... ... ... ... жүйелік дағдарысты туындатуы мүмкін екендігін есепке ала
отырып, қаржы ... ... ... ... ... көңіл бөледі.
2.2 Екінші деңгейлі банктердің активтері мен шартты міндеттемелерінің
сапасын талдау
2008 жылы банктердің ... ... ... 11684,6 ... құраса, 2009 жылы 11 899,3 млрд. ... ... Ал, 2010 ... 11554,9 ... теңгені құрап отыр (сурет -1). Оның ішінде қолма-қол
ақша, тазартылған қымбат металлдар жəне ... ... ... ... ... 1013,1 млрд теңгені құрады, ал 2009 жылы 192,9 ... ... 820,2 млрд ... ... 2010 ... 1 ... жағдай
бойынша бұл көрсеткіш 1037 млрд. теңгеге ұлғайды.
Банктер активтерінің ... ... ... жəне ... ... (77,6%), қолма-қол ақша, бағалы қағаздар портфелі (7,5
%), тазартылған қымбат металдар жəне корреспонденттік ... ... %), ... банктерде орналасқан салымдар (4,8 %) үлкен үлес алады. 2008
жылдың басынан бастап банктік заемдар жəне «кері ... ... ... ... ... 4,2 %-ға ... ... ақша, тазартылған қымбат
металдар жəне корреспонденттік шоттардағы қалдықтар 192,9 ... ... 19,0 %-ға ... ... ... 100,4 ... теңгеге немесе 12,7 %-
ға өсті, басқа банктерде орналасқан салымдар 65,7 млрд. теңгеге ... ... ... ... ... ... 96,3 млрд. теңгеге немесе 43,3 %-
ға өсті(ҚОСЫМША А).
Жылдың басынан бастап баланс бойынша мерзімі өткен ... 5 ... ... 159,5 млрд. теңгеге немесе 2,6 есеге өсті.
Сурет 1. ... ... ... айы ... банктердің жиынтық
активтерінің динамикасы
Мерзімі өткен сыйақы көрінісі бойынша шоттардағы қалдықтар 2008 жылдың
басынан бастап 31,7 млрд. ... ... 2,8 ... өсті жəне 2009 ... ... 49,1 млрд.теңгені құрады.
2008 жылдың басынан бастап екінші деңгейдегі банктер ... ... 181,5 ... теңгеге (1,8 %-ға) артып, 2009 жылдың 1 қаңтарында
10 441,0 ... ... ... 2010 ... ... 12535,6 млдр ... құрап отыр.
Банк секторының жиынтық міндеттемелері құрылымында заңды тұлғалардың
салымдары 640,7 млрд.теңге немесе 26,2%-ға өсіп, арнаулы мақсаттағы еншілес
ұйымдардың салымдары 244,5 ... ... 9,7 %-ға ... жеке тұлғалар
алдындағы міндеттемелер 52,4 млрд. теңгеге немесе 3,6%-ға артты, ... жəне банк ... ... ... жүзеге асыратын
ұйымдардан алынған заемдар 348,0 млрд. теңгеден 1 450,2 млрд. теңгеге дейін
азайды (Қосымша Б).
2009 жылы ... ... ... мен ... ... ... ... теңгеден (2,5 %-дан) 13 711,5 млрд. теңгеге дейін өсті. Ал,
2010 жылдың 1 қаңтарына 16 429,6 млрд. ... ... ... ... ... мен ... міндеттемелердің үлес салмағы 60,6 ... ... ... - 41,6 %-дан 36,4 %-ға ... ... ... мен ... ... ... 3,0 % болды.
2008 жылдың 1 қаңтарында жіктелуге жататын ... мен ... ... 13377,7 млрд ... құраған болатын. Бұл көрсеткіш
2009 жылдың 1 қаңтарында 333,8 ... ... ... 13 711,5 ... ... Ал, 2010 жылдың 1 қаңтарында 2009 ... ... ... ... ... 16429,6 млрд теңгені құрады. 2008-2010 жылдар
аралығындағы банк секторының барлық активтер мен ... ... ... ... 2 –суреттен көруге болады.
Сурет 2. Банк секторының активтері мен ... ... ... активтер мен шартты міндеттемелердің үлес салмағы 2008
жылдың 1 қаңтарында 7677,7 млрд теңгені құрады. Бұл ... 2009 ... ... 627,3 ... ... ұлғайып, 8305,0 млрд. теңгені немесе
60,6% құрады. Ал, 2010 ... 1 ... 2009 ... ... 201.2
млрд. теңгеге артып, 8506.2 млрд теңгені құрады
Күмəнділер үлесі – 2008 жылдың басында 5559,9 млрд. ... ... ... 41,6 % ... 2009 ... 1 ... 2008 жылдың басымен
салыстырғанда 566,5 млрд. теңгеге азайып, 4993,4 ... ... ... Ал,
2010 жылдың 1 қаңтарында бұл көрсеткіш өткен жылмен салыстырғанда 451,6
млрд. ... ... 4541,8 ... ... ... отыр ... 27,6 % ... (сурет-3).
Сурет 3. Күмәнді активтер мен шартты міндеттемелердің динамикасы
Үмітсіз активтер мен шартты міндеттемелер 2008 ... ... ... құрады немесе үлесі 1 % болды. 2009 жылдың 1 ... ... ... салыстырғанда 273 млрд. теңгеге артып, 413,1 млрд. теңгені
құрады. Ал, 2010 жылдың 1 ... бұл ... ... ... 2968,4 ... ... ... 3381,4 млрд. теңгені құрап отыр
немесе 20,6 % үлес салмағында (сурет-4).
Сурет 4. Үмітсіз активтер мен ... ... ... ... коммерциялық банктердің несиелік ... ... ... Ұлттық Банкі жүргізген 2010 жылғы қаңтарда
«Кредит нарығының жағдайы және параметрлерінің болжамы» тұрақты ... 2009 ... ... ... портфелі сапасының нашарлауы
қарқынының ... ... ... Қаржылық емес ұйымдар кредиттік
ресурстарды айналым қаражатын толықтыру және бұрын ... ... ... үшін ... Бөлшек кредиттеу нарығында банктер
ипотекалық заемдарға қарағанда, тұтынушылық кредиттеуге ... ... ... ... ... ... ... кезеңде қаржылық емес ұйымдар тарапынан
кредиттік ресурстарға сұраныстың шамалы өсуі байқалған ( ... 5). ... ... оларға айналым құралдарын қаржыландыру үшін, негізгі
құрал-жабдықтар сатып алу үшін жұмыс істеп тұрған кредит желілері ... үшін ... бере ... ... ... ... 5. Кредиттік ресурстарға сұраныстың өзгеруі
Ғаламдық қаржылық - экономикалық ... ... ... әсіресе оның ірі сегменті банк секторына өзінің теріс ... ... ... ... ... ... әсер ... фактор несиелік қоржынның сапасы болып отыр. Несиелік қоржынның
сапасының төмендеуі ең үлкен мәселеге ... 2009 жыл бойы ... ... əлем ... ... ... байланысты
күрделі жағдайда жұмыс істеуіне мəжбүр болды. 2009 жылдың қорытындысы 2009
жылы қаржы секторының ... ... ... ... оның
ішінде экономикалық дамудың бəсеңдеуі жəне Қазақстандағы ішкі сұраныстың
төмендеуі, сондай-ақ ... ... ... ... ... болуы жағдайында клиенттердің сенімін сақтау маңыздылығы негізгі
тəуекелдер ... ... ... ... ... ... ... институтының
тəуекелдерді ішкі басқару ... жəне ... ... ... ... тұрғысынан неғұрлым маңызды элементтерінің бірі ... Осы ... рөлі банк ... ... экономикаға
берілетін кредиттер үлесінің өсуімен көбейеді [1].
Үмітсіз кредиттер үлесінің неғұрлым жоғары көрсеткіші ... ... ... ... ... ... ... осы сектордың жиынтық
несие портфеліндегі үлесі шамалы ғана, бұл осы ... ... ... ... ... банк ... ... туындау
ықтималын тиісінше төмендетеді.Сонымен қатар, банк ... ... ... ... ... осалдық факторларына көбірек
ұшырайды (банк жүйесіндегі несие берешегі 10%). ... ... ... ... ... ... жəне ... тұрғын үй нарығында
ұсыныстың күрт өсуі ... ... ... ... ... мүмкін,
бұл тиісінше құрылыс индустриясының рентабельділігіне теріс əсер етеді.
Жылжымайтын мүлікті кепілге берумен ... ... банк ... несие берешегі 33,6%-на дейін - тиісінше жылжымайтын мүлік нарығын
əлуетті ... ... ... көбейді. Жылжымайтын мүлік
бағасының төмендеуінің немесе құлауының ең ... ... ... шеңберінде банктерді банкроттыққа немесе банк ... ... ... ... ... ... ... сапасының төмендеуі жəне
банк жүйесі тұрақтылығының төмендеуі туралы ескертетін өлшемдердің бірі
«жұмыс істемейтін» ... ... ... ... Кредиттік тəуекелдің
жоғары деңгейі жəне кредиттік портфель сапасының ... ... ... ... ... ... табылады. Еліміздегі іскерлік
белсенділіктің бəсеңдеуі жəне жүргізілген ... ... ... банк ... ... ... ... үлесі 2009 жылы 4,5
есе өсіп, 3 519,6 млрд. теңгеге жетті, бұл ... ... 36,5% ... Бұл ... заемдар бойынша провиязиялар
(резервтер) мөлшері ағымдағы жыл басында 3 635,3 ... ... ... ... 37,7% ... 2010 ... 1 ... жағдай бойынша
қалыптастырылған провизиялар мен жұмыс істемейтін кредиттерді жабу деңгейі
1,03 құрады. ... ... ... портфелінің сапасы
экономиканың барлық салалары бойынша нашарлады [2].
2010 ... 1 ... ... бойынша Қазақстанда 38 екінші
деңгейдегі банк жұмыс істеуде. Осы банктердің ... ... ... ... ... болады(ҚОСЫМША Д).
Екінші денгейлі банктердің несиелік портфелінің көлемі 2009 ... ... 2008 ... 1 қаңтарына қарағанда 376,2 млрд теңгеге артты. ... жылы бұл ... 394,4 ... ... ... ... қарыздары 2009 жылдын 1 қаңтарында 2008 жылдың 1 ... 459,1 млрд ... ... ал 2010 жылы 1 527,9 ... ... Күмəнді карыздары 2009 жылы 353,7 млрд теңгеге, 2010 ... ... ... ... ... 2009 жылы 270,8 млрд ... жылы 2 545,4 ... теңгеге артқан. Банк секторындағы резервтендеру
деңгейі несиелердің сапасының төмендеуіне қатысты жоғарылауда[3].
Коммерциялық ... ... ... ... ... ... 2009 жылы 3518,2 млрд. теңгеден (39,7 ... 4000,7 ... ... ... өсті, ал 2010 жылдың қаңтар айы бойынша 2449,4
млрд. теңгеге (25,4 % - ға) ... ... ... ... ... қаңтарында 5218,7 млрд. теңгеден (58,8 %-дан) 4835,6 млрд. теңгеге
(52,2 %-ға) дейін азайды, ал 2010 ... ... 4241,9 ... ... %) азайды. Үмітсіз кредиттердің үлесі 131,4 ... ... (1,5 ... ... ... (4,4 %) артты. Ал 2010 жылдың 1 ... 2947,6 ... (30,6 %) ... ... 1 ... ... ... несиелік портфель
сапасының динамикасын төмендегі 6 - суреттен қарауға ... 6. ... ... 1 ... ... ... ... сапасының динамикасы
Суреттен көріп отырғанымыздай, Қазақстандағы коммерциялық банктердің
несиелік қоржынының ... ... ... болады. Яғни, әлемдік
қаржы дағдарысының еліміздің экономикасына теріс әсер тигізгенін көреміз.
Бұған келесідей факторлардың ықпалын айтуға ... ... ... ... ... мемлекетімізде
көптеген кәсіпорындардағы жұмысшылардың қысқаруы. ... ... ... ... ... оның азаю ... ... Мысалы,Қазақстан Республикасының Статистикалық
агенттігінің мәліметтеріне сүйенсек, 2007 жылы ... ... 624,0 мың ... ... 2008 жылы 50,2 мың ... азайып, 573,8 мың
адамды құраған. Ал, 2009 жылы тек 9,3 мың ... ... мың ... 2010 ... 1 қаңтарындағы мәлімет бойынша 526,2 мың адам
жұмыссыздық жағдайында (сурет-7).
Сурет 7. 2007-2010 ... ... ... ... ... ... ... өткен жыл бойы объективті
төмен деңгейде сақталды. Алдыңғы ... ... бір ... өспеуінің
салдары жəне қозғаушы факторлары ағымдағы шығындар мен сақталып келетін
жоғары экономикалық жəне ... ... ... жəне өтімділік
жеткіліксіздігі болып табылатын кредиттік консерватизм ... ... ... табылады.
Кредиттік тəуекелімен қатар банктердің көтерме ... ... ... елеулі сыртқы қаржыландыру үлесінің болуы салдарынан
өтімділік пен қайта қаржыландыру тəуекелдері ерекше алаңдатушылық туғызып
отыр. 2009 жылы банк ... ... ... шаралар кешені іске
асырылды. Атап айтқанда, банктердің сыртқы міндеттемелері кезең-кезеңімен
төмендетілді, олардың ... ... ... 2010 ... 1
қаңтардағы жағдай бойынша 2009 жыл басындағы 45% қарағанда 33,6%-ға дейін
төмендеді.
Халықтың төлем жасау ... ... ... мүлік
бағасының төмендеуіне əкелетін жалпы экономикалық күйзелістер жəне
валютаның ... ... ... ... үшін халықты
кредиттеуге байланысты негізгі тəуекел факторлары болып табылады
Банктік жүйенің 2009 жылғы ... ... ... ... жəне азайту аясында қабылданған іс-шаралардың тиімділігі мен
уақыттығын көрсетеді. Атап ... ... ... ... Республикасының Ұлттық Банкі мен Агенттіктің Экономиканы жəне
қаржы жүйесін тұрақтандыру ... ... ... ... ... өтімділікті ұсыну мен капиталдың тиісті деңгейін
қалыптастыру жолымен банктік ... ... ... ... ... тəуекелдердің жоғарғы деңгейі сақталу жағдайында,
инспекторлық тексерулерді ... ... ... өкілдерінің
қызметі мен банк басшыларымен байланыстар, ... ... ... ерте ден қою ... жүйесі аясында қаржылық
тұрақтылық көрсеткіштеріне ай ... ... ... ... ... ... сценарийлердің жəне тəуекелдер факторларының
жағымсыз əсерінің деңгейін бағалау үшін жүйелі негізде банктік ... ... ... ... ... ... ... шынайы
бағалауды жəне оларды жабу үшін меншікті ... ... ... ету ... ... ... ... енгізілді.
Жағымсыз факторлардың барынша азаюына қарамастан, ... ... əлі де ... ... отыр. Жалпы алғанда, банк секторының дамуы
экономика мен тұтынушылық сұраныстың тез арада қалпына келуіне, дағдарысқа
қарсы бағдарламалар ... ... ... жəне ... ... ... ... кешенді шаралардың қабылдануына
тəуелді.
Агенттіктің қарсы циклді саясатына сәйкес, ... ... ... бірте-бірте күшейтілуі қажет. Бұл ретте, реттеудің басты объектілері
капитал, активтер сапасы мен өтімділік болып табылады.
3 Қаржылық дағдарыс толқынына тосқауыл ... және ... ... ... ... ... банктердің
өтімділігін қамтамасыз ету мәселелері
Кез-келген банкті басқарудың аса ... ... бірі ... ... деңгейін қамтамасыз ету. Өтімділіктің ... ... ... ... ... ... алғашқы белгілері
болып есептеледі. Бұл жағдайда банк, әдетте депозиттер жоғалтады, бұның өзі
оның меншікті қаражатын азайтады: ... ... ... ... Банк өз салымшыларының, кредиторларының, клиенттерінің алдындағы
және жалақы ... өз ... ... міндеттемелерін толық және
мерзімінде орындай алмайды. ... және ... ... ... өтеу үшін ... қолма-қол қаражаты мен басқа да ... ... ... ... да көздерден қаражатты тез ... ... ... ол ... төлем қабілеттілігі бар деп
есептеледі. Одан басқа, банктің кредитке сұраныс пен салым ... ... ... ала ... ... ... үшін ... болуы тиіс. Банк басшылығы өтімді активтердің шамасы мен түрі
туралы үнемі ойлану керек. Банк ... банк ... ... ... яғни банк ... деп барлық міндеттемелері бойынша
мерзімінде және толық көлемде жауап бере алу қабілеттілігі.
Өтімділік банктерге ... ... үшін ... ... кез-келген сәтте өз қаражатын толық көлемде ала
алатынына сендіру үшін;
- ... ... ... ... өтеуге қажетті ақша
қаражатымен қанағаттандыру мүмкіндігі барлығына сендіру үшін;
- акционерлерді форс мажор жағдайларында активтерін мәжбүрлі ... ... ... ... қаржыларға қажеттілігі ұсыныс пен сұраныс негізінде
қарастырылады. Банктердің ... ... ... ... ... туындайды:
- клиенттердің өз шоттарынан ақшаларын алуы;
- клиенттерден несие алуға өтініштердің түсуінен.
Банктердің өтімді қаражаттарға сұранысының туындауының тағы бір ... ... ... ... ... ... ... қаражаттарға сұранысты қанағаттандыру үшін банк бірнеше
көздерден қаражаттар ... Аса ... ... ... клиенттердің
банктерге салатын салымдары болып табылады. Тағы бір маңыздысы клиентердің
несиелерін ... ... ... ... ... ... ... емес қызметтерден де ( кеңес беру, операциялық қызмет көрсету)
түседі.
Банктер қысқа мерзімді салымдар ... ... ұзақ ... ... Осы ... пен ... ... арасындағы уақыт
сәйкессіздігі банк өтімділігі мәселесін тудырады.
Банктегі өтімділік деңгейінің тиімді деңгейін ұстап тұру банк ... ... ... табылады[42].
Нарықтық өзгерістер жағдайында банктің тұрақты және тиімді қызмет етуі
үшін банк басшылығы банктің жүргізген ... мен ... ... ... мән беру ... ... ... нақты мүмкіндіктерді анықтауға себін тигізеді.
Банк өтімділігін талдаудың ... ... ... ... ... бойынша банктің қаржылық жағдайын бағалау.
II кезең. Өтімділікке әсер ететін ... ... ... және ... ... факторлар әсер етеді. Бұл
факторларды екі топқа бөлуге болады:
1. Макроэкономикалық факторлар (экзогенді) — бұл факторлар арқылы ... ... ... әсер ... Микроэкономикалық факторлар (эндогенді) — банктің саясатымен
байланысты өз деңгейінде әсер етеді.
Өтімділікке әсер ... ... ... ... ... 8):
1. Елдегі экономикалық және саяси жағдай. Бұл жағдай халықтың
банктерге ... ... ... ... бақылау мен реттеудің тиімділігі.
3. Қаржы нарығы сегментінің ... мен ... ... ... ... қаражатты жылдам тартуға мүмкіндік береді.
4. Мемлекет тарапынан қолдаудың болуы. Мысалға, Орталық банктен несие
алу мүмкіндігінің болуы.
Сурет 8. Банк өтімділігіне әсер ... ... ... әсер ... микроэкономикалық факторларға тоқталсақ:
1) Банк ... ... ... ... ... ... мамандандырылған деңгейі банк өтімділігіне әсер етеді.
Себебі, олар банк өтімділіге ... ... ... ... ... деңгейі.
3. Банктің ресурстық базасының тұрақтылығы мен сапасы.
4. Сырттан қарыз алу тәуелділігі.
5. Активтер мен пассивтердің сомасы мен ... ... ... ... құрылымы мен әртараптылығы.
III кезең. Банктің активтері мен пассивтерін талдау
IV кезең. Банк өтімділігін ... ... жаңа ... жасау.
Банктердің қарызға алынған қаражатының негізгі көзі – депозиттер.
Жалпы, республикадағы коммерциялық банктердің пассивінің 50 пайыздан
астамы депозиттерден тұрады. Сондықтан депозит ... ... ... ... ... ... ... деп есептеледі. Талап ету
депозиттерінің көлемін өзгерту бір жағынан, мерзімді, жинақтық ... ... банк ... пассивтер тұрғысынан зерттеудің негізі
болып саналады.
Қаржы дағдарысының басталуынан бері Қазақстандағы ... ... ... шолу ... , төмендегіні байқауға болады
(сурет 9):
Сурет 9. Екінші деңгейлі банктердегі салымдар динамикасы
Суреттен көріп ... ... ... ... ... дағдарысына қарамастан ұлғайған. Бірақ олардың 2007-2009
жылдар аралығында негізгі өсу қарқынының азайғанын айтуға болады. ... 2007 жыл ... ... ... ... ... 2 504 513
млн. теңгені құраса, 2008 жылы бұл ... 597 681 млн. ... ... млн. ... ... Ал, 2009 жылы 560 120 млн. ... артып,
3662314 млн. теңгені құраған. Осыған қарап салыстыратын болсақ, 2009 ... ... 2008 ... ... ... ... 37 561 ... аз. Банктердің ресурстарының 10 пайызын меншік қаражаты құрасы, ал
қалған бөлігін тартылған қарыз қаражаттары құрайды. ... ... ... ... ... ... кері әсерін тигізеді.
Сондықтан банктер депозиттік салымдардың азаймауына көп ... ... ... ... ... ... банк
негізінен, төмендегі қағидаларға сүйенеді:
- пайда табу және банк өтімділігін қамтамасыз ету үшін депозиттерді
субъектілері бойынша ... ... Осы екі ... ... ... ... ... бұл қаражаттың оңтайлы орналастырылуы деп
есептеледі. Сонда ғана, кассалар мен корреспонденттік шоттарда банкке ... ... ... ... болмайды;
- депозиттік операцияларды жүргізгенде депозитер сомасы, мерзімі мен
клиенттерге несие беру ... ... ... анықтау керек;
- инвестициялық және несиелік өтімділік саясатының негізі болып
табылатын депозиттердің тұрақты бөлігінің үнемі ұлғайып ... ... Бұл үшін ... ... ... ... жасап, олардың
белгілі бір есептесу мерзіміне дейін талап ету шоттарында сақталып, тұрақты
ресурстар ретінде қолданыла алатын бөлігін айқындаған ... банк ... ең ... ... қамтамасыз ететін мерзімді
салымдарға ерекше көңіл бөлу қажет. Бұл жағдайда пассивтерді бір
депозиттік шоттан екінші ... дер ... ... ... ... Мысалы,
банкте мерзімі 1 жыл депозит болып, оны қайтарудың жоспарлы мерзіміне 3 ай
қалса, бұл депозит 6 ... 1 ... ... содан соң 3 айдан 6 айға
дейінгі ... ... ... ... Бұлайша топтау клиеттерге қаражат
қайтару мерзімін бағалауға мүмкіндік береді, ... банк ... ... және басқаруға мүмкіндік береді.
3.2 Қазақстан үшін әлемдік дағдарыс салдарларын жою мен банк жүйесін
тұрақтандыру бағдарламалары
Дағдарысқа қарсы тұрудың ... ... ең ... жолы ... ... банктер, қор рыногы, мемхолдингтер арқылы экономикаға
орасан зор қаржы құюда. Мәселен, АҚШ, Еуропа ... ... және ... ... ... ... ... көптеп
сатып алып, кейбір банктерді мемлекет ... де алып ... ... ең ... ... ... қиындықтар елімізде енді сезіле
бастаған ... ... ... ... ... Үкімет
экономиканың ең осал салаларына ... зор ... ... ... банктерге мемлекеттік ресурстарға кіруге рұқсат беріліп,
олардың шетелдік қарыздарды өсірмеуіне жағдай жасады. ... ... ... мен ... ... қалды. Екіншіден, мемлекет көп
қаржы құю арқылы жылжымайтын мүлік ... ... ... шешуге батыл қадам жасады. Үшіншіден, ... ... ... қауіпсіздігін қамтамасыз етіп, бірінші кезектегі
азық-түлік түрлері – астықтың, өсімдік майының, ... сүт т.б. ... ... ... ... ... экономиканы тұрақтандыруға 540
миллиард теңге қаржы құйылды. Осы ... ... ... ... қана ... жоқ, ... ... оның дамуына мүмкіндік берді.
Дүниені дүрліктірген қаржы дағдарысы әлемдік қаржы ... ... ... ... да ... ... ... бастады. Оның
басты әсері әлемдік ... өсу ... ... мен ... ... ... жаһандық сұраныстың төмендеуінен айқын байқалуда.
Әлемдік экономикада қалыптасқан осы ... ... ... де ... және ... ... тиімді де нақты шаралар қабылдауды қажет
етті. Осыған байланысты Елбасының тікелей тапсырмасымен Үкіметтің, Ұлттық
банктің және ... ... ... ... және ... ... жөніндегі 2009-2010 жылдарға арналған ... ... ... Үкіметі айқындаған бірлескен іс-қимыл жоспарының ... ... екі ... жаһандық қаржы дағдарысының ... ... ... кері ... ... ... болашақта сапалы экономикалық өсу жағдайы үшін қажетті негіздерді
қамтамасыз ету ... ... Бұл ... жету үшін ... Ұлттық
банк, Қаржы қадағалау агенттігі басты 5 бағытты айқындады:
- қаржы секторын тұрақтандыру;
- жылжымайтын мүлік нарығындағы проблемаларды шешу;
- ... және орта ... ... ... ... ... ... индустриялық және инфрақұрылымдық жобаларды жүзеге
асыру. 
Қазақстандық банктердің кредиттік қоржындарының сапасын ... ... ... қоры ... ... Бұл қор банктердің
сенімсіз активтерін сатып алу және оны кейіннен ... ... ... ... ... ... ... құру арқылы еліміздің қаржы жүйесін
сауықтыруға тағы да 122 млрд. теңге қосылады.
Жоспар бойынша осы ... ... ... ету үшін ... 10 ... АҚШ ... (1 трлн. 200 млрд. ... ... ... ... ... ... банк пен ... қадағалау агенттігі
Ұлттық қордан бөлінген осы қаржының ел ... қай ... ... ... ... ... 8). Бұл қаржының жұмсалуына
және экономикалық салаларда нақты жұмыс істеуіне Үкімет ... ... ... ... ... әл-ауқат қоры белгіленді. Ол ... ... ... тағы да 607,5 ... ... ... ... құйды. Сонымен бірге екінші деңгейлі банктердің
өтімділігін арттыру мақсатында Ұлттық банк ... ... ... ... 350 ... теңге көлемінде қосымша қаржы қарастырылды.
Кесте 8. Жобаның бағыттары бойынша қаражат көлемі
|Бағыттар атауы |АҚШ ... ... ... ... |4 млрд. АҚШ доллары |480 ... ... ... | | ... үй ... |3 млрд. АҚШ доллары |360 ... ... ... | | ... және орта ... ... АҚШ доллары |120 млрд. теңге ... | | ... ... млрд. АҚШ доллары |120 млрд. теңге ... | | ... |1 ... АҚШ ... |120 ... ... |
|индустриялық және | | ... | | ... іске | | ... ... ... ... ... бойынша тұрақтандыру
шараларын іске асыруға Қазақстан экономикасына қосымша 2 трлн. 172 ... ... ... ... ... олардың ішінде, мыналардын
есебінен (кесте 9 ):
Кесте 9. Экономиканы тұрақтандыру шараларын мемлекеттік қолдау
|Тұрақтандыру шаралары ... ... ... қор қаражаты |1 200 ... ... ... Банк ... |350 ... теңге ... ... ... ... |500 ... ... ... ... ... | ... ... ... құру |122 млрд. теңге ... |2 172 ... ... ... іс-қимыл жоспары ауқымында еліміздің экономикасына орасан
зор қаржы құйылды.
Қаржы дағдарысына тойтарыс беру мақсатында ... ... үй ... шешу және Астана мен Алматы қалаларында жылжымайтын
мүлік рыногын жандандыру үшін “Самұрық – ... қоры ... ... ... және тұрғын үй секторын дамытудың арнайы ... ... Осы ... ... есебінен екінші деңгейдегі банктер
арқылы Алматы және Астана қалаларында құрылыс ... ... ... ... ... беру ... ... Жылжымайтын мүлік
рыногындағы ахуалды тұрақтандыру жөніндегі бағдарламаның ... ... ... ... – Қазына ” қоры екінші деңгейдегі банктерде ... ... 15 ... ... несиелік желілер ашты. Өз кезегінде екінші
деңгейдегі ... ... ... әр түрлі топтарына ипотекалық
кредиттерді мерзімінен бұрын өтеу құқығымен 10.5%- 12.5% - бен 15 ... ... ... ... бір ... жаңа ... ... үшін түпкілікті ставканың
10.5 % деңгейінде болуын және 2009 жыл бойы іске асырылуын көздейтін
жаңа ипотекалық бағдарламаға ... Осы ... ... ... ... ставкалармен және тұрғын үйдің қолжетімді бағасы бойынша
тұрғын үй алуға мүмкіндік берді. Екінші ... ... ... ... ... ... ... ипотекалық қарыздар беру
жолымен қарыз алушы құрылыс компаниялармен ахуалды ... ... ... сапасын елеулі дәрежеде жақсартуға мүмкіндік алды.
3) Екінші деңгейдегі банктер бұған дейінгі кезеңдерде алаңы 120 шаршы
метрден аспайтын тұрғын үй ... ... ... ... және ... қарызға қызмет көрсету бойынша өз міндеттемелерін ... ... ... ... ... ... қамтамассыз ететін тұрғын
үйді қоспағанда, басқа тұрғын үйі болмаған жағдайда кредит желісінің ... ... ... үшін ... қарыз бойынша пайыздық ставкаларды
10.5% - 12.5-ға ... ... ... ... ... және орта ... барлық субъектілеріне
көрсетілді.
Біріншіден, осы мақсаттарға “Самұрық - Қазына ” қоры 2009 жылы ... ... АҚШ ... (120 млрд ... ... Бөлінген қаражат шеңберінде 70%
ағымдағы жобаларды қайта қаржыландыруға және 30% жаңа ... ... ... ... ... шағын және орта бизнеске кредит беру бойынша
барлық бағдарламалардың ... ... ... ... ” қоры бөлген
қаражат шеңберінде бір жобаны қаржыландыруға арналған лимит 3-тен 5 ... ... ... ... ... ... ... шағын және орта бизнес үшін
сыйақы ставкасын дағдарысқа дейінгі деңгейге ... ... ... шара ... ... ... ... кредит берудің,
оның ішінде ауылдық кәсіпкерлерге кредит берудің бағдарламасын әзірледі.
Үшіншіден, шағын және орта бизнес субъектілерін тұрақты ... ету ... ... ... сатып алу туралы” жаңа
заңның ... ... ... ... мен ... ... ... қол жеткізуіне жағдай жасалады.
Жер қойнауын ... және ... ... қатысуды ұлғайту бойынша жұмыс күшейтілетін болады.
Төртіншіден, Үкімет кәсіпкерлікті дамыту үшін ... ... және ... ... кешенді дамуға ерекше назар аударылатын
болды.Агроөнеркәсіп секторын экономиканы тұрақтандыру мен ... бірі ... ... ... ... негізгі факторлар
мыналар:
1) Агроөнеркәсіптік кешен жұмыспен халықтың ... ... ... ... ол ... ... қамту деңгейін
қолдауға бағытталған шаралардың орталық буыны б.т.
2) Ауыл шаруашылығы өнімдеріне сұраныс жағымсыз ... ... ... ... ... Агроөнеркәсіптік кешен елдің азық түлік қауіпсіздігін ... ... ... ... ... агроөнеркәсіп кешенін дамытуға
бөлінетін шығыстар 2009-2011 жылдары шамамен 350 млрд. ... ... ... ... ... Агро” холдингінен қосымша 1 млрд.
АҚШ доллары (120 ... ... ) ... ... ... ... - кәсіпкерлік корпарациялармен бірлесіп іске асырылатын болады.
Отандық банк ... ... ... оның ... ... ... ... болуымен ... ... ... ... отандық экономикалық ... ... ... оның ... ... ... ететін және оның
нарық жағдайында ... ... ... ... ... ... ... жасай отырып, мемлекет олардың
ішкі экономика мен нақты секторды кредиттеу көлемін ... ... ... және орта ... ... ... ... несиелеу бойынша қолайлы жағдайды белгілейтіндіктеріне сенім
артуда.
Мемлекеттің мақсаты - жалпы жүйе тұрақтылығын ... ... Бұл ... үшін Қазақстанда тиісті реттеу мен қадағалау, сондай-
ақ депозиттерге кепілдік беру жүйесі бар. Жүйе ... ... ... ... банк ... ... тұрақтандыруға қажетті
тәртіпте және көлемде қаржылық қолдау көрсетеді.
Мемлекет банктің борыштары бойынша ешқандай міндеттемелер
алмайтыны сияқты ... ... ... ... ... ... банк ... мүдделерін барынша қорғалатындай
етіп активтер мен пассивтерді тиімді басқаруды қамтамасыз ... ... ... ... қызметі ел экономикасының одан әрі дамуына ықпал
ететін жүйе ... ... ... тұрақтандырушылық бастамаларымен
шығады.
Қаржы секторын тұрақтандыру үшін ... ... ол ... және ерекше артықшылығы бар
акцияларды сатып алу, сондай-ақ реттелген ... беру ... төрт ... ... ... ... Бұл ретте банктерге мұндай
мемлекеттік қолдау көрсетудің басты шарттарының бірі ... ... ... ұлғайтуы болып табылады.
Қазіргі таңда банктер берген қарыздардың 35.6%-ы құны
айтарлықтай төмендеген ... ... және ... ... Бұл ... активтерінің сапасын төмендетеді. Осыған ... ... ... едәуір көлемі әлеуетті түрде жинақталуда. Банк
секторын сауықтыру үшін ... ... ... ... ... ... талаптарды арттырады. Бұл банктердің өз шығындарын
мойындауына және оларды ... ... ... ... ... ... Бірақ, банктердің провизияларды құруы үшін ... ... ... ... жалпы сомасы 4 млрд.
АҚШ долларын (480 млрд. теңге) құрады, олардың ішінде:
1 млрд. АҚШ ... ... ... төрт жүйе ... ... ... ... Альянс банк пен ТӘБ - нің)
қарапайым акцияларын сатып алу түрінде берілді.
3 млрд. АҚШ доллары (385 млрд. ... ... ... түрінде және
дауыс беру құқығын бермейтін ерекше артықшылығы бар акцияларды сатып ... ... ... ... ... резервтердің барабар деңгейін
қалыптастыруға және ел ішінде қарыз ... ... ... ... капиталданған банктердің ұзақ мерзімді қатысушысы болып
қалмайды. ... ... ... ... және ... ... жол ашылған жағдайда “ Самұрық – ... ” қоры ... ... акцияларды сату бағасы ... алу ... ... керек. Банктердің акционерлері 5 жыл ішінде акциялардың мемлекеттік
пакетін қайта сатып алатын құқыққа ие. ...... ” қоры ... борыштарын қайта құрылымдау жөнінде шаралар қабылдайтын ... ... ... ие, ал ... ... ... ... қолжетімділігіне байланысты қаржыландыру қаупін азайту тиіс.
Екіншіден, Стресті активтер қоры құрылды. Оның қызметі
қазақстандық ... ... ... ... ... ... Банктердің сенімсіз активтерін сатып алу және ... ... осы ... іске ... негізгі тетігі болады.
Макроэкономикалық, нарықтық және ... да ... ... ... ... ... банктердің жылжымайтын мүлік және жер
кепілдігімен қарыздар беруі осындай активтер ... ... ... қарыздарды сатып алу банктердің балансын
өтімділігі аз активтерден тазартуға және банктерді өз ... ... ... ... алу ... активтер қоры айқындайтын
дисконтты немесе тәуеклдерді бөлудің ... ... ... құны бойынша
жүзеге асырылатын болады.
2008 жылы республикалық бюджеттен ... ... ... ... траншпен 52 млрд. теңге бөлінді. 2009 жылы Қордың
жарғылық ... ... ... ... ... 122 млрд. теңгеге
дейін жеткізілді.
Үшіншіден, банктердің міндеттемелеріне уақтылы қызмет көрсетуді
қамтамасыз ету мақсатында өтімділіктің қосымша ... ... ... ... ... мақсатында ұлттық компаниялардың,
акционерлік ... ... ... және ... ... қатысатын заңды тұлғалардың активтері Ұлттық Банктің
басқаруындағы ... ... ... бос ақша қаражаты отандық
банктердің депозиттеріне орналастырылатын болады.
Төртіншіден, қаржы секторында мемлекеттік реттеу жетілдірелетін
болды. Қаржы қадағалау ... ... ... ... ... ... және ... көтерме қаржыландыру ... ... ... ... ... Бұл ... банк
заңнамаларының қолданыстағы және ... ... ... ... ... әртараптандырылған базасын құруға, яғни белсенді
операцияларды ... ... ... ... атап ... жеке
тұлғалар есебінен қаржыландыруға ынталандыруы тиіс.
Таңдаулы ... ... ... ... ... ... ... болады, бұл банк
активтерін ... ... ... ... оның ... ... іскерлік белсенділіктің төмендеуі, жағымсыз сыртқы
құбылыстарға ұшырау, ... ... ... ... тұрақсыздығы
әсерін ескере отырып банктердің қосымша резервтерді қалыптастаруын
көздейді.
Тәуекелді басқару жүйесіне және ... ішкі ... ... ... Ең ... банктер өтімділікті жоғалту
тәуекелі мониторингіге тәсілдерді елеулі түрде қайта ... тиіс ... ... ... мен ... ... стресті ахуалдардың туындауын
ескере отырып үлгіленуі тиіс.
Бесіншіден, жинақтаушы зейнетақы жүйесінің жаңа жағдайлардағы
жұмыс ... ... ... ... ... ... мүдделерін қорғау мақсатында Үкімет халықтың зейнетақы
жүйесіндегі жинақтарының ... ... ... ... үшін ... ... деңгейін қамтамасыз етеді, олардың
хабардар етілуін және қаржылық сауаттылығын арттырды.
Халықтың зейнетақы қорларына ... ... ... жинақтарын төлеу сәтіне инфляцияның деңгейінде олар бойынша
кірістерді есепке ала отырып кепілдік береді. Үкімет ... ... ... ... ... жүзеге асыратын болады және жыл сайын
инфляция ... ... ... ... және ... шыққан
сәттегі іс жүзіндегі жинақтар арасындағы айырмашылықтың орнын толтыру ... ... жыл ... ... қаражат көзделді.Жинақтаушы
зейнетақы қорларының инвестициялық портфельдерін әртараптандыру үшін Үкімет
пен “Самұрық - ... ... ... басым инвестициялық
жобаларды қаржыландыру үшін тарту жөнінде шара қабылдайды, құрылған Стресті
активтер қоры инвестициялық ... бар ... ... ... ... ... жылдың ақпанында еліміздің Президенті Н.Назарбаев Қазақстан
Республикасының қаржы ... ... ... кезеңде дамыту
тұжырымдамасын қабылдады.
Тұжырымдаманың негізгі мақсаты басқару мен реттеудің ... ... көшу ... қаржы секторын дағдарыстан кейінгі кезеңде
төмендегілер арқылы дамыту болып табылады:
1) ... ... ... ... ... ... ... барысында анықталған
кемшіліктерге, тұрақсыздық факторларына және құбылыстарына жол бермеу
бойынша жағдайлар ... ... ... ... ... ... іске ... ретінде инвестициялық белсенділікті ынталандыру;
4) инвесторлар тарапынан, сол ... ... ... ... тарапынан елдің қаржы секторына сенiмдi нығайту.
Мемлекеттің қаржы ресурстарын жұмылдырудағы күш-жігері бірінші ... ... ... ... ішкі ... ... сақтайды және ішкі, оның ішінде көлеңкелі ... ... ... тез және ... ... ... ... жедел енгізу
қажет. Сонымен қатар Қазақстанның шағын экономикасына қатысты ... ... ... ... ... мен ресурстарын
индустриализациялау бағдарламасын қаржыландыру ... ... ... үшін мемлекеттің ерте кезеңде жүйелік тәуекелдерді және олардың
көріністерін анықтау, алдын алу және жою ... ... ... және ... жүйесін нығайту жөніндегі, қаржы ... ... ... ... ... жөніндегі, қаржы
ұйымдары жүзеге асыратын қызметтің айқындылығын қамтамасыз ету ... іске ... ... ... және қаржылық қызмет
көрсетудi тұтынушыларды қорғауды қамтамасыз ету ... ... ... ... және ... ұйымдарының тәуекел-
менеджменті одан әрі ... ... ... ... ... дамытудың бірінші
кезектегі міндеттері ел экономикасын дамытуды қаржыландырудың негізгі
тетігі ... ... ... ... ... сондай-ақ
қаржы секторын реттеу мен ... ... ... ... ... ... ... Тұжырымдама келесідей бірнеше
бөлімнен тұрады:
1-бөлім. Мемлекеттің қаржы ресурстарын жұмылдыру мәселелеріндегі рөлін
айқындау
2-бөлім. Қаржы секторын қадағалау және реттеу жүйесін нығайту
3-бөлім. ... және ... ... ... ... ... тетіктерін күшейту
4-бөлім. Корпоративтік басқару сапасын және қаржы ұйымдары қызметінің
айқындылығын арттыру
5-бөлім. Жүйелік тәуекелдерді реттеу және ... ... ... ... іске ... ... үдемелі индустриялық-инновациялық
дамуы жөніндегі, сондай-ақ қаржы секторының тұрақты дамуы және оған ... ... үшін ... ... ... ... іске ... үшін
қаржы ресурстарын тартуды қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі іс-шаралардың
толық болуы мен жан-жақты аясы қолданыстағы Қазақстан Республикасының қаржы
секторын дамытудың 2007-2011 ... ... ... ... ... ... Бұл ... жаһандық қаржы дағдарысы сабақтарынан
шыға отырып, ... ... мен ... ... жатқан
ұсынымдарын ескеру қажет.
Осы Тұжырымдаманың іс-шаралары қаржы секторының барлық сегменттерінің
дамуына ықпал етеді. Атап айтқанда, банк ... ... ... ... ... ішкі ... ... көрсеткішіне жетуі және
одан асып кетуі банк ... ... ... сипаттайтын көрсеткіштердің
бірі болады. Бұл ретте активтердің құрылымы мен сапасы қаржы құралдарының
салалары мен ... ... ... ... айтарлықтай түрін
өзгертетін болады.
2008 жылы жаһандық қаржы дағдарысы әлемдік экономиканың өсу қарқынының
тежелуіне едәуір әсер етті. ... ... ... рецессия байқалып
отыр. Әлемдік қаржы және тауар нарықтарындағы ... ... өсу ... ... ... Алдын ала бағалау бойынша 2008 жылы
экономикалық өсу – 3,1 %-ды, жұмыссыздық деңгейі шамамен – 7 % - ды ... ... ... – 9,5 %-ды ... – 2010 ... ... ... жағдай күрделене түсуі мүмкін
және оның салдары отандық экономикаға қолайсыз сипатта ... ... ... Қазақстанның негізгі экспорттық ұстанымдарына төмен
бағаның сақталуы ... ... 2009 жылы ... ... ... ... жағдайға жаһандық дағдарыстың ... ... ... пен ... Банк ... ... ... әлеуметтік
тұрақтылықты қамтамасыз ету және ... ... ... ... өсім мен іскерлік белсенділікті ынталандыру болады.
2009 жылы ЖІӨ-нің нақты өсуі бағалау бойынша шамамен 2 %-ды құрайды,
жұмыссыздық ... ... ... ... Республикасы Үкіметі,
Қазақстан Республикасы Ұлттық ... және ... ... ... және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі (бұдан әрі –
ҚНРА) қабылдаған экономиканы және қаржы жүйесін ... ... ... 2010 ... арналған бірлескен іс-қимыл жоспарын (бұдан әрі – Бірлескен
іс-қимыл жоспары) іске асыру көрсетілген мақсаттарға ... ... бірі ... ... жоспары шеңберінде қаржы ... ... және орта ... ... агроөнеркәсіп кешенін,
жылжымайтын мүлік ... ... ... ... одан ... ... қамтуды қаматамасыз ету және халықтың әлеуметтік
әлсіз топтарын қолдау ... ... ... ... Банк пен ҚНРА ... ... жүйесінің тұрақты
жұмыс істеуін қамтамасыз етеді және ... ... ... ... үшін ... жағдай жасайды. Үкімет баға құрайтын екінші ... ... ... ... етеді. Үкіметтің жекелеген
екінші деңгейдегі банктер деңгейіндегі тұрақтандырушы шаралары, оның ... ... ... жасасқан меморандумдар шарттарының іске
асырылуын көздейді.
Көрсетілген ... ... қол ... және ... ... ... ... ету мақсатында Ұлттық Банк теңгерімді ақша-кредит
саясатын жүргізеді.
Қысқа мерзімді өтімділікті реттеу және оны ... ... ... тұру
үшін Ұлттық Банк екінші деңгейдегі банктерге қайта қаржыландыру ... ... РЕПО ... бойынша қамтамасыз ету ретінде
қабылданатын ... ... одан әрі ... ... ... ... кредиттер беру, банктерде Ұлттық Банк депозиттерін
орналастыру ... ... Банк ... ... ... әр ... ... алдындағы міндеттемелеріне кепілдік беру ... ... ... Бұл ... банкаралық нарық арқылы қайта бөлуге және қысқа
мерзімді құралдар ақша ... ... қол ... ... ... мерзімді өтімділіктің және Ұлттық Банк беретін банкаралық
міндеттемелер ... ... ... ... ... ... капиталы мөлшерінің 50 %-ы сомасынан аспайтын болады.
Қаржы ... өз ... ... ... тәсілдер жетілдіріледі, қаржы есептілігінің халықаралық
стандарттарына сәйкес ... ... ... провизияларды
қалыптастыру тәртібі қатаңдатылады және қаржы ұйымдарындағы ... ... ... ... ... Ұлттық Банктің іс-қимылы ұлттық валютаның
тұрақтылығын қамтамасыз ... ... ... ... ... ... бақыланатын шекте қалқымалы өзгеруіне бағытталатын болады.
Тұтастай алғанда, Үкіметтің қызметі экономиканы ... ... ... экономикалық өсуді қамтамасыз етуге бағдарланатын болады.
Тұрақтандыру шараларын іске ... ... ... ... сақтау, бәсекелестікті дамыту және жобаларды экономиканың әлеуетті
экспортқа ... ... іске ... арқылы перспективалы даму
үшін негіз қаланатын болады.
Үкімет ауқымды инфрақұрылымдық жобаларды іске асыруды ... ... ... ... және «Қазақстанның 30
корпоративтік көшбасшысы» бағдарламасын серпінді іске ... ... ... ынталандыру жөніндегі шаралар шағын
және орта кәсіпкерлікті дамыту үшін ... ... ... ... әкімшілік кедергілерді одан әрі азайтуға бағытталатын болады.
Отандық кәсіпорындарды қолдау мақсатында ... ... ... ... мен ... ... ... алуларына кең қол
жетімділік берілетін болады.
Жылжымайтын мүлік нарығын тұрақтандыру үшін Үкімет 2009 ... ... ... ... қорғау жөніндегі жұмысты
жалғастырады және ... ... ... беру ... іске ... ... құру, оның ішінде қоғамдық жұмыстар,
инфрақұрылымдық және әлеуметтік объектілер салу, ... ... ... ... есебінен қосымша ауқымды шаралар кешені көзделеді.
Барлық әлеуметтік міндеттемелер, оның ішінде ... ... ... 2011 жылдарға арналған республикалық бюджетте ... ... ... және бюджет саласының қызметкерлеріне жалақыны
ұлғайту жөніндегі тапсырмаларын іске асыру шеңберінде толық көлемде ... ... ... ... ... салық жүктемесін азайту
арқылы экономикалық белсенділікті ынталандыруға және ... ... ... жүргізуге бағытталатын болады.
Жаңа Салық кодексінің нормаларын іске асыру, атап айтқанда
2009 жылы ... ... ... ... 30 %-дан 20 %-ға ... құн салығын 13 %-дан 12 %-ға ... ... ... ... ... жүйесін ырықтандыру кәсіпорындар үшін нарықтардың
қолайсыз ... ... және ... ... ... ... ... экономикалық жағдайды ескере отырып, ... әсер ... ... бірінші кезекте қаржыландыруға
және халықтың қажетті жұмыспен қамту ... ... ... ... ... ... жүргізілетін болады. Бұл ретте экономикалық
жағдай нашарлаған және бюджетке түсетін түсімдер ... ... ... ... ... ... ... немесе неғұрлым
кеш мерзімге қалдырылатын ... ... ... және ... ... ... макроэкономикалық
теңгерімділікке қол жеткізу қажеттілігін ескере отырып, қолайлы деңгейде
ұсталып ... ... ... ... қоры» акционерлік қоғамымен
бірлесіп, бюджет қаражатының, оның ... ... ... ... ... ... ... тиімді жұмсалуын бақылауды қатаңдатады.
Айтылған шараларды, оның ішінде Бірлескен ... ... ... ... үшін ... ... Банк пен ҚНРА ... экономикалық ахуалға
және әлемдік экономиканың даму үрдістеріне үнемі мониторинг жүргізеді және
қажетті ... ... ... ... ... ... ... бұрын-соңды болмаған дағдарысқа қарсы шараларының арқасында
әлемдік экономика ғаламдық дағдарыстан туындаған ... шыға ... ... ... 2010 жылы ... ... ... аяқтау
жөніндегі «шығу стратегиясын» іске ... ... ... де, ... ... ... алдында тұратын негізгі мәселелердің бірі
болып қала ... Бұл ... осы ... аяқтау үшін оңтайлы сәтті
айқындау айтарлықтай күрделі міндет болып табылады.
Бір жағынан, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... жаңа лебін туындатуы мүмкін. Экономика субъектілері
ресурстарының жеткіліксіздігінен қызметін өз бетінше ... ... ... ... ... дағдарысқа қарсы белсенді ... одан ... ... ... ... ... ... және
мемлекеттік бюджеттер дефицитінің едәуір өсуі арқылы экономиканың одан әрі
дамуы үшін тәуекел қаупін ... ... ... ... ... ... институттарында артық өтімділіктің жинақталуына әкеп
соқты, ... ... ... ... ол жаңа ... болуына әкеп соғуы мүмкін. Сондай-ақ «жұмсақ» ақша-кредит саясатын
жалғастыру қосымша инфляциялық тәуекелдерді ... ... ... ... жүргізу, яғни ... одан әрі ... ... ... ... бас ... тұрақтылығын сақтаған жағдайда экономиканың өсу қарқынын ... ... ... Бұл ... әлемдік экономикадағы экономикалық
және қаржылық жағдайлардың 2009 жылдың екінші жартысынан бастап жақсаруына
қарамастан өсудің ... ... баяу ... деп күтіледі.
Қазақстан Республикасының макроэкономикалық дамуында 2009 жылы ... ... ... ... ... ... әлеует 2009
жылы ең төменгі ... ... ... қарқынының тұрақты төмендеуі
байқалды. 2009 жылдың қорытындылары бойынша 6,2% ... (2008 ... – 9,5%) ... жылы ... ... ... қысымның одан әрі
төмендеуі күтілмейді, ол кейбір тәуекелдердің болуымен ... ... ... ... ... жалақыны, әлеуметтік
жәрдемақыларды және зейнетақыларды 2010 жылы жоспарлы түрде көтерумен
қамтамасыз ... ... ... ... ... ... Ресей
Федерациясы және Беларусь Республикасы Кеден Одағының құрылуымен байланысты
әкелінетін өнімге салынатын ... ... ... ... ... қымбаттауы да мүмкін.
Елдің нарығындағы ахуал 2010 жылы біртіндеп жақсаратын болады, алайда
экономикалық және қаржы ... ... ... банктердің
кредиттік белсенділігі бірден артпайды.
Тұтастай алғанда Қазақстан Республикасы экономикасының одан әрі ... ... ... олардың әсерін қазіргі уақытта бағалау іс
жүзінде мүмкін емес, ал оларды ... ... ... және
Ұлттық Банктің тарапынан бақылау айтарлықтай қиындық туғызады. 
Әлемдік және ішкі ... ... және ... жағдайында Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі ақша-кредит
саясатының бір жылға  - 2010 жылға ... ... ... ... қабылдады.  Белгісіздіктің төмендеуіне қарай ... ... ... ... ... үш ... кезеңге
арналған негізгі бағыттарын әзірлеу практикасына оралатын болады.
тын болады.
Мемлекет қаржы ... ... ... үшін ... жағдайларды
жасайтын болады, бұл, өз кезегінде, тұтастай алғанда елдің экономикасының
бұдан әрі дамуының қозғаушы ... бірі ... ... ... ... ... ... өйткені қаржы институттарының әлі
де инвестициялық қаражатқа деген бар ... ... ... ... жоқ. ... ... ... қарай тікелей мемлекеттік ықпал
етудің рөлі жеке бастамаға бірте-бірте жол бере отырып төмендейді.
Қорытынды
Кез келген дамыған мемлекеттің ... ... ... ... саясатын жүргізуші Орталық банктің де мәні өте зор. Себебі, банктер
мемлекет пен ... ... ... мен мектептер,
институттардың және халықтың уақытша бас ... ... іс ... ... ... ... ... несие беру,
сақтандыру, басқаларға экономикалық еркіндік пен ... ... ... ... ие ... ... ... қөрсетулер мен
операциялардың қажеттілігі мен маңыздылығы артуда.
Банк ... ... ... ... бар ... болып
табылады. Ол несие ресурстарын қосымша ... ... ... ұйымға, кооперативке, халыққа, мемлекетке, төлем негізінде
беретін ... ... ... ... ... ... ... ерекшелігі – ол банктік іске жаңа технологияларды ... ... ... ... банктердің пайда болуымен,
банктік қызметті реттеуге бағытталған ... ... ... ... ... Сол себептен де банктік жүйе - нарықтық
экономиканың ең ... және ... ... бірі ... ... ... ... ел экономикасындағы бірқатар мәселелерді
шешуге жол береді.
Қазіргі ... ... ... ... ...... іске жаңа ... енгізе бастаумен рыноктық ... ... ... ... ... қызметті реттеуге
бағытталған заңнамалар жүйесінің ілгері қарай ... ... ... де ... жүйе - ... экономиканың ең маңызды және
біртұтас құрылымдарының бірі болып табылады.
Соңғы уақыттағы жаһандық деңгейдегі өзекті ... бірі ... ... ... белгілі. Тіпті соғыс, саяси қақтығыс немесе
мемлекет басшысын сайлау ... ... да ... ... ... ... де, экономикамен байланыстырып айтылады. Оның үстіне, саясатқа
қарағанда қаржы саласы ... ... ... тағы бар. ... ... Н.Назарбаевтың «Алдымен – экономика, содан кейін – ... ... ... ұран ғана ... әлеуметтік саяси тұрақтылықтың
қажетті шарты орнықты ... ... ... ... ... ... екендігіне енді бір мәрте көз ... ... ... ... айтсақ, кез келген жүйенің мейлінше тұрақтылық
көрсеткіші қандай да болса ауытқудың ... ... сол ... ... бір ... ... ... әсерінен алдын-ала белгіленген шекарадан
шықпауымен бағаланады. Демек, бүгінгі ... ... ... мемлекеттік
құрылымның беріктігін сынап отырған әлгі күшті сыртқы ықпалға айналды. 
Мұндай ... ... ... болжай білу, елді еш әбігерсіз стратегиялық
мақсатқа жетелеу мемлекеттік басқару жүйесінің кемелденгендігін білдіреді.
Сондықтанда ел ... ... ... ... арналған
Қазақстан Республикасының индустриялық- инновациялық даму стратегиясын
қабылдаудың мәні зор болды.
Өзіміздің азғана тарихымызда біз өзімізге де, ... де о ... ... нарықтық құндылықтарына басымдық таныту қажеттілігін
дәлелдей отырып, тек нарықтық механизмдерге ... ... бас ... Біз ... ... локомотив қызметін мемлекет ... алу ... ... ... жүйе құра ... бастысы, экономика дамуындағы нарықтық механизмдер мен ... ... ... арасында қажетті баланс табылды. Нарықтық
жағдайда антагонистік, ұлттық холдингтер мен жеке ... ... ... екендігін болжаған «неолибералдардың» сыни пікіріне қарамастан,
«Самрұқ» холдингі құрылып, бүгінде табысты жетістіктерге жетті. ... ... ... ... өндіретін сала ... тыс ... ... ... жол ... ... басқа салалардағы ұлттық компаниялар жоғары табыс табуды емес, басты
мақсат ретінде қызмет көрсету сапасы мен баға ... ... ... ... жаңандық дағдарыс ықпалын жеңу ... ... ... ... ... стратегиялық
ресурстарымен біріктіру арқылы «Самрұқ-Қазына» Ұлттық игілік қорын ... ... өз ... ... маңызды жобаларға негізделуге мүмкіндік
берді.
Оның үстіне, оларда қажетті капитал бар, Елбасы ... ... ... жүзеге асыру мақсатында жаңа холдингтің капиталына
тұрақтандыру бағдарламасы аясында 5 млрд. АҚШ ... ... ... ... ... ... қаржы бөлінді.
Қазіргі күні елімізде шағын және орта бизнесті қолдауға 18 миллиард
теңгенің қаржысы бөлініп, екінші деңгейдегі ... ... ... ... жұмыс беретін 108 жоба жүзеге асырылуда. Қазақстандық үлеске
үлкен көңіл бөлініп отыр. ... ... ... оның ... ... ... Сонымен қатар, екінші ... ... ... ... ... азая ... мәлім. Мәселен,
“ТұранӘлембанктің” сыртқы қарызы 11,5 миллиард ... 4,4 ... ... “Альянсбанктің” сыртқы қарыздары 4,5 миллиард ... ... ... ... Енді “Темірбанктің” қарыздарын қайта
құрылымдау жұмыстары ... ... Ол ... оның ... 770
миллион доллардан 61 миллион долларға дейін төмендейтін болады.
Осыған байланысты, ... ... аса ... бола қоймаған
стратегия қолда барды үнемді пайдалануы, мемлекетке қиын-қыстау кезеңде
қажетті арнайы қорының  ... ... ... ... ... бүгінде
түсінікті бола бастағандай.
Сонымен қорытындылай келе, келесідей нәтиже шығаруға ... ... ... ... мейлінше кең құқық беру қажет. Агенттік
несие тәуекелінің ... ... ... ... ... ете ... ... Ішкі қаржы рыногына мейлі депозиттік, мейлі несиелік мол ... ... ... ... ... Кез ... ... деңгейдегі банк өзіндегі белсенді капиталдың тең
жартысынан аспайтын мөлшерде ғана шетелдік несие ала ... ... ... ... ... ... есептегенде барлық қаржыдан
банктегі депозиттік салымдар, акциялар, облигациялар есептеліп, олардың
жиынтық сомасы барлық белсенді ... ... ... ... ... ... капитал ретінде қарастырылуы керек.
Бүгінде мемлекет салмақты ресурстарды иемдене отырып, экономикалық
салаларды аса бір ... ... ... ... ... ... міндеттерді әрі қарай кең ауқымда жалғастыра алады. Қабылданатын
үшжылдық бюджет барлық әлеуметтік саланың ... ... ... да ... ... мейлінше ұлғаятынын көрсетіп отыр.
Соңғы кездері коммерциялық банктермен басқа несие ... ... ... түсуде. Бәсеке банктердің жаңа қызмет түрлерінің
іздестіруге, клиенттерге ұсынатын қызмет ... ... және ... сапасын қысқаша айтқанда банк жүйесін жақсартуға ынталандырады.
Сондықтан ... ... өз ... ... үшін олар ... емес ... батыл меңгеріп, ... ... ... ... ... ... ... рөлі артуда.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. «Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметі туралы»
Заң.,1995
2. ҚР.Президенті Н.Ә.Назарбаевтің Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... Республикасының Ұлттық банк туралы» Заңы, 2004
4. Ильясов К.К. . Финансово-кредитные проблемы ... ... /Под ... ... Бiлiм, 2005 – 240 с.
5. Сейітқасымов Ғ.С.Ақша.несие.банктер.Алматы, 2005
6. Сейітқасымов Ғ.С.Ақша.несие.банктер.Алматы, 2008
7. Сейітқасымов Ғ.С. Банк ісі ... ... ... Л. П. Устойчивость коммерческих банков. — М., 2006.
9. Лаврушин О.И..Банковское дело. Москва,2000
10. Дабыдов К. Қазақстан Республикасындағы банк ... ... ... ... ... Қаржы Қаражат №1. Қазақстандағы екінші деңгейлі банктердің
проблемалық активтерін басқару тәжірибесін жетілдіру.,2008
13. ... ... №5. ... дағдарыстар: олардан қандай сабақ
алған жөн.,2008
14. Мақыш С.Б. Ақша.несие.банктер. Алматы, 2007
15. Мақыш С.Б., Ілияс А.Ә. Банк ісі. ... ... ... С.Б..Коммерциялық банктердің операциялары. Алматы, 2008
17. Егоров А.Е. ... ... ... ... на
современном этапе развития экономики// Деньги и кредит 2005.-№6.-
с.4.
18. www.afn.kz
19. www.naz.bank.kz
20. www.fincenter.kz
21. Банковские ... в ... ... ... ... ... Банка. Том 1
22. Банковские ... в ... ... ... развития Всемирного Банка, Том 2.
23. Қаржы менеджменті №5. Қаржылық ... ... ... ... ... ... Казахстана №2-2008
25. Интерфакс-Қазақстан. Htm
26. www.akorda.kz
27. Антонов М.Т, Пессель М.А. Денежное обращение, ... и ... ... ... и ... ... / Под ред. проф. Жукова Е. Ф. - ... и ... ... 2007.- ... ... и ... организации в Республике Казахстан. ... ... ... - 3 / Коробов К.Л. - М.: ... ... ... дело (под редакцией Г. С. Сейткасимова. Алматы, 1998ё
ёё
32. Банковское дело (под редакцией проф. В.И. ... М., ... ... дело /Под ред. В.И. ... Л.П. Кроливецкой. —
М.: Финансы и статистика, 2006
34. Банковское право / Под ред. Л.Г. Ефимова, М., ... ... Г.Н. ... ... в условиях формирования рынка.
- Л.: ЛФЭИ , 2007
36. ... И., ... Ж.-К. ... ... и финансовый
словарь. В 2-х томах. — Т. 2 — М., ... ... В.И. , ... Ю.И. ... и ... ... / Под ... Лапидуса. - М.: Финансы и статистика , 2006 .
38. Волосович С. Н. Перспективные ... ... ... ... ... // ... НБУ, № 11, 2007 г.
39. Волсович С.Н. Меню для корпоративных ... // ... № 7, 2008 ... Гапонов Г.А. Стратегия для малых и средних банков. – ... 2008. - № 5. С. ... ... Л. ... ... Республики Казахстан. Алматы, 2006
42. Банки Казахстана №1-2009ж.
43. Деньги, кредит, банки. Справочное ... / Под общ. ... Г. И. - Мн., ... ... ... ... / Под ред. ... О. М. – М., 2008
45. Долан Э. Д. Деньги, банковское дело и денежно-кредитная политика.
М., ... ... ... №1. Цели привлечения банковских ресурсов:
структура и характеристика.,2008
47. Долан Э. Дж, Кэмпбелл К., Кэмпбелл Р. Деньги, банковское дело ... ... — М., ... ... ... №4.Банк капиталын арттырудың өтімділік
дағдарысынан шығуға тигізер ықпалы.,2008
49. Ершова И. В. ... и ... ... М, 2009
50. Жуков Е.Ф. Банки и банковские операции, М., 2007
51. ... Е.Ф. ... и ... в ... ... пособие для
вузов. – М.: Банки и биржи, 2007.
52. Аль Пари №1. ... ... мен ... теңгерімді басқару арқылы
өтімділікті қамтамасыз ету.,2008
53. Кирисюк Г.М., Ляховский B.C. ... ... ... и ... - 2003. - № 4.
54. Киселев В. К ... ... ... менеджмента
(материалы к лекциям и семинарам). ... ... 2007. - № ... А
2008-2010 жылдардың ақпан айы бойынша банктердің жиынтық активтерінің
динамикасы және құрылымы
|Банк секторының ... ... ... ... ... активтерінің | | | ... жəне | | | ... | | | |ен) |
| ... ... |жиынты|млрд. |жиынты-| |
| ... ... ... ... |ғында | |
| | ... | ... | ... | ... ... |1 013,1 |8,7 |820,2 |6,9 |1037,0 |8,97 |26,4 ... ... | | | | | | | ... жəне | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... |642,5 |5,5 |576,8 |4,8 |1072,1 |9,28 |85,9 ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... |787,8 |6,7 |888,2 |7,5 |1779,7 |15,40 ... заемдар жəне |8 868,3 |75,9 |9 238,4|77,6 |9638,9 |83,42 |4,3 |
|«кері РЕПО» | | | | | | | ... | | | | | | | ... |222,5 |1,9 |318,8 |2,7 |290,6 |2,51 |-9,0 ... | | | | | | | ... |-581 |-2,1 ... ... |3,9 ... | | | | | | |есе ... активтер |150,40 |1,3 |1072,2 |0,5 |1739,4 |15,05 |62,2 ... ... |11 ... |11 |100 ... |-2,8 |
| | | |899,3 | | | | ... ҚР ҚҚА ... мәліметтері негізінде құрастырылды ... ... ... 2008 -2010 ... 1 ... жиынтық
міндеттемелерінің динамикасы мен құрылымы
|Банк секторының |1.01.08 |1.01.09 ... ... ... | | ... ... | | |н | | ... | | ... ... ... | | |ына | ... | | ... | |
| | | |н | ... | | | | |бен |
| ... ... ... активтер жəне шартты міндеттемелердің сапасының
динамикасы
|Активтердің |01.01.08 ... ... ... ... | | | ... | | ... ... | | | ... | | | |
| ... ... |жиынтығы|негізгі|жиынтығ|негізгі |жиынтығ|
| ... ... |нда ... |ында |борыш |ында |
| ... ... ... ... ... |
|Барлық активтер|13 377,7 |100 ... ... |100 ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... |7 677,7 |57,4 |8 ... ... |51,8 |
|Күмəнді |5 559,9 |41,6 |4 ... |4541,8 |27,6 ... |4 266,8 |31,9 |2 ... |1726,2 |10,5 ... - | | | | | | ... | | | | | | ... жəне | | | | | | ... ... | | | | | ... | | | | | | ... |578,1 |4,3 |604,6 |4,4 |401,5 |2,4 ... - | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | ... |543,2 |4,1 |1 ... |1475,8 |9,0 ... - | | | | | | ... | | | | | | ... жəне | | | | | | ... ... | | | | | ... | | | | | | |
| |63,1 |0,5 |210,8 |1,6 |229,9 |1,4 ... | | | | | | ... - | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... кезде| | | | | | ... |108,7 |0,8 |248,8 |1,8 |708,4 |4,3 ... | | | | | | ... |140,1 |1,0 |413,1 |3,0 |3381,5 |20,6 ... Д
Коммерциялық банктердің несиелік портфелінің құрылымы
млрд.
теңге
| |1.01.08 |1.01.09 |1.01.10 ... ... ... | | | ... | | | |
| ... |жиынтығ|негізгі |жиынты|негізгі|жиынты|
| ... ... ... ... ... |ғында |
| ... ... ... |%-бен |сомасы,|%-бен |
| ... | ... | ... | |
| ... ... ... |
| | | | | |н | ... ... ... 868,3 |100 |9 238,4 |100 |9638,9 |100 ... |3 518,2 |39,7 |4 000,7 |43,3 |2449,4 |25,4 ... |5 218,7 |58,8 |4 835,6 |52,3 |4241,9 |44,0 ... ... - |3 950,4 |44,5 |2 214,5 |24,0 ... ... толық жəне | | | | | | ... ... ... | | | | | | ... ... – |572,2 |6,5 |588,0 |6,4 |376,27 |3,9 ... ... | | | | | | ... ... ... кезде| | | | | | ... ... – |533,4 |6,0 |1 582,9 |17,1 ... |
|төлемдерді толық жəне | | | | | | ... ... ... | | | | | | ... ... - |57,9 |0,6 |206,0 |2,2 |225,52 |2,3 ... ... | | | | | | ... ... төлемеген | | | | | | ... | | | | | | ... ... |104,8 |1,2 |244,2 |2,6 |694,94 |7,2 ... |131,4 |1,5 |402,1 |4,4 |2947,6 |30,6 ... ҚР ҰБ ... ... ... ... ... ... мен ... ... ... және ... жағдай
Коммерциялық банк
өтімділігі
Мемлекет тарапынан қолдаудың болуы
Қаржы нарығы сегментінің дамуы мен тиімділігі

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Іс-тәжірибеден есеп беру
Көлемі: 58 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Коммерциялық банктердің тартылған қаражаттарын қалыптастыру туралы80 бет
«Асыл тұқымды көк түсті қаракөл қой шаруашылығында жұптау түріне байланысты селекциялық белгілерінің көрсеткіші»30 бет
«ақша қаражаттарының есебі»58 бет
«БИАР» ЖШС-нің АҚША ҚАРАЖАТТАРЫ МЕН ОЛАРДЫ ПАЙДАЛАНУ ЖӘНЕ БӨЛУ МЕХАНИЗМІН ТАЛДАУ75 бет
«Қарғын» романы туралы3 бет
Ірі қара мал кетоз ауруының патологоанатомиялық өзгерістері30 бет
Ірі қара төлін өсірудің маңызы34 бет
Абай ойларының қара сөздеріндегі өрнектері4 бет
Абайдың қара сөздері (1-10)13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь