«Вокалдық-хор тәрбиелеу» пәнінен дәрістің қысқаша конспектісі

Тема 1. Әншілік тыныс.
Тема 2. Дыбыстың қалыптасуы.
Тема 3. Жеке әншілік дауыстың тембрі.
Тема 4. Балалар дауысын күйге келтірудің әдістері.
Тема 5. Дикция және орфоэпия.
Тема 6. Ансамбльмен жұмыс.
Тема 7. Строймен жұмыс.
Тема 8. Хорды әндеттіру және вокалдық жаттығуларды таңдау принциптері.
Тема 9. Оқу және концерттік репертуарларды таңдау.
Тема 10. Хор репертуары мен хор концерттеріне шығу әдістері.
Тема 11. Балаларды ән айтуға оқытудың дидактикалық негізі.
        
        «Вокалдық-хор тәрбиелеу»
пәнінен дәрістің қысқаша конспектісі
Тема 1. Әншілік тыныс.
Тема 2. Дыбыстың қалыптасуы.
Тема 3. Жеке ... ... ... 4. ... дауысын күйге келтірудің әдістері.
Тема 5. Дикция және орфоэпия.
Тема 6. ... ... 7. ... ... 8. Хорды әндеттіру және вокалдық жаттығуларды таңдау принциптері.
Тема 9. Оқу және концерттік ... ... 10. Хор ... мен хор ... шығу ... 11. ... ән ... оқытудың дидактикалық негізі.
Тема 1. Әншілік тыныс.
Вокалды – хорлық ... ... ... ... дұрыс тыныс алу
дағдысы болып табылады. Дыбыс сапасы осыған ... ... ... ... ... ... алу кезінде фонация пайда болады, біршама ұзаққа созылады, ал тыныс
шығару қысқарады.
- Тыныс алу кезеңі автоматты ... ... ... ... ... ... ... одан сайын күшіне енуі әнші тынысының негізгі
талабы фонация кезінде тынысты үнемді ұстау.
Әншінің тыныс ... ... ... ... ... ... және т.б., ... белгілі
бұлшықеттер қатты жұмыс істейді, ал нәтижесінде екі иық көтеріледі,
тыныс алудың бұл түрі ... ... ... ... ары ... ... тыныстың қозғалыстары
кеуделік жасушаның қарқынды қозғалысымен байланысады, диафрагма тыныс
алғанда көтеріледі де, ал іш тартылады.
• Құрсақтық, көкіректік, абдаменальный және т.б – ... ... және іш ... ... ... ... ... кеуде көкіректік, сүйекті абдаменальный және
т.б – тыныс кеуделік сияқты ... ... ... ... ... бірге құрсақтың аймақта және белдің төменгі жағы
арқылы да ... ... ... ... ... да ролі өте зор: диафрагма төмен
түседі, жан – жаққа барлық айналымда созылады, ... әнші ... ... ... ... ... бел ... сезінуі арқылы
ауа өкпенің төменгі жағын талдырады. Жан бұлшықеттері екі ... ... ал іш ... ... ... қозғалады; Диафрагма болса одан
сайын мығымдана түседі. Әншінің ... ... ... ... ... тыныс алу қалпын сақтап қалуға тырысса, дыбыс апорасын ... ... ... жоғары болады. Әншілік хордың негізгі талабы ән
айтқанда тыныс алған соң шаласы ұстаным ... ... Бұл ата ... ... тұрғыда жақсы естілуіне, орындалуына әкеледі.
Шығарма жылдамдығы тез болған сайын, тыныс алудағы ұстаным қысқаланады.
Хормеистрдің ән айту ... Ән ... ... бей – жай ... ... әр ... ішкі ... тартылымды сақтау міндетті.
Керек;
- Басты тура ұстау, еркін, төмен түсірмеу, қисайтпау.(өйтпегенде ... ... ... вертикалды орналасадыда, дыбыс сапасына зиян
келтіреді).
- Дене ауырлығын тура бөле ... екі ... нық ... Аяққа сүйене отырып орындықтың шетіне отыру
- Корпусты ешқандай қысылыссыз тура ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде тыныстың қарқындылығы
джойылып , дыбыс апорадан алынып, тембрдың ашықтығы жэоғалып, интонация
тұрақсызданады).
- Қол ... нота ... ... ... жату ... ... ... орындалып жатқан шығарма мінезіне сай болу
керек. Тыныс алуда әрбір музыкалық фразаның және әуеннің мінезімен үйлесуі
тиіс. Дыбысты ... ... ... ұытанымыда шығарманың мінезіне қарай
болады. Шығарманың темпі неғұрлым жылдам болған сайын алатын тыныста ,
тыныс ... ... ... болуы керек.
Әншінің тыныс алуымен вокалдық хор техникасының элементтерінің өзара
байланысы.
Әншілік тыныс вокалдық хор техникасының әр түрлі элементтерімен ... ... ... дикция, динамика, дауыс регитры, интонация
т,б.
Тағыда;
- Тыныс жинау дауыстық апараттағы артық бұлшық ... ... ... ... ... қосылуы, дикцияның ... ... ... еркін болмауы.
- Дыбысты алу кезіндегі бір мезгілдік тыныс ұстанымының болмауынан, дыбыс
интонацялық тұрғада да дұрыс болмай «подъездбен» ... . ... ... жоғарлықты төменен алуы тиіс.
- Алынған ауа көлемі дыбыс динамикасына пропорциянал болады.
- Төменгі байланыстағы ауа қысымының күші ... ... ... ... тембр түрін анықтайды.
- Дауыс астарындағы шағын қысым әсерінен дыбыс тембрі жағынан кедей ... ... ... ... ... ... күштілігі
керісінше әсер етеді, яғни дыбысталу толып, тембрі едәіур бай ... ... ... ... ... алу техникасымен жұмыс істеуінің кейбір әдістері.
№ 1 Жаттығу.
Дирижер қолы арқылы қысқа тыныс алып, санау арқылы ... ... ... ... сайын тыныс шығарғанда цифр санын көбейтіп
отыру керек.
№ 2 ... ... ... ... ... ... тыныс алу, әркім өз
қозғалысына есеп бере отырып, төменгі ... ... ... ... ... ... шығару, цифр қатары осылай көбейе береді.
№ 3 Жаттығу.
Төменгі қабырғалар қозғалысы арқылы қысқа тынс алу, ... ... ... ... ... шығару.
№ 4 Жаттығу.
Төменгі қаьырғалар қозғалысымен тыныс алу, тынысты ұстап, дирижер қолымен
жұмсық атакамен бір ... ... ... ... бір ... ... ... Басында дыбыс 2 – 3 с созылады, кейіннен ұзарады.
Үздіксіз тыныс (цепное).
Үздіксіз тыныс бұл – ... ... ... ... ... Көрші отырған адаммен бір уақытта тыныс алмау.
- Музыкалық фраза ішінде ... ... ... ... ұзын ... ... алу.
- Тыныс білдірмей және тез алу.
- Хорда жұмсақ дыбыстық атакамен, интонациялық тұрығыда нақты, яғни
«подъездсіз» ... ... ... ... ... ... айтқан әнін тыңдап, жалпы хор дыбысталуына қосылу.
Әдебиеттер:
1. Краснощеков В.И. «Вопросы хороведения». Стр. 161 – ... ... В.А. ... Стр. 99 – ... ... Г.П. Хоровой класс: «Теория и практика вокальной ... ... ... Стр. 35 – ... ... Л.Б. ... вокальной методики». Стр. 141 – 171. 290 – 300.
5. Осеннева М.С, Самарин В.А. «Хоровой класс и ... ... ... Стр. 59 – ... ... В.Г. ... с хором». Стр. 27 – 30, 37 – ... ... А.А. ... и ... ... с ... Стр. 91 – 97.
8. Быков Н.О. «Основы работы с детским хором». Стр. 10 – ... 2. ... ... Ән айту кезіндегі дыбыстың қалыптасуы тыныс алумен артикуляцялық
органдардың дауыстау астарымен өзара ... ... ... қалыптасуының миоэластикалық теориясы.
Миоэластикалық теорияны қолданғандар; (Гарма, Мюллер, Музехольд, Левидев)
дауыстың байланыстағы жиілікте дыбыс жоғарылығы шығарылған ауа ... ... ... теориясы.
Дыбыс қалыптасуының нейрохроноксикалық теориясы француз ... ... ... ... ... жиілігі импульске сәйкес келе
отырып, орталық жүйке жүйесі ... ... ... етке ... ... күші ... жоғарылығына әсер етпейді.
Жанашыл мамандықтандырылған әдебйет негізіне дыбыстың ... ... ... қабылданады. Дауыстық астар жүйеліктер
негізінде жұмыс істейді. ... алу ... ... күшті қамтып, дауыстық
астарға әсер етеді. Орталық жүйке ... ... ... ... ... ... ... дыбыстың физикалық ерекшелігі;
- Жоғарылық
- Тембр
- Күш
- Жалғасуы
Әнші дыбыстың жоғарылығы дауыстың астар жиілігі арқылы анықталады. Әр әнші
дауысының ... ... әр ... және ол ... байланысты;
- Дауыстың аппараттық табиғи анатома морфологиялық ерекшелігіне.
- Әншінің қандайда бір кезеңдерде дыбысты өзгерте алу икемділігіне, яғни
дауыстың астарының жуандығына, ұзындығына ... Әнші ... ... яғни ... ... немесе өте әлсіз болуы
мүмкін.
- Әнші дыбысының күші дауыстың астарындағы серпілістермен анықталуы –
амплитуда жиілігі, ... ... көп ... ... ... ... амплитудасы мынаған байланысты:
- Дауыс бұлшық еті күшінің ... ... ... ... ауа көлемі (төменгі байланыс қысымы
неғұрлым жоғары болса, дауыстық астар ... ... көп, ... төменгі байланыс қысымы шектен тыс жоғарыласа,
дауыстық астарда қысылыс пайда ... ... ... кішірейіп
дауыс күші азаяды.
- Резонаторлық аймақтық қалпы және орналасуы.
Әнші дауысының әрбір дауысы физиологиясы жағынан ... ... ... және көп ... жай ... ... Негізгі тонға ең төменгі жай тон
жатады, ол дыбыс құрамына кіреді. Дыбыс жоғарылығын осы анықтайды. Ал басқа
жай ... ... деп ... ... жоғаралығы спектіріндегі
обертондардың әр түрлі қатынасы күшімен сапа жағынан спецификалық әшекеиге
немесе дауыстың ерекше дыбыс ... яғни ... ... ... жеке
тембрі эндокринді жүйеге қатысты, мұнда дауыстың анотомиялық ... және ... ... органдарғада байланысты.
Резонаторлармен күштелген обертондардың жеке тобының ... ... ... ... ... ...... жұмсақтық қоңыр әсер
береді. ... ... ...... ұшқырлық береді.
Дауыстардың қалыптасуы әрбір кезеңде 3 түрлі жағдай шамасына байланысты
болады;
- ... ... ... ... бір ... ... астарды бір – біріне әкелу.
- Ауа шамасына.
Үш шамада тыныс алу жүйесі жүмысымен әншінің ... ... ... ... ... Дауы қалыптасуының физиологиялық
механизмін түсіну фонация кезеңін түсінуге жол ... ... В.И. ... ... Стр. 168 – ... ... В.А. ... Стр. 103 – 112.
3. Стулова Г.П. Хоровой класс: «Теория и ... ... ... ... ... Стр. 60 – 61.
4. Осеннева М.С, Самарин В.А. ... ... и ... работа с
хором». Стр. 41– 54.
5. Егоров А.А. «Теория и практика работы с хором». Стр. 97 – 99.
6. Быков Н.О. ... ... с ... ... Стр. 13 – ... 3. Жеке ... дауыстың тембрі.
Ән – бұл тек дауыстық аппараттың ғана емес сонымен бірге, ... ... ... ... жеке ... ... анықталады.
- Көмейдің және бүкіл ағзаның анатомиялық және морфологиялық структурасының
ерекшеліктерімен (көмей мен дауыс ... ... және ... дауыс
қалыптастырушы бұлшықеттерінің күштілігі, мидың жылдам ... ... ... ... ... ... жыныстық және жеке ерекшеліктерімен эндокринді жүйеге жәнеде
әншінің эмоционалды жағдайынан.
- Айту кезіндегі көмей ... ... ... ... қатардың айқын
ерекшеліктері, жеткізу әдістері, жеке жеткізу мәнері).
- Ән айту ... ... ... ... ... дыбыс мінезі,
тыныспен жұмыс және конфигурация, әнші дауысының тембрі дыбысталуымен
басқару, яғни регистрді басқарумен.
Вокалдық әдістердің ... ... ... регисторда дыбысталуы
мынадай факторларға байланысты: тесситура, ... ... ... ... ... ... әдісі, дауысты дыбыс типі мен оның ... ... ... көңіл күйіне, орындалған шығарманың көркемдік образымен
байланысты.
Тесситура.
Вокалдық әдістің ... ... бірі ... ... ... ... қалыпты тембрлік дыбысталу. Тембрлік дыбысталудың дамуын
айтқанда негізгі мәселе регистолық ... ... ... ... ... ... алуға болмайды және керек те емес, керісінше
вокалдық орындауда тембрдің ... ... ... ... 2 ... ... ... дыбыстың қатарда тұрғызылған жаттығулар.
2. Секіртпе аралықтары ұлғайтыла отырып, интервалдарды төменнен және
жоғарыдан айту.
Жеңіл ... ... ... ... ... тембрлік дыбысталуға жету үшін төменгі дыбыстық қатарға тұрғызылған
жаттығуларды қолдану керек. Сол кезде фальцетке жақын жеңіл дыбысталу пайда
болады. Тембрлік дыбысталудың ... ... ... ... ... ... айтқан кезде, дыбыс неғұрлым төмен болса, ол соғұрлым
жеңіл жоғарыдан айтылуын сақтаған дұрыс.
Тығыз, қою тембрлі дыбысталу үшін ... ... ... ... ... ... ... регисторды күштеуге болмайды
(бұлшықеттердің қысылуы мүмкін).
Төменнен және ... ... ... ... техникасы.
Жоғарыға алынған интервалдарды айту үшін төменгі дыбысты ... ... ... ... ... айтылу техникасы да осындай жағдайда
алыну керек. Бір ескертетіні төменгі дыбыс қалпын дауыстық астардың шеткі
жиілігін ретіменде ... ... ... ... ... және ... ... айту жеңіл. Тембрлік дыбысталуды дамыту үшін
баспалдықты ... ... ... ... ... ... ... жасатқанда олар вокалдық жұмыстар жасағанда осы тәсіл көмектеседі,
яғни тесситура көмейді өз күйіне келтіруші негізгі факторлардың бірі. ... өз ... ... үшін ... ... дыбысталуда жоғарғы
тесситурада айтқызу керек.
Дауыс күші.
Ауаны көбірек алса, кеуделік дыбысталуды алуға ... ал аз ... ... ... ... ... ... белгілі
қалпын ұстану үшін тыныс алудың көлемі мен қарқынының әсері көп. Дауыс күші
байланыстырушы қысымға пропорционалды, ... ... ... әр ... ... дауысты дыбыстарды бір ұзақтықта айтқызса, f ... ... ... дыбысы р (ақырын) айтқанға қарағанда обертонға бай
болады. Фонацияның фальцеттік механизмін бүкіл дауыс ... ... ең ... ... ... ... айту ... Бірақ
бүкіл диапазон бойы ең төменгі дыбыстан бастап таза кеуделік дыбыспен айту
мүмкін емес, өйткені әрбір әнші ... ... ... ғана ... ... күші ... механизмінің қалыптастырушысы. Көмейді қатты
айту күйіне ендірсе кеуделік типтегі дыбысталу пайда болады.
Атака түрі және ... ... ... ... ... ... ... да жүреді. Оның екі түрі бар:
қатты және ... Бұл ... ... ... төртке бөлуге болады:
- Өте қатты
- Қатты
- Жұмсақ
- Өте жұмсақ
Белгілі ғалымдар Егоров пен Яковлев мұғалім, зерттеушілер ... ... ... жолы деп қана ... арғы шығарма сипатын да анықтайды
дейді.
Жұмсақ атака көптеген ... ... ... ... ... жолы деп ... және өте ... атакалар енді ән айтып жүргендердің ән айтуы
нашар болғанда дауыстық астарды қатал ету үшін ... ... ... дыбысталуды алу үшін оған жұмсақ атаканы ... ... ... ... ету ... ... ... қатты атака арқылы қатты
айтқанда пайда ... ... соң ... ... ... жалғасымды болуы
мүмкін. Жаңа атакамен қысқа – қысқа дыбыстық қатарларды алса ... ... ... ... ... ... ... жеңілдігі нығыз және
жалғасымдылығы бар ... ... ... ... болуы жаңа атакадан
басталады. Мысалы: жеңіл стаккато байқағыштықты талап етеді. Әрбір маркато,
нығыз легато, ... ... яғни ... ... ... ... тембрлік дыбысталуыда өзгереді.
Ән айту артикуляциясы және дауысты тип.
Артикуляциялық ағзаның ... ... ... ... ... деп аталады. Артикуляцияның жай кезден ән кезінде ... бар. ... ... ... сыртқы органдар тез ... ... ... төменгі жақ), ал ән айту кезінде ішкі (тіл, жұтқыншақ,
жұмсақ таңдай) органдар дауысты дыбыстың созылуына байланысты ақырын жұмыс
істейді. ... ... ... жай ... ... ән ... ... үлділігі артады. Дауыстыларды дұрыс айтуға 500 – 540
Гц күш кетеді, төменгі ән айту ... ... ... күшеюінің
жиілігі 2000 – 3000 Гц барады, бұлар ... ән айту ... ... ... басты талап дауыстылардың тембрде дыбысталуы
қажет «о», «у», тәрізді дауыстыларды айтқанда көмей ... ... «и», ... ... ... ал «а» ... ... болады. Кейбір вокал
мектебінің мамандары көмейдің төменнен орналасуы ... ... ... ... әншілерге келе бермейді.
Көмейдің қалыпты жағдайын тапса, жоғалтпай ұстау ... ... ... ... алса ... ... жиілігіде соғұрлым кеңейеді. Әр
вокалдық мектеп әр түрлі айтады. Бірі дауыстыларды күліп тұрғандай ... ... бірі «о» ... ... ... ашу керек дейді. Жоғарғы
дауысты іншңлерде ... ... ... ... ... ... Қорытындысында
дыбыс тембрі жағынан жеңіл фальцетке жақын болып ... Ал «о» ... ауыз ... ... ... ... қою ... кеуделік
дыбысталуға әкеледі. Әртүрлі дауыстылар әнші тембрінің ... ... ... да әсер ... Егер дауыстыларды белгілі бір қатармен
айтса (и, э, а, о, у) ... ... ... ... Бұл ... вибрацияға әсер етеді.
Артикуляциялық бірқалыптылығымен дыбыстың күші мен ұзақтығында,
дауысты и, э ... ... ... ... ... келеді.
Еріннің жартылай күліп тұрғандай тұруы өз ... ... ... ... ... естілуі тиіс.
Эмоционалдық күй.
Баланың эмоционалдық күйінен шығарманың орындалу көркемдігі де
білінеді. Эмоционалдық күй ... ... ... ... ... де, ... күшіде жаңадан алынып отырады.
Жабық ауызбен ән айту – бұл солистер практикасында сирек қолданылатын
тембрлік дыбысталудың бір түрі. Бұл орыс ... ... ХХ ... ... А. ... ... ... хор музыкасында пайда болды. Бұл көркемдік жағынан
емес, балалар дауысын дамытуда да орны көп. ... «м» ... ... да ... ... ән айту көп ... Бұл ... резонаторда
естілуіне көмектеседі. Жабық ауызбен ән айтқанда ерінді алдыға жылжытып,
тиісті ... ашу ... Бұл ... мұрын және көмей аймағынан
естілуін сезінуге ... ... ... позицияны ашық ... ... ... ... ... жұмыс істегенде фальцеттік
типпен жұмыс істеген дұрыс.
Әдебиеттер:
1. Стулова Г.П. Хоровой класс: «Теория и ... ... ... ... хоре». Стр. 62 – 87.
2. Дмитриев Л.Б. «Основы вокальной методики». Стр. 350 – ... ... В.Г. ... с ... Стр 105 – ... ... В.А. ... исполнительства». «Теория». «Методика». «Практика».
Стр. 170 – 178.
5. Живов В.А. «Исполнительский ... ... ... Стр. 37 – ... 4. Балалар дауысын күйге келтірудің әдістері.
Қандайда регистрлік режимде болсада көмей дұрыс дыбыс қалыптастыруға
жету ... яғни ... ән ... ... ... ... ... позицияда, үнді, ортыша домалақтанған, қалыпты әншілік вибратамен:
1. Фальцеттік режимде ... ... ... Тесситура – жоғары және орташа, жақын және ... (g 1 – d ... ... – рр - дан mр – ға ... ... типі «у», «о», ... ... – ерін жартылай күлгендей, ауызды орташа ашу, көмейді сақтау,
«у» дыбысынан бастау.
• Дыбыс жүргізу тәсілі – жеңіл стаккато, ... ... ... ... ... – нәзік, көңілді.
Жаттығу №1.
Мақсаты: Дыбыстық атака кезінде дауыстық ... ... ... ... ... негізгі ережесі осында (интонация
жағынан таза, ысылды азайту керек). Жаттығу g 1 – н ... а 1 ... ... ... ... «у» ... дыбыс арқылы айтылады.
Жаттығу №2.
Мақсаты: Дауыстық жоғарғы астарындағы қарқынды жиілігін көшіру, яғни жеке
дауыстың байланысындағы нақты пайда ... ән ... ... ... Бұл ... ... тондар арқылы бірнеше рет жоғары және ... ... g 1 – d 2. ... «у», ... «о» және «а» ... ... ... күшін ауыстырмау керек.
Жаттығы №3.
Мақсаты: Әр дауыстыда көмей күйін сақтау, ұзақтықтар ауысқанда дауыстыларды
сақтау. Екі ... (g 1 және а 1) ... ... ... ... керек. Жоғарғы дыбысты төменгі позициясында айту керек. ... ... ... болу керек, әнші берілген ұзақтыққа нақты түседі. Егер
дауыс қысылып вокалдық ... ... ... ... ... ... ... болады. Жаттығуды орындағанда дауыс күшін жарты тоннан
жоғары етпеу ... ... ... ... ... ұзақ ... ... 1 – ші
дыбысты керекті ұзақтыққа түсе отырып ... түсу ... ... позициясы
жақын, ашық, содан серпіліп, төменгі дыбысқа жеңіл секіру. Төменгі ... ... ... ... ... көніл бөлу.
Жаттығы №5.
Мақсаты: Фальцеттік дыбысталуды жоғары және төменгі дыбыс ... ... ... ... ... күйін ауыстыра білу төменгі
дыбыстық қатарды орындау.
ІІ. Балалар дауыс қалыптастырудың кеуделік режим шарты.
• Тесситура – ... және ... ... ... (g м - g ... Динамика – mf – f
• Дауысты типі – «а», «и», ... ... ... кең ... ... ашу, ерін ... таңдай көтеріңкі
• Дыбыс атакасы – жұмсақ, бірақ қарқынды.
• Дыбыс жүргізу тәсілі: нон легато, маркато, нығыз легатоға көшу.
... ... ... қатал, шерулі, жан дүниемен және т.б.
Кеуделік режимнің бірінші жаттығулары фальцеттік режимдегідей артикуляция
басқа, ... ... ... ... ... дан, ... ... g м
- g 1 ға жеткізу. Дауыс күші әндету ... ... ... ... ... ... тесситураға көшіру, дауыстық жоғарғы
тонды диапазонын вокалды – жаттықтырушы ... ... ... ... ... ... ... жоғары қарай үш
дыбыстан айтқанда төменгі дыбыстарды күштеуге ... ... ... ... ... ... Әнші дауысын араласқа қою. Фальцетпен кеуденің араласуы:
• Дауыстың ортаңғы диапазоны (f – a ... ... mf ... ... Г.П. ... ... «Теория и практика вокальной работы в
детском хоре». Стр. 84 – 99.
2. ... В. В. ... ... ... ... Стр.
126 – 137.
Тема 5. Дикция және орфоэпия.
І. Ән, хор – бұл музыка мен поэзияны байланыстыратын өнер. Ақындық ... ... хор ... ... ... мен ... және ... фонетикалық және грамматикалық норманы бақылау.
Хормен жұмыс ... ... ... ... міндетті. Дикция сапасы
вокалға да байланысты. Дыбысты жақсы жеткізу әншілік ... ... ... ... жоғарғы позициядағы дыбыс көмектеседі.
Жеткізе білудің үш түрі бар: күнделікті өмірде, сахналық және әншілік.
Жай жеткізуді глиссандодан, әр тон ... ... ... Ән ... ... ... көп көңіл бөлінеді.,
сонымен бірге ритм, тыныста музыка талабына ... ... ... ... ... әр ... сай жеткізе білу (Мысалы: «о» «а» ға
жақын). Сөздерді тез айтқанда соңғы дауыссызды сөз ... ... ... ... ... дикция сипаты музыка сипатына байланысты. (Шығарманың мазмұны,
оның образы).
1. Тез шығармаларды орындағанда дыбыс күшін жеңіл алған ... сөз ... ... және ... ... ... аз мөлшердегі
қозғалысы арқылы. Мысалы: Глинка «Попутная», «Дым ... ... ... ... ... «Веселимся кружимся» - сегіздіктер.
2. Драмалық шығармаларда салтанатты ... ... ... ... ... ... ... гор», «Иззубренные
скалы». Моцарт, Верди, Берлиоз реквиемдері. Прокофьев «Вставайте люди
руские», ... ... ... хор ... ... әндетілген шығармаларда мәтіні жұмсақ жеткізіледі. Чайковский
«Соловушка». Танеев «Серенада», Мориста өз сипатына ... ... ... ... ... Ырғақтық ансамбльмен сөздерді дұрыс жеткізуінің принципінің бұзылуы
жаман ... ... ... 1. ... ... ... ... дауыссыздарға аяқталған сөздер.
2. Интонациялық жағынан төмен ... ... ... ... дыбыс
басында қиысады.
3. Дикция сапасына тесситура мен дыбыс күшінің ... да бар. ... сөз ... қиын.
4. Дыбысталудың орташа күші мәтінді жеткізудің ең қолайлысы.
5. Оркестр мен хор ... ... ... ... ... ... ... Дауыстық дыбысталу күшін білген соң музыкалық талаптар мен бірге, ... ... ... ... ... Орыс ... ... 5 дауысты: «а», «о», «у», «э», «и», 4 аралық «я»,
«ё», «е», «ю» және «ы», ... «и» деп ... ... ... ... ... анық және ... естілуі тиіс.
Дауыстылардың өзгеруі жылдам темпте ғана болады. Дауыстылардың өзгеруі
мен әннің айтылуы екі түрлі соққысыз «а» және «э» ... ... «о» ... «а» - ға жуықталады. (аблака, Масква). «я»
дыбысы «яе» ... ... ... памяеть) сөз аяғында таза
естілуі тиіс. Жұмсақ «е» дыбысы «и» тәрізді, күнделікті сөзде, ... ... ... ... ... тез – «е» және ... ... «Хоровод» Свиридов. Динамикалық әлсіздік – «Реде
- ет аблакоф», «Ляетучая гряеда» «Элегия» В.Калинников).
2. ... ... ... «м», «н», «л», «р» ... ... ... бқндай сапа тән емес. Орыс алфабитінің бірінші
алты дауыссызы дауыстық байланыстар ... ... ... ... б бь, в вь, г гь, д дь, ж жь, з зь, м мь, н нь, л ль.
Қатаң: п пь, ф фь, к кь, т ть, ш шь, с сь, ц, х, ч – ... ... ... дыбыс «и» дауыссыздарға жатып, дауыссыздар ережесіне
бағынады. Дауыссыздардың ... ... ... ... сәйкес.
а) Үнді дауыссыздар (жалқы немесе сыңарлы) сөз ... ... сай ... ... ... Қатаң дауыссыздар алдында үнділер естілмейді
«но крут уже застыл», «сасет мой выступает в ... ... ... «Што ... ей ... ... Танеев «Из края в край».
б) Тіске жақфндар ... ... ... ... ... ... дьвенадцать.
в) «н» және «ин» жұмсақ дауыссыздар ... ... ... ... және «л» - дың ... қатты және жартылай жұмсақ айтылады «сопливый».
г) «ж» және «ш» жұмсақ дауыссыздар алдында ... ... ... ...... Екі ... «ж» әнде жұмсарады. «Ну жужжи скорей».
е) ... «чн» және «чт» ... «шн» және «шт» ... ... «што», «штобы». Бөлек «ч» және «н» осы қалпында қалады
«путь мой скучен».
ё) Сөз соңындағы «ся» және «сь» ... ... ... ... телимся».
ж) Тіркестелген «стн» және «здн», «т» және «д» толық жеткізілмейді ... «сш» және «зш» ... сөз ... ұзақ «ш» ... айтылады
«бешшумно».
4. «сч» және «зч» ұзақ «щ» тәрізді щшастье – ... ...... – извозчик.
5. Әндегі сөздердің жеткізілуі күнделікті өмірден бөлек, әдеби ... ... ... ... сәйкес емес, (жұмсақ «е» - «щеколад
миньон жрала», «смерть ... ... ... Екі ... ... ... фонетикалық талап етеді. Жұмсақ
жеткізіледі «Зайграйте мои гусельки» екі ... ... ... Егер бір сөз ... келесі сөз дәл осылай басталса немесе жуық болса
(д – ж, б – п, в – ф т.б.) ... ... ... ... айту ... Мысалы:
«Гимн демократический молодежи» А.Новиков, «Каждый кто молод, дайте ... ... ... ... ... оларды ерекшелеп біріктіріп айту
керек. ( ... ... ... ... м дыбысы тез
ерекшеленіп бөлініп көрсетіледі.
Мәтінді ойлап оқу.
Сөзді оқымас бұрын екпіндерін ойлап қою ... Орыс ... ... ... Жай бір ... ... бір ... болады. Екпін көбінде зат есімдерге
қойылады. Алынған екі есімнің ішінде есімдісі ілік ... ... – чуть ... темный гор» (Восход солнца – Ф.Тютчев, Танеев), «Так
легко дыханье ночи» - (А.Фет «Серенада» Танеев.
2. Етістіктерде негізгі ой ... ... ... және зат есім ... ... ... болады: «Но труд уже застыл» (Осень А. ... ... ... ... ... ... қарсы санаулы сөздерге
қойылады: «И солнца заблещет прекрасная – зеленое синее, красное » ... ... ... ... Тура ... ... ... байланысты екпін тура мағыналы сөзге
түседі:
«Прилетает ... ... у ... не жди ... ... не вернется »
(« Мать послала к сыну думы»).
5. Әнде ақындық мәтінмен екпін сәйкес келіп жатқан заңдылықтары өз ... ... ... ... бар ... ... ... ұйымдасуын
білген дұрыс. Мәтіннің көркемдігі мен мазмұнын ғана ... ... ... ... керек . Өлеңнің үш түрлі типін айтуға болады:
Силабический, тонический, силоботанический.
1. Бірінші түрі буын саны ... (10, 11, 12 қиын өлең ... ... ... ... ( Аңыздар, Маяковскидің «Патетикалық
араториясы »).
Өлеңнің негізгі өлшемі:
1) Ямбы – екпін 2 – 4 – 6 - 8 ... ...... 1- 3 – 5 - 7 буында
3) Дактиль – екпін 1 – 4 – 7 – 10 ... ...... 2 – 5 – 8 – 11 ... ... – екпін 3 – 6 – 9 – 12 буында
Ямбы және Хорей – екі күрделі өлшемдер. ... ... ... ... ... ... репетицияға дейін мәтінмен жұмыс істеуге міндетті
- Музыкалық фраза шегін анықтау
- Тыныстық белгілермен ой цезурасын қою.
- Кульминациясын анықтап белгілеу: ... және ... )
- ... ойын музака кульминациясының қатынасын барлау.
Осылайша мәтінді ой жағынан талдау вокалдық шығармамен оның эмоциясына әсер
етеді.
3. Үшіншісінде буын ... ... ... ... ... ... Екпін әрқашанда қатты үлестермен келісе бермейді.
Мыс: Орыс халық әні: «Земелюшка чернозем».
2. Қатты үлестер 1, 2, 3 ... әр қилы ... ... ... ... ... әні: «Вей, вей ветерок».
ІІІ. Партитураның интонациялық қиындықтарының варианттары.
1. Әнде шынайы ... ... ... ... қиын (Тональностьті
белгісіз)
2. Қиын гармониялы шығармадағы хроматизмдер структурасы. Хор итервалдық
аралыққа сүйенеді (Равель, Манер, ... ... ... ... ... ... екі үш орган пунктелген
4. Интонациялық қиындықтар.
а) Ақырын темпте әуендету, мелодиялық, гармониялық стройдың ... ... мен ... строй интонацияға сүйенеді.
в) Хор стройы.
г) Опералық хордың басында түсуі.
5. Әншілер мен дирижердың ... ... ... ... ... жетіспеушілігі.
1. Жаман строй себебі дұрыс тыныс алмау дыбыс қалыптасу төмен, ... ... ... ... қиындықтар, тесситура, метроритм.
2. Строй таюы. Қысқа дыбыстарда
3. Шығарманы әндету ережесі.
Тема 6.
Ансамбльмен ... – хор ... бір ... ... ... ... Хорда жеке және жалпы ансамбль болады. Жеке ансамбль ... ... ...... хор ансамблі, барлық партиялардың
үйлесуі. Ансамбльдің екі түрі де ... ... ... тембр, дикция, орфоэпияны талап етеді.
Хормен орындауда ритмдік ансамбль, динамикалық ансамбль, вокалдық,
унисондық, гармониялық, полифониялық, хор ансамблі, хор ... ... мен хор ... ... ... ... ... хор стройы кіреді, ал
мәтінді жеткізуге хор дикциясы кіреді.
Ритмдік ансамблге темппен, метрмен және ритммен байланыстылар ... ... ... ритммен, бір уақытта сөзді жеткізу, темп өзгерісіне бірге
түсу, бірге ... – хор ... ... ... ритм ... ... ... байланысты. Мұнда
фраза, интонациялық строймен жұмыс істеу, ... ... ... ... ... ... метроритмдік құрылымы бар. Ескі формаларда немесе
ескі гимндерде бұл жоқ. Оларда сөз басы ұйымдастырушы ... ... ... ХІХ – ХХғ. ... (Дж. ... «Libera ... de morte acterra, in die illa ... Ртим ... ... ... ... тез ... ауыспалы өлшеммен ән айтқан
қолойсыз. Такті ішіндегі үлестердің бірқалыпсыз группировкасы (Хор «Ой беда
идет, люди ... о ... ... ... ... ...... 9/8
3+3+3, 2+3+2+2, 2+2+2+3) аралас хорға өте қиын. Сонымен бірге ансамблдің
бұзылуына ритм мен метр ... ...... әсер ... (Мыс: ... 2 ... дирижерлеуі 5 үлестік метрде. (5/4) – «С крепки дуб тебе
повырасти» хоры. «Сказание о царе солтане» операсынан Римский – ... ... ... кездесуі өте қиын, пунктирлі ритм
(«Грозовые тучи кюй» және т.б.).
Тез екпін ансамбльінде ритм, сөз және ... ... Өте ... ритм ... жоғалтады. Ақын екпінде дробление қолданады. ( Хор
«Болят мои скоры котеньки» из оп. ... ... ... 4/4 – 8/8 ... ... ... ... екпін өзгерсе немесе ұзару қысқаруға болмайды.
2. Жаңа екпін жаңа құрылым басталғаннан білінуі ... Жаңа ... ... сай ... ... ... Жылдам екпіннен ақырын
екпінге ауысқанда ауфтакт бірінші құрылымның ... ... ... метр ... екпін өзгерісі ерекше көңіл бөлуді
талап ... ... ... ритмнен ауытқу музыкалық және ... ... ... Грек тілі сөзі dinamus – сила – күш. ... ... ... ішіндегі
дауыс күштерінің біркелкілігі – хор партияларының жалпы ансамбльде
дыбысталуы.
Ән хор ... ... ... ... ... Дыбыстардың жұмсақ
дыбысталуы. Хор динамикалық ұлғаюы fortissimo – ға дейін ... ... ... ... және ... ... дайындауда
қолданылады.
Хорда дауыс мүшелеріне қарай бөлінуі тиіс – бұл ең бірінші қозғалмайтын
нюанстарда қойылады. ... ... қиын ... ... көрінеді (крещендо, деминуэндо), дыбыс қаттылығы бір қалыпты
болуы керек. ... ... үшін әнші ... ... қойылуы тиіс.
Динамикалық ансамбль санасы фактураға байлынысты. Динамикалық ансамбль
дауыс диапазондарының шеткі дыбысында ашылуы ... ... және ... ... ... ... және ансамбль сай емес аккордтар
болады. Бір ... ... емес ... ... әр ... ... болғанда пайда болады, бірақ кейде
ерлер дауысын микстық және фальцеттік қолданысын ... ... ... ... және орта ... ... дауысының жоғарғы
регисторын сәйкестендіруге болады. Дыбыс күші кішірек (р, рр, mf).
Жасанды ансамбльге керек:
а) Хор ... ... Жеке ... ... дейі.
в) Жеке дауыстың ұлғаюынан жалпы ансамбльден бөлінеді.
г) ... ... ... вокалдық мүмкіндігіне қарай жатуы.
1.5 Әрбір астарға өз динамикасының қалпы сай келуі.
а) ... ... ... ... ... қарай (толық немесе
октавалық унисонда). Метроритм, тембр, екпін, динамика, вокалдық әдіс ... ... ... ... дауысының бірқалаптылығы.
в) Гомофонды – гармониялық ансамбль әуен басшалақ етуі.
г) Полифониялық ансамбль басты дауыстардың басшылық етуі.
д) Аралас - ... ... хор, ... және ... пен
сүйемелдеу қатанастары әр түрлі болуы мүмкін. (Октавист ровнавесие –
ораториялық финалдар, хорда негізгі тематикалық материал; хор ... ...... ... орта ... ... Хор - фон, негізгі тематикалық материал, хордың оркестрге
қайта ауысуы). Ансамбльді орнықтыру ... ... ... ... ... ... ... да қажет, дирижер жестіне ілесуі тиіс.
Тема 7.
Строймен жұмыс.
1. Хор стройы - әндегі ... ... Әнде ... зонный
стройды қолданады. Темперированный стройда ... ... ... ... ... қарым – қатынастары музыкалық ұйымдасудағы
интонациясы жатыр.
Хор стройы хор техникасымен басты элементтерінің ... ол ... ... ... ... Стройдың тұрақтылығын сақтау a’capella
айтқанда қиын. Мұнда хор ... ... ... ғана ... ... хор тональносттан ауытқып, стройдан айырылады.
Мажорлық және минорлық ладтың басқыштарын айыруда хор ... ... ие ... ... рет осы ережелерді Чесноков ... «Хор ... им» ... кітабында қолданды. Көптеген музыканттардың
тексерулері бойынша Чесноков қорытындысы ... ... ... бәрі
ладтың функциядағы дыбыстың қатар басқыштарында.
До – мажор. При движении вверх и вниз.
Лад ... ... ... ... ... фазалар
– тұрақты, кішілер – біпжақты қысқарту мен, үлкендер – ... ... (ув) – екі ... ... ... (ум) – екі жақты
қысқарумен. ... ... ... ... ... ... ... сүйенеді. Жай интервалдар ч4, ч5, ч8. ... ... ... ... ... ... жағынан кең ... ... ... ... Мелодиялық және гармониялық строй деген болады.
Мелодиялық немесе көлденең строй – бұл ... ... ... ... ... тік строй – бұл қатарымен акорттардың естілуі.
Қортындысында бүкіл хор ... ... ... көлденең және
тік строй тығыз байланысты. Мелодиялық строймен ... ... ... әуен ... ... ... ... Әуен ладтық байланыстар
негізінде құралады. Вертикальді тік строймен жұмыс істегенде акустикалық
момент ескеріледі, обертондар қиын ... ... ... жанасуы.
Гармониялық интервалдар (верт.строй) – тұрақтыққа бөлінеді – (октава,
кварта, квинта – таза), нақты ... ... ... Және ... ... улкен терция мажорлық 5/3, динамикалық 5/3, ... ... ... ... ... ... өз ... табу керек.
а) Әнде табиғи ладтармен айту қиын, мажор минорлық жүйеде болғандықтан.
б) Қиын ...... ... шығармада қиын строймен болады.
Мысалы: А.Бородин «Спящая княжна» хорға ұсынған. В.Калинников.
в) Шығармада хроматизмді ... ... ... ... Стравинский
шығармалары).
г) Интонациялық қиындықтар орган пунктімен қиындықтарда туады, бір уақытта
3 дауысқа ... ... көп ... ... ... ... ... синем» фон – D dur, с тоном «ми», сопрано тема fis
moll). Көп функциялы, көп ... ... ... хор ... ... ... А’capella айтқанда строй сапасы модуляция мен отклоненияға қаралады.
3. Кейбір қиын ... ... ... тон ... ... ... Үзіліссіз оркестр және хор айтатын а’capella хор эпизодтары ... Бұл ... хор ... ... ... ... анық және
нақтылығына сүйенеді (Хор «Болят мои скоры ноженьки» из ... ... ... ... хор ... ... ... мен хор жетекшілерінің слухтың сапасы
қажет. Строй әншілер мен ... ... ... ... ... ... ... тыныс т.б.
Хор стройының жетіспеушіліктері.
Строй тұрақсыздығы дұрыс тыныс алмағаннан ... ... ... әншілік позициясын, дыбысты дұрыс айтпағаннан ... ... ... ... әр ... ... әсер етеді (төмен немесе
жоғары тесситурада, метроритм, динамикалық ансамбль жақтығы).
Хордың таюының себебі. Тоннан таю фраза соңында немесе ... ... ... ... ... тон интонацияның ащылығы жоғалады.
Қысқа интонацияға ... ... ... ... ... ... Шығарманы жаттағанда, үйренгенде салмақты дыбыстарын бірінші
кезеңнен интонацияны сақтау. Тұрақты стройды қалыптастыруға ... ... ... ... ... ... ... хорами».
3. Хор мәдениеті М 1967г.
Строймен жұмыс.
Жоспар жауабы.
І. Строй ... ... ... ... ... түсінігі. Ладтың
заңдылықтарымен зонадағы отклонениялар байланысты.
1.1 Хор стройы – хор техникасының ... ... ... ...... ... және ... тональностің мелодиядағы және
гармониядағы дыбыс ұзақтығы.
ІV. Горизонталь (көлденең).
1.2. Мажорлық және минорлық ладтағы интонация ... ... ... ... ум, ... Ладтың сезім – дыбыстық тоникаға қатынасы, ... ... ... ... ... негізінің қиындауы.
1.6. Хроматикалық және диатоникалық жарты тонды қабылдау.
1.7. Дұрыс вокалдық қалыпты қолданбау.
ІІ. Мелодиялық және гармониялық строй түсінігі.
2.1. Мелодиялық строй - ... ... ... көлденең строй.
2.2. Гармониялық вертикаль строй – аккордтардың дыбысталу қозғалысы.
2.3. Мелодиялық және гармониялық строймен жұмыс.
V. Вертикаль.
2.4. Гармониялық вертикалды, строй ... ... ... ... тікке
байланысты.
2.5. тұрақтылар (ч8, ч5, ч4) тұрақты және варияциялық тұрақтылықты талап
ететіндер. Гармониялық ... VII7, ...... ... және Д9 дейін
полифункционалды.
Тема 8.
Хорды әндеттіру және ... ... ... ... хор сабағы екі функцияны орындайтын әндетуден басталады: 1.
Әншілерді жұмысқа дайындау мақсатында дауыстық ... ... және ... Хор шығармаларын орындағанда шығарманың мәнерлі естілуә үшін әншілердің
вокалды хорлық ... ... ... ... ... күйі, дауыстық аппараты ... ... ... ... ... дайын болған. Әуелі жаттыққан әншінің өзіне әндетуді
жоғары ноталардан, қатты ... ... ... ... ... Әншілерге
берілетін жұмыс уақыты олырдың дағдысына вокалдық ... ... ... ... әдемі және мәнерлі дыбысталуын жұмыс кезәндегі дыбыс
қалыптастырушы комплекстер арқасында алуға ... ... ... ... ... ... және ... органдарында мүкістік болмауы
тиіс. Бұлшық еттердің қысылыңқы тұруы дыбыс сапасына әсер етеді. ... ... ... отырып, дауыс қылыптастырушы комплекстердің
жетістігіне ... ... ... ... ... жақсы вокалдық слухы бар
дирижердың жұмыс істеуіне де байланысты. Дауыстық ... ... ... ... дауыстың қарқынды дыбысталуы білінеді. Әнші дауысының
дыбысталуының негізгі сипаты дыбыс ұзақтықты ... ... ... ... ... ... бірнеше талаптар қатар тұрады.
Әрбір талап өзінше жолмен шешіледі.
Дыбыс жоғарылықты диапазонның дамуы.
Дыбыс жоғарылықты диапазонмен жұмыс ... ... ... ... басталады. Мұндай дыбыстар барлық дауыста бар, ереже ... фа 1 ... ... және ... ... ал ... ... төмен. Жұмыстың ең
басты талабы жалпы әншілердің бір ... ... яғни ... ... келуі. Цептік тынысты қолдана ... аз ғана ... ... бір ... ... созады, бір – бірін бірнеше дауыс күшімен бір
унисонға келеді. Алынған дыбысталуды ақырындап жоғары төмен көрші ... ... ... ... керек. Егер хор дыбысталуында қысылыс пайда
болса онда дыбысталу координациясының ... ... ... ... керек және формировканы шешіп, хор әншілерінің назарын дұрыс
ән айту ... ... ... ... ... ... ... келесі кезеңі мынадай құрылымнан тұрады: жұмсақ бірақ ... ... ... ... ... ... ... ыңғайына қарай
дауыстық астардың шет жағынан қарқынды дыбысталуы және дыбыс пайда болғанда
жұмсақ ... бұл үшін ... р – дан ... mp – н ... керек,
мұндай кезде дыбыс жеңіл стаккатодан басталады. (Упр. 2,3). Жаттығулардың
құрылымы жоғарғы және ... ... ... ... ... Бұл жаттығу әнші дауысын фальцеттік немесе кеуделік қойылымға
қарай айтылады. Жаттығу бірнеше рет до 1 - ре 1 – ля 1 ... ... ... ... ... орындалады. Жаттығу сайын өз
типіне қарай кеңейту керек 6, 7, 8, ... ... ... ... ... ... ... Олар үш
дыбыстыққа (5/3) құрылады. Олардың өз мақсаты бар, ... ... ... ... орналған. Көмейдің ерте қалыптасқан күйін
бүкіл жұмыс кезінде сақтау керек. ... ... ... ... ... сипатын стаккатодан легатоға ауыстыру керек. Таза дауыстылдарды
стаккатода айтқанда ... ... ... кезінде жанама жыбыс
естілмеуін, ал легатоға айтқанда бір дыбыстан екінші дыбысқа таза отуді
талап ету ... 12 – ші ... ... ... ... ... бұл ... тиеді, интонациялық құрылымға фонациялық тыныс алу жалғасымдылығына өз
және 12 – ші жаттығуларды айтқанда ... ... ... ... ... ... ... дамуы.
Динамикалық диапазонмен жұмыс істеу бір жаттығудан басталады. Жаттығу
mp – дан немесе mf – дан ... бұл ... ... дауыс диапазонының
қой бөлігінде болсада сақтау керек. Одан кейінгі талап нюанстарға қойылады
р және f. Басында қай нюанста ... осы ... күші ... ... ... ... крещендо және дименуэндо. Жылжымайтын
нюанстарға келгеде 12, 13, 14 – ші жаттығулар, яғни бір ... f – ... ал ... р –ға қайталанылатында. Әншілер назарына р - ға
айтқанда дауыстың аппарат бұлшықеттері f – ға ... ... ... ... ... және ... ... тәжірибесінде ең
қиын болып саналады. Икемсіз ... ... ... күшінің өсуін немесе
азайып бір нюанстан келесіге ауыстырып өтуі. Мысалы: крещендо орынына р –
дан f – ... ... ... болу үшін ... ... р – но болуы
керек, ал деминуэндо ... ... ... дауыс тембрі оның дауыстық регисторының типі арқылы
жақын әншілік позициясы арқылы және ... ... ... қарай
анықталады. Дауыстық тембрде дыбысталуына - дыбыс күші және жоғарылығы,
атака түріне, ... ... ... қажет. Хордың көркемдік
орындаушылық деңгейін арттыру үшін барлық ... ... сай ... ... ... ... істеу дауыс күйін примарлық тондардан
бастауы керек. Хорда тембрмен ... ... бір ...... ... ... көмегімен өз ретіне келтіру. ... ... ... ... ... төменнен және жоғарыдан
дыбыстық қатарлар, содан соң ... ... ... арқылы
арпеджиолар кеңейту. Дыбыс жоғарылығымен ... ... ... ... де ... ... ... жұмыс істеу.
Дауыс жылдамдығы жылжымалылығы ... ән ... ... Басын вокалмен жұмыс істегенде қалыпты, темп тез орындалады.
Жаттығулар ақырын, кейіннен тез ... Темп ... ... ... ... ... яғни тортаменто. Вокализ жаттығуларын көп
айту керек, яғни бір дауыстыны бірнеше жаттығуларда қайталау ... ... ... немесе біркелкілілікке жету керек. Басқа тонға өткенде
буын қайталапын немесе басқаға ауысатын ... ... ... ... ... өзі ... ... жаттығуда музыкалық фраза өсуі тиіс, ... ... ... ... Темп жылдамдағанда ережені сақтау керек.
Темп жылдамдаған сайын ... ... ... ... ... ... қозғалмалылығына әсер етеді. Барлық вокалдық жұмыс талаптары ... ... ... ... ... жүреді. Мысалы: 2 – ші жаттығу
бір дыбыста стаккато:
- Белгілі дыбыс атакасын ... ... ... ... дыбысталуын қарқындандыру.
- Интонацияны анықтау.
- Соңғы дыбыста фермата болғанда – ... ... бір ... ... ... күшімен әртүрлі. нюанстармен ұстау –
тыныс үшін.
- Стаккатода дыбыс қалыптастыру.
- Орындалатын немесе басқа дауыстыны дұрыс ... ... Ән айту ... ... ... Қарқынмен дыбыс алып ән айту.
Бір жаттығуды дамытып әр түрлі динамикадағы ... ... ... ... ... ... ... болады. Хормен жұмыс жасағанда
дирижер ішкі слухпен хордың қалай дыбысталуын естуі тиіс. Ол бұл ... үшін ... ... нені хордан талап етуін білуі тиіс. ... ... ... ... ... ... балалар дауысының
дамуына көңіл бөлуі.
Хорды әндеттіру.
Тонның І талабы.
1. Әндеттіру функциясы.
а) ... ... ... ... үшін ... аппаратын жылыту және күйіне
келтіру.
б) Хордың мәнерлі айтып дыбысталуы өз алдына әдемі болуды вокалдық ... ие ... ... ... негізгі сипаты: дыбыс жоғарылығы диапазоны,
тембр, подвижной, хормейстер талабы осы сапаға жету, дамыту.
2. Дыбыс жоғарылығы диапазонмен ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру, жұмсақ атакаға жету( р ... ... және ... ... ... – фальцеттік және кеуделік
күйге келуі, арпеджио. Мақсаты – ... ... ... ... ... жоғары, хроматикалық ... ... ... ... легатоға өтуі.
3. Динамикалық диапазонның дамыту жұмысы режимі.
Бұл бірінші жаттығудан басталады.
Әдістемелік қойылымдар: ең ... ... ... mp мен ... ... р, f. Келесі кезең жылжымайтын нюанстарды қарама –
қарсы қою - f - р ... ... ... Енді ...... және ... ... ритм арқылы немесе әлсіз дыбыс
күшінде; р – mf, mf - f , он ... ... ... ... ... ... Тембрлік жұмыс істеу.
Дауыстың тембрде дыбысталуына әсер ... ... ... күші ... ... түрі, дыбыстың типі, артикуляция әдісі және ... ... ... ... ... ... ... Тембрлік жұмыс істеу дауыс күйін ... ... ... ... ... ... ... хор тембрі
баса түседі. Хор тембрімен ... ... ... бір талап – барлық
диапазонда ... ... ... регисторлық переходтар арқылы.
Дыбыс жоғарылығы мен динамикалық ... ... ... тембрде де
қолданылады.
Жаттығулар қатары: баспалдақты жоғары және төмен дыбыстық қатар, төмен және
жоғары секіртпелер, ақырындап кеңейтіп, арпеджиоға ... ... ... ... ... Жаттығудың шығарманың темпіне қарай
хордағы дауыс жылжымалылығы анықталады. Вокалдық жұмыс бастағанда ақырын
темп қолданылады, содан соң осы ... ... ... ... Темп ... ... дыбыстан дыбысқа өту, әсіресе жаттығу,
вокализацияда ... ... ... арқылы болады. Буындарға опора,
буындарда әндету, таза вокализация.
Ереже: темп жылдамдаған сайын, дауыстық ... аз ... ... ... регисторда жұмыс істеуі жеңіл болу тиіс, яғни фальцетке
жақын дыбысталу қолданылады.
Қорытынды.
Комплекстік процесс дегеніміз ... ... ... ... ... және дауыс жылжымылылығымен жұмыс істеу. Жаттығулардың
саны емес, сапасы жақсы қатал жаттығулар ... ... ... ... ... ... ... айналуы керек. Бір жаттығуды әр ... ... ... дамуына септігін тигізуге болады. Хордағы жұмыс сапасымен ... ... ... ... ... Тон ... ... жоспары.
І. Дирижер міндетінің бірі хор ұжымына тон беру, әсіресе ... ... тон беру – ... ... ... сай ... салу.
Хор дирижеры бұл талапты үлкен икеммен, салмақтылықпен, нақтылықпен,
сенімділікпен көрсету ... ... ... ... бұл орындаушылырға
беріледі.
ІІ. А’capella тәрізді барлық хор ұжымында тон беру қабылданған. ... ... ... ... ... ... ... төменгі жағы
қозғалмайтын соңғы жағын жеңіл ғана ... яғни ... ... ... ... соң ... ... дыбыс жоғарылығын береді. Камертон
секундына 435 қозғалыс жиілігі береді – бұл қалыпты камертон, яғни І ... 1936 жылы СССР – да 440 ... ... қабылданған. Ол Париж
камертонынан 1,10 тонға жоғары. ... ... ...... ... топарь, камертон – до ІІ октавасы. ... ... ...
тезвучие камертон беріледі. Күйге келтіруді көбіне фортепиано арқылы.
ІІІ. Дирижер интервалдарды жақсы ... ал ... «до» ... ... ... (үндестікте) болсада тон бере алады. ... ... ... ... ... ал осы ... ұстануға дағдыланады.
Тема 9. Оқу және концерттік репертуарларды таңдау.
Репертуар таңдау.
Ұжымға репертуар есеппен алынуы керек.
- ұжымның мүмкіндігіне
- профисионалды әншілекрдің деңгейіне
- ... ... ... ... қиын ... ... болмайды, өйткені шығарма шешілмейтін
жұмысқа айналады. Яғни физикалық ... ... ... ... ... ... бар ... есепке ала отырып, қиын ... ... алу ... ... ... саны ... болуы
керек, яғни жеңіл шығармалар профессионалды ұжымның өсуіне әсер етпейді. Ең
басты репертуар қызықты болуы ... және ... ... ... үлкен әсер береді.
І Шет жақ (зарубежная) музыкасы.
- ерте кез ... ... (Бах ... дейін)
- композитор полифонисттердің шығармалары
- Вена классиктерінің шығармалары
- композитор романттиктердің шығармалары
- жаңа композиторлық мектептегі ұстанушылардың шығармалары
ІІ Орыс ... ... ... ... композитор шығармалары (рухани)
- Классикалық шығармалар
- Жаңашыл музыкалар
ІІІ Халық әндерін өңдеу.
ІV Ән жанырындағы шығамалар.
Репертуардың жартысы хор а capella ... ... Хор ... ... ... ... қалу дұрыс емес (мысалы және жартылай эстрадалық ән жанрында
т.б.)
б) Концерттік бағдарламаның формировкасы.
Концертке шығудың екі формасы.
1.Жеке ... ... ... ... ... ... ... белгісіне.
- Стилистикалық немесе жанрлық блокпен.
Жеке концертте ерте кездегі жанрлы стилистикалық формадағы шығарманы бірге
қоюға болмайды.(Мысалы рухани шығармалар мен әзіл ... ... ... тез ... жай ... ... беру.
Жеке концертте І бөлім хор a cappella, ал ІІ бөлім сүйемелдеумен шығармалар
болған дұрыс.
Аралас тип бағдарламаға сәтсіз. Егерде ... ... ... ... қатарға сүйенген дұрыс.
Қатты динамика қысылыңқы тесситурадағы шығарманың кейін қалыпты ... ... жөн. Бұл ... берілген күшті төмендетеді. Концерт
алдындағы әндетуге қарамастан дейді Г.А. ... хор заң ... ... Толық дауысталумен І бөлім соңында ғана шағады.
Үлкен көлемді шығармаларды дауыстардың үлкен жылу кезінде қою ... ... әр ... 45 минуттан, антрактпен 15 минут болуы керек. Дирижер
жалғасылымдығын есептейді дыбысталу және шығу ... өзін ... кіші ... ... ... Әр бөлімде 10 – 12 шығарма 2 – ... ... ... ... және қарама-қарсы
принципінде. Сүйемелдеусіз шығармалар басында айтылады.
Ән репертуарында:
1.Ән, кіріспе патриоттық.
2.Ән классикалық.
3.Хордың демократиялық ... ... ойын ... немесе ашық музыкалық материалмен.
5.Ұжымды дәріптейтін соңғы шығарма ашық, лириқалық ... ... М.С, ... В.А. ... класс и практическая работа с
хором». Стр. 88 – 89.
2. ... В.А. ... ... ... «Методика».
«Практика». Стр.27 –33.
3. Живов В.А. «Исполнительский анализ хорового произведение». Стр. 78 – 83.
Тема 10
Хор ... мен хор ... шығу ... ... ... ... ұзақ кезең соңында ... ... ... ... үйрену 3 кезеңнен тұрады.
- эскиздік бастау
- дайындық технологиялық
- көркемдік қорытынды
Үйрену процесінің ... ............ Фаза ... ... Фаза уақыты жағынан жалғасымды.
Яғни мұнда автор жағынан (темп, агогика, ... ... ... ... ... ... ... тыңдаушыға жеткізу қалпын сақтау, әрі қарай
т.б.
ІІІ Фаза – осы этаптан композитор жазған құпиялар мен шығарма жан ... Хор ... ... ... Фаза ... ... І-ші ... шығарма дұрыс жолмен жаттауға әкеледі. ... ... ... бір ... алып ... болады. Мысалы, хорға
шығарма туралы айту, орындаушылық қиындығы, дыбыстылу ерекшелігі, шығарманы
фортепианода ойнап көрсету(ойында әуенді, ... ... ... ... бір көргеннен айтқызу өте қолайлы.
Сольфеджирование – шығармалармен жұмыс жасаудың ... ... ... Сольфеджиомен айтқанда шығарманың ладты гармониялық, метроритмдік
қиындықтыр тудырмаса, сол кезде бір ... ... ... ... ... ... жаңа шығармамен таныстырғанда дирижердың оқытушылық деңгейі үшін рөл
атқарады. Икемді хормейстерлер хор әншілерінің ... таза ... ... ұстанбасада жұмыс ережесін үзбей жұмыс істейді, яғни оқытушы
дирижерғаең бастысы әншілерге ... ... ... ... ... беру, түспеген, айтпаған кемшіліктерін өздеріне білдіру.
Дирижерлық ... ... ... ... ... ... өте зор рөл атқарады. Хор әншілері нота ... соң ... ... көтеріп, нақты айтпағандардың бірден айтуы
керек.
Кейбір дирижерлар репетиция уақытының көп бөлігін жаңа ... ... ... ... ... ... сәл уақыт бөліп келесіге
қалдырады.Келесіде ол әншілерге ... ... ... ... ... ... ... көңіліне қондыру үшін бас жағын іздестірген жөн.
Шығарманы 1-ші рет ... ... ... ... ... ... ... барлық талаптарды тез орындауға әкеледі. Хор партиясында жеке
ансамбль, ... ... ...... ең қолайлысы.
Екінші фаза (шығарманы үйрену).
Жаңа шығарманы үйренгенде вокалды – ... ... ... ... әнді сөзімен айтуға көшкенде түрлі ... ... ла, ля, ле, ма, ми, ди, ... әдеби мәтінге сәйкес келуі керек. Распевкада фортепиано көмегіде
зор. ән ... да ... ... зор, ... ... ... дұрыс.
Ақындық мәтінді айтып үйрену:
Жеткізілуі нақты, дауыстылар нота жалғасымдылығына сәйкес, дауыстылар ең
соңғы кезде айтылады.
- Ритмдік бір ... ... ... оқу.
- Тез екпінде оқу.
Ансамбль, строймен жұмыс:
- Жалпы дыбысталуды түзеу.
- әнші регистрін жатқызу.
- Қойылған орындарда біркелкі ... ... ... ... ... мән беру.
Әрі қарайғы мақсат музыкалық фактура (мелодика, ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру, дыбыс жүргізу, штрих,
тембр, жеткізу мәнерлігі).
Үшінші фаза ... ... ... шығармалық үйренудегі қорытынды оның көркемдігі т.б. көркемдік ойды
жеткізу үшін ... ... ... ... ... ... бүкіл дайындықтың кульминациясы т.б. Мысалы: М. Т. Климов хор
әншілерінің мүмкіндігін ескере отырып, ... ... ... ... басты репетиция мен прогон кезі.
Прогондар – концертке жақын ... ... ... Икемді дирижерлар
соңғы прогонда шығарма жайлы ... ... ... ... ... ... жөн. (мұнда вокалдық аппарат басқа режимде ... ... ... ... прогон – ... аз ғана ... ... ... ... ... екпіні, динамикасы, сахнаға
шығу, кету, хор мен солисттердің тұрысы, концертмейстер мен акустика залы
ескеріледі. Осы ... А.А. ... ... ... Аз көңіл бөлінетін тағы бір
деталь бар, бұл – хор ұжымының эстрадағы анықтамасы. ... ... ... сай болмай жатады. Сондықтан дирижер хор ұжымын ... ... ... ... ... ... ... залға ең жақсы хор
дыбысталуын белгілі хор ... ... ... Соңғы прогоннан соң
ұжымға дайындалуға мүмкіндік беру керек. Концерт ... ... ... ғана ...... Қиын эпизодтарды айту. Шығарма көлемді ... ... ғана ... ... ... ... ғана
толығымен айтылады. Белгілі қиындықтағы шығармалар ғана ... ... ... ... аяқтаған дұрыс.
Әдебиеттер:
1. Осеннева М. Самарин В. А. Хоровлй класс и практическая работа с хором.
90 – 102 бет.
2. ... В.Г. ... с ... 174 – 186 ... ... В.А. ... 150 – ... Пригров Н.Н. Руководства хором. 132 – 144, 151 – 165.
5. Егоров А.А. Теория и практика работы с хором 225 – 231 ... ... В.И. ... ... 281 – 299 ... Чеснаков П.Г. Хор и управление им. 158 – 173, 236 – 237 ... ... В.А. ... ... Быков Н. Основы работы с детским хором. 30 – 44 бет.
10. Живов В. А. Исполнительский анализ хорового произведения 6 – 17 ... 11. ... ән ... ... дидактикалық негізі.
Оқудың негізгі принциптері.
Вокалдық оқу жалпы оқу бөлімінің негізгі ... ... ... ... принциптері барлық арнайы әдістеменің ... ... ... ... және жан – ... даму ... Әнге ... балалар дауысын
дамытуға ғана емес, сонымен бірге тәрбие мен жалпы дамуға да ... ... ... ... әнге ... ... ... дауысы жақсы
болса, кейбірі керісінше болады. Осындайда даусы жабық бала мен даусы ... ... ... туады. Мұғалім талабы осындай жағдайды
туғызбау. Ұстаз оқушысы ... ... оның ... ... бет
әлпеті арқылы шығарма сипатын жеткізуді үйретеді.
Оқушының түсіну және шығармашылыққа деген құштарлық принципі. ... ... ... ... оқу ... ... жеңе білу,
білімді түсіне қабылдау, дағдыға дұрыс ену ... ... өз ... мән ... ... ... тембрі дауыста вибрато бар ма, интонация
таза ма.
Перспективті принципі. Мұғалім ... ... ... ... ... ... ... алып, балаларға үйрету керек. Мотив немесе
аяқталған фразаны буынға айтқызу ма, ля, ди т.б.
Жүйелік принципі. ... әнші ... мен ... ... ... ... бір қалыптылығы кіреді. Сабақ негізінде
үзілісте оқушы өзінің жұмыс ... ... ... ... ... ... ... қоя берген дұрыс.
Ұжыммен білім алудағы оқушының жеке білімі принципі. Хорда балаларды жеке
бақылау әдісі:
• Балаларды ... Хор ... жеке ... ... тыс ... ... ... ертегілер қойып жеке, дуэт,
ансамбльмен айтқызу.
• Орындаушыларын магнитафонға записке жазу.
• Дәрігерге қарату.
Күшпен еңбек принципі.
Дауысты күштеуге болмайды ... ... ... айту ... Жаңа ... 15-20 минут айту керек. Демалыстан соң ... ... ... ... принцип.
Эмоция рөлі ерекше. Музыка балаларға ұнамды болса бұл бір жағынан жақсы,
бір жағынан керісінше. ... ... ...... ... ... дауысының көркемдік бірлікте даму принципі.
Балалар дауысының техникалық даму талабы ... ... ... ... және ... есту ... ... рөл атқарады.
Музыкалық құбылысты есту қабілеті арқылы қабылдап теориялық жағынан түсіну.
Бірінші мотив, фраза немесе ән толығымен ... ... ... ... ... регистрда дыбысталуы.
Бұл дауыс бастауы дауыс астарына байланысты. әнші өз лауысын ұстана алса
бұл бала ... ... көп ... тигізеді. Дауыс аппараты 3 бөлімнен
тұрады:
- тыныс жүйесі
- артикулияциалық аппарат
- көмей
Оқу мазмұны.
Мұнда:1. спецификалық білім және ... ... ... ... ... ... ... бір – біріне деген икемділіктері кіреді.
Білім және дағды жүйесі.
Нота білу мен ... ... ... ән ... әр ... ... ... толық емес тактыдан басталған дыбысты жеңіл және тыныш айту ... ... ... басты бір шың ғана болуы керек.
- Ән қарқындылығын соңғы ұзақтыққа дейін сақтау ... Ұзақ ... ... іште пульсация болу керек.
- Әнді айтқанда келесі нотаны жеңіл айту керек.
- Темп жылдамдаған сайын дыбыс жеңіл болу керек.
- Екі ... ... айту да, ... ... Әуен ... ... ... көтерілгенде дыбысты төменгі дыбысқа ... ... Сөз ... ... алуға болмайды. Хорда цептік тыныс.
- Цептік тыныс қолданарды жұмсақ атакамен дыбысталу керек.
- Зат есіммен етістік үстінен тыныс ... ... ... ... шығарма екпініне қатысты болу керек.
Дағды - өз еркімен орындалып отыратын құбылыс. Запарожец, Люблинской,
Пятровский ... ... ... үшке ... Анаметтік – құбылыс элементін меңгеру.
2. Синтетикалық – жалпы структура құбылысы.
3. Автоматизаци – пысықтау структурасы.
Дауыстық аппарттың дұрыс жұмыс істеу ... ... ... ... ... ... әнші ... айтқанда өзіне де көрерменге де жақсы
естіледі. Дұрыс ән айтудың себебі, дауыс ... ... ... ... ... ... ... негізгілері:
• Дыбыс диапазоны.
• Дауыс диапазонының әр бөлігіндегі динамикалық диапазон.
• Тембр сапасы: обертон ... әнші ... ... ... ұшқырлық және үнділігі, регистордан регисторға жүйемен көшу,
дауыстыларды қалыптастыру, ... ... ... сапасы: талдау, ойлау, жеткізудегі ептілік.
Негізгі вокалдық дағдыларға:
• Дыбыс қалыптастыру.
• Әнші тынысы.
• Артикуляция.
• Слухтық дағды.
• Орындаудағы мәнерлі эмоционалдық дағды.
Дыбыс қалыптастыру – ... ... ... және артикуляциялық органдардың
көмеймен байланысында туындайды.
Артикуляциялық дағды:
• Фонетикалық анықтама және ептілікпен, таза ... Әр ... ... ... бір ... ... Жақын және вокалдық позицияны табу, бет ... ... ... білу үшін.
• Дауыстыларды мүмкіндігінше сезу, ал дауыссыздарды қандай ритм, темпте
болсын жеңіл айту.
Тыныс дағдысы:
• Әншілік қойылым, ... ... ... Іш ... ... бел аймағындағы бұлшық еттермен көлемді тыныс
шығару.
• Тыныс ұстап жіберу.
• Ақырын және үнемді фонациялық тыныс алу.
• Тынысты бүкіл музыкалық фразаға ... ... ... күшейтіп, әлсіздендіру үшін тынысты қолдану.
Негізгі слухтық дағдыға:
• Слухтық назар және өзін - өзі қадағалау.
• Әнші дауысының дыбысталуының сапасы, эмоциялық ... ... ... және оның ... ... ... диапазон – примарлық аймақтың бірнеше дыбыс, екі ... әрі де ... ... ... ... ... – рр – дан ... ға дейін. Р – ны дұрыс алғанда f пайда болады.
Тембр – ... ... ең ... ең ... қарай, дауыстың әр
регисторында болады. Дауыс тембрінің кемшілігі артық қысылыңқылық.
Дикция – дауыс арқылы бөлек ... ... ... соң ... ... ...... ең жоғарыға дейін. Концентрациялық әдіс:
негізін салушы – композитор, вокал оқытушысы – ... бұл әдіс ... ... қолданылады.
• Жаймен айту.
• Дауыстыларды вокализациямен айтқанда таза фонема болу керек.
• Дауыста ... Әнді ... ауыз ... ... ... ... ... Өте ақырын, өте қатты айтуға болмайды.
• Нотаны бір қалыпты дыбыс күшімен созу.
• Бір қалыпты дауыс тембрімен дыбыстарын жоғары ... ... ... яғни ... ... Вокалдық жаттығулар қатарын бақылау.
Фонетикалық әдіс. Дауыстар арқылы жаттау.
• Сөзді әнде бір ... ... ... ... ... ... ... «л», «р», «м», «н», «з», ... ... ... бет, ... ... ... м, б, в, д, з, н, л, р, ж, г.
... п, ф, т, с, ц, ш, к, х.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Информатиканың теориялық негіздері пәнінен дәрістік конспектілер67 бет
«Хорды дирижерлау пәнінің теориялық негіздері»5 бет
"Физика" пәнінен тест сұрақтар6 бет
"Философия тарихы" пәнінен тест сүрақтары5 бет
"Қазақ әдебиеті" пәнінен тест сұрақтар3 бет
Html тілінде математикалық логика пәнінен электрондық оқулық құру40 бет
«Интернет технологиялар» пәнінен барлық мамандық студенттеріне арналған әдістемелік нұсқау22 бет
«Каспиймұнайқұрылыс» АҚ – ның қысқаша тарихы22 бет
«Кондитер цехы жабдықтары» қыскаша оқу құралы40 бет
«Приречное» ЖШС-тің кәсіпорнының қысқаша сипаттамасы31 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь