Ноғай Ордасының қалыптасуы

Жоспар

І тарау. 1. Ноғай Ордасының қалыптасуы

Негізгі бөлім.

ІІ тарау. 2. Ноғай Ордасының әлеуметтік . экономикалық жағдайы
2.1. Ноғай Ордасының саяси тарихы
2.2. Ноғай ордасының құлауы

ІІІ тарау. Ноғай Ордасының тарихи маңызы

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
Ноғай ордасы
Ноғай Алтын Орда әскерінің қолбасшысы Жошы хнаның шөбересі. Ол ХІІІ ғасырдың бірінші жартысында дүниеге келіп, 1300 жылы қаза тапқан. Ноғай жорықта Батумен бірге бастап, Алтын Орданың бесінші ханы тұсында әскер қолбасшысы болады. Ноғай 1252 – 1269 жылдары. Батудың кейінен Берекенің мысыр сұлтаны Бейбарыспен дипломатиялық қатынас орнатып, Хулагуге қарсы одақ құруына зор ықпал етті. Береке ханның әскерге баптап, Хулагуге және оның мирасқорлығына қарсы тала рет жорық жасады. Береке өлгеннен кейін, Донның Дунайға дейін ұлан – байтақ жер Ноғайдың бақылауында юболды. Ноғай 1273 жылы Византия императоры Михайл Палелогтың өгей қызы - Евфросияға үйленді. Польша, Венгия, Болгари, Сербияға және кейбір орыс княьздіктеріне жиі - жиі шабуыл жасады. Бұл елдер ноғаймен одақ құруға тырысты. орыстың 1276 жылғы жазбаларына қарағанда, орыс князьдері В.В. Волынскиге , А.Д. Галищкийге, Метиславқа елші жіберіп, қол асындағы ел ретінде лейтвандарғы қарсы ұрысқа шақырған. 1288 – 1291 жылдары орыс князьдері Метислов пен Донилович Ноғайдың польшаға жасаған жорығына қатынаста Болгар княздерін сайлауға да басшылық жасады. Ноғай хан аталмағанымен Бату жаулап алған Доннан Днепрге дейінгі аумақты билеп, Алтын Орданың беркеден кейінгі хандары Мөңке Темір, Туда Мөңке Төле Бұқағ ьықпал жасады. Оның орналасуымен Төле Бұқа тақтан түсіп, орнына Тоқты отырған. Беделі артып тұрған Ноғайдан құтылу үшін Тоқты оған қарсы соғыс бастады. 1300 жылы Днепр өзені жағасында әскері жеңіліп, Ноғай қарсыласының қолынан қза тапты. Орыс жазбаларындағы деректерге қарағанда оның қоластындағы халықтың көшпелілігі Каспий маңына қоныс аударды.
Рим папасының елшісі өзге де құрметті қонақтарымен бірге 1246 жылға Күйікті хан сайлауға байланысты шаңырылған ұлы құрылтайға қатысқан. Бірақ бұл құрылтайға Алтын Орда билеушісі Бату
Пайдаланған әдебиеттер
1. “Қазақстан тарихы” , Алматы. “Атамұра” 1998 ж.
2. “қазақстан тарихы” , Ч. Мусин, Алматы, 2005 ж.
3. Көп томды “Қазақстан тарихы” Қ. Аманжолов Алматы, 2004 ж.
4. “Қазақстан тарихы” очерктері М. Қозыбаев
5. “Қазақстан тарихы” А.Абдаким Қарағанды 2003 ж.
        
        Жоспар
І тарау. 1. Ноғай Ордасының қалыптасуы
Негізгі бөлім.
ІІ тарау. 2. Ноғай Ордасының әлеуметтік - ... ... ... ... ... ... Ноғай ордасының құлауы
ІІІ тарау. Ноғай Ордасының тарихи ... ... ... ... Алтын Орда әскерінің қолбасшысы Жошы ... ... ХІІІ ... ... ... ... ... 1300 жылы
қаза ... ... ... ... ... бастап, Алтын
Орданың бесінші ханы тұсында ... ... ... ... – 1269 ... Батудың кейінен Берекенің мысыр ... ... ... ... ... ... ... зор ықпал етті. Береке ханның ... ... ... оның ... ... тала рет ... ... Береке
өлгеннен кейін, Донның ... ... ұлан – ... ... ... юболды. Ноғай 1273 жылы ... ... ... өгей қызы - ... ... ... Болгари, Сербияға және кейбір орыс ... ... жиі ... ... Бұл ... ноғаймен одақ құруға ... 1276 ... ... ... орыс ... ... , А.Д. Галищкийге, Метиславқа елші ... ... ел ... лейтвандарғы қарсы ұрысқа шақырған. 1288
– 1291 жылдары орыс ... ... пен ... ... жасаған жорығына қатынаста Болгар ... ... ... жасады. Ноғай хан ... Бату ... ... ... ... ... ... Алтын Орданың
беркеден кейінгі хандары Мөңке Темір, Туда ... Төле ... ... Оның ... Төле Бұқа тақтан түсіп, орнына
Тоқты ... ... ... ... Ноғайдан құтылу ... оған ... ... ... 1300 жылы ... өзені
жағасында әскері жеңіліп, Ноғай қарсыласының қолынан қза ... ... ... ... оның ... көшпелілігі Каспий маңына қоныс аударды.
Рим ... ... өзге де ... ... 1246 ... ... хан сайлауға байланысты шаңырылған
ұлы ... ... ... бұл ... ... Орда
билеушісі Бату келмейді. ... ... Бату ... өз ... ... ... керек. Ресми жаушы ... ... ... ... шақырмады. Бірақ Бату Қарақорымға
шағын ... пен ... ... ... қоя ... аттанады. Мұны
естіген Күйік ханда ... ... ... ... ... Екі ... қазіргі Жетісу аумағында ... ... ... ... ... ... ... бір күндік
жер қалғанда қаза табады. Алтын Орда ... ... ... ордасы (Ноғайлы) – XIV ... ... ... ... ... болған мемлекет. Ноғай ... ... ... мен ... тайпаларынан құрылған. Түпкі ... ... ... ... ... және Арал ... ... жерлерде көшіп жүрген. ... ... ... ... ... ... болды әлемге ... ... орда ... оның орнына Қазақ хандығы Астрахан
хандығы , Ноғайлы және Көк орда ... ... ... ... ... хандықтар дүниеге келіп XVI ғасырда күш - ... жеке ... ... ... ... ... ... алауыздың бүкіл түркі дүниесіне ... ... ... ... ... жіберіп, жақынын қарақтауға көшті.
Ноғай ордасының ... ... би мен Ағыс ... 1523 ... ... ... түбінде өздерінің ... ... ... – Терей хан бастаған 30 ... ... ... ... басы,
түгел қырып тастайды.
осының алдында алдында ғана ... ... ... ... ұлысқа айналдырмақ болып ант ішіскен қандас ... ... бірі ... Сөйтіп Русь мемлекетіне Еуразияны
жаулап алуға ... жол ... Орыс ... ... ... ... көз ... дәрежеге жетеді. Содан,
XVI ғасырдың 2 ... ... ... ... мемлекеттік
бірлестіктері ыдырап кетті. Қасым хан тұсында ... ... ... ордасы әлсіреген ноғайлы ұлысының жойықтан ... ... ... өз ... ... алады. Ауыз
бірлігінен айырылған Қазан, Астрахан және ... ... ... қор боп, жем бола ... ... хан ... Ордасының іргеленуіне үлкен үлес қосқан Хақ ... ... ... ... ... бөлігін өзіне қосып алып,
Орыс мемлкеті ... ... ... ... ... Ордасының бір бөлігі Ресей мемлкетіне ... ... XVIII ... соңы мен ХІХ ... ... ... ... бөлігі бұрынғы өте ... ... ... ... ... ауып кей бөлігі ... ... ... ... жер ... ... ... Ақ Орданың әлсіреуі барысында ... ... ... Ноғай ордасы ... ... ... ... алып ... жері Еділ мен ... өзендерінің жазық
алабы болады. Ноғайлар солтүстік - ... ... ... ... солтүстік – батысында Қазан қаласы, ол оңтүстік - батысында
Арал мен ... ... ... ...... ... Орданың
орталығы Жайық бойындағы ... ... ... ... Х ғасырда қалған. Алтын Орда ... ... ... ... ... , Қытаймен
байланыстырған. Қала XIII – XIV ... ... ... ... ... қала әлсірегенмен Ноғай Ордасының астанасына айналып,
қайта ... ... хан ... ... ... біраз жылдар
астанасы болды. 1580 жылы Дон, Еділ ... ... ... ... ... ... Алтын Орданың , қазақ ... ... ... ... ... аты ... ... қолбасышысы ноғайдың есімімен бірге ... ... бес ... тұсында қолбасшы болған ноғай ... ... ... өз ықпал жүргізген. Осы ноғайға (1260 – ... ... ... немесе ноғай елі ... ... ... ... ... ... ... маңғыт тайпасы
болғандықтан маңғыт елі деп те ... Ал ... ... - ... баласы Едіге орда Едігенің кезінде ... ... ... ... ... Ну рад – ... (1426 – 1440) ... өз алдына жеке ... ... ... ... ... Орда Әбілқайыр хандығы, Ноғай ... және ... ... ... ... ... пен Жетісу халқының ... және ... ... оның ... ... ... қарым-қатынастары мен ... ... ... ... ... салыстырғанда неғұрлым қолайлы жағдайлар
пайда болды. Алтын Орда мен ... ... ... ыдырауы кезінде
талас-тартыстар мен соғыстар салдарынан пайда болған тайпалардың этникалық
аумақгарын, ... мен ... ... жағынан біріктіріп, аталған
мемлекеттердің әрқайсысы өз аумағында өзіне кірген тайпалар мен ... және ... ... ... түрлі өңірлері халықтарының
экономикасын, мәдениетін, бейбіт катынастарын дамыту мүмкіндігін қамтамасыз
еткен, этникалық жағынан оқшау, неғұрлым мықгы мемлекетгік ұйым ... ... ... ... ... шаруашылықтың,
экономикалық байланыстардың дамуы болып ... ... ... және қала ... ... жатқан аумақгармен сол аумақтардың
сан - салалы ... ... өз ... ... шаруашылық
байланыстары нақ көшпелі және жартылай ... мал ... ... ... ... ... ... шаруашылық, сол XIV—XV ғасырдың
бірінші жартысында, Ақ Орда кезеңінде, ... ... ... ... ... құрамына тұрақтанып, түрік, ... ... ... ... бір ізге ... тайпалық бірлестіктердің этникалық белгілерінің ортақтығы байқалады.
Бұл мемлекеттер халық ... ... ... ... мен ... бұл ... Ақ ... Көшпелі өзбектер мемлекеті, ... ... ... ... ... алғанда ұқсас болатын. ... ... ... ... ... ... ... этникалық саяси
терминмен (этнополитониммен) белгілі болған түркі тілдес ... ... ... ... маңғыттар, арғындар,
қарлұқтар, наймандар мекендеді. Солармен қоса деректемелерде бүркіт, қият,
кенегес, күрлеуіт тайпалары мен ... және ... да ... ... ... ... Олардың бір белігі қазақ-тың Орта және Кіші жүздерінің
құрамына кіріп, басқа бір ... XV—XVI ... ... Орта ... ... оған «өзбек» есімін апарған. Ноғай Ордасында қалыптасқан
халық та маңғытгармен, алшывдармен, ... ... және ... ... ... ... үйсін және қоңырат тайпаларының беліктерін
қамтыды.
Бұлардың бәрі Орта Азия мен Қазақстанның XIII ғасырдағы ... ... ... ... ... ... жіберген
көптеген түрік халықтары үшін ортақ түрік және түркі тілдес тайпалары мен
рулары болатын. ... ... ... этникалық-саяси даму
процестері көп жағынан алғанда өзбектер, ноғайлар, қаракалпақгар, сібір
татарлары, қазақтар үшін ... еді. Бұл ... ... орта ... іс ... бір мезгілде қалыптасты, олардың ... ... ... ... ... ... саяси байланыстары, халыктың шаруашылық және мәдени өзара
қатынастары жағдайында етті.
Моғолстанда да нақ ... ... ... Онда орта ... ... ... жинақтаушы этникалық-саяси терминмен
белгілі дуғлат (дулат), керейіт (керей), қаңлы (бекшік), қарлұқ, ... ... ... ... ... және басқалары мекендеді. Бұл
рулар мен тайпалардың негізгі бөлігі қазак халқының басқа бір ...... ... ... ... ... моғолдары Тянь-Шань өңірін мекендеген
этникалықтоп ұйғырлардың құрамдас бөлігі болды, кырғыздардың кұрамына
кірді.
XIV—XV ғасырларда ... ... ... ... ... ... ... өмір сүруі жекелеген ірі этникалықтоптарды сақтап
қалу мен дамытуға айтарлықтай ... ... Ақ Орда (Кек ... ... ... және ... ... кейіннен аймақта этникалық
жағынан біртектес мемлекеттердің пайда болуы үшін, оларды кейініректе осы
заманғы ұлттарға айналған ірі ... ... ... ... ... дайындады.
Қазақстанның және оған шектес Жайық пен Еділ арасындағы, Оңтүстік
Сібір мен ... ... мен Арал ... ... ... аталған.
Ноғай Ордасы Еділ мен Жайық арасындағы созылып жатқан жалпақ дала мен
құмды, таулы жерлерді мекендеді. Оның халқы ... ... - ... ... - ... ... ... солтүстігіне, тіпті Маңғыстау
мен Хорезмге дейінгі жерлерде көше-қонып жүріп мекендеді. Сыр бойындағы
қалалар мен ... да ... осы ... ... ... ... Жайықтың төменгі сағасындағы Сарайшық қаласы.
Ноғай Ордасының негізін қалаушы Едіге болып саналады. Ол XIV ғасырдың
соңы - XV ... ... 15 жыл ... ... ... билікті өз қолынан
шығармай, оны өзі ... ... ... басқарды. "Беклер бегі, немесе
Ұлы әмір атанған ... ... ... ... де ықпал етіп отырған.
Едіге түрік тектес халықтардың тарихи ... ... із ... ... ... Едіге" - деп ардақтаған халық оның тұлғасын "Артынан келіп
қарасам, қаһардан пайда болғандай, ... ... ... ... пайда
болғандай, - деп сүйсіне жырға қосты. Ол 1399 жылы Литва-Польша әскері мен
Тевтон ордені рыцарьларының біріккен жасақтарына күйрете ... ... ... ... орыс әскерлерін талқандап, Мәскеуге дейінгі жерлерді жеңісті
жорықпен жүріп етті. Оның ... ... ... ... ... ... құрметпен аталады. Едіге Тоқтамыспен де ... ... ... ... өзара қырқыс кезінде Ноғай ұлысын нығайтуға тырысқан
жаулары Едігені 1419 жылы өлтіреді. Едіге өлгеннен ... де ... ... ... ... пен экономикалық жағдай шын мәнінде оның ұрпағы -манғыт
әмірлерінің қолында ... ... ... Ордадан бөлектенген бірқатар
иеліктерде Шыңғыс әулетінен хан ... ... ... ... дәстүр қалыптасты.
Ноғай Ордасы құрамына Маңғыттармен катар Қоңырат, ... ... ... Қыпшақ, Кенгерес, Қарлұқ, Алаша, Тама және басқа ру тайпалары
кірді. Олардың басшылары арасында билік пен жер үшін ... ... орын ... ... ... ... да ... Ордадан кейін құрылған басқа
бірлестіктер сияқты біртұтас ... ... ... көбінесе саяси құрылым
негізінде ұйымдасқан хандық еді.
Қазақстан жеріндегі басқа да ... ... ... Ноғай
Ордасының шекарасы тұрақты болмай, сыртқы жағдайларға байланысты өзгеріп
отырды. XV ғасырдың екінші ... ... ... сол ... "Көшпелі өзбектердің" өріс-қонысын басып ала бастайды. Бұл ... ... мен Орта ... шапқыншылық жасаудан қолы тимеген
Әбілхайыр хан ноғайларға қарсылық көрсете ... ... ... ... ... ... ... жеткен, ал оңтүстік
шығыста олар кейде Сырдария бойында, Арал теңізі жағасында ... ... ру ... ... ... би, Мұса ... Жаң-быршы мырза
және басқалары Әбілхайыр ханға Сырдария бойындағы қалаларды жаулап алуға
көмектескен. ... ... ... ... ... ... енді ... олармен одақ құрып отырған.
ХIV-ХV ғасырларда Ноғай Ордасында ерте феодалдық ... ... ... ... қатарында хандар мен мырзалар,
сұлтандар мен билер, бектер болды. Олар Орда ... ... ... ... Барлық байлық, экономикалық маңызды мәселелер далалық
ноғай ... ... ... Мұндағы жер-су, жайылым жерлер
сөз жүзінде рулық қауымдастықтың меншігі болып есептелгенімен, шын ... мал ... аң ... ... бай ... иелігінде болды.
Ноғай Ордасында өкімет пен елді ... ісі ... ... ... ... ... Шыңғыс тұқымынан шыққан хандар мен
сұлтандарға ... ... ... ... ... әскери, елшілік, әкімшілік
т.б. билік түрлері мұра ретінде көшіп ... Орда ... ... ... ... ... ... малшылары мырзалармен, бай-
ақсүйектермен бірге көшіп-қонып отырған. Олар алым ... ... ... мен ... кезінде мінетін атымен, қаружарағын асынып келуге
міндетті болды.
XV ғасырда ... ... ... ... ... ... ... қатынастар және саяси байланыстар орнатады.
Мұның өзі Ноғай Ордасы тарихын Еділ бойы мен Сібірдегі, сондай-ақ Орта Азия
мен ... ... ... да ... ... ... тығыз
байланыстырып қарауда үлкен маңызы бар. ... ... ... ... мен ... ... ... жақын келеді. Өйткені Ембі мен
Сырдария арасында кешіп ... ... ... ... араласып-
құраласып байланысып жатқан. Ноғай Ордасы мен Қазақ хандығы халықтарының
жақын туысқандығы туралы Ш. Ш. Уәлиханов ... ... ... ... Ол ... ... хандары Керей мен Жәнібек тұсында достық
қатынаста өмір ... ... мен ... "екі ... ... ... Ордасында да сұлтандар мен ақсүйек-феодалдардың арасында хандық
билік үшін талас-тартыс тоқтамай үнемі жүріп жатты. Осы ... оның ... ... ... ... ... жартысында Ноғай Ордасы ыдырап, оның
орнына Қазан, Қырым, Астрахань хандықтары ... Оның ... ... ... қазақтардың Кіші жүзінің құрамына кірді.
Басқа да көшпелі мемлекеттер сияқты, Ноғай ордасының шекарасы да ... ... ... өзгеріп отырады. XV I г. екінші ... ... сол ... ... ... «өзбектердің» өріс-қонысын
басып ала бастайды, сөйтіп шығыс псн ... ... ... ... ... ... жаулаудан, Орта Азияға шапқыншылық жасаудан қолы
тимеген Әбілқайыр ноғайларга қарсылық көрсетпейді. Олар оның ... ... ... түсуі мүмкін ғой. Ноғайлардың солтүстік-
шығыстағы өріс-қоныстары Сібірге дейін ... ... ... ... ... жер ... ... деп аталған, ал оңтүстік-шығыста олар
кейде Сырдария бойында, Арал теңізі ... ... ... Олардың
билеушілері Уақас би маңғыт, Мұса мырза, Жаңбыршы және ... ... ... қалаларды жаулап алуға жәрдемдескен. Кейін,
жүре келе ... ... ... ... енді ... татуласып, одақ
құрып отырған. XVI ғ. орта кезеңдегі деректерде Хақназарханды «қазақтар мен
ноғайлардың ханы» деп атаған.
Ноғай ордасының ... ... бір ... ... сол ... түрік
халықтарының бас қосып, ынтымақтасуы ... ... Ақ орда ... ... ... жақын болатын. Оның құрамында түрік және
түріктенген моңғол тайпалары мен ... ... ... ... Ноғай ордасына қыпшақтар мен ... мен ... ... мен ... аз (ас), ... мен тама т. ... Ноғай ордасы этникалық-саяси бірлестік ретінде пайда болады; оған
кірген тайпалар аяғында басы ... ... ... ... ... ... жартысында осынау халықтын, “ноғай” аты пайда болады. олар
көрші жұртқа осы атымен мәлім ... мен ... ғғ. ... халқының негізгі тіршілігі өткен ғасырлардағы
секілді көшпелі мал шаруашылығы болып қала береді. ... қой ... түйе ... ... ... ірі қара мал ... дамиды,
мәселен, ноғайлар мен қара қалпақтар батыс пен оңтүстіктегі өңірлерде, өзен
жайылмалары мен ... ... ... Сол аймақтардың халқы
суармалы және ... ... де ... балық аулап, аңшылық
құрады. Көші - қон кезінде, әскери жорықтарда ат таптырмайтын ... ... ... ... жерге жайылып кеткен аді. Негізгі асетке қоса
қой былғары, тері береді, оның жүні киім кешек, тесек заттарың кілемдер ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі үйінінің кәсібі көшпелілердің киім мен тұрмыс заттарына
сұранымын қанағаттандырып отырады. Кейбір жекелеген ... аса ...... ... ... ... Қару-жарақ (семсер, суңгі,
садақ, оқ), арба, үй сүйектері т. б. келістіріп жасаған.
Мал өсіру ... ... ... ... ... ... ... жартылай көшпелі, отырықшы сияқты Қазақстан
жерінде қадым замандардан бері өмір сүріп келе жатқан үш түрі ғасырлар ... ... ... ... ... Ол ... ... байланысты
ғана емес, саяси оқиғаларға, тайпалар мен халықтардың ... ... ... ... ... ... ал экологияның өзі қандай жағдайлар
мен оқиғаларға тәуелді болған ғой. Бұл ... ... ... ... ... тарихи дәстүрлерге сәйкес, тіпті
көші-қон жолдарына дейін өзгертіп отыруға әсер ететін болған. Сол ... Ақ орда мен ... ... ... ... мен ... ... жеке аудандары өріс-қонысынан қыстау үшін Сырдария
мен оның салалары алқабына, Қаратау баурайы мен Арал ... ... ... ... ... ... барысында ор ел жерін
біліктің күшімен, ... ... әзер ... тұрған. Ноғай мал
өсірушілерінің Еділ құярлығы мен ... ... ... ... ... ... Ембі бойларымен жоғары жүретін жазғы
жайлауларының дәстүрлі көшіп жолы ... ... ... ... ... мен Сырдарияның төменгі жағына қарай, батыста — Құм ойпатына
сол сияқты Каспийді жағалап оңтүстікке қарай өзгертіліп ... ... ... ... ... ... ... жайылымдар ішінен Іле
өзені бойындағы Үлкен жұлдыз және Кіші жұлдыз, ... мен ... ... ... ... т. б. атап ... гғ. Оңтүстік-Шығыс Қазақстан халқының шаруашылық тірлігінің
жалпы ... ... ... болады. Моңғол хандары мен
феодалдарының ұзақ уақыт өктемдік ... ХІІІ ... ... жақтан
хисапсыз көп көшпелі тайпалардың келіп қосылуы, ... ... мен ... ... ... ... үшін жүргізілген ішкі қырқыстардан
жұрт қөзінің ашылмауы — ал осынау соғыстарға байланысты моңгол ... – жиі ... ... ... ауыстырып отыруы — осының бәрі жиналып
келіп, XIV ғ. соқғы кезінде Жетісудағы ... ... және ... жойып жібереді. Әуелі қалалар маңындағы ауыл ... ... ... ... келе ... ... ... Алматы,
Тараз, Иланбалық, Қаялық Екіоғыз сияқты көптеген қалалар ... ... ... ... мал ... ... жерде де басты кәсіпке айналады, ол
жергілікті халық ... ... ... ... орнығады.
Егіншілік кәсібінің айқын іздері XIV—XV ғғ. Батыс Жетісудың Шу мен ... ... ... ... ... ... ... Жазба
деректерде XV ғ. жана мекдер, керуен-сарайлар мен бекіністер салынғаны
жөнінде айтылады, ... ... ... ... көл ... ... ... жайлы мәлімет бар. Бірак тұтас алғанда ... ... мен ... ... ... ... ... кірген кезенде
бұл арада қала өмірі қайтадан ... Сол ... де ... ... және ... ... Қашғариянығ отырықшы егіншілік
аудандары мен қалаларының манызы айрықша туып тұрады. XV ғ. ... ... орта ... алқабындағы қалаларды билеу үшін қазақ хандары мен
Шайбани билеушілері, Темір ұрпақтары арасындағы қиянкескі ... ... ... ханы ... пен Сайрамды уақытша бағындырады. Жетісу
көшпелі ... ... ... ... мал ... өнімдерін
өткізіп, қала қолөнер кәсібінің заттары мен азық ... алып тұр ... ... ... ... мен Орта ... егіншілікпен
айналысатын облыстарының халқымен де экономикалық байналыс ... ... ғғ. ... ... ... қала мен егін ... өрге ... Деректер Ақ орда хандары Ерзе мен Мұбарақ қожаның,
Орыстың Отырар мен ... ... пен ... ... ... ... үйлер мешіттер мен қоғамдық ... ... ... моңғол билеушілері тыйым салған құрылыстар жанданып,
қамтамасыз мен бекіністер қалпына келтіріледі. XIV—XV ғғ. ... ... ең ... Ясы (Түркістан) қаласында Әмір Темір
тұрғызған Қожа Ахмет Яссауидің ... ... ... Жаңа сәулеттік
стиль қалыптасып, құрылыс әдістері жетілдіріледі, құрылыс ... бар ... ... ... ... ... құйма
зертастарды дайындау) дами түседі. Қалаларда қолөнер кәсібі өркен жаяды.
Мәселен, Отырардан ... ... ... ... ... тоқымашылардың, наубайлардың т. б. ... мен ... ... ... түр-түсі, ою-өрнектерінің әр алуан байлығымен
ерекшеленген. Ақ орданың ... ... ... ... ордасының
орталығы Сарайшықта теңге сарайлары істеген. Сығнақ, Ясы, Сауран, Сайрам
және басқа да егін ... ... өмір ... ... ... Суармалы жерлерде бидай, арпа сияқты донді дақылдар өсіршеді. ... ... ... ... ... ... пен Шығыс
Дешті-Қыпшақ, Жетісу тұрғындарының шаруашылық байланыстарында егіншілер мен
қала қолөнершілерінің өнімдері мен ... ... ... ... Қазақстан қалаларының өмірлік қам-харекетінің ең ... де ... жағы ... ісі болады. Еуропадан, Қырым, ... ... ... Сарайшық пен Отырар, Сайрамды басып, Орта Азияның шығатын
ежелгі керуен даңғылына келіп қосылатын жол ... ... ... ... ал ... керуен даңғылы Жетісу Урдалы Алтай мен Шығыс Түркістанға
қарай шығандап кететін, Шығыс Дешті-Қыпшақ пен ... ... ... Оңтүстік-Қазақстан мен Орта Азияның егінші және жалалық
халқымен өзара ... ... ... ... және ... ... мал өсіру рируашылығының өсуіне игі әсерін ... ... мен ... дала ... жерде, басты-басты сауда
жолдары тоғысатын торапта тұрған Оңтүстік Қазақстан аймағының осы ... ... оны ... ... ... ... жасаудың орталығына айналдырады. Көшпелілер мен ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік норма мен мемлекет ұйымдары түрлерін, әскери ... алып ... ... ... ... ... ... Дала ақсүйектері арасында мұсылман мәдениетін, жазуы мен кітап
білімін тарату ісі де осынау қалалар ... ... ... ... ... деректері терминін алсақ, Оңтүстік Қазақстан
аймағы, әсіресе оның ... ... ... ... бүкіл
мемлекеттік құрылымдардың дәстүрлі саяси және ... ... ... ... ... Отырар (Түркістан), Сайрам, Сауран, Созақ
секілді қалалары көрші мемлекеттер, билеушілерінің күллі ... ... ... ... Осынау қалалар үшін XIV—XV ... Ақ ... ханы ... Орта ... ... ... ұрпақтарымен арпалысады, солар үшін XV ғ. 40 – 50 жж. ... ... ... ... шайқасады. Шығыс Дешті-Қыпшақтың
билеушйлері осы арада өз нассалдарына енші ... ... ... ... дала ... ... үшін жергілікті қалаларға сүйенеді,
әртүрлі ... ... ... ... да (жерге егемен болу
бслгісі) осы ... ... ... ... ... ... мәдениетінің өркендеуіне, оңтүстік-шығыстың ертеректегі жағдайы
сияқты, қазақ ... ... ... ... да, ... ... ... тиісті үлестерін ... орда мен ... ... ... ... мен ... малшаруашылықты аудандарындағы қоғамдық қатынастардың феодалдану
процессі көшпелі қауымына рулық-тайпалық ұйымдарының сарқыншақтарын сақтай
отырып өте баяу ... Бұл жәйт ... ... ... ... үлесінің есуіне, басқаруды ұйымдастырудың жерді иелену мен
қоластындағы халықты қанаудың патриархалдық ... ... ... ... ... ... ... ұлыстық жүйесі көшпелі жұрттың
қауымдық иелігінде жайылымы, суы мен нуы бар белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... таласып тартысып
қалуының алдын алып болдырмай тастаған. ... ... ... ... ... сұлтан мен мырзалардың жеке меншігінде көшпелі ұлыстары мен
оған сәйкес жер-суы болуына хұқы ... ... ... ... ... — ұлысбектер мен әмірлер, байлар мен билер
иммунитетті хұқты (тархандықты) алға Деректерде жер иелену мен жерге ... інжу ... ... ... ... жеке ... ... ислам діні тараған аудандардағы, Қазақстанның ... ... ... мен діни ... жер-суы сияқты
түрлері болғаны жазылған. Отырықшы халықта
алым-салық жинау жүйесі ретке келтіріледі. Көшпелшер арасындағы ... ... ... ... ... және ... тәуелді
етудің ... ... бүйр ... ғғ. ... ... ... негізгі үш диалекті тобының қарлық,
үйғыр, үйғыр-оғыз, қыпшақ-оғыз тобының ... ... ... түзілу,
қалыптасу процестері жедел дамиды. Моңғол басқыншылығы балса да, ... ... ... жылжымайды. Жергілікті тұрлаулы түрік ортасы ... ... тез ... ғғ. ... ... көптеген әдеби ескерткіштер жасалады.
халықтың ауыз ... ... ... мен ... ... ... суырып салма поэзиясы болады. Ауыз әдебиетінің жұмбақ, мақал-мәтел,
тұрмыс-салт жырлары сияқты түрлері қыпшақ тілінің «Кодекс куманикус» ... ... XIV—XV ғғ. ... ... ... тобының қыпшақ
ноғай топшасы ішінен, қазақ тілі тазаланып шығады. Бұл топшар қазақ тілімен
бірге ноғай, қарақалпақ ... ... ... пен ... ордасында
халық жыраулары шығармашылық өнері еркендейді. Халықтың бірлік-ынтымағы мен
Отанына махаббатың отты жырларына өзек еткен ... ... мен ... (XIV ғ.), Асан ... мен ... ... ... дарынды жыраулар
есімі кеңінен белгілі. Қыпшақтың батырлар жыры туып қалыптасады.
Оңтүстік Қазақстанның отырықшы-егінді ... ... ... ... «Яссауйя», «Нахшбандийя» сопылық ағымымдарының әсері ... ... ... мен ... ... ... ... береді.
Қорытынды
Қорыта айтқанда Ноғай ордасының негізін ... ... ... зор ... өзінхан етіп жариялауға құқы болағаны мен,
Алтын Орданың билеушісі ... Оның ... ... Алтын Ордадан
бөлектенген, елеулі феодалдық еліктердің бірі айналыды.
Ноғай ... және ... ... ... ... ... ... халқының негізгі құрамы ... ... Орда ... ... ... ... ... рол атқарды. Ш.
Уалиханов алғашқы Қазақ ... ... ... достық
қатынаста өмір сүрген ноғайлар мен ... ... ... ... ... Екі халық (Қазақ пен Ноғай) болып қалыптаса ... ... ... бір ... рулары кіші жүз ... ... ... Сібір аймағында түрік тілдес ру тайпалар
мекендеген. Бұл ... ... ... ... ... ... ұйытқысы қыпшақтар болды.
Пайдаланған ... ... ... , Алматы. “Атамұра” 1998 ж.
2. “қазақстан тарихы” , Ч. Мусин, Алматы, 2005 ж.
3. Көп томды ... ... Қ. ... Алматы, 2004 ж.
4. “Қазақстан тарихы” очерктері М. Қозыбаев
5. “Қазақстан тарихы” А.Абдаким Қарағанды 2003 ж.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Монғол шапқыншылығынан кейінгі мемлекеттердің саяси-құқықтық жағдайы туралы5 бет
Моңғол шапқыншылығынан кейін құрылған мемлекеттер31 бет
Ноғай ордасы мен саяси тарихы16 бет
Ноғай ордасының туралы19 бет
Ноғай ордасының құрылуы және ішкі саяси жағдайы50 бет
Тоқтарбайұлы қобыланды7 бет
Қазақ тарихы жайлы34 бет
Қазақ хандығының жылнамасы5 бет
Алтын орда мемлекеті. Ақ Орда. Ноғай ордасы27 бет
Ақ Орда, Моғолстан, Әбілхайыр хандығы, Ноғай ордасы мемлекеттік құрылымдарының әкішілік-шаруашылық басқару дәстүрлеріндегі ортақтық пен ерекшеліктері4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь