Шaянтәpізділep класы

1 Кіріспе
2 Құрылысы мен физиологиясы
3 Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
        
        Кіріспе
Шаянтәрізділердің 30000-ғa жуық түрі ... ... тұщы ... ... кең ... Олардың арасында бентосты (су түбінде
мекендейтін), планктонды, паразитті жене кұрлықта тіршілік ететін түрлері
бар. Кұрлықта тіршілік ... ... ... ... ... мекендейді және желбезекпен тыныс алады, осы белгілері ... ... ... формалардан шыққандығын дәлелдейді.
Денелерінің ұзындығы 1-2 мм-ден 80 см-re дейін. Шаянтәрізділер басқа
буынаяқтылардан аса айрықша белгілерімен ерекше. Біріншіден, оларда екі ... ... ... - ... ... және денесінің,
бірінші сегментінің түрі өзгерген аяқтары - антенналары (antenna) болады.
Соған орай ... ... I және ... ІІ деп ... ... ... ғана ... қарапайым екі бұтақты құрылысы сақталған.
Мұндай аяқ екі буыннан протоподит (protopodit) пен базиподит (basipodit)
және екі ... ... - ... (exopodit) және эндоподиттен
(endopodit) ... ... ... ... ... алу қызметін
атқаратын ерекше өсінділері преэпиподиттері (epipodit) бар. Бірақ, эволюция
барысында аяқ ... ... ... типі ... ... ... ... бір бұтақты.
Құрылысы мен физиологиясы.
Шаянтәрізділердің денесі негізінен бас (cephalon), ... ... ... ... ... ... ... бас бөлімі келесі кеуде
бөлімімен ... ... ... ... ... ... шаянтәрізділердің басым көпшілігінде ... ... екі ... ... баскеуде және құрсақ.
Дене құрамына кіретін сегмент саны, басқа ... ... ... ... 50-ге ... ... ... саны тұрақты, яғни барлық шаянтәрізділердің
басы акрон және 4 сегменттен құралған. Акрон - болжам бойынша, арғы тегінің
(көпқылтанды ... ... ... ... ал оның ... ... ... 1 антенналары пальпилерінің гомологы. Антеннула -
мұртшалардын бірінші жұбы басының ... ... ауыз ... алдында
орнала- сады, бірқатар буындардан тұрады және ... бір ... ... ... ... ... олар екіге (мысалы, өзен шаянында), кейде
тіптен үшке ажырайды.
Антеннулалар - сезу, әсіресе иіс сезу мүшелері, ... ... жүзу үшін ... ... 4 ... ... бір жұп түрі ... аяқтары
болады. Солардың ішінде бірінші сегменттің аяғы ұзарып антенна деп аталатын
мұртшаға айналған. Бұлар мұртшалардың екінші жұбын құрайды және ... ... ... Олар әр ... ... атқарады. Phyllopoda отрядына жататын су
бүргелерінде ол жүзу үшін ... ... ... шаяндардың
көпшілігінде олар сезім мүшелері. Сондықтан олардың антеннасының эндоподиті
ұзын буындалған сезімтал “қамшы” түрінде болса, экзоподиты қысқа ... ... ... аяқтарының екінші жұбы - мандибулалары - негізгі тамақ ... ... ... шаянтәрізділердің личинкасы науплиуста ол екі ... ... ... өсіндісі бар. Ересек ... ... түрі ... ... ... екі бұтағы редукцияға ұшырайды
(немесе эндоподит қысқа қармалауыш түрінде қалады), ал протоподит өзінің
шайнағыш ... ... ... ... жақ ... ... кейін бастың 3-ші және 4-ші сегменттерінде 2 жұп астыңғы
жақтары немесе бірінші және екінші максиллалары орналасқан. Олар ... ... ... ... бар ... ... ... түрінде болады.
Аяқтарының қызметіне және орналасуына карай бас сегменттері де антеннальды,
мандибулярлы, ... І-ІІ деп те ... ... ... ... және 4 сегменттері бір-
бірімен тұтасып бас қалқаншасына - гнатоцефалонға айналған.
Кейбіреулерінде бас ... ... ... ... ... өзен шаянында бас қалқаншасы үш кеуде ... ... ... сол ... ... ... үгіту процесіне қатысады да
жақаяқтары деп ... ... ... ... жапырақаяқты ларда) акрон
тек антеннальды ... ... ... ... ... деп
аталатын алғашқы бас бөлімін құрайды. Қалған үш жақ сегменттері басымен
қозғалмалы түрде ... жігі ... әр ... ... ... және құрсақ сегментерінің
саны бірдей емес, тек жоғарғы сатыдағы шаяндарда ... ... ... ... саны тұрақты: кеуде ... ... - 8, ... - 6. Бас ... бірге санағанда жалпы саны 18-ге тең.
Кұрсақ ... ... ... ... ... ... ... тельсоны
бар. Кейбіреулерінің тельсонында айырша немесе фурка жасайтын жұп
өсінділері ... ... ... ... ... ... мүшелері,
сондай-ақ қорегін ұстау, тыныс алу процесіне де қатысады. Аяқтарының
атқаратын ... ... олар ... ... ... ... кеуде аяқтарыньщ үш жұбы жақаяққа, төртінші жұбы жемтігін қысып
ұстайтын күшті мүшеге - қысқышқа айналған, қалғандары жүру ... ... тек ... ... ... ғана ... ... -
Malacostraca) тән және олар екі бұтақты, аталықтарында түтікше ... ал ... ... ... ... бекітіп қоятын
мүшеге айналған. Онаяқты шаяндарда (Decapoda отряды) құрсақ аяқтарының
соңғы жұбы тельсонмен байланысты және ... алға ... ... ... ... күшті тақталы құйрық аяқтарына - уроподаларға айналған.
Жабыны. Шаянтәрізділердің бүкіл денесі сыртқы қаңқа түзетін хитинді
кутикуламен ... ... ... ... эпителий қабаты
және базальды мембрана жатады. Төменгі сатыдағы шаянтәрізділерде хитинді
кутикуласы жұмсақ әрі ... ал ... ... СаС03 тұзының
көптігінен ол калың, ... және ... Суда ... ... ... ... сақтап тұратын кутикуланың ең сыртқы кабаты
- эпикутикуласы дамымаған. Осы ... ... ... ... де ... ... олар ... мол жерлерде ғана
тіршілік етеді.
Кутикула қабаты сырткы қаңқаның қызметін атқарады, ... ... ... және әр ... ... ... негізгі нүктелері
болып келеді.
Өзен шаянында басының желке және буйір шеттері бас ... ... ... деп аталатын жалпақ өскіндерді береді. Ол дененің букіл
кеуде бөлімін арқа және ... ... ... жатады. Маңдайы өткір әрі
істік рострумга ... ... Ол ... және ... ... екі ... түбін бүркейді. Төменгі сатыдағы
шаянтәрізділердің карапаксы ұзарыңқы, ... ... ... ... ... ... ... барлық дене сегменттерімен қосылған.
Бұлшықеттері басқа буынаяқтылардағыдай көлденең жолақты талшықтардан
тұрады. Бұлар ... ... әр ... ... ... ... ұшы дененің бір сегментіне немесе аяқ буынына жалғасса, екіншісі -
басқа сегменттің ... ... ... ... бар шаяндарда
(Ostracoda класс тармағы) бір жақтаудан екіншіге көлденеңінен өтетін ... ... ... қорыту жүйесі жақсы жетілген. Ішегі тік немесе аздан иілген ... ... ... ортаңғы және артқы ішектерден тұрады. Аналь тесігі
тельсонның құрсақ бөлімінде орналасқан.
Ішектің алдыңғы және артқы бөлімдері ... ... ... ... яғни ... ... ... осы кутикулалар да ... және ... ... ... ... ... шығады. Жоғарғы сатыдағы
шаянтәрізділердін (Decapoda - отряды) алдыңғы ... ... ... Ол ... немесе шайнағыш және пилорикалык бөлімдерге
ажыраған. ... ... ... арқа және ... ... қалындап, ізбест сіңген шеті үшкірленген үш күшті ... ... ... ... ас ... Ал ... бөліміндегі
жіңішке кутикулярлы өсінділер ұсакталған қоректік заттарды нығыздап
(престеп) және ... ... ... ... ... ... ... тәрізді, оның екі жақ бүйірінде төмпешіктері
немесе өсінділері болады. Осы ... ас ... ... ... ас ... ... ... бауыр қосалқысы деп те атайды. ... ... ... ... ұзын ... ... ... болады
(Amphipoda және lsopoda отрядтарында). Өзен ... екі ... ... ... ... ішекке ашылатын, бір өзекке құйылатын көптеген ... ... ... сөлі ... ... ... ... бауыр секреті органикалық заттарды: май, ... ... ... ... ... ... бауыры
фагоцитозға да қабілетті, яғни бауыр ... ұсак ... ... алып ... ішінде қорытады. Бауыр қосалқысы мен ортаңғы ішектің
арасындағы корреляцияны, яғни өзара байланысты, тіпті тәуелділікті ... ... ... ... ... ... соғұрлым ортаңғы ішек
ұзынырақ болады және керісінше. Мысалы, өзен шаянының ортаңғы ішегі, ... 1/20 ... ғана ... Ортаңғы ішек артқы ішекке жалғасады, ол
түзу түтік тәрізді, аналь ... ... ... ... ... шаяндарда, мысалы, Sacculina-ның ішегі толығымен жойылған.
Шаянтәрізділер әр түрлі ұсақ ... және ... ... ... ... зәр ... ... екі жұп безді мүшеден тұрады:
антеннальды жене максиллярлы. ... ... ... ... ... ... ... болады, ал қалғандарында -
максиллярлы, тек Leptostraca отрядының өкілдерінде зәр ... ... де ... ... ... түрі ... целомодукталар. Антеннальды
жене максиллярлы зәр шығару жүйесінің құрылысы ұқсас. Әр мүше капшықтан
және одан басталатын, ... ... бар, ... ... ... ... иірім жасап кеңейген қуысқа - қуыққа ашылады. Қуық қысқа
өзегімен ... ... ... без) ... ... ... без) ... ашылады.
Тыныс алу жүйесі Polychaeta класындағыдай аяқтарымен тығыз байланыста.
Көптеген ұсак шаянтәрізділерде ... ... алу ... жоқ. ... ... ... - олар бүкіл денесімен тыныс алады. Басқаларында
тыныс алу мүшесі желбезектер. Олар ... ... ... немесе бұтақталған жұқа қабырғалы өсінділері - ... олар ... ... ... ... ... Decapoda ... желбезектері алдымен кеуде аяқтарының протоподиттерінде дамып,
соңында дененің бүйір қабырғасына ... бас ... ... ... ... ... қуысында орналасады. Сонда Decapoda-
ның желбезектері ұзына бойы ... ... ... қатардағы
желбезектері аяқтардың протоподиттеріндегі ... ... ... ... - протоподиттердін денемен байланысқан жерлерінде, ал
үшінші қатардағылары ... ... ... ... ... қуысына бас қалқаны мен дене арасындағы саңылауы арқылы бір
жағынан кірсе, екініиі жағынан шығарылады және де осы ... ... ... ... ... айдайтын, минутына 200 қозғалыс жасайтын, екінші
максилланың ерекше өсіндісі. Басқа жоғарғы сатыдағы шаяндарда ... ... ... ... ... құрсақ аяқтарында дамиды.
Желбезектерінің ішіне гемолимфа құйылатын дене ... ... ... өте ... ... газ ... оңай өтеді.
Қан айналу жүйесі ашық типті. Гемолимфа қан ... ... ... ... ... шектелмеген дене куысының бөлімдері -
синустарға құйылады.
Аса қарапайым формаларында жүрегінің құрылысы метамерлі: ол - ... жұп ... бар ... дененің арқа жағымен ұзына бойы созылатын
түтік (кейбір желбезекаяқтыларда). Бірак Cladocera-да (Phyllopoda отряды)
жүректің қанды араластыруға ғана қабілеті бар, бір жұп ... бар, ... ... ... ... ... сатыдағы шаяндарда да ұзын
түтікті жүрегі бар формалары болады ... жене ... ... ... ... ... ... отряды), мысалы, өзен шаянының
үш жұп остиясы бар қысқа жүрегі болады.
Қан айналу жүйесі тыныс алу мүшелерінің даму деңгейімен ... ... ... ... ... ... аяқтарының эпиподиттері атқарса,
онда жүрек түгелімен кеудеде жатады, ал ... ... ... ... ... ... ... орналасады.
Жүректін алдыңғы, ал кейде артқы шетінен де алдыңғы және артқы аорталар деп
аталатын ірі кан тамырлары басталады. Қан ... ... ... ... өзен ... қан ... ... карастырайык. Перикардия
қуысындағы жүректен ... ірі қан ... ... ... ... антеннальды артериялар; жоғарғы және төменгі құрсақ ... асты ... Осы қан ... ... ... үзіледі де,
ішіндегі гемолимфа сұйықтығы миксоцель қуысына құйылып ішкі мүшелерінің
арасымен өтіп, ... ... Дене ... веналық қан (көмірқышқыл
газына бай) венозды қан тамырлары арқылы желбезектерге барады, сол ... ... ... да, ... қан ... ... перикардийге,
одан әрі остий арқылы жүрекке құйылады.
Көп жағдайда шаянтәрізділердің гемолимфасы түссіз, бірақ ... ... ... гемоглобиннің әсерінен қызыл түске боялған. Кейбір
онаяқты шаяндардың (крабтардың біразы) гемолимфасы ... ... ... көкке боялады, ол құрамында мыс және ... ... ... ...... болуына байланысты.
Шаянтәрізділердің нерв жүйесі көпқылтанды буылтық құрттардыкіне ... жұп ... ... асты ... ... ... ... -
коннективадан және құрсақ нерв ... ... ... ... - ... класс тармағы) түрлерінің құрсағында екі
нерв бағанасы болады, олардың ганглиялары бір-бірімен көлденең комиссурамен
жалғасқан сатылы нерв тізбегін ... ал ... ... екі ... ... ... ганглиялары да бір-бірімен қосылып, құрсақ ... ... тек ... ... ... арасындағы)
ұзына бойы коннективтердің жұптығы сақталады да, ... нерв ... жұп ... ... ... әрбір тобында дене
сегменттерінің бір-бірімен бірігуіне байланысты жүйке ... және ... ... бағаналардың қысқаруы да байқалады. Мысалы, өзен
шаянының антеннула мен антеннага бастама беретін миынан тыс, ... ... 12 ғана нерв ... бар, ол: ... ... ... беретін –
жұтқыншак асты ганглиясы (3 жұп ауыз аяқтары мен 3 жұп ... ... ... қосылуы); 5 кеуде ганглиялар (саны дәл осындай жүру
аяқтарына сәйкес) және 6 ... ... ... ... да тек 2 ... бар - ми мен кеудедегі жалпы түйін қосындысы (құрсақ түйіндерінің
қосылуы ... ... ... ... қатар, нерв ганглияларының
түгелімен бір- бірімен қосылуы ескекаяқты шаяндарға (Copepoda отряды) және
бақалшақты шаяндарға (Ostracoda ... ... тән, ... ас ... ... ... ... ганглиозды массасы бар.
Жұтқыншақ үсті ганглиясы немесе миы үш бөлімнен құралған: ... ... ... - ... және ... - ... ... (фасеттік) және қарапайым көздерді, дейтоцеребрум
антеннулаларды нервтендіреді, ал антенналарға баратын ... ... ... ... ... ... ... симпатикалык
жүйесі бар, ол ішектің жұмысын реттейді.
Басқа буынаяқтылардағыдай шаянтәрізділердің нерв жүйесінде нейросекрет
- гормондарды бөліп шығаратын нейросекреторлы клеткалар ... ... ішкі ... гемолимфага арнайы сөлдерді шығарып, ... зат ... ... тағы ... ... ... ... нейросекреторлы клеткалары протоцеребрум, ... ... нерв ... әр ... ... ... мушелері жақсы жетілген, олар ... ... ... ... ... ... - ... антенна, аяқтарының
беткейіндегі талшықтар мен түктерінде орналасқан, иіс, дәм, ... ... ... ... ... гинодермальды эпителидің астында
биполярлы нерв клеткалары бар.
Тепе-теңдікті ... ... - ... - онаяқтылар (Decapoda)
Отрядының өкілдерінде жақсы ... Олар ... ... ... қабаттың терең ойығында орналасқан, ішкі жағы қауырсынды
нәзік түкшелермен ... Олар ... ... нерв
клеткаларымен байланысты. Көп жағдайда статоцист сыртқы ... ... ... ... ... “статолит” қызметін атқаратын ұсақ ... ... ... Түлеу кезінде статоцисттердің хитинді жабыны мен
статолиттер түсіп қалады да, шаян жаңа құм түйіршіктерін ... ... не ... рет ... су ... ... ... қатар,
статоцист мүшесі басқа да жоғарғы ... ... ... ... отрядында, бірақ олар құрсақ аяқтарының соңғы жұбының негізінде
орналасады.
Шаянтәрізділердің көру мүшесі - қарапайым - ... және ... ... ... ... кез негізінен шаянтәрізділердің науплиус ... ... тән, ... жиі ... түрлерінде де кездеседі. Ол
антеннулалардың аралығында ... бір ... ... ... 2 ... 4 көз ... (бақалшақтардың) бірігуінен құралған.
Әрбір бақалшақ қою пигментпен қоршалған. Дене беткейіне қараған жағында
жарык ... көз ... ... ... Көз ... ... ... ұшынан миға нерв талшықтары барады,
сондықтан көздің құрылысы - инвертті.
Буынаяқтылардағыдай шаянтәрізділердің ... ... ... ... дамыған. Осындай көздід құрамында тығыз жанасқан және бір-
бірінен пигменттік жіңішке қабаттарымен шектелген ... ... ... ... ... ... ... деп аталатын ұсак көзшелері болады
(өзен шаянында 3000- нан аса). Бұлардың өзі өте ... ... ... ... кутикула немесе оптикалық қабатынан және төменгі
клеткалық немесе ... ... ... ... қабатынан
тұрады. Оптикалык қабат - екі жағы дөңес линза ... ... ... көз жанары (хрусталик) және оның астында жатқан көз жанары
конусынан тұрады, бұлар бірігіп ... ... ... ... ... алты ... немесе фасеткалы (французша facette - қыр) құрылысты,
осыдан да бұлардыц ... ... ... деп те ... ... ... қабаты - сезімтал ретинальды клеткалар тобынан құралған. Олардан мидьщ
көру аймағына нерв тамырлары кетеді. Ретинальды клеткалар ... ... деп ... көру ... орналасқан. Омматидиялардың оптикалык
және клеткалык кабатын экрандайтын пигментті ... ... ... омматидиялардың нерв тамырлары қосыла отырып, миға қарай ... ... ... ... көп ... ... ... сабақшаларында орналасқан.
Шаянтәрізділердің әр-түрлі өкілдерінде тек ... ... ... ... ... ... немесе тек фасетті көздері
(көптеген жоғарғы сатыдағы - Malacostraca класс тармағының өкілдерінде), ал
жапырақаяқтыларда (Branchiopoda ... ... ... және ... болады.
Кейбір шаянтәрізділердің белгілі жарык тітіркендіргіштерін кабылдауы,
гормондарды бөлетін ... ... ... ... ... түсінің өзгерісіне әкеледі. Мысалы, кейбір креветкалар мен крабтар
сыртқы қоршаған ортаға байланысты денесінің, ... ... ... ... терінің астыңғы жағындағы ерекше ірі ... ... ... ... ... дәндерінің орын ауыстыруына
байланысты. Неғұрлым пигмент дәндері клеткаға біртекті ... ... ... ... байланысты бір түске боялады, ал дәндер клетканың
ортасына жиналса, онда түсі ашык. Пигментті клеткаларының іс-әрекеті ... ... ... бездерінен бөлінетін гормондар -
нейросекретпен реттеледі. Дене ... ... ... - ... ... ... Шаянтәрізділер дара жыныстылар, тек паразит- тік
өкілдерінде және тіркеліп тіршілік ... ... ... диморфизмі айкын. Аталыктарының ... не ... ... ... ... ... бөліміндегі аяқтары шағылыс
мүшесіне айналып, түтік тәрізді (өзен шаянының 1 және 2 жұбы ... ... ... ... аталығы аналығынан едәуір кіші,
тіпті ергежейлі аталықтары да кездеседі (Cirripedia отрядында).
Аталық пен аналық жыныс ... ... ... жұп ... бездеріне
жыныс өзсктері (тукым шығаратын жолдары) жалғасады да, олар жыныс тесігімен
аяқталады.
Көп түрлерінде жыныс бездері толык не ... ... тақ ... ... жыныс өзектері әрқашанда жұп0
Аналыктарының тұқым шығаратын өзектері кысқа, ... ... ... ... ... ... безді клеткаларымен астарланған.
Кейбір түрлерінде тұқым ... ... Олар ... ... ... ... ... жұмыртқаларының шығуына ... ... ... ... ұрықтандырады.
Аталықтарының жыныс өзектері ұзын, иретілген, ұшы кеңейген, олардың да
кабырғалары безді. Солардан бөлінетін қою, ... тез ... ... ... жинайтын сперматофора қапшықтары түзіледі.
Сперматофораларды аталықтары аналықтардың жыныс тесігінің ... ... ... ... ... ... ... ұрықтануы
сырттай өтеді. Жұмыртка салар алдында аналығы жыныс тесігінен немесе құрсақ
аяқтарының ... ... ... ... ол ... ерітіп,
босап шыққан сперматозоидтар жұмыртқаларды урықтандырады.
Жыныс тесіктерінің орналасуы шаянтәрізділерде өзгермелі, мысалы, өзен
шаяндарының аналығында ол ... ... жүру ... ... ... ... жұбының түбінен сыртқа ашылады.
Шаянтәрізділерде ұрпағына қамқорлық жасау байқалады. Мысалы, ескекаяқтылар
(Copepoda) отрядының аналықтары жұмыртқаларын жұмыртқа ... ... ... ... ... ал ... ... - құрсақ аяқтарына
жабыстырып журеді.
Шаяндардың ұрпақтану қабілеттілігі әр түрлі. Өзен шаяны 600- ге ... ... ... (Homarus) аналығы құрсақ аяқтарында 90000-ға дейін
жұмыртқаларды алып журеді.
Дамуы. ... ... ... ... ... ... ... жарым-жарты және беткейлік түрде бөлшектенеді.
Бұларда жұмыртқа клеткасы бөлінбей, тек сарыуыздың ... ... ... рет ... ... болған ядролар жұмыртқанын шетіне
ығысып, сол жерде цитоплазмамен қапталады да, тұтас клеткалық қабатын, яғни
бластодерма ... ... ... ... қоршайды. Бұдан кейінгі
даму жұмыртқаның сыртқы бетіндегі құрсақ бөлігінде ... ... ... (жолатында) өтеді. Ұрьқ алқабы үш ұрык ... ... - ... одан ... - ... және ... қабаты - энтодерма. Ұрык жапырақшаларынан ... ... ... ... бастайды. Ең алдыңғы бөлімінен болашақта күрделі
көздері дамитын бас төбешіктері жене бас ... - ... мен ... ... сегменттері бөлектенеді.
Одан арғы дамуы - әр түрлі дәрежедегі метаморфоздар, яғни ... ... даму ... ... ... сатысы планктонды личинка - науплиустен. басталады. Көпқылтанды
буылтық ... ... ... трохофора личинкасы тән болса,
соншалықты шаян- тәрізділерге - науплиус личинкасы тән. ... ... ... ... ... сырттай байкалмайды, бірак
антеннуланың, антенна және мандибуланың болуы денесінің ... ... ... екі ... ... ... бауыр жағында, ауыздың
бүйірінде орналасып қоректі жинауға катысады, кейін бұлар дененің алдыңғы
жағына ығысып, өзініц атқаратын ... де ... ... ... антенналарының артында орналасып және солармен жүзеді. Науплиустың
ішегі, аналь тесігі, науплиус көзі, зәр шығару мүшесі (антеннальды безі),
миы, екі ... ... ... ... ... ... ... және антеннальды, мандибулярлы сегменттерден құралатын
Мандибулярлы сегментіне ... ... ... ... ... ... бар, оның клеткалары үнемі бөлініп, жетіспейтін дене сегменттерін
түзейді.
Науплиус ұзына бойы өседі де, астыңғы жактарының екі жұбы ... ... және ... ... ... бастамасы айкындалғанда келесі
метанауплиус сатысына айналады.
Метанауплиустың антенналары мен мандибулалары денесінін алдыңғы жағына
ығысып, ... ... де ... ... ... ал
мандибулаларымен коректі уатады.
Максилла І-ІІ-ші және алдыңғы ... ... ... ... ... жене ... ... бастамасы айкындалады. Біршама уакыт өткен
сон метанауплиус өсуімен қатар, ол ... де, ... ... ... дамып, сегмент саны ... да, ... ... ... ... ... айналады.
Осы даму процесі көінесе төменгі сатыдағы шаянтәрізділерге тән. Ал, ... ... ... ... ... ... ... даму процесі төрт личинкалык сатыдан өтеді: науплиус, метанауплиус,
зоеа (zoea), мизидия. Жұмыртқадан науплиус ... ... ... айналады (олардьщ құрылысы жоғарыда көрсетілген). ... деп ... ... ... аузы және жақ ... ... және ... көздері қалыптасқан, кеуде аяқтарының ... ... ... ... ... екі бұтақты кеуде
аяқтары толық дамып, құрсақ аяқтары қалыптасады. ... ... ... личинкасы ересек шаянға айналады.
Онаяқты (Decapoda) отряд өкілдерінің, басым көпшілігінде метаморфоздың
біраз бөлігінің жұмыртқа ішінде өтуіне ... ... ... ... жұмыртқадан бірден зоеа личинкасы шықса, өзен шаяны мен көптеген
басқа тұщы су қоймаларында ... ... ... ... фазалары
толығымен жұмыртқа ішінде өтеді. Сонымен қатар, ... ... ... ... ... даму ... көп ... личинкалық фазалары толығымен жоқ, жұмыртқадан сыртқа ересек
турінде өте ұқсас организм ... да, ... ... саны түлеу
кезінде толығып біртіндеп өсіп ... ... ... буынаяқтыларға тән түлеу ... ... ... ... күрделі. Түлеу алдында организмде зат
алмасу процесі күшейіп, ... және ... ... ... ... ... ... және минералды заттар мол
жиналады. Мысалы, өзен шаянының ... ... ... ... ал ... кардиальдық бөлімнің бүйір қабырғаларында жұмыр
келген, ізбестке бай “диірмен-тас” деп ... зат ... ... жаңа
түзілген жұмсак хитин жамылғыға сіңіп, оны қатайтады.
Түлеу кезінде гиподерма клеткалары жаңа ... ... ... ... Сол кезде кутикула жабыны жарылып (дененің ... ... ... тесіктен шаян экзувия деп аталатын құндақты кутикула жабынынан
сыртка шығады да, тез өсе ... жаңа ... ... ... байып тез қатаяды. Түлеу процесін бастан ... ... ... ... ... ... және ішкі ... безі
реттейді. Соңғылары экдизон деп аталатын гормонды шыгарады.
Классификациясы. Шаянтәрізділер ... 5 ... ... ... - ... ... - ... - Maxillopoda, бақалшақты шаяндар - Ostracoda, жоғарғы
сатыдағы шаяндар - ... ... ... - ... ... отряды - Anostraca
Жапырақаяқты шаяндар отряды - Phyllopoda
Калкаиды шаяндар отряд тармағы - Notostraca
Бақалшақты жапырақаяқты шаяндар ... ... - ... шаяндар немесе су бүргелері отряд тармағы - Cladocera
ЦЕФАЛОКАРИДАЛАР КЛАСС TAPMAFbl - ... ... ... ... КЛАСС ТАРМАҒЫ - MAXILLOPODA
Мистакокаридалар отряды - Mystacocarida
Ескекаяқты шаяндар отряды - Copepoda
Тұқы балық биттер отряды - ... ... ... - ... ... ... - Ascothoracida
БАҚАЛШАҚТЫ ШАЯНДАР КЛАСС TAPMAFЫ- OSTRACODA
ЖОҒАРҒЫ САТЫДАҒЫ ШАЯНДАР КЛАСС ТАРМАҒЫ - ... ... ... - ... ... ... - ... отряды - Mysidacea
Эуфаузиялар отряды - Euphausiacea
Теңаяқты шаяндар отряды - Isopoda
Амфиподалар немесе ... ... ... ... - . Amphipoda
Онаяқты шаяндар отряды - Dccapoda
Қорытынды
Сонымен, Шаянтәрізділердің 30000-ғa жуық түрі белгілі, негізінен тұщы
су қоймаларында, ... кең ... ... ... ... (су
түбінде мекендейтін), планктонды, паразитті жене кұрлықта тіршілік ететін
түрлері бар. Кұрлықта ... ... ... ... жерлерде,
дымқыл ортада мекендейді және желбезекпен тыныс алады, осы белгілері оларды
суда тіршілік ... ... ... ... Және ... ... буынаяқтылардан аса айырмашылығы бар екенінде айтып
өттік.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. ДәуітбаеваК.Ә., Омыртқасыздар зоологиясы, 1-кітап, А., 2004

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шаянтәрізділер класы-Crustacea9 бет
Балық өнімдерін балықтың крустацеоздық ауруларға ветеринариялық-санитариялық сараптау және санитариялық бағалау алдын алу және күресу шаралары22 бет
Зоология сабағында жергілікті жердегі кейбір төменгі сатыдағы жануарларды оқушыларға таныстыру70 бет
Шардара суқоймасындағы көксерке (Sander lucioperca) және ақмарқа (Aspius aspius) балықтардың қоректенуі26 бет
Шаян тәрізділер21 бет
Шаянтәрізділер5 бет
Балықтар (pisces) класы мен шаруашылықтағы маңызы, зияны, адам денсаулығына пайдасы31 бет
Биология сабағында қосмекенділер класын оқыту69 бет
Биология сабағында құстар класын оқыту89 бет
Буынаяқтылар, Шаянтәрізділер,Өрмекшітәрізділер19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь