Қазақстанның экологиялық проблемалары. Экологиялық мәселелерді шешу жолдары


Мамандығы:

КУРСТЫҚ ЖҰМЫС

Тақырыбы: Қазақстанның экологиялық проблемалары. Табиғатты қорғау және

тиімді пайдалану.

Орындаған:

Тексерген;

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ: . . . 3

I ТАРАУ XXI ҒАСЫРДЫҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ПРОБЛЕМАЛАРЫ . . . 5

1. 1. Қазақстанның экологиялық проблемалары . . . 9

1. 2. Қазақстанның су ресурстары . . . 12

1. 2. 1. Каспий теңізінің экологиялық ахуалы . . . 14

1. 2. 2. Арал теңізінің экологиялық ахуалы . . . 16

1. 3. 3. Балқаш көлінің экологиялық ахуалы . . . 18

1. 3. Қазақстан полигондары . . . 19

1. 3. 1. Қоршаған ортаның химиялық ластануы . . . 21

1. 3. 2. Қоршаған ортаның радиациялық ластануы . . . 22

1. 3. 3. Қоршаған ортаның биологиялық ластануы . . . 22

1. 4. Атмосфера . . . 23

II ТАРАУ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРДІ ШЕШУ ЖОЛДАРЫ . . . 25

2. 1. Тіршілік және өндіріс қалдықтарының мәселелері . . . 26

2. 2. Қазақстан ормандарының экологиялық ахуалдары . . . 27

2. 2. 1. Өсімдіктер экологиясы . . . 29

2. 2. 2. Жануарлар экологиясы . . . 30

2. 3. Топырақ экологиясы . . . 30

2. 4. Табиғатты қорғауға, тиімді пайдалануға ынталандыру . . . 32

III ҚОРЫТЫНДЫ . . . 35

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ . . . 36

КІРІСПЕ

Халқымыз табиғатты анаға теңеген. Өйткені табиғатта тіршілік өсіп-өнеді. Өзіндегі барды адамға, жан-жануарға, өсімдікке берген. Табиғатта басы артық ештеңе жоқ. Табиғат сырын терең білмей, оған немқұрайлы қарау үлкен апатқа соқтырады. Бір кездерде табиғатты бағындыруды мақсат тұтып, ормандар аяусыз балталанды, аң-құстар шамадан тыс ауланды, жер жөн-жосықсыз жыртылып, топырақта эрозия пайда болды. Соның салдарынан бүгінгі таңда адам баласына ядролық апаттан гөрі экологиялық апат аса үлкен қауіп төндіріп отыр.
Соңғы жылдары дүние жүзінде экологиялық жағдайлар шиеленісе түсуде. Оның көптеген себептері бар, негізгі факторлар көбінесе адамның іс-әрекетінен туындап отыр. Ең басты мәселенің бірі-жер шарындағы халық санының артуы. Оның үстіне, ХХ ғасырда адам ғылым мен техниканы игеру жағынан да бұрын соңды болмаған жетістіктерге жетіп отыр. Ғылыми-техникалық прогрестің дамуы қоршаған орта жағдайын нашарлатып, адамдардың денсаулығына орасан зор зиян келтіруде. Жер бетіндегі мұндай өзгерістер ірі дауылдар, су тасқындары, жанартау атқылауы, жер сілкіну, теңіз мен мұхиттар деңгейінің көтерілуі немесе төмендеуі, өрт сияқты апаттарға апарып соғуда. Сонымен қатар соңғы жылдары қуаңшылық, шөлейттену, құрлықтағы су айдындарының тартылуы сияқты құбылыстар көп болуда.

Мысалы, адам Қарабұғазы көлін Каспий теңізінен топырақ қамалы арқылы бөліп, теңіз деңгейінің төмендеуін тоқтатқысы келді. Алайда, құрғап қалған шығанақтың айналадағы ортаға, жалпы шаруашылық салаларына зиян келтіретіні ескерілмеді, қазіргі кезде құрғап қалған шығанақ түбінен атмосфераға жыл сайын 120-140 млн тонна натрий сульфатының щаңы көтеріліп, Қазақстан, Ресей, Кавказ, Орта Азия, Түркия, Қытай, Монғолия мен Еуропа елдері ластанып отыр. Әсіресе, Қазақстанға үлкен экономикалық зиян келтіріліп отыр. Соның салдарынан егін мен мал шаруашылығының өнімділігі төмендеп, халық арасында түрлі аурулар көбейіп кетті.

Қазақстанда соңғы жылдары су ресурстарының өнліріс қалдықтары мен тұрмыстық лас сулармен, ауыр металдар, химиялық зиянды заттармен ластануы жалпы ауа райына, фауна мен флораның қалыпты тіршілігіне зиян келтіруде. Ал Каспий теңізінің мұнай өнімдерімен ластанғаны сонша, судағы балықтар мен жағалаудағы құстардың, итбалықтардың жаппай қырылып қалу фактілері жиі кездеседі.

Қоршаған ортаның ластануы дегенде -біз оған тән емес енуі немесе бар заттардың шоғырлануының (химиялық, физикалық, биологиялық) артуын, соның нәтижесінде қолайсыз әсерлер туғызуын түсінеміз. Ластандырушы заттарға тек улы заттар ғана емес, зиянды емес немесе ағзаға қажетті заттардың оптималды концентрациясының артық болуы да жатады.

Ластану әр түрлі белгілер бойынша жіктеледі:

- шығу тегі бойынша: табиғи және жасанды

- пайда болу көзіне байланысты:

а) өндірістік, ауылшаруашылық, транспорттық және т. б.

б) нүктелік (өнеркәсіп орнының құбыры), обьектілі (өнеркәсіп орны), трансгрессивті (басқа аймақтар мен мемлекеттерден енетін)

- әсер ететін ауқымына байланысты: ғаламдық, аймақтық, жергілікті

- қоршаған ортаның элементтері бойынша: атмосфера, топырақ, гидросфера және оның әртүрлі құрамдас бөліктері

- әсер ету сипаттарына байланысты: қала ортасы, ауыл шаруашылық ортасы, өнеркәсіп орындарының ішінде, т. б.

- әсер ету сипатына байланысты: химиялық, физикалық радиоактивті, радиациялық, жылулық, шу, электромагниттік, т. б.

- әсер етудің периодтылығына байланысты 1-ші ретті өнеркәсіп орындарының қалдықтары, 2-ші ретті смогты құбылыстарының өнімдері

- тұрақтылық дәрежесі бойынша: өте тұрақты-100-1000 жыл тұратын (азот, оттегі, аргон, т. б. ), тұрақты-5-25 жыл (көмірқышқыл газы, метан, фреондар), тұрақсыз (су буы, көміртегі, күкіртті газ, күкірт сутек, озон қабатындағы фреон)

Неғұрлым ластаушы зат тұрақты болса, оның қоршаған ортаға жиналу эффекті жоғары. Кез-келген ластаушы затты 3 параметрі бойынша бағалауға болады: қоршаған ортаға түсетін көлеміне, улылығына және тұрақтылық дәрежесіне қарай. Мысалы, көмірқышқыл газының қолайсыз эффектісін оның қоршаған ортаға түсетін көлеміне және ұзақ сақталу уақытына, олай болса оның жинақталуы осыған байланысты парниктік эффектінің пайда болуы қамтамасыз етіледі.

Өндірілетін ресурстардың тек 2-3% ғана пайдалы өнім ретінде қолданылады, ал қалғаны қалдықтар болып келеді.

Биосфераның жылулық балансының бұзылуын, атмосфераның шаңдануының артуы, өсімдік, топырақ пен су қоймаларының бетінен ластануыны қамтамасыз етеді. Мұнайлы қабықша булануды 20-30%-ға тежейді. Нәтижесінде ғалымдардың болжауы бойынша орташа жылдық температура

1-3%-ға артады. Ал мұның өзі биосфераның термодинамикалық немесе жылулық дағдарыс жағдайына өтуіне әкеліп соқтыруы мүмкін.

I ТАРАУ XXI ҒАСЫРДЫҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ПРОБЛЕМАЛАРЫ

БҰҰ Бас ассамблеясы 1997 жылы маусымда Нью-Йоркте болған арнаулы сессиясы қоршаған ортаны дамыту бойынша Рио-де-Жанейрода өткен БҰҰ 2-конференциясынан кейінгі 5 жыл ішіндегі жұмыстың қорыиындысын шығарды. Тұрақты даму түсінігінің әлі де болса тұтас анықталып, белгіленбегені аталып өтті.

Әлеуметтік-экономикалық дамудың ғаламдық қорытындысын шығарған кезде қайыршылықта тұратын адамдар үлесінің қысқаруына қарамастан көптеген елдерде кедейленудің тамыры тереңдеп, экономикалық жағдайдың нашарлап, қайыршылық белдеуіндегі адам санының артып отырғаны айтылды. Өткен бірнеше ондаған жылдар ішінде жердегі алғашқы мәдениет пен әрбір экожүйенің заңдылығы көп жағдайларда адам әрекетінен бүтіндей толық бұзылып отыр.

Сессияда ғаламдық экодинамиканы сипаттайтын келесі аспекті анықталды: тұщы су, атмосфера, қалдық, радиоактивті қалдық, мұхит пен теңіздер, ауыл және орман шаруашылығы, энергетика, көлік, шөлге айналу мен құрғақшылық, биоәралуандық, туризм, шағын аралдардағы дамушы елдер, табиғи кедейлену, техногенді апаттар. Осы проблемалар бойынша істің ахуалы төмендегідей:

Тұщы су-жоғары артықшылықтағы проблема. Ғаламдық көлемде су ресурстары жеткілікті. Бірінші кезекте дамушы елдердегі судың сапасыздығы мен жетімсіздігі асқынған проблемамен байланысты. 1950 жылдан бастап судың әлемдік тұтынуы 1960 жылы екі есеге дейін көбейді. 1990 жылдан бастап судың әлемдік тұтынуы 4138 км-кубқа жетті, суды ең көп тұтынатын Азия құрлығы болып отыр. Оның артынан Солтүстік Америка мен Еуропа, Африканың 28 елінде мекендейтін 338 млн адам судың тапшылығын көруде. Ғаламдық көлемде дамушы елдердегі 1 млрд адам судың тапшылық жағдайында күн кешуде. Судың 70-90% ауыл шаруашылығының қажетіне жұмсалады (дамушы елдерде 39%) .

Батыс Азия мен Африканың бірқатар аймақтарында суды тиімді пайдалану өте маңызды. Судың тапшылығымен орай бұл аймаққа тән сипат-оның көп мөлшерде булануы болып отыр.

Көптеген мәселелердің ішінде үлкен қалаларды сумен қамтамасыз ету трансшекаралық проблемалар мен мүмкін болатын даулы жағдайды шешу жолдары тұр.

Жер асты мен үстіндегі су көздерін бейберекет пайдалану салдарынан су деңгейінің түсіп кетуімен, су көздерінің тұзданып, бұзылуымен байланысты қиындықтар туындап жатыр.

Мұхиттар мен теңіздер. Қоршаған теңіз ортасын қорғау мен балық қорының сарқылуынан асқынған проблемалар жиналып отыр.

Теңіз кәсіпшілігінің экономикалық көрінісіне қажетті талдау жасайтын, теңіз арасының ахуалы жайында ақпараттар керек.

Әлемдік мұхиттардың жағасындағы аймақтардың проблемалары артықшылықты деп есептелуде, өйткені олар антропогенді ластану әсерлеріне үнемі ұшырап отыр. Мамандардың бағалауы бойынша қазір шамамен жағалаудағы үш аймақ жоғары дәрежелі тозу тәуекелдігіне ұшырауда.

Мәселен, Батыс Азия мен Кариб аймағында кеме қатынасынан ластанудың қаупі төніп тұр. Балтық аймағында эвтрофикация қаупі бар.

Ауыл және орман шаруашылығы. Тыңайтқыштарды қолданған сайын әр гектардан ғаламдық орташа түсім кеміп барады, әрине, азық-түлік өндірісіндегі бұл жағдай үлкен алаңдатушылық тудырып отыр. Азық ресурстарын теңдей бөлмеу сақталып отыр. Соған қарамастан жан басына шаққанда азық тұтыну дамушы елдерде 13%, дамыған елдерде 10% өсіп, оның құнарлығы батыс елдермен салыстырғанда 75%-құрайды.

Энергетика. Энергияға деген қажеттілік әлемде артып отыр. Энергияның орташа жылдық дамуы 1970-1997 жж. 2, 3% болды. Дамушы елдердің үлес салмағы осы кезең ішінде 14-тен 30%-ға дейін артты. Жылдың орташа ғаламдыққа қатысты энергияны тұтыну өсімі өнімнің бірлігіне шаққанда энергия шығысы азайып отыр. 2010 жылы халықтың саны 10 млрд-қа дейін өсуін есепке ала отырып, энергия өндіруді жоқ дегенде 4 есеге көбейту, ал дамушы елдерде-10 есеге арттыру керек.

Өсіп отырған тұтынуды орны толмайтын энергия көздері есебі арқылы қанағаттандыруға тура келеді. Ал, бұл атмосфераға көміртегі диоксидінің шығарындыларының көбеюіне әкеліп соқтырады.

Энергия үнемдеуші технологияны енгізу бойынша көшбасшылық дамыған елдерде болады. Сондықтан жер қойнынан алынатын отындар энергияның басты көзі болып отырады. Басты міндет-энергияны пайдалану мен экономикалық өсу арсын әлсіздендіру, әлемдік энергия өндіруді декарбонизациялауға ұмтылу және дамушы елдерге технологияны беру.

Көлік. Жол көлігінің ғаламдық орташа өсуі 1980-1993 жылдар аралығында 50%-ға жетті. Көлікті дамыту ісі энергияны жетілдіру мен үнемдеудегі қозғағыштардың (двигатель) ықпалымен көліктің артуы мысал болады. 2015 жылға таяу көліктің ауаны ластауы атмосферада 3 есеге артады.

Атмосфера. Климат өзгерісін зерттеуде басты назар жылыжай газдарының шығарындыларын қысқартудың өзекті проблемасында болып отыр. Баршаға мәлім көміртегінің диоксиді, метан мен азот шала тотығының шоғырлануы өндірісті дамытуға дейінгі кезеңмен салыстырғанда екі есеге өсіп отыр. 2012 жылға дейін осы қарқын сақтала берсе ғаламшардағы температура 3°С жоғарылап, әлемдік мұхит деңгейінің көтерілуін тудырады (түрлі бағамдар бойынша 0, 3-1 метрге дейін)

Климаттың өзгеруі жөніндегі конвенцияға сәйкес(Рио-де-Жанейро, 1992 ж) 200 жылы жылыжай газдарының антропогенді шығарындылардың эмиссиясын 1990 жылғы деңгейге 6 Гт/жылда (оның ішінде көміртегі диоксиді-60%, метан-23%), қалыптастыру қажет. Негізгі ластайтындар АҚШ (22%) пен КСРО (19%) . 1995 жылы климат бойынша Берлиндегі конференцияға қатысушыларға бұл міндеттемелердің жетімсіздігін мойындады, ал 1997 жылы климат бойынша Киотода өткен конференцияда бұл мәселе қайта қаралды. Бүгінгі күнгеи дейін-Буэнос-Айресте 1998 жылы өткен 3-конференцияда бұл мәселе түпкілікті шешілген жоқ. АҚШ 2008 жылға дейін шығарындыларды қысқартып, 1990 жылғы деңгейге жетпекші. Бірақта, шығарындылар күн санап артып отыр. 1996 жылы (наурыз айында1 жылға есептегенде) Канадада шығарындылар 13%, Жапониядада 20% өсіп отыр. Оңтүстік елдері 1990 жылмен салыстырғанда 2005 жылы шығарындыларды 20%-ға қысқартуды талап етуде. Назарда алынып отырған мәселе-көмірқышқыл газы шығарындыларының мемлекеттер арасында бірдей бөлінбеуі болып отыр. 1998 жылы жан басына шаққанда көмірқышқыл газы АҚШ-та 5, 4 т, Англияда-2, 5 т, Аргентинада-1 т, Үндістанда-0, 3 тоннадан келеді.

Осы проблеманы шешудің тағы бір жолдары «нарықтық» қатынасты енгізу жүйесі болып отыр. Климат бойынша Киотода өткен (1995ж) 2-конференцияның хаттамасында келесі мәселелер қаралды:

- көміртегі диоксидін елдер арасындағы эмиссиясын бөлу бойынша бірлескен

жобаларды іске асыру;

- эмиссия квотасына сауда (резервтері бар елдері үшін) ;

- «таза» даму;

Токсиканттар. Химиялық қауіпсіздік бойынша мемлекетаралық Форум және қоршаған ортаның ластану проблемасын шешу кезінде токсиканттарды ақыл-парасатпен басқару бойынша ведомствоаралық бағдарлама құрылды.

Маңызды мәселелердің бірі-улы компоненттердің шығарындыларымен атмосфераны ластайтын болса, сол заттектерді өндірушілер жауапты болып табылады. Сонымен қатар, экологиялық жағынан қауіпсіз технологияларды беру ісін жеделдету керек екендігі айтылды.

Қалдықтар. Муниципалды қалдықтар өсіп отыр. Экономикалық ынтымақтасу және даму ұйымдарының (OECD) елдерінде 1980-1992 жж. Ішінде тамақ өнімдерін салтын, орайтындарды енгізу-42%-ға артып отыр. Оның үстіне экономикалық өсу мен халықтың жан басына шаққанда тұрғын үй алаңының өсуі айтарлықтай себепші болуда.

Қауіпті қалдықтар назарға ерекше алынып отыр. Сонымен қатар, олардың қайтадан өңделуі жағымды шаралардың бастамасы ғана. Ресейлік мамандардың пікірі бойынша қалдықтардың ахуалдарына бірінші дәрежелі жағдай ретінде көңіл бөлініп отыр. БҰҰ-ң сессиясында радиоактивті қалдықтардың қауіпсіз жерде сақталуы мен оған жауапты елдердің жауапкершілігін арттыруға жеке көңіл бөлінді.

Жер үсті және тұрақты ауыл шаруашылығы. Бұл саланың міндеті: топырақтың өнімділігін сақтап, оның нашарлап тозуына жол бермеу және ауыл шаруашылығына тұрақты жағдай жасау. Әсіресе, Африка мен Батыс Азия аймақтарында осы мәселенің шешімі олардағы азық-түлік қауіпсіздігінің бірден-бір кепілі болмақшы. Бұл мәселеені шешу үшін алдымен қаржылай көмек керек.

Құрғақшылық және шөлге айналу. Шөлге айналу мен күрес бойынша Конвенцияның және сессияның құжаттарында шаралар белгіленді (1997) .

Биоәралуандылық. Конвенцияның әр алуандылық бойынша басты мақсаты белгіленді: биоәралуандылықты сақтау және тең құқықты түрде пайдалану.

Туризм. Экологиялық және заңды түрдегі шаралардың маңызымен дамушы елдерге туристік өндіріс саласын дамытуға халықаралық тұрғыда көмек көрсету. Сонымен қатар, туризмнің қоршаған ортаға тигізетін келеңсіз жағдайларын шектеу.

Табиғат апаттары. Дүниежүзілік табиғат апаты бойынша (1994) конференцияның құжаттарында шаралар қарастырылған. Табиғат апаттарының қиратып, бүлдіру салдарынан және оның зардаптарынан болатын жағдайға дамушы елдердің назарын аудару. Алдын ала хабар беретін құралдары жоқ елдердің бұл істе мұқият болғандары жөн.

Техногенді апаттар. Басты міндет-зардаптарды жою бойынша халықаралық ынтымақтастықты кеңейту.

Ормансыздандыру. ҚОДК-92 (қоршаған орта және даму бойынша конференция) арнаулы құжаттарында ғаламдық көлемде жер бетіндегі ормандарды қалпына келтірудің қажеттілігі аталған.

Орман жөніндегі конвенция әлі қабылданған жоқ. Әзірге Халықаралық хаттама ғана бар. Онда ормандарды тиімді пайдалану мен қорғауды қамтамасыз ету бойынша шаралар қарастырылған. 1980-1990 жж. Ішінде дамушы елдердегі орман алқаптары анағұрлым қысқарып кетті. Шамадан тыс қысқарған тропикалық ормандар көлемі Латын Америкасында, Кариб бассейінінде, Африка, Азия және Тынық мұхит аймағында тіркеліп отыр. Батыс Азияда ормандарды отау топырақтың тозуына, Африкада-су тасқынына әкеліп отыр. Соның салдарынан атмосферадағы оттегі шоғырлануының кемуіне көптеген мамандар түсіністікпен қарамайды. Айтуына қарағанда тіршілік биосферасында атмосферадағы оттегінің мөлшері кемімейді-деген тұжырым жасайды. Егер барлық өсімдіктер жер бетінен кенет жойылып кетсе, онда 10 мың жылда бірнеше есе азайып кеткен болар еді. Ағаштарды кесу мен орман өрттері оттегінің шоғырлануына ғаламдық көлемде және оның азаюына әсер етпеуде. Батыс Еуропада, Солтүстік Америкадағы өткен ғасырлардағы, қышқылды жауынның жиі жауатынын айтпағанда орман көлемі сол қалпында сақталып тұр, ал Ресейде орман көлемі қысқаруда.

Өндіріс құрылымы және тұтыну. Бұл саланың өзгеру мақсаттары «XXI ғасырдағы күн тәртібі» құжатында қалыптастырылған. Басты міндет-тұрақты түрдегі тұтыну өндірісін құру болып табылады.

Бұл құрылымның ғаламдасуына байланысты үкімет маңызды рөл атқаруы тиіс. Атап айтқанда, нарықтық экономикаға байланысты сәтсіз жақтарды, өндіріс пен тұтынуды заман талабына сай үлестіре реттеп, халықаралық ынтымақтастықты дамытып отыру абзал. Осы екі аспектінің аясындағы тұтынудың қалыпты негізін түсіну өте маңызды. Мәліметтерді жинауды үйлестіре отырып жақсарту, экологиялық маркетингті жылдамдату. Сонымен қатар, аудит пен сертификацияны дамытудың да маңызы бар. Іс-тәжірибедегі шаралары үшін өндірістің тұрақты тұтыну стратегиясын меңгеруге ауысу маңызды. Мәселен, экономиканың мына салалары: энергетика, ауыл және орман шаруашылығы, қалдықтар, су шаруашылығы. Бұл үшін энергияны өндірісте тиімді тұтынудың міндетті стандарттарын қабылдау қажет. Түрлі өнім өндірісіне, энергия немесе көміртегі бар түрлі жанармайларға экология салығын енгізу, экология лық таза өнім өндірісіне экологиялық субсидиялар қолдану, шығарындылардың қосындыларын қысқарту мақсатымен бірлескен әрекеттерді пайдалану, т. б.

ҚОДК-92 (1992 ж) қабылданған «XXI ғасырдағы күн тәртібі» маңызды құжаты 100-ден астам ғаламдық әр алуан бағдарламаны қамтиды: қайыршылық пен аштықты жоюдан бастап, табиғатты қорғау проблемасын шешудегі қоғамның рөлін күшейтуге дейін қарастырылған.

«Күн тәртібі . . . » тұрақты дамудың жетістіктері бойынша әрекет бағдарламасының негізін салушы ретінде көрінеді. Онда барлық елдердің тұрақты дамуы үшін қажетті жағдайдың барлығы қалыптасқан және ең бастысы-табиғи қорлар мен табиғатқа деген аялы қатынас. Өте тиімді және әдәл экономиканы халықаралық жағымды жағдайды жасау құралы ретінде қалыптастыру қажет. Әлемнің кейбір бөліктерінде тұтыну деңгейінің өте жоғары екендігі белгілі. Ал, бұл қоршаған ортаға ауыр салмақ салады. Осы жағдайда адамзаттың көп бөлігінің, тұтынушылардың негізгі қажеттіліктері қанағаттандырылмаған күйде қалып отыр.

«XXI ғасырдағы күн тәртібі» 2000 жылы дамушы елдерге экологиялық бағыттағы көмек көрсету үшін БҰҰ-ныңалға қойған жалпы ұлттық өнімнің 0, 7% бөлу мәселесін шешуге дамыған елдерді шақырды.

Тұтыну мен өндірістің құрылымдарын өзгертудің түрлі тұжырымдамасы ұсынылды. Сондай біреуінің мәні-«экотиімділікте»-яғни, (оның ішінде экономикалық) тұтыну қорларын және қоршаған ортаны ластау мен қалдықтарды кеміту мақсатымен-энергетикалық және шикізат қорларын пайдаланудың ең жоғарғы шамадағы тиімділігінде. Басқа-«экокеңістік» тұжырымдамасының негізіне-қажетті мөлшерде салынған энергия, су, аймақтары және орны толмайтын табиғи қорлар, міне осылар қалыпты дамуды бұзбай пайдалануы мүмкін болатындарға жатқызылады. Қоршаған орта бір жағынан шайынды қалдықтар, өзге жағынан қорлардың қайнар көздері іспетті. Осы функцияларды орындау қоршаған ортаның ластануы мен нашарлауына байланысты шектеу қояды. Экокеңістік тұжырымдамасы мына мағынада динамикалы болып табылады: өндіріс пен тұтыну жүйесін реструктуризациялау және тиімді технологияны пайдалану кезінде оларды іске асыру жағдайы оңтайлы болады. Экокеңістік ұғымын енгізу адамдардың қажеттілігімен және қоршаған ортаның функцияларына әсер етумен, тіпті «тұтыну мен ластауға құқықты» бөлудің негізін салумен байланысты әлемдік тұтыну мен өндірістің жоғарғы шегі мен параметрлерін анықтауға мүмкіндік береді. Осы тұжырымдаманың жақтаушылары экологиялық салықты қолдап жиі шығуда және ластанудың деңгейі туралы шарт жүйесінің қатынасы жағында. Қаліпті дамудың жетістіктері үшін стратегиялық жағынан келу әр түрлі болуы керек және қоршаған ортаның шынайы құрылымы мен адамдардың өзара әрекетінің күрделілігіне сәйкес болғаны жөн. Сонымен қатар, стратегиялық дамудың үш түрін ұсынады, олар бір мезгілде бірдей іске асырылуы қажет.

Бірінші-шаруашылықпен айналысатын адамның жердің жаратылыс биоталарымен және табиғи тепе-тең жүйесімен өзара әрекет стратегиясы. Оның соңғы мақсаты өз ортасында мекендейтін биологиялық әр алуандылықтың түрлерін сақтап қалу болып табылады. Экологиялық қауіпсіздіктің түсінігі табиғи экожүйенің дамуына қолайлы жағдайды туғызуды қамтамасыз ету керек. Экологиялық қауіпсіздікті мынадай жағдайда қамтамасыз етуге болады-табиғи биоталардың мүмкін болатын ауытқу зонасының шамасын шектеу кезінде ғана. Осы стратегияның қабылдануы осы шамада тұтынудың өсуін, өзін-өзі шектеуге алып келеді. Ол жаңа жерді игеру және табиғи биотаның қалғанын қысқарту есебінен қандай өсімнің болатындығымен анықталады.

Екінші-шаруашылықпен айналысатын адамның оның қоректік қажетін қамтамасыз ететін жасанды тепе-теңдіктің антропогенді экожүйемен өзара әрекет стратегиясы. Сондай-ақ ауыл шаруашылығы мен қоректік азық өндіру бойынша басқа қызмет түрлері де бар. Жердің табиғи биотасының сақталуының дәрежесі адамды қоректік азықпен қамтамасыз ету мақсатымен қолданатын тиімді технологияның стратегиясына толықтай тәуелді.

Үшінші-шаруашылықпен айналысатын адамның (өндірістің) жасанды ортаның экожүйесімен өзара әрекет стратегиясы. Соңғысы-бұл қала мен басқа елді мекендер, осы жерлерге тұрмыстық, демалыс және инфрақұрылымды обьектілер орналасқан. Биоәралуандылықты сақтау міндеті мұндай жүйеде қарастырылмаған, маңыздысы-адамның тіршілік етуі үшін маңызы бар түрлі ортаны, коммуникациялар мен құрылысты, ғимараттарды сақтау және адамдардың денсаулығын қамтамасыз ету.

... жалғасы

Сіз бұл жұмысты біздің қосымшамыз арқылы толығымен тегін көре аласыз.
Ұқсас жұмыстар
Қазақстан Республикасының экологиялық қауіпсіздігінің жай-күйі мен проблемалары
Экология ғылымының дамуы
Қазақстанның жекелеген аймақтар мысалында қоршаған орта сапасын жақсартуға арналған іс - шаралар.
Экология ғылымы және оның міндеттері
Қоршаған ортаны қорғау және табиғатты пайдаланудың экономикалық механизмін қалыптастыру
Экологиялық апат
Семей ядролық полигонының экологиялық проблемалары
Мұхиттарды қорғау
Қазақстандағы ауаның ластануы
Сібір өзендерін Қазақстанға бұру
Пәндер



Реферат Курстық жұмыс Диплом Материал Диссертация Практика Презентация Сабақ жоспары Мақал-мәтелдер 1‑10 бет 11‑20 бет 21‑30 бет 31‑60 бет 61+ бет Негізгі Бет саны Қосымша Іздеу Ештеңе табылмады :( Соңғы қаралған жұмыстар Қаралған жұмыстар табылмады Тапсырыс Антиплагиат Қаралған жұмыстар kz