Табиғат пайдалану төлемдері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

I ТАРАУ ТӨЛЕМ ТҮРЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ СҰРЫПТАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.1. Табиғат пайдалану төлемдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.2. Су қорын пайдаланумен байланысты төлем түрлері ... ... ... ... ... ... ... ..9
1.3. Жер қорын пайдаланумен байланысты төлем түрлері ... ... ... ... ... ... .11
1.4. Минералдық ресурстарға төлемдер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..13
1.5. Орман ағаштарын пайдалану төлемдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14

II ТАРАУ ТАБИҒИ РЕСУРСТАРДЫ ПАЙДАЛАНУДЫҢ АШЫҚТЫҒЫ: МӘНІ, ҚАЖЕТТІГІ ЖӘНЕ МАҢЫЗЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15
2.1. Сақтандыру ұйымдары мен ауыл шаруашылық тауарларын өндірушілердің ынтымақтастығы туралы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .17
2.2. Құқықтық экономикалық заңдылықтар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...31
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...32
        
        КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
Пәні: Табиғат пайдалану экономикасы негіздері
Тақырыбы: Табиғат пайдалану төлемдері
Орындаған:
Тексерген:
МАЗМҰНЫ:
КІРІСПЕ.....................................................................
.................................................3
I ... ... ... ЖӘНЕ ... ... ... Су ... ... ... ... Жер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ПАЙДАЛАНУДЫҢ АШЫҚТЫҒЫ: МӘНІ, ҚАЖЕТТІГІ ЖӘНЕ
МАҢЫЗЫ......................................................................
............15
2.1. Сақтандыру ұйымдары мен ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... арттыру соның нәтижесінде халықтың әл-
аухатын, тұрмысын жақсарту, өндірістің еңбек материалдық және табиғи
қорларын ... ... ... ... ... кезде және
болашақта ... ... ... ... ... ... пайдалану
мәселесін шешкенде экономиканың даму қарқынын арттыруға ... ... ... ... ... ... байлығын пайдаланудың да мөлшері өсіп
келеді. Соған байланысты ... ... ... ... ... азайуы, сапасының төмендеуі, қоғамның өндіріске ... ... кері әсер ... ... ... ... ... үнемді
пайдалану кезек күттірмейтін, шешімін табуға тиіс мәселе. Табиғатты ... ... ... жоспарлау, экономикалық ынталандыру, ... ... ... ... қорғауға жұмсалған шығындардың тиімділігін
анықтау, қоғамдық қажеттілікті қамтамасыз етудің тиімді жақтарын белгілеу ... ... ... тікелей атқаратын қызметі. Бұл адамзат дамуының
тарихы, табиғат пен ... өмір сүру ... ... көзі ... ... ... ... байланысты адамзаттың екі сипатта
табиғи ортаға әсері ... ... ... ... табиғи орта
жақсартылады. Оның қоры ... ... ... мүмкіндік туады.
Мысалы, шөлді-шөлейтті жерді суландыру, ормандар ... ... ... ... ... ... Жалпы табиғи ортаны
қорғау. ... ... ... ... болып табылады.
2) Кері әсері. Табиғат байлығының таусылуы, ауаның, жердің,
судың ластануы. Орманның жойылуы, тың жерлердің қазба ... ... ... ... ... табылады.
Үстіміздегі ғасырдың басында жер бетінде 1571 милиард адам өмір сүрсе,
2000 жылы 6 ... ... деп ... ... ... ... мәні ... өндіріс кезінде қалыптасатын
қоғаммен табиғат арасындағы экологиялық экономикасы болып табылады.
Табиғат пайдалану ... ... ... ... Халық шаруашылығын табиғат ресурстарымен қамтамасыз ету жағдайларын
зерттейді.
2) Табиғат ... ... ... ... ... ортаны
бүлдіруден, табиғат байлығын ысырап ... ... ... ... Табиғат байлығын неғұрлым тиімді пайдалану табиғи ортаны қорғау
мүмкіндіктерін, тиімділігін айқындау жлодарын есептейді.
4) Табиғат ... ... ... табиғи ортаны қорғауды,
басқарудың экономикалық механизмін жақсартудың, оны жетілдіру бағыттары мен
жолдарын зерттейді.
Табиғи орта деп ... ... ... да, ... тіршілік етуіне мүмкіндік беретін табиғи күштер мен ... ... ... ... – адамзат пайдасын пайдаландыру мүмкіндігі
бар ... ... мен ... ортаны қорғау деп табиғи ортаны сақтауға, оның ... ... ... ... ... ... айтамыз.
Ал табиғат байлығын қорғау оны ұқыпты, тиімді пайдалану ... ... ... ... ортаны қорғау, табиғатты пайдалану қоғамдық
өндірістің ерекше саласы ретінде табиғат байлығын кешенді үнемдеп пайдалану
арқылы қоғамдық материалдық ... ... және ... ... ... ... болдырмауға бағытталады. Өндіріске қатысты табиғат
байлықтары, пайдалы қазба байлықтары, су, ауа, ... жер, ... ... ... ... ... Өндірістік қатынасқа қосылмаған табиғат
байлығын ұлттық байлық ретінде ... оның ... ... ... ... ету ... Табиғат байлығын тиімді пайдаландыру
өндірістің дамуын қамтамасыз етіп қана қоймай, табиғи ... ... ... ... қорын молайту және табиғи ортаның тепе-теңдігін сақтау
болып табылады. Сондықтан өндірістің даму тепе-теңдігі ... ... ... ... материалдың рухани-әлеуметтік мұқтажын үздіксіз
өтеу.
ТӨЛЕМ ... ЖӘНЕ ... ... ... ... ... ... тауар айналымы
құрайды. Бұл жағдайда ... ... ... табиғат
ресурстары, оның ішінде табиғи ортаның сыйымдылығы, өндіріске, тіршілікке,
қолайлылығы тауарға ... ... ... ... ең басты шарты оларды ақылы
пайдалану. Өйткені табиғат ресурстарын пацдалану тегін ... ... ... ... ... қорғауға, қорын молайтуға
жұмылдыратын экономикалық механизм ... ... ... Ол ... ... ... әкеп ... ресурстары жалпыхалықтық (мемлекеттік) меншікте ... ... ... ... ... ... болуына, олардың
мемлекет тарапынан үнемі қадағалауына қарамастан, ысырапшылыққа ... ... ... ... ... бұрыңғы Кеңес Одағында
жалпы өнімнің бір өлшеміне әлемде ең көп ... ... ... ... табиғат ресурстарын ұтымды үнемдеп пайдалануға,
табиғат қорғауға оның байлықтарын сақтауға, ... ... ең ... ... тетігі деп қарастырады. Соған қарамастан, ... әр ... ... ... кездеседі:
1) табиғат пайдалану арендалық (жалақы), дифференциалдық төлем;
2) табиғат ресурстарының орнын толтыру шығындары;
3) айып ... ... ... ... ... ... және дифференциалдық
рента;
5) кендерді іріктеп өндіргенде, бос жыныстар аралыстырғанда төленетін
айып;
6) пайдалы ... ... ... жоғалтқаны үшін штраф;
7) кендерді өндіру ұқсату технологиясын орындаманда төленетін айып;
8) табиғат қорғау ... ... ... ... ... үшін ... ... ортаға келтірілген зиянның орнын толтыру;
11) табиғат ресурстарын пайдалану салығы деп атайды.
Енді біреулер ... ... ... ... көзі деп ... әр ... көзқарастың болуына байланысты төлемдердің мағынасын,
атқаратын қызметтерін қарастырып, сұрыптау қажет болады.
1. Табиғат пайдалану төлемдері
Табиғат пайдалану төлемдері ... ... ... ... пайдалану
мақсатында экономикалық ынталандыру үшін қолданылатын басқару тетігі болып
табылады. Олар табиғат қорғау заңдарының іске ... ... ... ... ... ... жақсартуға көмегін тинізеді. Ал ... ... ... ... ... ... ... ынталандыру,
жауапкершілікті арттыру болып табылады.
Табиғат ресурстарының түріне байланысты әмбебап ... ... ... ... ... ... ... жер, су, ауа, т.б. ресурстар жатады, арнайы пайдаланатындар ... ... ... ... мағынасына, атқаратын қызметіне қарап төлемдерді:
1. табиғат ресурстарын пайдалану құқығы;
2. табиғат ресурстарын пайдалану;
3. табиғат ресурстарын ... ... ... жаңғырту, өсірту;
4. табиғат ресурстарын пайдалануды шектегені үшін;
5. табиғи ортаны қорғау;
6. табиғат қорғау ... ... үшін ... деп ... ... пайдалану құқығы үшін төлемнің негізі табиғат
ресурстарына меншік, иелік құқығы ... ... ... ... осы ... ... табады. Меншік иесі өзінің ... ... ... ... ... иелікке беру арқылы олардан төлем ақы алады.
Табиғат ресурстары жалпы халықтық иелікте болғанда, иелік құқығын, ... ... ... ... ... ... алушылар мемлекеттік
бюджетке ақы төлейді. Төлемдердің бұл түрінің мөлшері шығындарға немесе
табысқа онша ... ... ... екі ... ... ... ... тұрғыдан меншік иелері төлемдер арқылы өздерінің
(жалпыхалықтық меншік болғанда ... ... ... ... Сондыктан төлем негізі әлеуметтік шығындар деп
алуға болады. Екінші жағынан төлем шамасы ... ... ... ... ... табыстарының қаншасымен бөлісуге келісетінін
көрсетеді. Олар үшін табиғат ресурсын пайдалану құқығы үшін төлем ... ... ... ... ... ... ... өзіндік құнына
қосылады. Сөйтіп, ең алғашқы төлем төлеуші өнімді тұтынушылар ... ... ... ... пайдалану құқығы үшін төлемнің ең басты қызметі
табиғат ресурстарын тиімді пайдалануды ... Осы ... ... ... алынатын өнімдердің бағасын біраз қымбаттатуға мәжбүр
болады және ол табиғат ... ... ... ... ... ... қосымша шығындар тұрғысынан қарайтын болсақ, ... ... ... анықтауға болады. Егер табиғат
пайдаланушылар табиғат ресурсының ... ... ... құқығы үшін
төлемнен бас тартса, онда ол оны басқа ресурспен алмастыруына тура келеді.
Осы жаңа ... ... ... ... баламасы бола алады. Төлем
шамасы балама шығыннан аз ... ... ... ... ... ... ... шамасына сонымен қатар, елдегі рента, т.б. әсер етеді.
Табиғат ресурстарын пайдалану төлемдерінің мөлшері оның ... ... ... ... ... Ал экономикалық бағалану
шамасы дифференциалдық рентаға ... ... ... білеміз.
Дифференциалдық рента өз ... ... ... ... ... ... ... пайдалану төлемдерінің негізгі бөлігі болып табылатын ренталық
табиғат ресурстарын пайдаланушылардың қосымша табысының есебінен төленеді.
Сондықтан төлемнің бұл түрі ... ... ... табиғат ресурсын
пайдаланушыларға біркелкі бәсекелестік жағдай туғызу қызметін де атқарады.
Төлемнің құрамына дифференциалдық рентамен қатар табиғат ... ... ... Ол ... ... ... ... мүмкін.
Табиғат ресурстарын пайдалану төлемі ресурстың түрлері бойынша оның
әрбірөлшеміне белгіленеді.
Табиғат ресурстарын қорғау, қалпына келтіру, жаңғырту, ... ... ... ... ... ... ... және негізгі қызметі
шығындарды қайтару болып ... ... ... ... қажетті
шығындармен анықталады. Табиғат ресурстарын қорғау, ... ... ... және ... ... шығындары өндірістік шығындардың
құрамды бөлігі болып табылады. Сондықтан олар ... ... ... ... ... келесі тобы табиғатқа келтірілген зиянның орнын толтыру
қызметін атқарады. Табиғатқа зиян келтірушілер: жеке азаматтар ... ... ... ... ... ... жоюға міндетті. Осы төлемдер
арқылы «ластаушы – төлейді» принципі жүзеге асырылады. Бұл төлемдерді кейде
экологиялық ... деп те ... ... ... ... ... ... зиянның орнын толтырады немесе зиянды болдырмау ... ... ... ... ... ... ... айып
төлемдері алынады. Нормадағы шамадағы төлемдер өнімдердің өзіндік құнына
қосылады, ал одан артық шамада тазва табыстан ... ... ... ... ... суға ... ... және жерге қалдықтарды орналастырғаны үшін алынады. Төлем нормативі
ластауды болдырмау және ластану зардаптарын жою шығындары бойынша ... ... ... ... белгіленеді.
Төлемнің келесі түрі табиғат ресурстарын пайдалану (тиімді пайлалану)
шектелген жағдайда алынбаған (жоғалтқан) табыстың ... ... ... ... ... ... ... заңды тұлғалардың немесе жеке
азаматтардың шаруашылық пайдасынан алынады. Шектеудің ... ... бір ... ... ағымдағы болуы мүмкін. Төлемдердің бұл түрін
қолдану әсіресе әмбебап ресурстар (жер, су) үшін аса ... ... ... бір ... пайдалануды шектейді (болдырмайды).
Мысалы, ауыл шаруашылық жерге құрылыс салынғанда, ауыл ... ... ... шектеледі.
Табиғат қорғау заңдары, ережелері, тәртіптері бұзылғанда ... айып салу ... ... және ... зияннан артық мөлшерде
белгіленеді.
Аталған төлемдерден басқа жер қойнауын кен өндіруден ... ... ... ... ... ... т.б. ... бағытына қарап табиғат пайдалану төлемдерін: орнын
толтыру, қайтару, алмастыру, компенсациялық, ... ... ... деп ... болады.
Табиғат пайдалану төлемдерін топтастыру
|Төлем тобы|Төлем қызметі|Анықтау |Төлем көзі|Төлем ... ... |
| | ... | |түрлері ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ... ... ... ... |Әр |
| ... |шығындары |өзіндік ... ... |
| ... ... ... ... |
| |құқын іске |проценті | ... ... ... |асыру, |монополиялық | | |ер |
| ... ... | | | |
| ... | | | | ... ... ... ... |Өнімнің |Геологиялық |Табиғатқ|
| ... ... ... |барлауға, жерді|орғау |
| ... ... ... ... ... |
| ... | | ... ... | |
| ... | | ... ... | |
| | | | ... ету,| |
| | | | ... ... | |
| | | | ... | |
|Ренталық |Біркелкі ... ... ... |Бюджет |
| |бәсекелестік |ық ... ... ... ... |
| ... туғызу| |(пайда) |ресурстарын ... |
| | | | ... ... |
| | | | ... ... | ... |Зиянның орнын|Халық ... ... ... |Табиғат |
|толтыру |толтыру |шаруашылық ... ... үшін ... ... ... |құны, |төлемдер ... ... | ... ... | | |
| | ... ... | |
| | ... |шылар-дың | | |
| | ... ... | | ... ... ... ... ... ортаны |Табиғат |
| ... ... ... ... |
| ... |зияндарды |шылар-дың |табиғат ... |
| ... ... ... |ресурстарын | |
| ... | ... ... ... | |
| ... алу | | ... ... | |
| | | | ... ... | |
| | | | ... | |
| | | | ... үшін | |
| | | | ... | |
2. Су ... ... ... ... пайдаланумен байланысты төлем түрлері бірнеше жылдан бері
қолданылып келеді. 1920-1930 жылдары салық ... ... ... ... жер ... су ... ... су төккені үшін,
төлемдер айыппұлдар ... ... ... жер ... су ... су ... ... төлем 1982 жылдың 1 қаңтарынан бастап, ал жер асты су ... үшін 1984 ... 1 ... ... ... Бұл төлемдердің
негізгі қызметі суды үнемдеуге ынталандыру және сумен қамтамасыз ... ... ... ... ... су тарифы су шаруашылық
жүйелерінің 1979-1980 ... ... ... анықталды.
Сондықтан жер асты сулары үшін тариф жер беті ... ... ... ... болды. Шекті шамадан артық су пайдаланғанда осы шамаға төлем бес
еселенген тарифпен анықталды. 1991 ... ... ... ... толтыру
төлемі алына бастады.
Су ресурстарына төлемдерді ... ... ... ... ... 1991) ... екі құрамдас бөлігін ... ... ... ... ... су қорын қорғау(қалпына келтіру)
төлемдері. Су тарифы ... – суға ... ... ... құны.
Су тарифы негізінен су қорғау, сумен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... Су кодексіне сәйкес суды жалпы пайдалану
тегін,ал арнайы пайдалану төлемді. Жалпы су ... – су ... ... ... ... және ... жай-күйіне әсер ететін
құрылыстарды немесе техникалық құрылғыларды ... ... ауыз ... өзге де мұқтажын қанағаттандыру үшін ... ... ... су
пайдалануға халықтың ауыз суға және ... ... ... ... ... су ... суға ... қанағаттандыру үшін, өзге қажеттер үшін, сондай-ақ өнеркәсіпті,
коммуналдық-тұрмыстық, кәріз және басқа да пайдаланылған ... суды ... ... ... ... су пайдалану су құрылыстары мен техникалық
құрылғыларды қолдану арқылы жүргізіледі.
Су ресурстарын ... ... ... тәсілдерінде оның
ерекшеліктері ескеріледі. Олар: судың ... оны ... ... су бассейніндегі судың сапасы біркелкі деуге болады; ... ... ... ... су ... пайдаланылатын табиғат
байлығы. Осы ерекшеліктеріне байланысты төлемдер құрамында суды қорғау,
қалпына келтіру, жұмсалған шығындарды қайтару ... ... рөл ... ... ... ... қызметі екінші кезекте ... және ... ... пайдалану төлемдерін – су қорын пайдаланғаны үшін және
су қорын қорғау (қалпына келтіру) ... деп ... ... ... ең ... болып табылады.
Су қорының түріне және пайдалану бағытына байланысты:
- жер бетіндегі суларды пайдалану;
- жер асты суларын пайдалану;
- көл,теңіз ... ... ... егістікте су пайдалану – төлемдері белгіленеді.
Бұлардан басқа су ... ... ... су ... ... үшін (айып) төлемдер зиянның орнын толтыру , ... ... ... пайдаланудың көп бағыттылығына байланысты төлемдерді анықтау
әдістеріне олардың ерекшеліктерін ескеретін толықтырулар мен ... ... ... есептеу мүмкін болмаған жағдайларда
қарапайым проценттік немесе ... ... ... су ... ... транспорт үшін, бағалы балық
түрлерін өсіру үшін, тауарлардың, өсімдіктердің түрлерін қорғау үшін, т.б.
бағытта пайдалануы мүмкін. ... ... ... байланысты
төлемдерді анықтау әдістерін де өзгертіп отыруға тура келеді. Оның ... ... тек тұщы ... ғана ... ... ... теңіз
сулары да пайдаланылады. Барлық ерекшеліктерді түгелдей ескеру мүмкін ... ол ... ... ... ... етеді. Сондықтан,
оңайлатылған қарапайым әдістерді ... ... ... су ... ... ... су ... су қорғау және қалпына келтіру шығындарның 12%-ы ... ... осы суды ... ... өндіретін өнімдердің құнына
сәйкес бөлу ұсынылады.
Жоғарыда қарастырылған төлемдердің құрамында рента жоқ. ... ... ... ... және ... ... байланысты
ренталық табыс болуы керек. Осы тұрғыдан алғанда рента шамасын су сапасы
бірдей болғанда су ... әр ... су ... 1 метр куб ... ... ... айырмасы ретінде анықтауға болады. Дәлірек
айтсақ, аймақтағы 1 метр куб суға ... ... ... ... ... ір ... ... жағдайда су рентасын анықтау үшін баға
көрсеткіштерін қолдануға ... ... су ... ... және ... ... ... су пайдаланып алынған өнімдердің
бағасын салыстырып анықта туралы ұсыныстар бар. Бірақ бұл әдістер қиындау
және ... ... су ... рентаның басқа түрлерінен бөліп алу
қиын ... ... ... Жер қорын пайдалану үшін төленетін төлемдер түрлері
20-шы жылдардан бастап Кеңес үкіметі жер, су, ... ... ... ... ... ... (жер ... төлемі
патшалық үкімет кезінде де болған). Тек 1967 ... ... ... ... ... барлау жұмысына (ГБЖ) аударымдардың
мөлшерлемесі анықталды. Оның ... бұл ... жер ... тек бірнеше түріне ғана есептелді, әрі ГБЖ шығынын толық өтей
алмайды. Геологиялық барлау жұмыстарының ... ... ... ала ... ... ... ... жатқызылған қаражаттың
мөлшеріне қарай белгіленеді. Геологиялық ... ... ... ... шығынды – жер қойнауындағы өнім түріне қарай 40-70% шегінде
– толық өтей алмағандықтан, 1991 жылы ... ... ... ... ... және ... жіберілетін көтерме сауда бағасына
оларды қосу жолымен шығынды 90-100% ... ... 1992 ... ... мөлшерлемелері сатылатын шикізаттың өтелетін қор
тоннасындағы құннан түсетін ... ... ... ... «кең ... ауытқып тұрады: мысалы, 1 тонна көмір үшін – 0,9%,
темір – 2,4%, ал ... мен газ 8%-ке ... ... ... ... ... ... ынталандырушы рөлі төлемдер өтелетін қорға
жатқызылса да, соншалықты елеулі бола қойған жоқ. Олар көбінесе ... ... ... болды, әрі ресурстарды ұдайы өндірудің төлемдері
болып табылады. Төлемнің бұл түрі пайдалы ... ... ... ретінде алға шықты.
1991 жылы Қазақстан Республикасының Экология және табиғатты пайдалану
жөніндегі мемлекеттік комитеті жер ... ... ... ... ... ... ... әзірлеп, төлемдерді
өндіріп алудың бірыңғай тәртібін анықтады:
- пайдалы қазбалардың кен орнын әзірлеу құқығы үшін төлем;
- табиғатты ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарына аударымдар;
- минералдық ресурстардың ұқыпсыз пайдаланғаны үшін салынатын айыппұл
төлемдері.
Кен орнын әзірлеу құқығы үшін ... ... жер ... ... ... ... асырудың формасы болып табылады. Кен орнын
әзірлеу құқығы үшін төлем сомалары осы кен орны орналасқан территорияның
әлеуметтік дамуы үшін ... Әр ... ... компоненттердің кен
орындарын әзірлеу құқығы үшін төлем белгілі бір ... (3-5 жыл) ... ... ... ... өнім ... үшін ... мәні бар, жалпылама тараған ... ... ... жал және т.б.) ... ... ... ... табиғатты
қорғау органдарының ұсынуымен облыстық әкімшілік белгілейді, ол тиісті
шикізат тауарларының бағасынан 3% ... ... ... ... ... кен ... ... құқығы төлемінің базалық ... ... ... ... ... оны қайта өңдеп өткізетін тауарлық
өнімнің ... ... ... үлесімен анықталады. Төлемнің бұл түрі
роялти деп аталады.
Роялтидің шамасы,яғни жер қойнауының меншік иесі – мемлекетке ... ... үлес ... алынатын шикізат тауарының мөлшері көптеген
пайдалы қазба ... ... осы ... ... қарай 5-10%-ке
бағаланады. Айрықша құнды немесе сирек кездесетін минералдық шикізат
түрлері бойынша ол 20%-ке ... ... ... ... ... ... ... тауар биржаларының жариялаған материалдары бойынша
немесе компаниялардың анықтамалық бағасы бойынша анықталады. ... кен ... ... ... ... ... ала баға ... металл кені үшін 2%, ал түрлі-түсті металл кені үшін ішкі ... 2-5% ... ... үшін төленетін төлемнің базалық мөлшерлемелерін анықтау
барысында шикізат тауары ... ... ... және ... ... ... ... Нарықтық экономикасы дамыған елдерде
роялтидің үлесі сараланбалы табыстың шамасына көбейтіледі. Өз ... ... ... ... ... ... процентте немесе
кәсіпорын пайдасының баланстық құнының процентінде белгіленеді. Пайдалану
құқығы үшін шекті шама ... ... ... ... 12,5%
мөлшерінде, ал шекті мөлшерлеме баланстық пайдадан 15% ... ... ... ... үшін салынатын айыппұл
төлемі пайдалы қазбаларды немесе жер қойнауының өнімдерін өндіру, ... және ... ... жер ... ... нормасы мен
ережесінің сақталмау нәтижесіндеорын алатын ... ... ... ... тыс ... болмауы үшін белгіленеді. Әдістемелік
ұсыныстарда минералдық ресурстардың ... ... үшін ... ... ... қазба бірліктерінің ысырап болуы нәтижесінде
алынбаған кәсіпорынның түпкілікті өнімдер құнының бір ... ... ... ... ... ... пайдалы бірліктерінен алынуы тиіс
жоғалған құндылықтардың мөлшерінде анықталады. Сонымен ... ... кен ... ... ... үшін де ... нормадан артық пайдаланылуы және ... ... үшін ... төлемдер табиғатты қорғаудың бюджеттен тыс
жергілікті қорларына аударылады.
Кен өндіруші кәсіпорындар өндірістің қалдықтарын ... ... ... заттарды нормадан артық тастағаны үшін төлемдер төлейді.
1993 жылдың 15 қазанындағы ҚР ... ... ... және ... ... ... қорлары туралы ереже,
Қоршаған ортаны ластағаны үшін ... ... ... ... ... ... Министрлігіне қарасты Бас салық
инспекциясының «Жер қойнауын пайдаланушылардың ... ... ... ... ... ... нұсқауында мынадай төлемдер бар:
1) қол қойылатын бонус, коммерциялық табу бонусы, өндіру бонусы;
2) роялти;
3) үстеме пайдаға салынатын салықтар.
Қол қойылатын ... – жер ... ... ... және ... ... ... үшін алынатын бір жолғы тіркелген ... ... ... ... ... ... ... келісімімен анықталған
мөлшерде және мерзімде төлейді.
Коммерциалық табу бонусы территорияларда игеруге жарамды, сол ... ... ... кен ... ... ... Оны жер ... өзара шартта белгіленген мерзімде және мөлшерде төлейді.
Өндіру бонусы – бұл ... ... ... кен өндірудің нақты кезеңі
үшін жер қойнауын пайдаланушының ... ... ... Қол ... мөлшерін арнайы өкілетті органдар анықтайды.
1.4. Минералдық ресурстар үшін төлемдер
Минералдық ресурстарға ... ... ... ... және қолдану ерекшеліктерімен ерекшеленеді. Таяу ... ... ... ұғым ... ... ... 1967 жылы кен ... кенніңөзіндік құнына кіретін геологиялық барлауға қаржы аудару
төлемдері қолданылады. ... ... ... нақты түріне жұмсалған
геологиялық барлау және зерттеу шығындарын оның ... ... ... бөлу ... ... ... ... кеннің кейбір
түрлері бойынша ғана белгіленеді және ... ... ... ... ... ... Ең ... кемшілігі барлық
геологиялық шығындарды қайтармайтын. Ол алғашқы ... ... ... шығындарын 60%-ына дейін қайтарса, 1991 жылдан 90%-ға жетті.
Әйткенмен, осы төлем ... ... ... ... ... ... дайындауға жеткіліксіз болды.
Қазіргі кезде Қазақстан Республикасында геологиялық барлауға ... ... 1 ... ... ... ... бағасына процент
есебімен белгіленеді.Мысалы, 1 тонна темір ... ...... ... ... – 2,3%, қорғасын-мырыш кеніндегі
қорғасын мен мырышқа – 6,7%, хром кеніндегі ... – 2,4%, ...... ... кен орнын геологиялық барлауға жұмсалатын шығындарды
қайтаруы тиіс және мағынасы бойынша табиғат ресурстарын ... ... ... ... ... ... кен ... ол кен туралы
геологиялық мәліметтер сатылады.
Ренталық төлемдер тау-кен өндірісінің жеке салаларында (мұнай, ... ... т.б.) ... ... ретінде қолданылып келеді.
Мысалы, 1991 жылы 1 тонна мұнайға – 12,45 сом, 1000 метр куб ...... ... ... ... ... Соңыра төлем нормативтері
бірнеше қайтара ... ... ... ... ... қосымша
нормадан артық табыс (пайда) алынады. Теориялық тұрғыдан бұл онша орынды
емес. Біріншіден, рента ... ... ...... қоса
кәсіпорынның өз шаруашылық әрекетінің нәтижесінде алынған қосымша ... ... ... ... үшін төлемдер Республикамыз үшін
нарық қатынасына өтуге байланысты туындаған жаңа мәселе. Оның шешімінің
негізгі екі түрі қолданыла ... ...... минералдық шикізаттың
әр түрі бойынша оның сатылу бағасынан процент есебімен алынады. Екіншісі –
роялти төлемімен байланысты, яғни ... ... ... ... төлем роялтимен алмастырылады.
Кен өндіргенде нормадан артық ысырапқа, бос жыныстың араласуына жол
берілгені үшін ... ... ... ... Оның ... ... ережелерін, тәртіптерін, нормаларын орындамағаны үшін айып төлем
болып табылады және ол алынбаған өнімнің құнынан бір жарым есе ... ... кен ... ... өндіргенде де айып төлем
белгіленеді. Бұл төлемдер ... ... ... ... тиімді
пайдаланбай келтірілген зиянды еселеп қайтару болып табылады.
Минералдық ресурстарды пайдаланушылар шикізатқа ... ... ... ... ... ... үшін ... және нормадан артық
шамада айып төлемдер төлейді.
Қазіргі кезде минералдық ресурстарды ... үшін ... ... ... ... ... ... анықтауға
туралы әдістемелік ұсыныстарға» сәйкес алынады.
Әдістеме: пайдалы қазбалардыпайдалану құқығы үшін; табиғат қорғау және
табиғат ресурсы потенциалын ... ... ... барлауға қаржы
аудару); минералдық ресурстарды тиімсіз пайдаланғаны үшін айып ... және ... ... ... белгілейді.
Әдістемеге сәйкес пайдалы қазбаларды пайдалану құқығы үшін төлем тау-
кен қатынастарының ... кен ... ... ... ... иелік құқығының экономикалық көрінісі болып табылады. Кеніштің
әрбір ... ... ... ... ... ... ... нормасы белгілі мерзімге бекітіледі.
1.5. Орман қорына төлемдер
Орман ағаштарын пайдалану төлемдері ... ... ... Олар ... аттармен тарихтан белгілі. 1930 ... ... ... ... ... алынатын. Кейін индустриализациялау кезінде
өнеркәсіпте ағаш пайдаланушыларға ... беру үшін ... ... Барлық орман шаруашылық шығындары ... ... 1949 жылы ... алына бастады.оның шамасы құн заңына сәйкес
анықталады, яғни орман шарушылық шығындарын қайтаруы тиіс.
Орман қорына төленетін төлем ақыны орман ... деп ... Бұл ... щаруашылық шығындарын қайтару, ... ... ... ... және дифференциялық табыс болып табылады. Нақты өсіп тұрған,
кесуге берілетін ағаш қоры ... ... ... ... оның ... ... шамасына тең, бірақ халық шаруашылық мақсаттарға
байланысты одан артық не кем болуы ... ... ... белдеулері және топтары, ағаш түрі, сорты және
сипаттары бойынша әр ... ... ... ... ... ... ... түзулігі, ағаштың түрі, іске жарамдылығы бойынша
анықталады.
Орман таксасы орман шаруашылық ... ... ... ... ... ... Ең ... орман қорын тиімді пайдалануға
ынталандыру, орманда құнды ағаштардың жойылып кетпеуіне жол ... ... ... оның құндылығы төмен ағаш ... ... ... ынталандыру.
Осы мақсаттарда құнды ағаштарға орташа таксадан анағұрлым артық такса
белгіленеді, ал құнсыз ағаштарды пайдалануды ынталандыру мақсатында ... ... ... ... ... Екінші қызметі – табиғи
жағдайларға байланысты ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді. Үшінші – ағаш даярлаушылардың бәсекелестік
мүмкіншіліктерін теңестіреді.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... тынығу, жабайы жемістерді, жаңғақтарды, саңырауқұлақтар ... ... ... ... пайдаланудан басқа жағдайларда орман
қорын пайдаланылуы ақылы ... ... ... ... ... үшін ... өніміне қолданылып жүрген бағаларға сәйкес, бірақ кесімді ... емес ... ... РЕСУРСТАРДЫ ПАЙДАЛАНУДЫҢ АШЫҚТЫҒЫ:
МӘНІ, ҚАЖЕТТІЛІГІ ЖӘНЕ МАҢЫЗЫ
Қазақстанның барынша бәсекеге қабілетті және серпінді дамып келе
жатқан мемлекеттер ... ... ... ... ... «елдің
экономикалық дамуындағы сапалы серпілісінің негізі» болып ... ... ... ... ... кіруі» деп аталады.
Елбасының 2006 жылғы Жолдауындағы осы басымдылықты жүзеге ... ... ... ... ... ... бірі ... «табиғи ресурстарды
пайдаланудың ашық саясатын жүзеге асыру» ... ... ... ашықтық мәселесі біздің еліміздің негізгі мәселелерінің
бірі ... ... ... ... айында Йоханнесбургте өткен халықаралық тұрақты
даму саметінде Ұлыбританияның бұрынғы Премьер-министрі Тони Блэр өндіруші
өнеркәсіптегі «Ашықтық ... алға ... ... ... бай
елдерді ерікті түрде осы ... ... ... Бұл ...... ... ... жасайтын төлемдерімен қатар,
табиғи ресурстарға бай ... ... ... ... ... ... ... табылады. Осы бастама шеңберіне өндіруші
компаниялар өздері жұмыс жасап жатқан ... ... ... төлейтін салықтық емес төлемдері туралы ақпараттарды ашуы
керек, ал бұл ... ... ... табыстары туралы есептерін жариялауы
керек. «Ашықтықты ... ету ... ... ... елдерімен
қатар, дамушы елдерінен де қолдау тапты. Бастаманы ... ... ... ... кезде, алғаш қосылған немесе оған қолдау көрсетуге ... ... ... АҚШ, Германия, Франция, Норвегия,
Нидерланды, Белгия, Жапония, Индонезия, ... ... ... ... ... ... 2005 жылдың 14-15 маусымында
Алматыда ... Азия ... ... конференциясында сөз
сөйлеп, Қазақстанның ... ... ... бойынша Британиялық
бастаманы қолдайтынын айтты.
Ашықтық Бастамасын жұзеге ... ... ... ... ... ... қазынаға салынатын төлемдері толық көрсетілген
диклорацияны толтырады.
Бастаманы сәтті ... ... ... ... ... болады:
- барлығына толық және түсінікті түрде компаниялар төлеген барлық
төлемдер және ... ... ... ... ... ... ... мен шығындар сенімді әрі тәуелсіз ресми тұлғамен
салыстырылуы керек;
- ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
компаниялардың осы процеске қатысуын қамтамасыз ету;
- жоғарыда ... ... ... және ... ету ... жұмыс жоспарын жасау.
Қазақстанның осы бастамаға қосылу қажеттілігі мен маңыздылығы келесі
негізге ... ... ... ... ... ... жағдайы жалпыға мәлім. Экономиканың ашықтық жаһандыру
жағдайында ... ... ... байланыстарында көбіне дамыған
елдердің шикізат ... ... ... ... ... Осы ... ... ашық болуы алдымен елге және халыққа тиімді болып келеді,
өйткені ол ... ... ... ... ... ... табыстың
бөлінуімен пайдалануының ашықтығын қамтамасыз етеді. Екіншіден, объективті
және субъективті себептерге ... ... ... ... ... ... қолында. Бұл Қазақстан тәуелсіздігінің
алғашқы жылдарында шикізат секторында пайда ... ... ... ... ... ... ... жұмыс жасаған, бәрақ мемлекеттік
меншікті ... ... ... инвесторлардың қолына өтіп кеткен
тау-кен өнеркәсібінің компанияларына да қатысты. Мұндай ... ... ... ... ... ... иелерінің қолына
өтіп кетті. Осылайша, қазіргі таңда кеәбір экономистердің есептері ... ... ... ... 8-10 ... ғана ... ... қолында, соның ішінде мемлекет меншігінде. Олар 2007 жылы
елдегі мұнай мен ... 15 ... ғана ... ... ұйымдары мен ауыл шарушылық тауарларын
өндірушілердің ынтымақтастығы туралы
«Қазақстанның аргументтер және фактілер» газеті.
Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу
мен қадағалау агенттігінің ... ... ... ... ... ... бас ... А.К.Сабурова.
Ауыл шаруашылығы тәуекелдерінің қомақты бөлігі біршама зиян ... және ... ... ... тыс ... ... ... шекке қоятын бизнестің түрі болып табылады.
Жалпы республикада ауыл шаруашылығында пайдаланылатын жерлердің ... жер ... ... ... ... ... ... етуі – өсімдік шарушалығын, ауыл шаруашылығы тауар
өндірушілерін тікелей қаржылық ... ... ... ... қалуымен байланысты жанама жоғалтуларға әкелетін ... ... етуі ... ... ... ... бұл жағдайларда табиғи
тәуекелдерді басқару және табиғаттың ... ... ... ... ... басқарудың мүмкін құралдарының бірі сақтандыру
болып табылады.
Республикадағы ауыл шарушылығы өндірісінің табиғи-климаттық жағдайға
айырықша бағыныштылығын және ел ... ... ... мән-
маңызын ескеріп, 2004 жылғы 10 наурызда «Өсімдік ... ... ... ... ... Заңы ... ол сол ... сәуірінен бастап қолданысқа енгізілді. Оның негізгі мақсаты егіс және
майлы дақылдарды, мақта және қант ... ... бір ... айналысатын ауыл шаруашылығ өндірушілерінің мүліктік ... ... ету ... ... Ауыл ... ... ... сақтандыру туралы шешім олардың тәуекелдерге ... ... ... ... ... ... бұл ... ірі
шаруашылықтардың көпшілігінде өсіріледі. Қазір Заңға ... ... ... жетімсізддігі, шектен тыс ылғалдылық, бұршақ, нөсер жауын,
боран, дауыл, су тасқыны және сел сияқты жағымсыз ... ... ... ... осы ... ... көптеген мүдделі бөлімшелердің жан-
жақты және тер төге жұмыс істеуін қажет етіп отыр, ... ... ... ... ауыл шаруашылығы өндірісін міндетті сақтандыру тиесінше дами
алған жоқ. Бұның негізгі себебі ауыл шарушылығы өндіріс иелерінің ... ... ... төлеу үшін қаражаттарының болмауы және
мемлекет тарапынан қолдаудың жеткіліксіздігі ... ... ... ... мәні және ... ... ... ойлансақ,
астықтың өзін емес, оны өсіруге кеткен шығын – ... ... ... ... ... тиіс ... түсінікті. Астық
жинау кезінде шаруалар дәстүрлі жай ретінде жанар-жағар ... ... ... ... ... басталысымен-ақ тиімсіз ауа
райы ғана емес, сонымен бірге жана жағар май ... ... ... ... жоғалтуларға душар етеді.
Қарағанды облысында өткен жылы болған жағдай оның ... бола ... ... ... бірінде ылғалдың болмауына байланысты астық шықпай
қалды, ал келесісінде құрғақшылықтың болуына байланысты егілген
алқаптардың жартысына дерлігі күйіп кетті, ал Батыс ... ... ... ... егіс ... ... ... жойып жіберді. Осыған
ұқсас табиғат апаты Солтүстік Қазақстан, Қостанай, Ақмола және Шығыс
Қазақстан облыстарында да болды.
Сонымен қатар, жыл сайынғы ... ... ... ... ... қымбаттауы көптеген аграршыларға қаражаттың,
сонымен бірге сақтандыруға бөліну проблемасын тудыруда. ... ... ... ... жағынан мықты ауыл ... ... ғана ... ... ... ... ... сақтандыруға мемлекеттік қолдау
көрсету қолайсыз табиғат ... ... ... ... ... бойынша сақтандырушыларға сақтандыру төлемдерінің 50 пайызын
өтеу үшін, Қазақстан ... Ауыл ... ... ... саласындағы уәкілетті мемелекеттік органға тиісті қаржы ... ... ... ... ... ... ... бөлу жолымен жүзеге асырылады.
2005 жылы республикада сақтандыру ұйымының ... ... ... ... ... ... барлары тек қана төртеу болды –
«Астық сақтандыру компаниясы» АҚ, «Трансойл» СК» АҚ, «Еуразия СК» АҚ ... СК» АҚ, ... өзі ... ... ауыл шарушылығы
секторымен жұмыста олардың ауқымды мүдделіліктерінің болмай отырғандығын
көрсетеді.
Бұл ... ... осы түрі ... «Астық сақтандыру компаниясы»
АҚ, «Трансойл» СК» АҚ нақты жұмыс істеді.
Қазіргі уақытта сақтандырудың осы түрімен 5 ... ... ... СК» АҚ, ... СК» АҚ, ... ... «Астық сақтандыру компаниясы» СК» АҚ, «Сая» СК» АҚ.
2005 жылдың қорытындысы бойынша Заңда қандай ... ... ... және ... компаниялары мен ауыл шарушылығы
бауар өндірушілердің арасында іс ... ... ... ... ... ... жұмыс істегенін саралауға болады.
Сақтандыру ұйымдарының сақтандыру төлемдерін жүзеге асырудағы бас
тартуларының ... ... бірі ... осындай құрғақшылық сияқты
табиғи-климаттық құбылыстарының ерекшеліктері көзделмегені болып табылады.
Заңның 15-бабының 2-тармағына ... ... ... табиғат
жағдайы пайда болған күннен бастап үш жұмыс күні ішінде жергілікті ... ... ... ... ықпалына душар болған алқаптарды
белгілеу жөнінде комиссия құру туралы өтініш беруі міндетті. Осы тармақтың
орындалмауы ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Бірақ мынаны ескеру қажет, аталған мерзім (3 күн) барлық ... ... ... атап айтқанда бірден емес, белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... пайда болып, өнімнің
түсімділігі мен сапасының төмендеуінде ... ... ... сәйкес келмейді.
Мұндай жағдайлар сақтандыру ұйымдарының сақтандыру төлемдерін жүзеге
асырудан бас тартуларында негізгі орын алып ... ... ... ... ... ... бас тартудың
басқа бір себебі сақтандыру сыйлықақыларын уақытылы төлем жасамау болып
табылады.
Заңның ... ... ... ... ... ... ... сақтандыру сыйлықақылары төлемдерін бір жолғы төлем
жасау талаптарын бойынша төлемеген жағдайында сақтандыру шарты ... ... ... ... ... сақтанушылардың сақтандыру
сыйлықақыларын уақытылы төлемеуінен сақтандыру ... ... ... бас ... жиі ... ... атап ... сақтандыру жарналарының қалған бөлігінің ... ... не ... ... қояды, не төленбеген сақтандыру жарналарының
сомасы бойынша сақтандыру төлемдерінің мөлшерін кеміту ... ... ... ... кейін төлейді.
Көбіне ауыл шаруашылығы тауарларын өндіруші сақтандыру ұйымымен ... ... да, ... ... ... ... ... пайда
болған кезде ғана төлейді де, ... күні ... ... ... ... Республикасының Азаматтық Кодексінің 827-бабының 1-тармағына
сәйкес (бұдан әрі - АК) сақтандыру ... ... ... және ... сыйлықақыларын төлеген сәттен бастап Тараптар үшін міндетті,
ал егер ол мерзім ұзартылып төленген жағдайда – егер ... ... ... ... туралы заңнамалық актілерімен көзделмеген болса,
бірінші сақтандыру ... ... ... ... ... болып
табылады.
Әрине, сақтандыру төлемдерін алу үшін сақтанушы тарапынан белгілі бір
міндеттемелерді орындау қажет болады. Сондай-ақ егін егу ... ... егін ... ... ... ... ... егіске
тиісті күтіп-баптаудың толық болмауы (шаруаны бетімен жіберу), ... ... ... ... ... біле тұра ... мәліметтер
беру бас тартудың себептері болып табылады. Осының бәрі ... ... ... ... ... ... ... шартын жасау шаруа және фермерлік шаруашылықтар ... ... ... және ... өзі егіс ... соң 15 ... бір ... жыл мерзімге жасалады.
Сақтандыру сыйлыақыларын төлем жасаудағы қиындықтарға қарамастан ауыл
шарушылығы тауарларын ... ... ... ... ... ... өсімдік шаруашылығындағы міндетті сақтандыру ... ... ... ... ... шарттын жасаудан қашқаны үшін айыппұл салу
көзделген. Осыған ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілерге «әкімшілік ... ... ... ... ... сәйкес заңды
тұлғалар үшін 100-ден 1000-ға дейінгі мөлшердегі және жеке тұлғалар үшін 50-
ден 100-ге ... ... есеп ... ... ... тәртіптік
жаза қолдануы міндетті. Қатардағы ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілер
үшін бұл жеткілікті түрде қомақты сома болып ... ... ... өндіруші үшін олардың дақыл өндейтін мынадай
технологияларды: ғылыми негізделген, жеңілдетілген және шығының үш ...... ... және ... май материалдарын қолдануға
қатысты сақтандыру нұсқаларын таңдауға мүмкіндік беретін сақтандырудың осы
түрінің артықшылығын атап айтқымыз ... ... үшін ... ... жеңілдік бар – сақтандыру ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, ағымдағы жылы Заңмен
қабылданған шаруалар ... ... ... жылмен салыстырғанда
30%-ға төмендеді. Бұған себеп болған ... ... ... және Үкіметке шаруалардың сақтандыру төлемдерін алу ... етіп ... жол ... ... емес ... ... өтініш жасады.
Осыған байланысты Үкіметтің 29.04.05ж. № 407 қаулысымен Заңның ... ... ... бойынша алаң бірлігіне ... ... ... осы ... ... оң ... қарамай оған
салыстырмалы түрде шағын ... ... ... ... аграршылары мүдделік танытқан жоқ. Ірі ауыл
шаруашылығы ... ... ... ... ... ауыл ... тауар өндірушілері мынаны түсінуі керек,
сақтандыру – өмірдің өзі ... ... ... ... ... ... және ... апаты нәтижесінде бір сәтте мындаған шаруа
шаруашылықтарының ... ... ... жол бере ... Сөйтіп,
селодағы тұрақтылыққа тек қана еліміздің азық-түлік қауіпсіздігі ғана ... ... ... өмірі мен денсаулығы да тәуелді.
Сонымен қатар, сенімділіктің ... ... ... ... ... ... төмендігі, сенімді статистикалық
деректердің және осының алдындағы ... ... ... талдаудың
болмауы сияқты басқалары да бар.
Қазақстан – ауыл шаруашылығы өндірісінің әр ... ... бар ... ... ел, ... ауыл шаруашылығы өндірушілерінің ... ... ... ... ... мен мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық тұрақтылығына теріс
ықпал етуі мүмкін оқиғалардан, ... ... ... ... мүдделерін қорғау мақсатында «Өзара сақтандыру туралы» Заң
қабылданды.
Өзара ... ... ең ... жиі ... ... сомаларын жоғары мәнді болуы сияқты әр түрлі ... ... ... бас ... тәуекелдердің санының
көп болуы себепші болады.
Өзара ... ... ең ... ... ... ... оның ең ... құны болып табылады және
сақтандырудың әлемдік тәжірибесінде оның басқада қасиеттерімен бірге алдын
ала анықтап, өзара сақтандыру ... ... ... ... ... ... ... кезең аяқталған кезде, сақтандыру
төлемдері бойынша берешегі, сондай-ақ бюджетке салық және басқа міндетті
төлемдер бойынша ... ... ... ... жоқ екендігі заңнамалық
жағынан бекітілген болса, қоғамның жалпы жиналысы ... ... ... ... жөнінде немесе оларға төлем жасауды
тоқтата тұру ... ... ... мүмкін. Осы шара өзара сақтандырудың
негізгі тартымды жақтарының бірі және ауыл шаруашылығы тауар ... ... ... ... атап ... жөн, ... ... 2005 жылдың қорытындысы бойынша
Қазақстан Республикасының Ауыл шарушылығы Министрлігі Қаржылық қадағалау
агенттігімен бірлесіп, кемшіліктер мен ... ... ... мен ... ... енгізілетін өзгерістер арқылы сақтандырылған егістік алқаптарын
кепілдікке алып, өсімдік шаруашылығы өндірушілеріне кредит беру ... ... ... ... өсімдік шаруашылығын сақтандыру саласындағы
Үкіметтің құзыретін, гидрометеорологиялық қызмет ... және ... ... сипаттағы төтенше жағдайлар саласындағы мемлекеттік органның
құқықтары мен міндеттерін белгілейтін баптар ... ... ... ... егін егу ... басталу мен аяқталуының оңтайлы
мерзімдерін анықтауды жатқызу ұсынылып отыр. Сөз жоқ, ... ... ... ... осы бір сәттің маңызды екенін көрсетеді.
Өткен жылы ... ... көп ... ... ... ... ... ұшыраған алаңдарды зерттеу актілерін жасау мерзімі
нақтыланады.
2.2. Құқықтық экономикалық заңдылықтар
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... қоршаған орта туралы заңдарды бірыңғай ... ... ... ... ... Республикасы Конституциясының 31-бабына сәйкес ... мен ... үшін ... ... ... қорғау мемлекеттің аса
маңызды міндеттерінің бірі екендігіне соттардың назары аударылсын.
Баяндалып отырған конституциялық ... ... ... ... ... тиімді қолдану, сондай-ақ азаматтардың өздерінің денсаулы,ы мен
өмірі үшін ... ... ... іске ... ... ету ... органдардың міндеті болып табылады.
2. Қоршаған ортаны қорғау ... ... ... ... ... ... ... саласындағы орталық тақарушы орган мен
арнаулы құзырет органдары жатады.
Қазақстан Республикасының Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау
Министрлігі мен оның ... ...... ... ... ... атқарушы орган болып табылады.
Арнаулы құзырет органдарына ... ... ... мен ... ... ... жүзеге асыратын Қазақстан Республикасының өзге
орталық атқарушы органдарға:
- Қазақстан Республикасының Жер ресурстарын басқару және ... ... ... – жер ... ... ... ... мен қорғауды бақылау бөлігінде;
- Қазақстан Республикасының Ішкі істер Министрлігі – ... ... ... ... ... бақылау
бөлігінде;
- Басқа да уәкілетті органдар жатады.
3. Қоршаған орта ... ... оның ... ... ресурстардың
– атмосфералық ауаны, топырақты, жер қойнауын, жануарлар мен ... ... ... ... қоса ... ... және ... жиынтығы болып табылады.
Табиғи ресурстар қоғамның материалдық, мәдени және басқа да қажеттерін
(жер, оның қойнауы, су, өсімдіктер мен жануарлар ... ... ... ... өзге де ... процессінде пайдаланатын қоршаған
ортаның құрамдас бөліктері болып табылады.
Атмосфералық ауаның, ерекше қорғалатын табиғи ... ... ... ... мен ... және шаруашылық процесінде
пайдаланылмайтын басқа да табиғи ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының қоршаған ортаны қорғау ... ... ... ... ... және ... ... туралы», «Ерекше қорғалатын табиғи аймақтар ... ... ... ... ...... салауаттылығы
туралы», «Жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және пайдалану туралы»
Қазақстан Республикасының Заңдарынан, Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... «Жер туралы», «Жер
қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы» заң күші бар Жарлықтарынан және
қоршаған ... ... ... ... реттейтін басқа да заңдар
мен нормативтік құқықтық актілерден тұрады.
Бұл ... ... ... қорғау туралы» Заңмен ... ... ... ... мен пайдалану мәселелері Қазақстан
Республикасының ... ... және өзге де ... ... ортаны қорғау туралы» Заңы 2-бабының 2-бөлігіне байланысты
қоршаған ортаны қорғау жөніндегі қатынастарды ... ... ... ... өзге де ... ... ... «Қоршаған ортаны қорғау
туралы» Заңына тиісті өзгерістер енгізілгеннен ... ... ... ... ... ... ... қорғау туралы» Заңы 86-бабының талаптарын негізге
ала отырып, қоршаған ортаны қорғау туралы заңдарды бұзу салдарынан ... ... ... ... азаматтардың немесе
мемлекеттің мүлкіне зиян келтірген заңды және ... ... ... ... зиянды өтеуге міндетті.
Сондықтан қоршаған ортаны қорғау туралы ... ... ... ... қараған кезде соттардың зиянды ... ... ... ... ... ... тәртіппен
айқындап алғаны, сондай-ақ зиян келтірушіні, кінәнің және ... ... ... ... ... ... келтірушіні анықтау мүмкін болмаған жағдайларда ... ... ... иесіне немесе қолданылып жүрген ... ... ... міндеті жүктелген өзге де заңды иеленушіге жауапкершілік жүктеуге
тиіс (ҚҰ ... ... ... әрі ... - АК) 917-бабының 1-
бөлігі, ҚР Экология және биоресурстан министрілігі 1995 ... 21 ... ... ... ... бұза ... қоршаған ортаға келтірген
залалдың мөлшерін анықтаудың уақытша тәртібінің» 1.12.-тармағы).
Жасалған әрекет пен басталған зиянды зардаптардың арасындағы себептік
байланыстарды ... ... ... өзге ... оның ... ... ... ма, олар жасалған құқық
бұзушылыққа қатыссыз басталған, ... ... ... ... ... ... мен ... қандай дәрежеде
әсер етті деген мәселені айқындауды көздейді.
6. Жалпы ереже бойынша кінә ... ... ... зиян ... ... ... ... негіз болып табылады, бұл орайда
АК-ң 917-бабының 2-тармағына байланысты талапкер зиян келтірушінің кінәсін
анықтау міндетінен ... ... ... ... ... зиян ... ... қарамастан, қоршаған ортаға келтірілген зиян ... ... жол ... ... тиіс.
АК-ның 931-бабының 1 бөлігіне, «Қоршаған ортаны қорғау туралы» Заңы 86-
бабының 2-бөлігіне байланысты қызметі қоршаған ортаға көтеріңкі ... ... ... және жеке тұлғалар өздері келтірген ... ... ... ... және жеке ... қызметі қоршаған ортаны қорғау үшін көтеріңкі
қауіп келтіре ме деген ... сот ... ... ... ... ... ... есепке ала отырып, әрбір ... ... ... орта үшін ... ... болып табылатын қызметпен келтірген
зиян үшін жауапкершілікті жүктеген кеде соттар АК-ң ... ... ... ... ... Заңы ... 2-бөлігіне байланысты заңды
және жеке тұлғалар өздері келтірген зиянды өтеу міндетінен, егер ... ... ... ... ... салдарынан туындаған жағдайда
босатылатынын ескеруге тиіс.
Жекелеген жағдайда қоршаған орта үшін ... бір ... ... туралы заң актілерінде тікелей көрсетілгеніне ... ... ҚР ... «Жер ... және ... ... ... күші бар Жарлығы 48-1-бабына байланысты қорғаныш аймағының шектеріндегі
жер қойнауын пайдалану жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Бұл жағдайда, су деңгейінің ... күш ... ... ... ... ... соттардың
ескеруі тиіс.
7. АК-ң 932-бабына сәйкес қоршаған ортаға бірнеше адам болып бірлесіп
зиян келтірген кезде оларға ортақ ... ... ... ... ... ... жағдайларда сот талапкердің өтініші бойынша
кінәлі адамдарға, егер ... ... ... тәртібі қоршаған ортаны қорғау
мүдделеріне сай келіп, келтірген шығынды тиімді және сайып келгенде ... ... ... ... жауапкершілік жүктеуге құқылы (АК-ң 932-
бабының 2-бөлігі).
Сот кінәлі тұлғаларға үлестік ... ... ... ... ... ... сүйенуге тиіс, ал әрбір зиян келтірушінің
кінәсінің дәрежесінің анықтау мүмкін болмаған жағдайда жауапкершілік
мөлшері ... ... ... ала ... белгіленеді.
Сондай-ақ бірнеше тұлғалар экологиялық құқық бұзушылық жасаған кезде
келтірген зиян үшін ... не ... ... ... ... бірлесіп қатысуы анықталған эпизодтар бойынша ғана ... ... ... жағдайда шешімнің қорытынды бөлігінде кінәлі тұлғалардың ішінен
кімге ортақ жауапкершілік, ... ... ... (оның мөлшерін
анықтай отырып) жүктелетіні көрсетіледі.
8. Қоршаған ортаны ... ... ... бұзғаны үшін мүліктік
жауапкершілік мөлшерін анықтаған кезде сот зиян келтірушінің мүліктік
жағдайын ... ... және ... өтеу мөлшерін, зиянды заңды ... жеке ... ... ... ... ... ... құқылы (АК-і 935-бабының 5-бөлігі).
9. Қоршаған ортаны ластау деп қоршаған ортаға оның ... ... және ... экономикалық мүдделері
тұрғысынан нашарлатуға әкеп соқтыратын ... ме ... ... ... ... ортаны ластаудың әр алуан негізгі ... ... ... ... ... физикалық (радиациялық,
акустикалық немесе электромагниттік сәуле шығару, тербеліс және т.б) ... ... ... ... қорғау туралы заңдарды қолданған кезде
соттар кез келген ластанудың ... ... орта ... белгіленген
нормативтерінен асатын ластанудың ғана заңды мәні болатынын ескеруі тиіс.
10. Экологиялық құқық бұзушылықтарды дәрежелеген ... ... ... қорғау туралы заңдарда: бүлдіру, зақымдау, табиғи ресурстарды өз
бетімен және ... ... ... ... өз ... және ... ... ұғымдары қамтылғанын ескеруге тиіс (Экология және ... 1996 ... 13 ... ... ... қорғау заңын
бұзушылық арқылы ... ... ... ... ... анықтаудың
уақытша тәртібі», 1.2.-1.7. тармақтар).
Сонымен бірге қолданыстағы заңдар ... ... ... табиғи объектінің ерекшеліктерін ескере отырып экологиялық тәртіп
бұзушылық ұғымын нақтылайды.
Айталық, суды ластау ұғымы Қазақстан ... Су ... ... ... ... – Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1997 жылғы 16
маусымдағы қаулысымее бекітілген «Ластанған және ... ... ... және пайдалану тәртібі туралы ережесінде» беріледі.
11. Қоршаған ортаға және халықтың денсаулығына келтірген залалдың
құнын бағалау ... ... ... берген есепті тексеру үшін соттар
қоршаған ортаның әрбір нақты объектісіне қатысты ... ... ... ... қолданады.
Атап айтқанда, өтеуге жатқызылған зиянның құнын бағалау кезінде:
- ауылшаруашылық және ... ... ... азалдың есебі
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1997 жылғы 4 ... ... ... ... және ... ... жүргізуге қатысы
жоқ мақсаттарға пайдалану үшін ауыл шаруашылығы мен орман шаруашылығы
өндірісіне келтірілген ... және ... ... мен ... ... ... жататын шығындарды айқындау
тәртібі туралы қағидаға» (ҚР Үкіметінің 1999 жылғы 7 ... ... ... ... ... ҚР ... ... заңдарының бұзылғаны және Қазақ КСР-ның Қызыл
кітабына енгізілген ... ... ... ... ... ... ... туралы» 1993 жылғы 23 ақпандағы №136
қаулысына;
- балық қорына және ... ... ... ... ... Кабинетінің «Жануарлар әлемін қорғау жөніндегі қосымша
шаралар туралы» (1993 жылғы 15 ... №889 ... ... 1992 ... 26 ... №281 ... ... ортаның жекелеген объектілерін мұнай өнімдерінің,
қабатталған ... ... ... сондай-ақ рұқсат
берілмеген мұнай амбарларын орналастыру кезінде келтірген залалдың
есебі 1996 ... 13 ... ҚР ... және ... ... «Атмосфералық, жер және су ресурстарының мұнай
өнімдерімен, қат-қабат сулармен ластанған кезінде және ... ... ... ... ... ... уақытша
әдістемесіне»;
- басқа да табиғи объектілер мен халықтың денсаулығына келтірілген
залал есебінің қолданыстағы ... ... ... ... ... ... залалды есептеу тәртібі арнаулы нормативтік құқықтық актілермен
реттелмесе, оның мөлшері келтірген залал,оның ішінде ... ... ... ... ... ... ҚР Заңының 86-бабы) ескеріле отырып,
қоршаған ортаның жай-күйн қалпына келтіруге жұмсалған нақты ... ... ... ... дұрыстығына күдік тудырылса не тараптардың бірі
қарсылық білдірсе, қайшылықты ... және жою ... сот ... ... әс ... кодексінің (бұдан әрі мәтін бойынша –
АІЖК-нің) 91-бабына сәйкес тиісті сараптама тағайындайды.
12. Кез-келген мемлекеттің және мемлекеттік ... ... және ... және жеке ... ... ... келтіру) субъектісі болуы мүмкін.
Қоршаған ортаға зиянды ... ... ... өзге де ... ... ... көзі ... табылады.
Қоршаған ортаны ластау тәсілдері болып мыналар табылады:
1) белгіленген нормалар мен ... бұза ... ... асырылған
шаруашылық қызмет;
2) табиғат пайдаланумен байланысты емес, өзге де заңға қайшы ... ... мен ... ... аумағына экологиялық жағынан қауіпті тауарлар мен заттар
әкелу.
Табиғи ресурстар да (топырақ, жер қойнауы, су, орман мен өзге ... ... ... ... ... ... ... де (ерекше қорғалатын табиғи аумақтар, атмосфералық ауа. Қызыл
кітапқа енгізілген жануарлар мен өсімдіктер және т.б.) ... ... ... ... ... ... ... климат және басқа табиғи
экологиялық жүйелер, табиғат пайдалну саласындағы басқару қатынастары,
меншік ... ... мен өзге де ... ... ... ... ... да экологиялық тәртіп бұзушылық объектілері болады.
13. Мемлекеттік органдардың қоршаған ортаны қорғау міндетін ... ... ... ... ... келтірілген залалдың орнын
толтыру жөніндегі іс бойынша талапкер болуы мүмкін.
Қоғамдық бірлестіктер мен азаматтар ... ... ... ... 5, ... орай ... және жеке ... қоршаған ортаға және
адамның денсаулығына теріс әсер ететін ... және өзге де ... ... ... ... ... құқылы.
Қоғамдық бірлестіктердің белгіленбеген адамдар тобының ... ... үшін ... талап коюға құқығы жоқ, өйткені ҚР АІЖК-нің
8-бабына сәйкес ... ... ... ... қорғап сотқа жүгіну
құқығы заң актілерінде тікелей көрсетіле отырып туындайды.
14. «Қоршаған ортаны қорғау туралы» Заңының 13-бабына ... ... ... ... ... не ... ... пайдалану
құқығында болады.
Жалпы табиғат пайдалану Қазақстан халқының өмірлік тұтыну қажеттігін
қанағаттандыру үшін ... ... ... ... табиғат пайдалануға
берместен, заңдармен көзделген шектеулерді қоспағанда, тегін пайдалану
негізінде ... ... ... ... ... пайдалану заңды және жеке тұлғалардың оларға уәкілетті
мемлекеттік органдардың белгіленген тәртіпте берген табиғи ... ... ... табиғат пайдалану құқығы тұрақты және уақытша, оқшауланған
немесе оқшауланбаған, ақылы немесе ... ... ... және ... ... ... заттай құқық (оның ішінде сервитут), сондай-ақ
белгіленген лимит шегінде ... ... ... ... процесінде
қоршаған ортаны ластау құқығы арнайы ... ... ... ... ... ... Соттар табиғи ресурстарды арнайы табиғат пайдалануға беру
мәселесінің заңға ... ... ... ... ... назарға алуы тиіс.
Айталық, жер қойнауы пайдалану құқығы Қазақстан Республикасы
Үкіметінің «Қазақстан ... жер ... ... ... беру
қағидасын бекіту туралы» 2000 жылғы 21 қаңтардағы №108 ... ... ... келісім-ашрт негізінде беріледі.
Кәсіпшілік балық аулау және басқа да су жануарларын кәсіпшілік
пайдалану ... беру ... Ауыл ... ... ... және аң ... ... комитетінің 1999 жылғы 26 ... ... ... ... ... пайдалну ресімінің тәртібі туралы
нұсқаулықпен» реттеледі.
Аң аулау құқығы Қазақстан Республикасы Министрлер ... ... ... аң ... ... беру ... ... бекіту туралы» 1995 жылғы 25 қыркүйектегі №1282 қаулысымен, сондай-
ақ ҚР Табиғи ресурстан және ... ... ... ... «Аңшылық
билетін беру ережесі туралы» 2000 жылғы 3 ... ... ... ... ... үсті және жер асты суларын пайдалану құқығы ҚР ... ... су ... келісі және оған рұқсат беру тәртібін
бекіту туралы» 1994 жылғы 29 ... №1482 ... ... ... ... ... су ресурстары жөніндегі комитетінің
бұйрығымен бекітілген «Жер үсті ... ... үшін ... су
пайдалануға келісу және оған рұқсат беру тәртібі туралы нұсқаулықпен»
реттеледі.
16. ... ... ... ... ... ... белгіленген лимит
шегінде шаруашылық және де қызметтерді жүзеге асыру процесінде қоршаған
ортаны ластауға жол ... ... ... ... ... ортаны ластайтын шаруашылық ластайтын және өзге
де ... ... ... ... және жеке ... ... табиғат
пайдалануға Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрінің
2000 жылғы 19 ... №17-П ... ... ... ... ... беру ережелерімен» белгіленген тәртіпте қоршаған ... ... ... ... орган беретін рұқсатты алуға
міндетті.
Аталған рұқсат табиғат пайдаланудың нақты мерзімдері, көлемі ... ... және ... ... ... ... және өзге де қызметі (табиғат ресурстарды пайдалану (алу),
ластаушы заттарды төгу мен ... ... ... орналастыру мен
тұтыну) нәтижесінде қоршаған ортаны ластауға құқығын куәландыратын құжат
болып табылады.
Соттар ... ... ... оның берілген күніне қарамастан,
рұқсат етілген күнтізбелік жыл шегінде шектелетініне назар аударатын ... ... ... ... ... ... арнайы табиғат пайдалану құқығын беруден
және оған рұқсат беруден, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... бас ... байланысты заңсыз
әрекеттеріне шағымдану туралы азаматтардың арыздары КР ... ... ... ... ... ... ... жөн. Егер шағым
иесі заңды тұлға болып табылса, дау ... арыз ... ... ... ортаны қорғау туралы» Заңның 13-бабына сәйкес арнайы
табиғат пайдалану құқығы ақылы не ақысыз болуы мүмкін.
Егер арнайы табиғат ... ... ... ... ... болса,
төлемдер мөлшері пайдаланылатын табиғи ресурстардың түрлеріне және осындай
пайдаланудың сипатына қарай заңға тәуелді ... ... ... ... ... ... ... азаматтары мен заңды
тұлғаларының жабайы ... ... ... біріңғай ең төменгі төлем
ставкаларын бекіту туралы» 1998 жылғы 11 тамыздағы №760 қаулысымен;
- ҚР Үкіметінің «Қазақстан Республикасының ... ... ... су ... ... ... үшін және ... (рекреациялық) балық аулау жүргізуге арналған рұқсаттың
құнын бекіту туралы» 1998 жылғы 28 ... №711 ... ҚР ... ... ... ... ... жер беті
көздерінің су ресурстарын пайдалану үшін ақы есептеу, алу ... ... ... ... бекіту туралы ҚР-ның экономикалық
саласы боынша су ресурстарының жер бетіндегі көздерін пайдаланғаны
үшін ақы есептеу, ... алу мен ... ... ... ... ... 1997 жылғы 7 тамыздағы №1227 қаулысымен;
- ҚР Үкіметінің «Мемлекеттің жеке меншікке ... ... ... ... ... үшін ... ставкаларын бекіту туралы»
1996 жылғы 8 мамырдағы қаулысымен;
- ҚР Үкіметінің ... ... ... ... ... ... аулауына арналған біріңғай ең төмен төлем
ставкаларын бекіту туралы» 1998 жылғы 22 шілдедегі №688 қаулысымен;
- Өзге де ... ... ... ... ... ... ... арнайы табиғат пайдалануға тиісті
тәртіппен ресімделген рұқсаттың болмауы залалды өтеумен бірге ... өз ... ... үшін ... ... ... міндетінен
босатпайды.
19. Соттар заңды және жеке тұлғалардың шаруашылық немесе өзге ... ... ... ... қоршаған ортаны ластау құқығы да арнайы
табиғат пайдаланудың ақылы түріне жататынына назар аударуы тиіс.
Айталық «Қоршаған ортаны ... ... ... ... сәйкес
қоршаған ортаны ластау төлемдерінің ставкасын КР Табиғи ... ... ... ... ... ... бойынша жыл сайын
белгіленген ... ... ... ... ... және Алматы
қалаларының) әкімдері бекітеді.
Сонымен бірге ... ... ... ... ҚР Заңының
38-бабы1-бөлігінің күшіне орай облыс ... және ... ... ... ... ... ... үшін төлемдер ставкасының, олар ҚР-ның
Әділет министрлігінде тіркелген жағдайда ғана, заңды күші болады.
20. Қоршаған ... ... ... тыс ... үшін ... нормативтік ставканың еселенген мөлшерінде алынады, сонымен
бірге белгіленген нормативтерден асып ... үшін ... ... ... ҚР Табиғи ресурстар және қоршаған ... ... ... әдіс ... ... ... төгуге (шығаруға) және оранластыруға рұқсат (лимит)
белгіленген тәртіпте ресімделмей табиғи ... ... жол ... заттардың барлық көлемі нормативпен тыс ластау болып есептеледі.
Сонымен бірге соттар нормадар тыс ластауға ... ... ... ... ... ... бұзғаны үшін азаматтық-құқықтық
жауапкершілік шарасы болып табылатынын, сондықтан ол әр нақты жағдайда КР
АК-нің 917-бабында ... ... мен ... ... ... ... Экология министрлігі 1995 жылғы 21 маусымда бекіткен Табиғат қорғау
заңдарын бұзудан ... ... ... ... ... ... ... төгінділердің (шығарындылардың) белгіленген нормативтерден
асып кеткендігін айғақтайтын инструменталдық өлшемдер мен талдаулар алғашқы
тексеруге дейінгі кезеңге қолданылады, бірақ ол 3 ... ... ... ... ... ... қоршаған ортаны ластағаны,
өндіріс ... ... үшін және өзге де ... ... ... ... қорғау туралы» Заңмен және қолданыстағы заң
актілерімен көзделмеген қосымша төлемдер өндіріп ... ... ... ... ортаны ластағаны үшін төлемдердің
есептелуінің дұрыстығын тексерген ... ... ҚР ... ... ... 1994 ... 9 тамызда бекіткен «Қоршаған ... ... үшін ... ... ... ... ҚР Үкіметі
бекіткен 1998 жылғы 1 ... №1213 ... ... «Қоршаған
ортаны ластағаны үшін ақы ... ... ҚР ... ... 1999 ... 18 ... №693 бұйрығымен бекітілген
«Қоршаған ортаны ластағаны және ... ... ... ... ... есептеу мен енгізу тәртібі туралы» нұсқаманы ... ... ... ... ... ... туралы» Заңының 21-бабында
берілген, табиғи ресурстарды ... ... ... ... ... түрде лицензиялануға тиіс екендігін, ... ... ... тізбесін ҚР Үкіметі бекітетінін, ал ... ... мен ... ... ... реттелетінін соттардың назарда ұстауы тиіс.
Сонымен бірге, лицензия берушілер тізбесін, сондай*ақ лицензиялардың
шарттары мен ... ... ... ... ... ... ... тараптардың аталған заңның 21-бабын қолдану туралы
талабын сот іс ... ... ... ... ... ҚР Заңының 7-бабының ... ... ... ... ... лицензияланатын қызмет
түрлеріне жатпайтынын да ескерген жөн.
23. ... ... ... ... ... ... ... сараптама туралы» ҚР Заңының 14-бабымен міндетті экологиялық
сараптамаға жататын объектілер ... ... ... ескергені
жөн, мұндайда қызметті мемлекеттік экологиялық сараптаманың ... ... ...... сараптама турал» ҚР Заңының 39-
бабына орай табиғат қорғау заңдарын бұзушылық болып табылады.
24. Қоршаған ортаны қорғау туралы заңдарды бұзумен ... ... ... ... жіберілген тәртіп бұзушылық сипатын анықтау шараларын
қабылдауға, мәлімделген ... ... ... ... ... ... есептер мен оны өткізу әдістерін, өлшем
актілерін, лабораториялық талдау ... және ... ... орай
іс бойынша дәлелдеме болып танылуы ... ... да ... ... етуі
тиіс.
Заңды тұлғалар мен жеке кәсіпкерлердің қатысуымен дауды кезде соттар
талапкерден дауды сотқа дейінгі тәртіппен ... ... ... ... дәлелдеу бөлігінде орындалмауы құқық бұзушылықты ... ... ... ... ... ортаны қорғау турыл» Заңының 20-
бабымен табиғат пайдаланушыға жүктелген ... ... ... ... жүрген заңдардың нормаларына міндетті түрде сілтеме
жасаған ... ... және жеке ... ... ... және ... ... ықпал ететін шаруашылық және өзге де қызметін тоқтату
туралы азаматтар мен ... ... ... ... ... ... ... қорғау туралы» Заңының 5, 6-баптары) соотар заңға қайшы
қызмет туралы да, ... ... ... ... ... да ... шығаруға
құқылы, өйткені құқық бұзушылық емес, қоршаған орта мен ... ... ... ... ... ... қорытындысымен танылған
фактіні анықтау – осы санаттағы ... ... ... ... үшін ... ... ... жағынан зиянды қызметті тоқтату туралы шағым-талапты
қанағаттандыру туралы ... ... ... ... теріс ықпалды тоқтату
тек объектінін жабу жолымен ғана ... ... ... ... ... ... жүргізуге, қайта құруға, тазартушы жаңа ... ... ... ... ... және т.б. бағытталған іс-
қимыл жасауы жөнінде міндеттеме жүктеу жолымен де ... ... ... ... ... ... ... адамның бұрын белгіленген
тәртіппен дау ... ... ... заңдарының сақталуын тексеру
актісінің тұжырымдарына қатысты ... мәні ... ... ... құқығы жоқ.
27. Тиісті рұқсат алмай өндіріс қалдықтарын орналастырғаны үшін,
тасушы қалдықтарды тасу туралы шарт ... ... ... алу ... ... ... қоспағанда, бұл қалдықтарды өндірістік
қызметі нәтижесінде шығарған шаруашылық ... ... ... ... ... ... қорғау туралы заңдарды бұзушылық байланысты істер
бойынша ... ... бас ... ... және бітімгерлік
келісім бекіту туралы мәселені сот АІЖЖ-нің 49-бабының ... ... ... ... егер ... барлық дәлелдемелерді, тәртіп бұзушы өз еркімен
зиянды толық ... ... ... ... ... үшін ... ... тартуға негіздер мен жағдайлардың
дәлелдемесі болса, сотта талапкердің талап-шағымнан бас ... ... ... ... ... ... ... пайдаланғаны үшін (оның
ішінде өз еркімен) еріксіз төлемдер өндіріп алумен байланысты іс бойынша
талап-шағымнан бас ... ... ... ... ... бекіту туралы шешім қабылдаған кезде соттар АК-
тің 935-бабы 5-бөлігінің қоршаған ортаға ... зиян ... ... ... ... мүліктік жауапкершілігін азайтуға жол
бермейтінталаптарын басшылыққа алуы тиіс.
Қолданыстағы ... ... ... ... үшін ... ... мөлшерін төмендету мүмкіндігі (оның ішінде ... ... ... ... бар ... ... құқығы жоқ.
29. «Қоршаған ортаны қорғау туралы» Заңының 86-бабы 1-бөлігіне ... ... ... ... ... ... қорғаудың мемлекеттік қоры
есебіне аударылуға тиіс.
30. Азаматтық ... ... ... соттар қоршаған ортаны қорғау
туралы заңдардың ... ... ... ... ... ... органдардың, қоғамдық ұйымдардың, шаруашылық жүргізуші
субъектілердің ... ... ... мен жолсыздықтарды,
нәтижесінде ... ... ... ... заңдардың бұзылуына соқтырған
жекелеген лауазымды ... ... ... жөніндегі фактілерді
белгілеуге тиіс. Мұндай жағдайларда оларды жою және кінәлі адамдарды
жазалау ... ... жеке ... мен ... шығарған жөн.
Сонымен бірге, егер азаматтық істі қараған кезде сот тараптардың және
процеске басқа қатысушылардың іс-қимылдардында қылмыс белгілері бар ... ол АІЖЖ ... ... ... бұл ... ... ... Осы қаулының қабылдануына байланысты 1989 жылғы 31-наурызда ғы
өзгерістерімен және ... қоса ... ... ... ... 1986 ... ... «Соттардың табиғатты қорғау туралы
заңдарды қолдану практикасы туралы» № 2 қаулысының 1, 3, 6, 17 және ... күші ... деп ... ал КСРО ... Соты ... ... ... № 2, 1988 жылғы 23-желтоқсандағы №16 және 1990
жылғы 30-қарашадағы № 9 ... ... ... және
толықтыруларымен қоса КСРО жоғарғы соты Пленумының «Соттардың табиғатты
қорғау туралы заңдарды қолдану ... ... 1983 ... 7-шілдедегі №
4 қаулысы Қазақстан Республикасында қолданылмайды деп есептелсін.
ҚОРЫТЫНДЫ
Табиғи ортаны қорғау табиғат байлықтарын ... ... ... даму барысында олардың даму ... ... ... ... міндеті – олардың үйлесімділігі және ... осы ... ... ... ... ... қорғау жүйесінде
негізгі екі заңдылық тобын атауға болады:
1) жалпы ...... пен ... ... ең негізгі
тұрақты байланыстар заңдылығы болып табылады.
2) өндіріс қатысымен шектелген арнайы заңдылықтар.
Осы заңдылықтар ... ... ... ... ... ... ... принципі дегеніміз – ... ... ... үстемдігі. Табиғат және қоғам жүйесінде табиғат
заңдылықтары қатаң ескеріліп сақталуы тиіс. Табиғатқа ықпал ... ... ... негізінде болуы тиіс.
2. Табиғат пайдалануды әлеуметтік қажетке бағыттау принципі – табиғатты
адам игілігіне ... ... ... ... байлығын пайдалануда
қоғам мүддесі және салалардағы өндірістік мүдделерден жоғарғы қоюы
керек.
3. Өндірісті экологиязациялау ... – ол ... ... ... нұксан келтірмейтін аз қалдықты, қалдықсыз озық технология
арқылы өндірісті ... және ... ... ... Табиғат байлығының қоғамдық пайдалануын арттыру және ... ... ... ... ... пайдалану мүмкіндігін арттыру барлық іс-
шараларды ғылыми ... ... ... ... ... қорғауды
қалпына келтіру жатады. Табиғатты қорғау шаруашылығының ... ... ... ... ... ... ... жүйе деп қоғамның өндірістің табиғи ... ... пен ... айтамыз. Экологиялық-экономикалық
қатынастың ... ... ... табиғат байлығын қорғау, игеру,
ұйымдастыру жөніндегі бір-бірімен қарым-ұатынасы. Ол екі бағытқа бөлінеді:
әлеуметтік және ... ... ... ... жағдайларға
сәйкес басқару үшін табиғат реурстарын мемлекеттік кадастрлық маңызы өте
зор.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... Е.Үпішев. «Экономика» баспасы,
1999жыл. 220-254 беттер
«Табиғат пайдалану ... ... ... Е.Үпішев. «Алматы»
баспасы, 2005 жыл. 293-297 беттер
Газет «Заң газеті» шыққан күні 30 шілде 2009 жыл №114
Газет ... ... ... күні 14 ... 2009 жыл №123

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Табиғат ресурстарын пайдалану төлемдері13 бет
«Жер қойнауының құқықтық режимі»22 бет
Жаңажол кен орны65 бет
Жер қойнауын пайдаланушылардың салықтары мен төлемдері29 бет
Табиғат ресурстарын төлемді пайдаланау8 бет
"Шымбұлақ" тау шаңғысы курортында демалушыларды тегін сақтандыру жүйесі енгізіледі16 бет
Жеке тұлғалардың мүліктеріне салынатын салық төлемдерін есепке алудың ақпараттық жүйесі37 бет
Зейнетақы қорланымының жалпы түсінігі, заңы, есептелу жүйесі24 бет
Салықтық жоспарлау ұғымы, әдістері, этаптары9 бет
Сақтандыру және оның түрлері8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь