ҚР ұлттық банкі – мемлекеттің ақша-несиелік саясатының атқарушысы және тексерушісі

МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1 АҚША.НЕСИЕ САЯСАТЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... 5
1.1 Мемлекеттің ақша.несие саясатындағы даму бағыты ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2 Валюталық саясат және валюталық бағамды реттеу теориясы ... ... ... ... ...12
1.3 Инфляция және инфляциялық таргетирлеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...21

2 ҚР ҰЛТТЫҚ БАНКІ . МЕМЛЕКЕТТІҢ АҚША.НЕСИЕЛІК САЯСАТЫНЫҢ АТҚАРУШЫСЫ ЖӘНЕ ТЕКСЕРУШІСІ ... ... ... ... ...30
2.1 ҚР Ұлттық Банкінің қазіргі кезеңдегі ақша.несие саясаты ... ... ... ... ... ... 30
2.2 Қазақстан Республикасындағы валюталық реттеу қатынастарының
қазіргі жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .54

3 ҚР ҰЛТТЫҚ БАНКІНІҢ АҚША.НЕСИЕ САЯСАТЫН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 62
3.1 ҚР Ұлттық Банкінің ақша.несие саясатының 2007.2009 жылдарға
арналған негізгі бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .62
3.2 ҚР Ұлттық Банкінің ақша.несие саясатының 2008.2009 жылдарға
арналған негізгі бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .75

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...91
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
..............................................3
1 АҚША-НЕСИЕ САЯСАТЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ................5
1.1 ... ... ... ... ... саясат және валюталық ... ... ... және ... ҚР ... ...... АҚША-НЕСИЕЛІК САЯСАТЫНЫҢ АТҚАРУШЫСЫ ЖӘНЕ
ТЕКСЕРУШІСІ ...................30
2.1 ҚР Ұлттық ... ... ... ... Қазақстан Республикасындағы валюталық реттеу қатынастарының
қазіргі
жағдайы.....................................................................
................................54
3 ҚР ҰЛТТЫҚ БАНКІНІҢ ... ... ... ... ҚР ... ... ... саясатының 2007-2009 жылдарға
арналған ... ҚР ... ... ақша-несие саясатының 2008-2009 жылдарға
арналған ... ... ...... ... мемлекеттің экономикалық саясатының маңызды
құраушысы болады. Қазақстан Республикасында бұл ҚР-ның Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... төлеу қабілеттілікті және т.б. экономикалық өсімнің
тұрақтылығын, жұмыссыздық деңгейінің төмен болуын, инфляциялық ... ... ету ... ... ... бұл мақсат ақша-массасының
көлемін ұлғайту (несиелік ... ... ... ... ...... ... жүзеге асырған кезде экономикалық ... ... ... ... ... ... туады. Бұл екі
тапсырмаларды бір уақытта ақша – несиелік саясаттың негізінде шешуі мүмкін
емес, себебі ... ... ... үшін ... ... ... мүмкінді несие, төмен пайыздық қойылымдар және т.б.), ... ... тұру үшін ...... ақша ... ... рестрикция қажет. Сол себепті ақша – несиелік реттеу ... және ... ... сәйкес болуы керек.
Ақша – несиелік реттеудің нақты құралы, бұлар нарықтық экономикадағы
мемлекеттерде әртүрлі және көп санды ... ... ... несиелер бойынша қайта қаржыландыру (есептік қойылымдар) арқылы
анықтау; банктер үшін ... ... ... ашық ... қағаздармен операцияларды жүргізу; міндетті резервтер нормаларын
анықтау және т.б.
Несие – бұл ақшалық ресурстардың ... ... ... ... Егер де ... ... өзін-өзі қаржыландыруы жоғарғы
деңгейде болса да, инвестицияны және ... ... ... атқару
үшін өзіндік құралдардың жетпеуі. Ақшалық құралдардың қажеттілігі аса
сезімді болады, ... ... ... реконструкциямен, ірі
капиталдық салу қажетімен байланысты.
Осы дипломдық ... ... ... ... Банкінің ақша –
несиелік саясаты бойынша негізгі бағыттары көрсетілген. Бірінші бөлімінде
ақша – ... ... ... мақсатының теориясы қарастырылады,
ақша-несиелік саясатындағы жаңа құбылысы – ... ... ... база және ... валютті резервтердің мақсаттың
көрсеткіштерінен ақырындап инфляция бойынша ... ... бұл ҚР ... ... ... ... келеді, инфляцияны
таргетирлеу принципінің жолына ауысуы қабылданған. Инфляциялық ... ... ... Ұлттық Банк жылдан бастап ақша – несиелік
саясаттың –жылдық горизонталды ... ... яғни ... ... ... ... ... және инфляцияны қарастырылуы
жіберіледі. Инфляциялық таргитерлеудің қажетті элементі бұл трансмиссиялық
механизмнің моделі ... ол ... ... ... ... ... ... және ақша – несие саясат ... әсер ... ... ... ... бөлімі қазіргі кездегі ҚР Ұлттық Банкінің ақша-несиелік
саясатты жетілдіру сұрақтарына ... ... ... ... экономикалық өсімнің жоғарғы ... ... және ... ... ... прогресске жетті. Сыртқы жақсы экономикалық
шарттар ... ... ... ... әсер ... ... ... теңге қазіргі уақытта ТМД елдер ... ... ... ... Инфляцияны ақырындап төмендетуі ... ... ... ... ... бері ... ... – 7 %.
Үшінші бөлімде ҚР Ұлттық банкінің ақша-несие ... ... ... АҚША – НЕСИЕ САЯСАТТЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Мемлекеттің ... ... ... ... ... ... мемлекеттерде, орталық банктерде
атқарушы органдардан белгілі тәуелсіздіктері бар, бұл олардың эффективті
қызмет ету ... ... ... ... ... ... тәуелсіздік
үкіметтік құрылым шеңберінде Орталық банк ... ... ... және ... ... ... ол жалпы
мемлекеттік басқару механизміне қосылған. Қазақстан Республикасы ... ... ... ... «Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі
туралы» редакциясы 1995 жылы, 30 ... №2155, ... ... бұл
республикалық орталық банктің тарихындағы алғашқы тәуелсіздігі бекітілді.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі (Қазақстанның ... ... ... ... банкі болады және ... ... ... ... ... деңгейінде ұсынады.
Қазақстанның Ұлттық Банкі өзінің ... ... ... ... ... орталық банктермен және басқа
банктермен, халықаралық ... және ... ...... ... ... Ұлттық Банкі өзінің тапсырмаларын атқарған кезде табыс
алу мақсатын ... ... ... ... ... және ... заңымен екінші деңгейлі банктердің түрлері,
құқықтық статусы, құру ережесі, қызмет етуі және ... ... ... ... негізгі мақсаты - Қазақстан Республика-
сындағы бағалардың тұрақтылығын қамтамасыз ... ... ... ... мақсатын атқаруы үшін төмендегідей
тапсырмалар беріледі.
1) Мемлекеттің ақша–несиелік саясат жасау және атқару;
2) ... ... ... етуін қамтамасыз етуі;
3) валюталық реттеу және валюталық қадағалауды атқаруы;
4) қаржылық ... ... ... ... ... ... мемлекеттік қарыз алушылық саясатын, бюджеттік саясатты
қалыптастыруды мемлекеттің ақша-несиелік саясатымен ... ... және ... ... ... ... қаржылық кеңесші ретінде
ұсынылады және ҚР Үкіметінің ... ... де ҚР ... ... және ... арасындағы келісу шарты арқылы.
Қазақстан Ұлттық Банкі ҚР Үкіметінің агенті ретінде онымен келісілген
ҚР Үкіметінің мемлекеттік қарыздарына қызмет ... ... бұл ... мемлекеттік реттеу саясатындағы
бағытының бірі. Ақшалық нарықтағы ... және ... ... ... ... бұл ... биліктердің, жеке банктердің және банктік
емес ұйымдардың іс-қимылдары нәтижесінде өзгереді. ... ... ... ... ... ... банк немесе банктердің
банкі ... Ол ... ... ... ... ... және валюталық
бағымды реттеу монапольді ... ... ... емес ... ... мемлекеттік бюджетке қызмет көрсетуде және ... ... ... ... ... ... Әр түрлі мемлекеттерде ... ... ... ... ... атайды.
Орталық банк ақша–несиелік суверенитеттің өкілі болады. Ақша-несие
суверенитетінің концепциясы бірден бірнеше салаларды қамтиды: ... және ... ... сол ... ол ... зерттеледі және
толық суверенитеттің болмауы содан. Көбінесе авторлар ақша–несиелік
суверенитеттің автономиясы және ... ... ... ... ... бұл олай ... біріншіден 1949 жылы ақша–несиелік суверенитетіне анықтама ... ... ... К. ... Ол ... ... бұл ішкі ... жағымсыз дағдарыстар- дан изолировать
ету». Бұл ... ... ... ... ол экономикалық тарихты 1920-1940
жж. зерттеген. 1995 жылы ногаславтік ... ... ... анықтама
берді: «Ақша-несиелік суверенитеті қазіргі уақытта Орталық банк арқылы
мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ақша–несиелік саясат жүргізді және ақшалық ... ... ... формулировкасы дәлірек болады. Бұдан суверенитеттің құрамды
элементтерін бөлуге болады:
- ақшаны монапольді шығарудағы ұлттық ... ... әр ... ... ... қолдана алу мүмкіндігі, соның
ішіндегі валюталық қадағалау және ... ... ... ... ... ... ... банктің институты);
- жүзетін валюталық бағам және сыртқы ақшалық міндеткерліктің
болмауы немесе келісімі.
Егер мемлекет ақша–несиелік суверенитетті ... ... ... ... ... экономикалық саясат болады. Орталық банк
ақша–несие ... ... ... ... алуы. Басқа
мемлекеттер ресми долларлануынан өткендер немесе валюталық правленияға
ауысқандар, мұндай ... ... ... ... – бұл
сеньоражтан кірістерді алу мүмкіндігі. Егер орталық банк ... ... банк ... басуы мүмкін бюджеттік дефициттің
жабуы. Дж. Кейнс айтқандай: «Үкімет осы құралдармен өмір сүре ... ... ... өмір сүре ... ... мемлекет өзінің ақшалық
құралдарынсыз және ақшалық сеньораждан ешқашан ... ... ... ... ... ... инстанция ретінде банктік және қаржылық саланың
тұрақтылығын ... тұра ... ... ақшалық жүйелерде депозиттерді
сақтандыру қорын құруға болады, бірақ олар икемді емес. ... ... ... ... және ... Ұлттық жалауына, тіліне ән-
ұранына және елтаңбасы сияқты өзінің ... ... ... және топтың құрылымының сезінуі.
Әр түрлі ақшалық биліктер белгілі тапсырмаларды шешу үшін ... ... ... ... ... Алтын стандартты кезінде соңғы
мақсаты алтынға тұрақты бағаны ... ... ... ... айтқанда
есептелген валюта бағамының сақталуы. Бреттан-Вудс жүйесі кезіндегі
орталық банк ... ... ... ... ретінде «ұлттық бірліктің
сыртқы және ішкі ... ... ... және ... есепке тұрған
валюталық жүзетін айырбас валюталық бағамына ауысуы бұл паритетті есепке
алуы автоматты түрде жоқ ... ... ... ... ... ... ... түсінігінде бағалардың кішкене өсуін білдіреді, бұл
агенттерімен шешім ... ... ... ... Бағалардың тұрақты
болуы нольдік инфляцияны білдіреді, бірақ техникалық ... ... ... ... ... келісушілік және т.б.)
орталық банктер нөлдік ... ... ... ... ... ұзақ ... мерзіміндегі бағалар индексінің нольдік емес
дұрыс мағынаны білдіреді.
Қойылған мақсатқа сәйкес орталық банк ... ... ... ұзақ ... ... ... және төмен тұрақты инфляция
бағытталған мақсатында ақша – ... ... ... ... ... қаржылық нарықтарды бәсекеге қабілеттілігін дамытуына
көмектесуі;
- төлем жүйесінің эффективті қызмет етуіне көмектеседі;
- үкіметтің қаржылық агенті ретінде ... ... ... ... ... яғни ... ... атқарудың принциптері:
- ақша-несиелік саясаттың нақты бағытын таңдау;
- орталық ... ... және ... ... ... ... ... алдында есеп беруі;
- ақша-несиелік саясаттаның жоғарғы транспоренттілігі және
ашықтығы.
Мемлекеттің ... ... ... үшін ақша-несие саясаттың
экспериментирлеу, бұл ... ... ... ... ... ... саясаттың осы мақсаты ішкі ақшалардың ... ... ... Ол ... функцияларды атқарады. Біріншіден осы мақсат ... ... ... ... ... ... нәтижесінде
уақытша келіспеушілік мәселесі жойылады. Бұл мәселе ... ... ... мерзімді тапсырмаларды орындауын істейді және ұзақ
мерзімді мақсаттарды орындамайды. ... ... ... ... ... ... ... күтімдер бекітіледі.
Орталық банк ақша-несие саясатын атқарғанда аралық мақсаттарды
таргитерлейді. ... ... ... көп ... ... оның ... анықтамасы жоқ. Таргитерлеу аса мамандандырылған термин,
көбіне экономикалық сөздіктер дәл анықтама бермейді.
Таргитерлеу бұл ... ... ... мұны ... сандық бағыттарға жету үшін, реттеу ... ... ... Орталық банктің соңғы мақсатын орындай алмау себебімен,
ол аралық мақсатты таргитерлеу ... ... ... практикада
таргитерлеудің бірнеше көпшілік варианттары бар:
- инфляцияны таргитерлеу: ақша-несиелік ... ... ... ... ... ... ... немесе
инфляцияның болжамы ұсынылады;
- валюталық бағамды таргитерлеу: аралық мақсаты ретінде ұлттық
валютаның айырбас бағымы болады;
- ... ... ... ... ретінде ақша-несиелік
агрегаттар болады;
- номиналды табысты таргитерлеу: аралық мақсаты номиналды ҰІӨ-
нің өсімі.
Ақша–несие саясатының ең ... ... бұл ... ... ... Бірақ әр түрлі жағдайларда ұзақ ... ... ... ... ... осыған байланысты көп мемлекеттердің ақша-
несие саясатындағы басқа ... ... ... және ... ... ... ақшалық масса өсімінің мақсаттық
бағыттарын бекітуі 1970-жылдардың екінші ... кең ... ... ... мемлекеттер пайыздық қойылымды және валюталық бағамды
таргитерлеуді қолданбады және әр түрлі ақшалық ... ... ішкі ... ... база және т.б. Ақша-несиелік саясаттың ауысу
режимінің себебі, ол экономикаға әр түрлі әсер берді. ... ... ... ... ... жүзеге жіберіледі, соның нәтижесінде
таргитерлеудің ескі режимі қолдан. Фактілі түрде еш бір ... ... ... ... ... таргитерлеу саясатында ұстанбады.
Соңында ақшалық таргитерлеудің көпшілік ... ... ... ... ... ақшалық биліктердің толық жауапкершіліктің
болмауы атқаруынан, соның нәтижесінде мақсаттың ... жету ... ... ... ... агрегаттар және қаржылық
инновациялардан инфляциясы, нарықты ... ... ... ... ... ... ақшалық таргитерлеуді хроникалық
құлауына әкелді.
1999 жылы шілдеде Ағылшын Банкі ... ... ... ... ... бұл ... ... ақша-несиелік
саясатының модельдеріне ... ... ... Ағылшын Банкінің
Зерттеушілік орталығымен әлемдегі 91 мемлекеттің ақша-несиелік саясаты
есебінің шешімін шалуын ұсынды. Олардың ... ... ... отыз жылдарда
ақша-несиелік саясатында келесідей трансформациялар ... ... ... ... 1990 ... ... ... аралық мақсаттары
кең тарады. Бреттан-Вудс жүйесі тарағаннан кейін ауыспалы мақсаттар ретінде
валюталық бағым, инфляцияның ақшалық ... ... ... бағымды мақсат ретінде ұстанған елдер 30-дан 47-дейін, ақшалық
агрегаттармен – 18-ден 39- ... ал ... ... ...... 54- ... көпшілігі ақша-несиелік саясатының нақты мақсатта-тарын
таргитерлейді. Шамамен ... ... 55 ... ... ... ... көп мақсаттарды таргитерлеуін (немесе маниторинг)
хабарлады. Инфляциялық бағытқа ауысқан ... тек 14 ... ...... ... бір ғана ... ... жылдары жүз мемлекеттен көбісі өздерінің ақша–несие саясатындағы
нақты жаңа ... ... тек 22 ... ... қабылдамады. Он жеті
мемлекет валюталық бағымды таргитерлеуден бас тартты. Әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... Португалия, Турция, Испания, Македония, Чехия, ... ... ОАР, ... Мексика, Швейцария, Колумбия, Перу және
Ұлыбритания ақшаны таргитерлеуді тоқтатты. Ақша-несие саясатының ... ... ... бұл ... ... иерархиялық
индикаторларында ақшалық массаның өсім ... ... ... алмауына
байланысты. Қазір әлі инфляциялық бағытты қолданбауы тіркелмеген.
Орталық банктің ақша-несие саясатындағы құралдардың ... ... ... мақсаттар. Ұзын трансмиссиондық жолдағы мұнымен
басқарудың бірінші кезеңі, ... ... ... ... әсер ... ... ... орталық банктің монопольді құқығы ... ... ... ... ... ... алады. Бірінші кезекте ол ... ... ... ... екіншіден – ақшалық базаны немесе
оның компоненттерін, банктік ... ... таза ... ... ... қағида бойынша бағаны және ақшалардың санын таргетирлеуі ... ... екі ... көрсетеді. Егер орталық банк ақша-несие
саясатындағы трансмиссиялық механизмі туралы ... ... ... онда оған ... ... қолдануы бәрі бір. Бірақ экономикалық
өмірде ақпараттық асимметрия болады және орталық банк өзінің ... ... ... таңдау керек. Ақшалық нарықтағы пайыздық ставкаларының
белгісіз өзгеруі оның ... ... ... ал ... сұраныстың
тұрақсыздығы – бағалық таргетирлеуге әкеледі.
Ауыспалы ақша-несие саясатының операциялық мақсаттар екі иерархиялық
деңгейді ... бір ... ... ... ... және
аралықтағы (валюталық бағам немесе ақшалық агрегаттар) мақсаттары болады,
басқа жағынан – ... ... ... (қайта қаржыландыру қойылымы,
резервтер талабы). Операциялық мақсаттарды таңдауда ақша-несиелік ... ... ... ... аралықтағы индикативті мақсаттар
сипатымен), ал опреациялық мақсаттар өз кезегінде ақша-несие ... ... ... ... ... ... және ... келеді. Ақшалық биліктердің қандай опреациялық мақсатын
таңдағанына байланысты және ... ... ... даму ... ... ... ... мақсаттарды уақытша гаризонт және сандық мағынасы жағынан
қарастыруға болады. Ол белгілі уақыт ... ... ... ... ... сандық мағынасымен сәйкес келуі (мақсаттың
деңгейі немесе диапазоны). Мысалы операциялық ... орта ... ... ... күннен-күнге қайтарымдылығын ұстап тұру үшін қызмет етуі
мүмкін. ... банк ... ... ... ... ... ол ... және ұсыныс қайтарымдылығының нәтижелерін түзетеді.
Бағалық таргетирлеу 1970 жылдарда пайда ... осы ... ... ... рет пайыздық қойылымды ресми таргетирлеуді бастады. Бағалық
таргетирлеуге ... ... ... ... депозиттер және
орналастырылатын несиелер бойынша пайыздық қойылымды бекітеді, мұның
нәтижесінде банк ... ... ... диапазон болады. Пайыздық
қойылымды дұрыс ... ... ... ... ... банк
аралық ақшалық нарықтық эффективті және ... ... бұл ... ... әкеледі. Пайыздық қойылымның операциялық мақсаты ретінде
көп артылықшылықтары бар. Оны қарастыру және анализдеу оңай, ол ... ... ... беруші қызметін атқарады. Пайыздық қойылымды
ақша-несие саясатының трансмиссиялық механизмінен қарағанда ол банктердің
портфеліне және қайтарымдылығы әсер ... ... оның ... ... саясаты мен және олардың кэш – ағымдарында көрініс табады. Мұның
салдарынан ... ... ... қойылымның тұрақтандыруы,
коммерциялық банктердегі ликвидтілікті басқарудың ... ... ... ... мақсаты ретінде ... ... ... және қаржылық либерализация факторлары. Осы айтылғандардың бәрі
ақшалық мультипликатардың және ақшаға сұраныс ... ... ... ... ... ... нормалды жұмыс істемейді.
Сандық мақсаттар операциялық мақсаттар ретінде тандалады, бұл банк
аралық ... ... ... ... ... ... жүйе ... Осындай жағдайларда пайыздық қойылым емес ақшалық агрегаттар ақша-
несие саясатындағы трансмиссиялық механизмде маңызды рөл ... ... ... мақсаттар ақша-несие саясатына гиперинфляция кезінде және
инфляцияның келесі төмендеу ... ... ... ... ... ... мемлекеттер қолданады. Өндірісті
дамыған мемлекеттерде сандық мақсаттардың болуы сирек ... ФСФ ... 3 жыл ... қарыздық емес банктік резервтерді таргетирленуі,
1979 жылдан 1981 жылға ... Жаңа ... 1989 ж. ... ... ... резервтерін таргетирленуі (есептік қалдықтар: Швейцария 1999 ж. дейін
ақшалық базаны операциялық және ... ... ... ... ... ... таргетирлеудің эффективтілігін ұлғайту
үшін шектеулі шаралар енгізілді, сонымен бірге ... ... ... саланы қатал реттеуі және ... ... ... ... ... ... ... ұлғайтуға және ақшаға
сұраныс функциясына да әкелді. Бірақ экономиканың ауыспалы кезінде ... да аз ... ... нарықтық экономикаға
трансформациялау процессіндегі ... ... және ... таңдауы қиын болады. Бір жағынан ақшалық ұсыныстардың және
бағалардың арасындағы ... ... ... және ... ... ... ... нақты тәуелділіктің болмауы ... ... ... ... шығу жолы бұл ақшалық базаның компаненттерін
таргеттирлеуі, бірақ компоненттердің көбі жоғарғы валантильдігі бар, ... ... ... ... ... атқаруды қиындатады.
Сандық таргетирлеу бағалық таргетирлеуге қарағанда әр ... ... ... ... ... ... артықшылықтары бар. Егер
мемлекетте капитал шетелге жедел ауысса, онда сандық ... ... ... ... ... ... ... және
осымен валюталық бағамды тұрақтандыруға көмектеседі. Сандық ... ... банк ... ... қайта қаржыландыру үлесін жедел
жоғарлатуы мүмкін, бұл ... ... кері әсер ... ... ... ... Республикасындағы ақша-несиелік саясатының анықтаушы және
атқарушы жалғыз органы.
Ақша-несиелік саясаты Қазақстан ... ... ... ... ... атқару. Ақша-несиелік саясаты төмендегі
жолдары бекітуі арқылы атқарылады:
... ... ... ақша-несиелік саясатының негізгі операциялары бойынша ... ... ... ... ... нормативтері;
– ерекше жағдайларда жеке опреациялардың түрлерінің көлемі және ... ... ... атқару мақсатында Қазақстан ... ... ... ... ... ... депозиттерді қабылдау;
3) валюталық интервенциялар;
4) Қазақстан Ұлттық Банкінің қысқа мерзімді ноталарды шығаруы;
5) ... және ... да ... ... сату және ... ... соның
ішінде қайта сатып алу құқығымен;
6) коммерциялық вексельдерді қайта есепке алу;
7) ҚР Ұлттық Банкінің Правлениясымен қабылданған басқа да операциялар.
Қазақстан ... ... ... ... ресми қойылымын ақшалық
нарықтың, қарыздары бойынша сұраныс және ұсыныстық, ... ... ... ... ... ... ... ресми қойылымына сәйкес Қазақстан Республикасының
Ұлттық Банкі коммерциялық вексельдерді қайта есепке ... ... ... ... ... ... ... бойынша сыйақы қойылымының ариентирі болады.
Қазақстан ұлттық Банкі депозиттер және ... ... ... ... ... ... мақсатында минималды ... ... ... ... талабының нормативтері Қазақстан Ұлттық банкімен
банктердің міндеттілік сомасынан пайызы ретінде есептеледі. Банктердің
құрылымдық ... ... ... ... ... ... шарты шапты және олардың резервтеу ережесі, минималды ... ... ... ... Банкі бекітеді. Минималды
резервтер ... ... ... осы ... ... ... бір айдан кейін іске еңгізіледі. Минималды резервтер талабының
нормативтерін бұзғанда, ... ... ... ... мойындатады. Қайтарылған ... ... он ... мерзімде Қазақстан Ұлттық Банктің ликвадациялау
комиссиясына ... ... ... ... ақша-несиелік саясаттың шеңберінде Қазақстан ... ... және ... да ... ... сату және ... ... атқарады.
Қазақстан Ұлттық Банкі:
- Ақша-несие саясаты шеңберінде қаржылық нарықтағы сыйақының ... әсер ету ... ... саясатының негізгі
операциялары бойынша сыйақы ставкаларын бекітеді;
- Ақша-несиелік ... ... ... ... банктердің
жалпы қарыз алушылық көлемді реттейді. Қазақстан ... ... ... ... ережесін, төлеу және ұсыну шартын, түрлерді, мерзім
және элементтерін анықтайды.
- Қарыздарды жоғарғы ликвидті және ... ... ... ... активтердің қамтамасыз етуімен ұсынады, ... ... бір ... емес ... ... етпей. Бұл мерзім Қазақстан Ұлттық банкінің
Правлениясымен ұзартылуы мүмкін. Қазақстан Ұлттық Банкінің ... ... ... және ... ... Қазақстан Ұлттық Банкі
банктерге қарыздарды соңғы қарыз беруші инстанция ... ... ... ... ... ... ... бойынша міндеттілікті атқарудың
қамтамасыз етуі үшін ... пәні ... ... банкінің нормативті
құқықтық актілерімен қарастырылған, бұл мүлік ... ... ... бағамына әсер ету мақсатында банк аралық немесе биржалық нарықтағы
шетел валютасын сату-сатып алуы және ... ... ... ... ... ... Банк ... интервенцияларды жүргізеді. Осы
операциялар жалпы ақша-несиелік саясатының ... ... ... ... ... қызықтырудағы ережені, қызықтыру
және төлеу шартын, мерзімін және ... ... ... саясат және валюталық саясатты реттеу теориясы
Ақша айырбастау саясаты Қазақстан ... ... ... ... ... құрамды бөлігі болып табылады. Ол республикалардың ... мен оның ... ақша ... жағдайының нығаюы
шараларының өлшем ... ... ... ... ... ... әрекеті, шетелде капиталдың жойылуын тоқтату,
шетелдік инвестицияларды еліктіру болып ... ... ... ... ақша ... саясаты өндіріс
саласындағы мойындамаушылықтарды жеңіп шығуға, ... ... ... ... балансының тепе-теңдігін ұстауға, жұмыссыздық пен
құнсыздануға жол бермеушілікке бағытталған.
Ақша айырбастау ... ... мен ... ... ... әлемдік шаруашылықтың эволюциясымен, ... ... ... ... Ақша айырбастау саясаты елдердің өзара қарым-
қатынасының ережелерін көрсетеді: әріптестік және ... ... ... тудыру, өзге мемлекеттердің ішке араласуы.
Ақша айырбастау саясаты мақсаты мен формасына ... ... ... ... ... Құрылымдық ақша айырбастау саясаты – әлемдік ақша
айырбастау жүйесінде құрылымдық өзгерістерді жүзеге асыруға ... ... ... ... Ол ... мемлекеттердің
қызығушылығындағы оның ережелерін жетілдіре түсу ... ... ... ... ... ... асырылады. Сонымен бірге жекелеген
ақша айырбастаудың артықшылығы үшін күреспен жүріп отырады. ... ... ... ... ... өзіндік әсерін тигізеді. Ағымдық ақша
айырбастау саясаты – ақша ... ... ... ақша ... ақша ... курсын оперативті; күнделікті ... ... ... ... ... тәжірибеде мынандай ақша айырбастау ... ... ... дисконтты және девизді.
Дисконтты саясат – бір жағынан, капиталдардың әлемдік қозғалысына әсер
ету жолымен ақша ... ... мен ... ... реттеп отыруға
бағытталған елдің орталық банкінің есептік еңбек ақы мөлшерінің өзгеруі,
және екінші ... ... ... ... ... массаның, ішкі
несие динамикасының өзгеруі.
Орталық банк ресми еңбек ақы мөлшерін төмендету ... ... ... ... ... ... өзінің ақша айырбастау курсының
төмендеуі мен ... ... ... ... (кіріс пен шығыс
арасындағы айырма) азаюы мақсатында есептік еңбек ақы ... ... егер ол ... ... болса, кері әсерін тигізеді.
Дисконтты саясаттың нәтижелілігі елге шетелдік капиталдың үстелуіне
байланысты, бірақ ... ... ... белгіленген мөлшерлер
әрдайым капиталдың қозғалысын анықтай ... ... ... саясаттың нәтиже беруі төмендеп кетті. Бұл ең алдымен оның ішкі
және сыртқы ... ... ... ... – ұлттық айырбастау курсына мемлекеттік мекемелер арқылы
шетелдік ақшаны сауда-саттық жолымен әсер ету әдісі. Ұлттық ақша ... ... ... ... банк ... ал ... үшін – ... ұлттық ақшаға айырбастау арқылы сатып алады. Девизді саясат көбінесе
ақша айырбастау ... ... ... ... ... ... ... – валюталық қор немесе банк аралық
«Своп» келісімі бойынша ұлттық валюталарда орталық банктердің өзара ... ... ... ... ... саясаттың жүзеге асуының құралы ретінде валюталық реттестіру
көрініс береді.
Валюталық реттеу мен ... ... ... ... құралы
ретінде қазақстандық теңгенің тұрақтылығын қамтамасыз ету мен ... ... ... капиталдың ауыспалығы және ... ... ... ... ... ... ... Мұндай жүйенің мақсаты мен міндеті қаржы-несие саясатымен
жүріп, қаржы – ... ... ... әрекеттерден қазақстандық
экономиканы қорғауға бағытталған қазақстандық ... ... ... ... дамуымен анықталады.
Макроэкономиканың маңызды көрсеткіштерінің бірі ретінде ішкі ... ... ... ... ... өсу ... бағаның
динамикасына, солар арқылы фирмалардың ... ... ... мен ... әсер ... валюталық курс болып табылады.
Валюталық курс – ұлттық валютаның бірлігіне ... ... ... ... Қазақсанда валюталық курс қазақстандық теңгенің шетелдік
валюта бірлігіне мөлшері арқылы анықталады.
Валюталық курс өте қозғалмалы, оған ... ... ... ... деңгейі, шетелдік валютаға ұсыныс пен сұраныстың арақатысы,
белгілі бір ... ... ... ... ... ... және әскери факторлар, сондай – ақ бірқатар жанама факторлар әсерін
тигізді. Халықаралық саудада кейбір ... ... орай ... қызығушылық білдіретін тікелей сатып алуды орындау тиімсіз де
болады. Бұл жағдайда кросс–курстар пайдаланылады. Кросс – курс – бұл ... ... ... ... ... ... үшінші валютаның курсы
бекітіледі. Осылайша, ... ... ... ... ... ... ... валюта сатып алынады. Кросс – курстарды пайдалану көп еңбекті керек
етеді, кейде қатерлі де болады.
Валюталық нарықта қауіп – ... ... ... ... ... ... спорт – курс және форфардты курс.
Спорт – курс – келісімге отырған сәтте ... өзге ... ... бір мемлекеттің шетелдік валютасының бірлік бағасы.
Форвардты курс – келешекте ... бір ... ... шарт ... бір валюта сатылатын баға. Фарвардтты келісімге қол қойғаннан кейін
екі жоқ алмасу курсының мөлшерін ... ... ... ... және
«форвард» курстары арасында арақатынас бар: «форвард» курсы «спорт» = курсы
+ фарвордтты дифференциал, бұл ... ... ... ... және ... ... ... айырмашылық түсіндіріледі.
Келісім кезінде мерзіміне дереу курстар емес, форвардтты дифференциал
бағасы белгіленеді.
Мемлекеттік реттеу ... ... ... ... ... ... ... курсы шынайы экономикалық категорияға айналуына
бағытталған.
Қазақстандағы валюталық саясатының мақсаты- бұл ақшалық ... ... ... ... ... ... валютаны айырбастау
курсын маңызды коньюнктуралық тұрақсыздық әсерінен қорғау, ... ... ... ... ... қоры мен даму ... нәтижелі басқару. Осы арқылы ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуына валюталық реттестіру кезінде есепке
алынуға ... ... ... ... ... ... бейімделуге
байланысты валюталық курстарды ... ... ... қамтамасыз етуде теоретикалық қатыс ... ... кең ... теориялар: валюталық курстың жалпы теориясы, валюталық
курстың ... ... ... алу ... ... ... ... баланысының пара-парлығы.
Сатып алу мүмкіншілігінің тепе- теңдігі (СМП) теориясы.
СМП теориясының негізгі идеясы ХІХ ғ. британ ... ... ... ... ... ... ... ХХ ғасырдың
басында швед ... Г. ... СМП ... валюталық курстық
теориясының орталық бөлігіне айналдыра отырып, танымал жасады.
Сатып алу ... ... әр ... ... әрбір елдегі
бағаның өзгермеушілік деңгейдегі сатып алу мүлкіндігінің теңдігі. Әрбір
елдің ұлттық валютасының сатып алу мүмкіндігі оның ішкі ... ... Д. ... ... ... туралы идеясынан
алшақтай тұрып, ішкі бағаның өсуі нәтижесінде ұлттық валютаның сатып ... ... деп, ... бір ... дәрежесінде айтуға
болады, бұл оның ... ... ... ... әкеп
соғады. Егер ішкі баға деңгейі төмендесе, онда ұлттық ... ... ... ... бұл оның ... ... пропорционалды өсуіне
әкеледі.
СМП абсолютті теориясына сәйкес, екі елдің арасындағы алмасу курсы осы
елдердегі баға деңгейінің арақатынасына ... Цв- ішкі ... ... ... Ц и - ... ... жалпы
деңгейі, К- кері баға белгілеу бойынша валюталық курс болса, онда СМП
абсолютті теориясы негізінде ... курс ... ... ... ... ... «себетке» кіретін тауар бағасы
негізінде есетеледі. Өз еліңде және ... ... ... деңгейін қалай
өлшеуге болады деген күрделі сауал туындайды. Кең ... ... ... емес ... ... ... бір елде де, ... елде де
пайдаланатын біркелкі гомогенді тауарлардың ... ... ... ... ... ... ... курстың бірдейлік
есептік әрқилығының бірі ... оны ... оның ... ... ... ... ... СМП негізіндегі валюталық курс – екі
елдегі ... ... ... ... теңдесітіруші курс. СМП
теориясы көбінесе өзінің біршама жалтаруында тәжірибелік маңызға ие. ... екі ... баға ... ... ... оның ... ... валюталық курстың өзгеруінің үлкен ... ... ... ... ... ... екі ... валютасы арасындағы
алмастыру курсының ... ... ... курс ... ... ... келесі формуламен беріледі:
(2)
К1- кері бағытта баға ... ... ... ... ... кері ... баға ... бойынша негізгі жылдың в/қ курсы;
Н0 – бірлікке шаққандығы елдің ішкі құнсыздануы;
Н0 – ... ... ... ... ... СМТ ... ... сәйкес валюталық
курстың есебі үшін негізгі ретінде таңдалған кейбір ... ... ... ... ... және екі ел үшін ... ... білу
қажет. Негізгі жылдағы тепе-тең курс үшін шындығында курс тұрақты ... ... ... орталық мәніне өте жоқ уақыт кезіндегі ... ... ... ... ... тұтынушы баға индексі – ТБИ,
көтерме баға ... ... ВНП ... ... Оның ... ... мен ... деп таңдалған жылмен салыстырмалы түрде ағымдағы
жылға осы бағаның салыстырмалы қозғалысын ... ... ... ... ... негізінде болжау екі елдегі құнсыздану қарқынының ара-
қатынасы негізінде келер ... ... ... ... СМТ ... ... бағалы коэфициенті шетелдегі
құнсыздану қарқынына ... ... ... ...... ... курстың бағалы коэфициенттеріне керісінше болып табылады
- өз еліндегі қарқынға шетелдегі құнсыздану қарқынына қатысты екенін ... қиын ... ... айтарымыз СМТ теориясы егер шын мәніндегі валюталық
курс уақыт ағымымен өзгермесе, онда іске асады. Егер ... ... ... гөрі ... ... онда СМТ ... негіздегі
болжам бойынша валюталық курс ағымдағы жылы негізгі жылдағыдан гөрі төмен
болады.
Келесі экономикалық ... ... ... ... курсқа
пайыздың төлемақының әсері теориясы болып табылады.
Валюталық курсқа пайыздық төлемақы теориясының ... елде ... ... ... ... ... сол ... нарығы толық баланс жағдайына түседі, шет елге және елдің ішкі
белсенділігіне салғанда валюталық курстың ... ... бір ғана ... ... ... ... ... инвесторлар үшін қай елдің
белсенділігінде өзінің жинаған қорын ұстаса да бәрі бір.
Пайыздық ... ... ... тең деп ... бір ... ... ... таыс беретін шетелге және елдің
ішіндегі пайыздық төлемақы деңгейі.
Егер қаржылық белсенділердің халықаралық ілгерілінуіне қама ... ... ... ... ... ақы ... жоғары төлемақылы елге екі
елдегі пайыздық деңгей теңгермейінше ауыстырыла береді. Яғни, бір ... ... ... ... ... ... тауар құнының
біртекті бағасы заңы негізіндегі жағдай ... ... ... ... ... тепе-теңдігі теориясы валюталық курстың анықтамасының
негізі ретінде болашақта толық болмас еді. Егер құнсыздануды есепке алған
болсақ жалпы ... ... ... жайт ... ... ылғи да өзіне болуы мүмкін. Құнсыздану ... ... ... ... берілген несие бойынша дұрыс нәтижеде болады. Инвесторлар
қай елге және қай ... ... ... ... ... ... жақсы
пайыздық үстеме алу үшін, осы ... ... ... ... Инвесторларды нақты пайыздық төлемақы қызықтыратыны белгілі – банк
жариялаған номиналды пайыздық төлемақы, ... ... ... Ең ... ... ... мен ... қарқыны арасындағы
байланысты нақты сипаттаған И.Фишер болатын.
Құнсызданудың болжамды деңгейінің өсуі ... ... ... ... және ... болжамды құнсызданудың
деңгейінің төмендеуі пайыздық төлемақы деңгейінің төмендеуіне әкелетінін
И.Фишер дәлелдеген. Бір елге қатысты осы ... ... ... әсері
деп айтады.
Осы заңдылықты Фишердің күшті әсері деп атайды. ... ... ... мен СПМ салыстырмалығы туралы білімді пайдалана
отырып, ... ... ... заңдылығын анықтауға болады. Бір
жағынан, СМП салыстырмалы теориясына сәйкес екі ... ... ... ... ... осы елдердегі салыстырмалы құнсыздану
өзгерісіне пропорционал. ... ... екі ... валюта арасындағы
айырсбастау курсының өзгеруі осы елдердегі пайыздық төлемақы айырмасына
теңеседі. Осы ... бір ... ... ... ... әсерін
дамытатын оның бастапқы талқылауындағы валюталық курстың өзгеру заңдылығын
белгілеуге болады.
Фишердің ... ...... ... ... өзгеруі ұзақ
мерзімді пермективада екі елдің арасындағы ... ... ... бойынша статистикалық мәліметтер нақтылы түрде ... ... ... ... ... ... ... тиімді.
Нақтылы пайыздық төлемақы құнсыздануға қосымша шынайы пайыздық төлемақыға
тең екені белгілі:
Сонда:
(4)
- кері баға ... ... ... ... ... ... кері баға ... бойынша негізгі жылдық валюталық курс;
- бірлікке шаққандағы ... ... ... ... ... бірлікке шаққандағы шетелдегі нақты пайыздық төлемақы;
- бірлікке шаққандағы елдің ішкі нақтылы пайыздық төлемақысы;
- бірлікке шаққандағы шетелдегі нақтылы ... ... ... ... елдің ішіндегі құнсыздану;
- бірлікке шаққандағы шетелдегі құнсыздану.
Пайыздық төлемақы дейгейінде өзгеру валюталық курстың ... ... ... ... ... пайыздық төлемақы екі түрлі
себеппен өзгеруі ... ... ... ... ... ... екіншіден, құнсыздандыру әрекетінің ... ... ... ... өзгертуге әкелетін компоненттерге
байланысты ұлттық валюта курсы не өседі, не түседі.
Нақтылы ... ... өсуі ... ... ... ... ... валюта курсының өсуіне әкеледі.
Нақтылы пайыздық төлемақының өсуі құнсыздану әрекетінің өсуінің
кесірінен ... ... ... ... әкеп соғады.
Бұл теорияға реттеуші параметр ретінде пайыздық төлемақы көрсетіледі.
Пайыздық төлемақы және соған сәйкес валюта курсының ... ... ... дисконтты саясатты жатқыза аламыз. Дисконтты саясат тура ... ... ... Оның мәні ... орталық банкінің пайыздық
төлемақыларды жанама ақша – ... ... ... ... ... ... курстың ақшалық теориясы валюталық курсты валютаға ... ... ... етіп ... ... ... ... валюталық курс
екі қиыстық белгілі қиысқан нүктесінде белгіленеді. Фишердің ... ... ... төлемақы тепе-теңдік шарты есебімен ақшалық қатыс
формуласы мына түрде беріледі:
(5)
Еdf – ... ... ...... ... ақша ... ... ақша ұсынысы;
Yd – депозиттердің ел ішіндегі табысы;
Yf – депозиттердің шетелдегі табысы;
Валюталық ... ақша ... СМП ... ... ... ... ... аңғару қиын емес. Әрине, онда СМП теориясының
барлық қателіктері бар. Мұның үстіне тағы да таза ақшалық қасиеттің ... ол бір ... ... ... ... жүрісін
жеңілдетеді, ал екінші жағынан, оны қиындатады, өйткені, бағалық теорияда
нақтылы есепке алынған басқа ... ... ... барысындағы белгіленген кемшіліктер экономисттерді ... ... оны ... салу ... ... жұмылдырады. Осылайша
валюталық курстың жалпы теориясы пайда болды. Осы ... ... ... және ... ... ... ... және М.Обстервелд арқылы ұсынылды. Олар сатып алу мүмкіншілігінің
тепе-теңдігінің ... ... ... дамытты: СМП теориясында
қалыптастырылған абсолютті тең тұтынушы себептері әрқилы, бірақ әр ел ... ... ... ... Бұл теорияны қалыптастырушылар үшін СМП
теориясының нақтылы валюталық курсын қайта құруға мүмкіндік берді. ... ... ... ... ... ... бас тартпайды, олар тек оны
шынайы есеп жолымен келесі ... ... ... ... ... – нақтылы валюта курсы;
Er – шынайы валюта ...... ... себетінің бағасы;
Pd – елдің ішіндегі тұтынушы себетінің бағасы.
Енді алдында қарастырылған ақшалық теорияның ... (6) ... ... ... ... шығарушылар валюта курсына әсер ... ... ... есепке алуға тырысты. Курсты есептеп шығару ... ... ... болады:
– шынайы түрде көрінген нақтылы валюта курсы есетеледі;
– ақша ... ... ... ... тұтынушы себетінің бағасы
есептен шығарылады;
– ақшалық ... ... ... валюталық курс анықталады;
– пайыздық төлемақы тепе-теңдігінің соделі құралады.
Тек ақшалық факторларды ғана ... ... ... негізгі
қателікті – валюталық бірліктің параметрлерін анықтауға қажетті валюталық
курстың жүйелік орташалану мүмкінсіздігін жоймайды.
Бірдейлік теңестіру жүйесіне ... ... ... ... ашық күйде қалады.
Валюта курсы негізгі құнынан валютаны сұраныс пен тапсырыстың әсерінен
валюталық ... алу ... ... ... пен ... яғни валюталық курстардың динамикасы түрлі факторларға
байланысты. Олардың ... ... және ... факторларды бөліп
атауға болады.
Конъюктурлы факторлардың ... ... өте ... ... ... бойынша анықтауға болады. ... ... ... ... сыртқы саяси жағдайлармен, ішкі саясаттағы
өзгерістермен, ... ... ... ажиотажды, еліртпе сөздермен,
валюта курсының келешектегі өзгерістеріне қатысты болжаулармен байланысты.
Сонымен, мемлекеттік шығындардың көтерілуі нәтижесінде ... ... өсуі ... валютаның құнсыздануына әкеп соғуы мүмкін.
Қоғамдық және жеке бастың психологиясы барлық экономикалық ... ... ... көрсеткіштерге, оның ішінде валюта курсына үлкен
әсерін тигізеді. ... ... ... ... ... ... мүмкін
жағдайдағы тұрақты қандай да бір қоғамдық сананың қалыптасуын ең ... ... ... Бұл ... ... ... ... мен
финансисттердің, орталық банктердің өкілдерінің және қаржы министрлерінің
айтуымен, басылым беттеріндегі ақпаратпен, т.б. ... ... ... ... ... айтуға болады:
Құнсыздану қарқыны мен ақшалай бірліктерді сатып алу мүмкіндігі валюта
курсы мен құнсыздану арасындағы тығыз байланыс, егер ... ұзақ ... және ... ... ... ... мерзімді бақылаулар мен
шектелгенде күшейе түсті. Елдегі құнсыздану қарқыны ... ... ... оның ... курсы төмен. Бұл жерде ... ... ... ... алмай отырмыз. Елдегі ақшаның құнсыздануы құлдырау ... ... ... ... ... ... тенденциясы мен сатып алу
мүмкіндігінің төмендеуіне айқатады. Валюта курсының ... ... ... ... ... ... ... үлкен
көлемдегі байланыстағы елдер де айрықша көрінеді. Өйткені, құнсызданудың
салыстармалы қарқыны мен ... ... ... ... ... ... баға ... курстың есебінде көрініс береді.
2. Елдің төлеу мүмкіншілігі балансының жағдайы. Валюта курсына
сауда балансы, ал кеңірек ...... ... ... ... әсер ... ... балансының жетіспеушілігі туралы ақпарат отандық
валютаның төмендеуіне әкеліп ... ... ... ... сұраныс
артады. Сонымен қатар, бір қарағанда даусыз көрінетін жағдайда ... ... ... ... ... ... ... Егер сауда балансының жетіспеушілігі валютасы әлемдік мәртебесі ие
елге ойысса, онда ол осы валютаның ... ... ... ... оған ... сұранысты тек сыртқы сауданың қатысушылары ... ... ... ... ... ... ... деңгейге
көтерілген жағымсыз сыртқы сауда балансының, егер оған ... ... ... оның ішінде жекелеген ... ... ... ... мөлшерінен асып кетсе, ел ... де ... ... ... және ... ... ... теориясында да, тәжірибесінде де құнсыздануды
реттеу мәселесі маңызды орын алады. Өйткені, құнсыздану көрсеткіштері ... ... ... ... ... күйін бағалау үшін айрықша
индикаторлары болып ... ... ... ... операцияларын
құрайтын құнсыздану маңызды элементтерінің бірі ... ... ... ... ... ... атап айтарлықтай,
оның барлық негізгі элементтерін тану мен зерттеу танылады. Жалпы тұтас
күйінде ... ... ... ... ... ... болмайтын қызмет пен тауар өнімдерінің түрлерін ұлттық ... ... ... бөлініспен және өздерінің көрінісін
ақшаның құнсыздануы мен бағаның өсуін ен табатын экономикадағы тұрақты және
берік ... ... болу ... ... ... Жинақтаушы
құнсыздану потенциалы өзінің сапалық және ... ... ие ... ... ... ... динамикасы мен бағаға құнсыздану қысымын
көрсетуі мүмкін.
Құнсыздану қарқынынан қалуы немесе алға асып ... де ... ... ... ... мен ... ақша ... жақтан әрекет
етуші монетарлы факторлармен, сондай-ақ монетарлық емес факторлармен де
анықталады. Құнсыздануымен күрес және ... ғана ... ... ... ... аспектілерімен басқару мен қысқартуға бағытталған
ақша-несие саясатын жүргізу шынайы теңге курсының динамикасында ... ... мен ... ... ... ... әкеп соғатын
болады.
Құнсыздану мәселелеріне көптеген отандық және шетелдік оқымысты-
экономисттердің зеттеулері арналған. ... аясы кең: бұл ... ... ... ... ... толтырған каналдары ретінде
құнсыздану туралы көріністен бастап, баға индексінің жалпы өсуінің ... ... ... ... валюта мен тауарға қатынас бойынша ақшаның
құнсыздануын білдіреді.
Толық түсінік ... ... ... ... ... ... ақшалық емес факторларын туындататын
басты себептер (экономикалық саясат, мекеменің монополизациясы);
2. шаруашылық айналымның ақшадағы ... ... ... шығыны;
3. мәні – валюта курсының төмендеуі мен ... өсуі ... ... ... ... – тұрғындардың басқа бекітілген
табысы мен еңбек ақы төлемін ... ... ... ... ... байлық және ұлттық табысты қайта қарау.
Құнсызданудың келесі фомасы мен түрлері ажыратылады.
Көрініс беру дәрежесі бойынша: гиперинфляция, сығырмалы, ... ... ... сыртқы факторлар әсерімен бағаның
өзгеруі ... ақша ... ... күрт ... ... ... өсуі түріндегі құбылыс түсіндіріледі.
Гиперинфляция – бағаның жоғары қарқынды ... ... Ол ... ... ... – бұл ... ... жататын
құбылыс, сондықтан оның шектетілуі үшін кәдімгі инфляциядан гөрі ... ... ... ... ... қалыпты экономикалық дамуға біршама зиянсыз және
толығымен сәйкес мойындалады. Оның ... ... ... ... ... ... қарауда түрлі бүліністерге әкеледі.
Туындау әдістері бойынша: сұраныс құнсыздануы, ұсыныс ... ... ... бөлінеді.
Сұраныс инфляциясы ақшалық фактормен көрінеді:
1. Экономикалық милитаризациясы және әскери шығындардың өсуі. Әскери
техника азаматтық салаларда пайдалану үшін аз-маз ... ... ... оған ... ... ... ... көңіл аударуға артық
факторға айналады.
2. Мемлекеттік қарыздың жетіспеушілігі және ішкі ... ... ... ... ... ... ... іздеу қажеттілігін
тудырады: үкіметтің мемлекеттік ... ... ... орталық
банкімен банкнот эмиссия (бағалы қағаздар мен қағаз ақшалар шығару).
3. ... ... етек ... ... қызмет аясының, сондай-ақ
қолма-қол – ақшалық массаның көңіл аудару жылдамдығының кеңеюі.
4. Импорттаушы инфляция – бұл ... ... ... ... ... алу кезінде тауар айналымының жоғары қажеттілігімен ұлттық
валютаны эмиссиялау.
Сыртқы құнсыздану ... ... ... ... ... ... ... көтеретін ақшалық бірліктің валюталық
курсының көтерілуі болуы мүмкін.
Құнсыздануға сырттан әсер етуші ... тип – ... ... ... ... немесе ағымдағы операция бойынша төлемақы
балансының тұрақты және ірі сальдосы (кіріс пен шығыс ... ... ... ... тыс ... ... ... ауыр өнеркәсіпке шектен тыс инвестициясы.
Шығын құнсыздануы баға жасау ... ... емес ... әсер ... ... ... компаниялармен бекітілген бағаға өзгеруі мен қалыптасуы
кезіндегі ... ... ірі ... ... ... Дағдарыс пен өндірудің жалпы жағдайымен туындаған өндірістің құлауы мен
еңбектің өндірушілігің өсімінің төмендеуі.
3. Өнімнің бірлікке шаққандағы еңбек ақы мөлшерінің және ... ... ... ... ... ... ... энерготасушылардың кұрт
қымбаттауымен байланысты энергетикалық дағдарыс.
Ұсыныс инфляциясы өндірістік ресурстар толықтай қолданбай қалғанда
өнімнің шығынының ... ... ... ... ... ... экономикалық реформалардың белсенді
кезеңінің ерекшелігі көптеген экономикалық нәрселердің шиеленісі болғанымен
тұжырымдалады. Бұл шынайы экономика секторының ... ... ... Мұны әсіресе қожайындық етуші субъектілер арасынан орасан суммада
ақы төлемдеуінен көреміз. Елдің ішкі және ... ... ... ... ... ... ... қауымдастықтың құрамды
бөлігі бола отырып, соңғы жылдары 1997 ж. күзде байқалған және басқа да ... ... ... ... ... кері ... ... Азия елдеріндегі қаржылық тоқырау – тоқыраудың ерекше
түрі. Ол ... ... ... ... ... ... ... отырып,
индустиалды дамушы болған көптеген ертеректегі аграрлы елдер, ... ... ... ұзақ ... бойы ... ... ... 90-жылдардың бірінші жартысынан бастап, ресми валюталық қордың
жылдам өсу қарқынын ... ... ... ... Жапония да
кіреді, ол жақында ғана химиялық өндірістің кейбір саласында ғана байланыс,
тасымал және қызмет көрсету ... ... ... ... ... алдына шыққан әлемдік алпауыттардың бірі. Сондай-ақ Оңтүстік-Шығыс
Азияға өзінің экономикалық потенциалын арттырушы ҚХР ... Оның ... ... ... ... онымен бірге ҚХР алтынвалюталық қоры
200 млрд. АҚШ долларына жетті. Қаржылық тоқырау ... ... ... ... девальвациясынан басталады. 1997 ж. күзде
күйзеліс жағдай ... ... да ... ... ... ақшалық
бірлігі сусығандай төмендеп кетті. Сосын ... да ... ... ... курстары құлай бастады. Өйткені валюта рыногы ... ... ... күйзеліс жағдай бағалы қағаздар рыногында ... ... ... бар ... ... ... ... аластату
керек:
– валюта курсының көтерме қолдануы мен ... ... ... ... ... ... өзіндік тәжірибеден сабақ: бұл курс ашық экономикада
жиі басқы баға аталады, – инфляциямен күреске пайдалану ... ... өте ... ... ... ... елдерде байқалмаған бейортадоксалды
валюталық тоқыраудың келгенін көрсетуші Оңтүстік-Шығыс Азия
елдерінің тәжірибесінен сабақ, бірақ несие мен ... ... ... ... ... ... жеке банктер мен
компаниялардың шамасы келмегендіктен ... ... ... де кенеттен болуы мүмкін.
Антиқұнсыздану саясаты ... ... мен ... ... ... күреске бағытталған экономиканы мемлекеттік реттеу
бойынша шаралар жиынтығын ... ... осы ... ... ... екі
жолы пайдаланылады:
– Салықтар мен қаржы-несие механизмі арқылы ... ... ... түрі ... сұранысты реттеу саясаты. Бұл саясаттық салдары
экономикалық өсудің бәсеңдеуі және ... ... оны ... ... ... ... ... тоқырау кезеңдері болып табылады;
– еңбек ақы мөлшерінің өсуінің шегін белгілейтін жолмен және бағаны
қатар бақылау түріндегі ... ... ... ... ... антиқұнсыздану саясатының
нұсқауларын таңдау қажет:
– сұранысты қадағалау саясаты;
– табыстар саясаты;
– аралас нұсқа.
Антиқұнсыздану саясаты қазіргі заманғы ... ... ... ... ... ... барлық саласын қозғау қажет.
Қаржы-несие саясаты тәрізді құнсыздану таргенттеуінің құрылымдық
теоретикалық негіздері ... ... ... ... ... – Ян ... ... қаланды. Оның жетістіктері қатарына қаржы-
несие саясатының моделін құрау принциптері мен ... ... ... ... алғаш рет «қаржы-несие саясатының мақсаты» (monetary policy
target) терминін енгізді. Оның ... ол ... ... ... target ... ... ... құралдарының мәнін таңдау
жолымен қаржы-несие саясаты тырысуы қажет ... ... ... түсінді. Тинберген «экономикалық саясат теориясында» мақсаттың
санына тең ... ... ... санының қажеттілігін көрсетті
Тинбергеннің тұжырымына сәйкес ақша-несие саясаты үзілістік мақсатық
иерархиямен ... ... ... – аралық мақсат – тактикалық
мақсаттар – орталық банктің ... ... ... ... ... бір ... – қаржы-несие
саясатының соңғы мақсатын шешуге арналған. Алтын стандарт дәуірінің ақырғы
мақсаты белгілеп қойылған валюталық курсты ... ... ... ... банк туралы заңдардағы жүйенің ақырғы мәні ретінде
«ұлттық ақшалай бірліктің ішкі және ... ... ... ... және ... ... саналды. Толқымалы айырбастау курсына
ауысуымен белгіленген теңдікті ... қалу ... ... түрде жойылды
және ақырғы мақсаты ретінде бағалық тұрақтылық ... ... ... әдебиетте шешімді қабылдауда агенттер есепке алмайтын бағаның
біршама өсуі түсініледі. Шындығында ... ... ... ... ... ... себептерге орай, орталық банктер нөлдік
құнсыздануға бағытталмайды. ... ... баға ... ұзақ ... ... ... ... өсуінің қаншалықты
біршама оң мәнін, сондайлық ... ... ... ... ... ... үшін орталық банктің саясатының аралық
мақсаты ретінде ... ... ... ... Қаржы-несие саясатының нақтылы зәкірі ішкі ... ... ... ... ... Оның ... қызметтеріне
қоятын сауалға екі жауап бар:
Біріншіден, ол бағалық тұрақтылықты ұстап тұруға мүмкіндік береді,
өйткені сол ... ... тосу ... ... ... ... ... тәртібін қамтамасыз
етеді, соның нәтижесінде «уақытша келіспеушілік мәселесі» деп аталатын
жоғалады.
Бірінші кезекте таргеттеу ... мен ... ... ... қалай
қатынасатынын белгілеу қажет. Қаржы-несие саясаты қандай да бір режимде
таргеттеу қандай ... ... орай ... ... ... ... ... терминінен экономикалық жүйенің функциялану
режимі түсіндіріледі: мақсатқа жету немесе қандай да бір іске ... ... ... міндетті принциптердің байланысты жиыны.
Экономикалық математикалық модельдеуге сай, ... ... ... ... ... бірнеше режимі бөліп
қаралады. ... ... ... саясатының тапсырушы режимі,
параметрі болып, ... ... ... таргеттеу саясаты көрініс
береді.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... жол береді. Ақшалық таргеттеудің
этолоны болып, кемістік Бундесбанк жүргізетін саясат саналады. Алайда 1975
ж. мен 1998 ж. ... ... банк тек 54(-да ғана ... ... ... ... ... жетудің орташа сәтті үлесі он жылда
88( ... ... ... ... әдісінде операциялық мақсаттар
басты орын алады.
Оларды басқару экономикаға орталық банк ... әсер ... ... сонар трансмиссиондық тізбекте бірінші кезеңі болып саналады. Орталық
банк ақшалық эмиссияға монопольды құқыққа ие бола отырып, ішкі несие, ... ... ... қорлар тәрізді компоненттер немесе ақшалық
база, қысқамерзімдік пайыздық өлшемдерді қадағалай алады.
Опреациялық мақсаттар құбылмалы ақша-несие саясатының ... ... ... ... бір ... ... ... немесе
индикативті құбылмалы мақсаттар, екінші жағынан; орталық банктің әдістері
жанасады.
Опреациялық ... ... ... саясаты режимімен беріледі,
ал операциялық мақсаттар өз кезегінде ... ... ... ... ... Барлық құралдар түрлі экономикалық
құбылмалыны таргеттеуге ... ... ... жиыны ұлттық қаржылық жүйенің дамыған ... ... ... ... ... мақсатқа өз таңдауларын
қойғанына қарай анықталады.
Қаржы-несие саясатының жүзеге асуы ... ... ... ... ... ... рыноктың қадағалауға жерінуі
мүмкін.
Бірінші жағдайда ол жанама құралдарға, екіншіде – ... тура ... иек ... (direct ... термині қаржы-несие саясатының операциялық
мақсаты мен құралдары арасындағы тікелей ... ... банк тура ... ... ... рыноктық конъюнктураның
өзгеруі арқылы жанама түрдегі операциялық ... ... ... әсер
етуге мүмкіндік беретін уақытта, сапалық құбылмалы не саналық ... ... ... ... ... ... ... немесе тура несиелер (credit ceiling), пайыздық
мөлшерлерге бақылау (interest rate control) жатады. ... ... ... ... қор ... және ... ... опреацияларын байқатады.
1980 ж. соңынан бастап, ондаған өндірістік дамыған елдер құнсызданған
таргеттеуге көшуге шешім қабыладады. ... мен жаңа ... ... сосын олардың қатарына Ұлыбритания, ... ... ... ... ... 1999 жылдан бастап, ... ... ... банк ... ... банктерін таңдауға белгіленген валюта курсын ұстап
тұру немесе ақшалық агреграттарды таргеттеудің сәтсіз тәжірибесі 1980 ... ... ... ... ... ... болған құнсыздану
қарқынын қысқарту үшін ... еді. ... ... ... ... ... ... қалған мемлекеттер өздерінің құнсыздану
қарқыны салыстырмалы төмен ... ... ... ... үлгі ... Дамушы елдерге келсек, онда биліктегілер не себепті
қаржы-несие саясатын алып тастауға шешім ... үш ... ... ... ... ... ... курстың негізінде тұрақты
бағдарламалық эволюция, ақшалық таргеттеудің әсерлігін жоғалту.
2002 жылға қарай құнсызданудың таргеттелуі 9 ... евро ... ... елге және екі ... ... бар елге ауысты. Бұл өзіне
құнсызданудың мақсаттық бейімделуін ... ... ... ... ... АҚШ та ... қалған төрт елді санамағандағы жайт.
Құнсызданудың таргеттеуіне жақын уақытта тағы бір ... ... ... деп ... мемлекеттерінің арасынан құнсызданудың таргеттеуіне алғашқы болып
Қазақстан ауысты. ҚР ... ... ... 2001 жылы ... режимінің жоспарланушы өзгерістері туралы жариялады. 2002 ж.
бастап қаржы-несие ... ... жыл ... ... үш жыл
бұрын Ұлттық банк арқылы анықталады.
«2002-2004 жж ҚР Ұлттық Банкінің қаржы-несиелік саясатының ... ... ... ... мақсаттық көрсеткіштерге шетелдік
резервтерге және ақшалық негіз бойынша мақсаттық көрсеткіштерден біртіндеп
қайтуды ... ... ... ... дайындық жүріп жатыр.
Құнсызданған таргеттеу елдері ақшалық таргеттеудің жолын ұстаушы
елдермен ... ... ... ... айқын басымдылықты
байқатады. Құнсызданудың таргеттеуін жеткізуші басымдылық қаржы-несие
саясатының ... ... ... ... үш ... ... ... әсер етуге мүмкіндік беретін банктік
жүйенің резервісінің ... ... үшін ... ... ... ... рет 1951 ж. ... арқылы ұсынылды, ал
сосын 1988 ж. ... және ... ... ... ... Оның мәні ... банк резервтердің ауқымын азайта ... ... ... ... ұсынуға қысқартуға мәжбүр етеді.
Банктік несиелерге белгілі ... ... және ... ... ете ... фирмалар мен үй шаруашылықтарына
өздерінің шығындарын кесуден басқа ешнәрсе қалмайды.
Ақшалық ... 1955 ж. ... ... ... ... ... ұсынған еді. Мелтцердің айтуына сәйкес, портфельді
белсенділер субституттар ретінде ... ... ... ... ... ... салыстырмалы баға мен жинақтаушы белсенділердің
құрылымдарын түзетуге әкеледі, ақырғы есепте бұл экономикалық ... ... ... ... монетаристік каналда айрықша рөл
атқармайды, өзгерудің ... ... ... ... ... ... де, ... канал макроэкономикалық модел деңгейінде
толыққанды ретінде мойындалмайды, оны спецификалық сараптауда ... ... 1990 ж. ... ... ... ... мөлшер
жағдайында.
Сонымен, валюта курсының каналы ашық экономикада қаржы-несие саясатының
моделінің өзектік элементі болып табылады Оның ... ... ... ... ... қатынасқан.
Орталық банк ішкі пайыздық төлемақыны шетелдікке қатысы ... ... ... ... ... ... ... Жергілікті
валютаның қатаңдануы жинақтық ұраныс пен таза ... ... ... ... ... ... ... қабілеттілігі келесі
жағдайларда төмендейді:
– банктік жүйенің дамымауы;
– банктік депозиттерге инвестициялық альтернативтерде.
... ... ... әсіресе қысқамерзімдік капиталдар
рыногында;
– электронды ақшаларды қосқандағы жаңа төлеу әдістерінің таралуы;
– валюталық орнын ... ... ... ... ... ... ... еларалық орын
басушылығында.
Құнсыздану таргеттенуінде трансмиссияның басқа да ... ... ... тура ... ... ... белсенділердің
каналы, қаржылық акселератордың каналы, валюта курсының ... ... тосу ... ... ... ... ... резервтері
емес, пайыздық төлемақылар қадағаланады. Пайыздық төлемақының каналының
бастапқы идеясы өте ... ... ... дәрежесінде нақтылы
пайыздық төлемақының көбеюі шынайы ... мен ... ... ... өсуіне әкеледі. Ресурстардың қымбаттауы өз кезегінде
инвестиция мен тұтыну ауқымын қысқартады. Жақсы тұрмыс ... ... ... өзгеруі ұзақ мерзімдік қаржылық белсенділерді
бағалыққа әсер етеді, оның өсуі ... ... және ... ... ... ... ... егер пайыздық
төлемақының түзетілуі қаржылық келісімдерді қамтамасыз ету ... ... іске ... ... төлемақының өсуі қамтамасыз етудің бағасыз
дамуына және шығының шеттен алып пайдалануының ... ал оның ...... алып пайдаланудың төмендеуіне әкеледі.
Сонымен, құнсыздануды тосу каналы орталық банкке экономикалық
агенттердің ... ... әсер ... ... саясаттың
құнсызданушы бейімділігінің өзгеруі арқылы мүмкіндік береді. Бұл канал,
ақшалық ұсынысты ... ... ... ... болмайды,
өйткені ақшалық агрегаттар туралы ақпарат бағаны болжау көзқарасы ... үшін ... ... ... ... ... ... саясатының операциялық мақсаты есебінде
пайыздық төлемақы бірнеше жағдайларда тиімді болатынын атап айтуға болады:
... ... ... ашық дамыған қаржылық жүйе
құрылды;
– мекеме қызметінің кеңеюі көбінесе сыртқы инвестициялық ... ... ... ел ... ... ... ... балансының капиталының қозғалысы есебі бойынша үлкен
шектеулер болмайды.
Құнсыздану таргеттеуі бар елдерде күту ... ... ... ... ... ... Өткен онжылдықта көрсеткендей, құнсыздану таргеттеу
елдері қысқа мерзімде құнсызданудың сәтті ... қол ... ... ... ... ... ... 8-ден 2%-ға дейін
қысқарады. Рыноктың кез-келген ... ... ... ... ... жауапкершілік алатын құнсыздану бейімделу туралы
бекітілген.
Алдағы құнсызданудың нақтылығы ... ... ... ... ... ... қысқартады. Мұның бәрі экономикалық шешімдерді
қабылдаудың әсерін көбейтеді. ... ... ... ... ВВП
өсуінің орташа мәні ақшалық таргеттеу ... ... асып ... ... 5-6% ... ... ... сәйкес,
құнсыздану таргеттеу елдерінде бос болмаушылықтың жоғары деңгейі байқалады.
ОЭСР мемлекеттер-мүшелерінде құнсыздану таргеттеуін енгізу ... ... ... көрсетті.
Теоретикалық деңгейде құнсыздану тарегттеуінің кемшіліктері арасынан
екі маңыздысын атап кетуге болады. ... МВФ ... ... ... ... ... ... таргеттеуі барысында
орталық банк бағалық динамикадан басқа ешнәрсе ойландырмайтын ... ... Бұл ... ... ... үшін ... алайда орташа және
ұзақ мерзімдік кезең үшін орталық банк бағаның белгілі өсуін ... ... да ... макроэкономикалыққа көңіл бөледі. Қисық Филлипс
арқылы ол жұмыссыздыққа, ал Оукен Заңы арқылы нақтылы ВВП-ке әсер етеді.
2 ҚР ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ҚР ... Банкінің қазіргі кезеңдегі ақша-несие саясаты
2004 жылда макроэкономикалық тұрақтылық болды, ... ... ... болуымен бірге экономиканың жоғарғы темпін ұстауға
әрекет жасады. Тұтынушылық сұраныстың және ... ... ... ... ... өсімі бұл инфляцияның тұрақты
деңгейінде сақталуына әсер етеді.
1-кестеден көргендей ... ... ... ... ... ... емес ... төмендеді, қызметтерге бағалар баяғыдай қалды.
|Көрсеткіш |2000ж. |2001ж. |2002ж. |2003ж. |2004ж. |2005ж. ... |109,8 |106,4 |106,6 |106,8 |106,7 |103,5 ... ... | | | | | ... | | | | | | ... |112,6 |108,8 |107,1 |107,1 |107,4 |104,6 ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... емес |106,1 |104,5 |106,3 |106,9 |106,2 |102,1 ... | | | | | | ... ... |107,1 |103,5 |105, |105,9 |105,9 |102,8 ... | | | | | | |
1 ... ... ... статистикалық бюллетені
Осы шарттарда қадағалау функцияларының ҚР қаржылық нарықты және
қаржылық ұйымдарды ... және ... ... ... ... ... 2004 ... басталған бағалардың тұрақтылығы. Соңғы
жылдардағы инфляция жоғарғы емес тұрақты ... 6-7% жыл ... 2004 ... ... инфляция 6,7% құрады. Орта жылдық инфляция
индикативті көрсеткіштер шеңберінде 6,9% құрады, оның деңгейі соңғы ... ... ... ... сурет. Инфляцияның динамикасы
2004 жылдың инфляциялық динамикасындағы екі моментті сипаттауға болады.
Біріншіден, тұтынушылық тауарлардың және қызметтерінің бүкіл топтары
бойынша ... ... бір ... ... Алдыңғы жылдарға қарағанда
тұтынушылық бағалардың өсімі тек бөлек тауарлық позициялары бойынша (шошқа
еті, жұмыртқа), және Қазақстанның ... ... ... бөлек
тұрғы-коммуналды қызметтердің түрлеріне).
Екіншіден, жазғы айларда маусымдық бағалардың төмендеуі болмады.
Алдыңғы ... ... ... ... да, бағалар тұрақты болды.
2004 жылдың тұтынушылық бағаларға ... ... ... ... Халықаралық валюталық қордың мәліметтері бойынша, Brent ... ... ... 2004 ... 38,5% ... ... және ... ішкі бағалардың өсімінде, олар ... ... ... ... ... ... ... өсіміне әкеледі.
Басқа жағынан «импорт» инфляциясын ұстап тұруын қамтамасыз ... ... ... және ... ... бағаларының
төмендеуімен (3,0%).
2004 жылды 2003 жылмен ... ... ... есебін
ескергенде өндіруші – мекемелердің ... ... ... жедел
жоғарлады – 23,8%. Бағалардың негізгі өсімі ... ... ... ... қамтамасыз етілген және өндірістік құралдары, тұтынушылық тауарлар
және қызметтеріндегі өндірістік сипатта 4,7,3,9 және 4,3% ... ... ... ... ... өндірісне бағалардың
жоғарлануы (38,3%), өндеу өндірісі (13,5%) және ... ... ... суды бөлуде (2,5%). 2004 жылда өндірістені бағалардың
өсіміндегі маңызды факторы бұл газ конденсатының 79,3% және ... ... ... ... ... ... ... байланысты түсті
металлдардың отандық өндірушілерінің бағалары 27,9 % көтерілді.
Ауыл шаруашылығында бағалар 4,0% көтерілді, әсірісе мал шаруашылығында
-11,1%. Реалды ... ... ... ... ... өсіміне белгілі әсер етті.
Ақша-несиелік саясаттың құралдары. Инфляция бойынша мақсатқа жету ... ... ... ... ... ... алуы ... жүргізді, соның ішіндегі негізгісі ол ... ... ... ... ... ... ашық ... жүргізу, минималды резервтер талабының механизмі. Ақшалық
базаның деңгейі оперативті ... ... ... Ұлттық Банк реалды айтылымды өзінің негізгі ... ... әсер ... ... ... саясаты, алдыңғы жылдарға сипаттас,
инфляцияның төмендемеу жағдайында оны ... ... да ... ... соңына қарай ұстанылды: қарай қаржыландырудың ресми қойылымы
(7%) минималды резервтер талабының нормативі (6%) 2004 ... ... ... ресми ставкалар әр түрге бағытталған динамикасы болды. ... ... 4,5- нан 3,5% ... ... егер ... ... бір уақытта ұлғаюы +/-/ 150 б.п.+/- 200 б.п. дейін, ал қазаннан
желтоқсанға дейін ... ... ... 4,25% ... Егер ... ... ... +/- 200 б.п. «овернайт» қарыздары бойынша ресми
ставкасы 8,0-дейін 8,5 % дейін ұлғайды.
Инфляцияның өсім темпін ұстау үшін 2004 ... ... ... ... ... ... әсерін күшейтуі үшін шаралар
қолданылған. Қайта қаржыландырудың ... ... ... үшін
векселдерді қайта есепке алуы вексельдік жоғарлатуы үшін ... ... ... ... ... ... ... қайтарымдылықты стерилизациялауы Ұлттық Банкінің негізгі құралы
ретінде қысқа мерзімдік қойылымдар қалды.
Ұлттық банк жыл ішінде қысқа мерзімді ... 561,8 млрд – ... (2003 ... ... 8,3 % аз). ... ... ІҮ кварталда болды, осының ағымында ... ... ... млрд ... ... 73,8 млрд ... ... -85,9
млрд теңге). Жыл ағымында екінші деңгейлі банктердің ... ... ... ... ... ... ... мерзімді ноталарды шығарудың жоғарғы ... ... ... ... банктің ноттарын төлеуі, сыйақы төлемін қосқанда
374,8 млрд теңгені құрады. Егер қысқа ... ... ... ... 63,9 млрд ... бұл ... нарықта оперативті толықтырумен
байланысты. Нәтижесінде айналыстағы қысқа мерзімді ноттардың ... 2 ... 396,1 млрд ... дейін (дисконтталған баға бойынша).
Қысқа мерзімді ноталар бойынша ... ... 5,07 – ден 3,21 ... ... ... соңға айдағы ортамерзімдік табыс). Қысқа мерзімді
ноталар бойынша дюрация көрсеткіштерінің төмендеуі 2004 жылдың ... ... ... 121 ... ... Жылдың соңына қарай
қысқа мерзімді ноталардың төмендеуі қысқа мерзімді ноталардың ... ... ... бұл ... ... ... байланысты бұл қысқа мерзімді қойылымдар құралдары арқылы
қаржылық нарықтағы ... ... ... ... және ... ... ноталарды қызықтыруын қысқарту құралы ретінде
(2 сурет).
*Дерек көзі. ... ... ... ноттар (жыл соңына). ҚР Ұлттық
Банкінің жылдық есебі 2004ж.
2 сурет. Айналыстағы ноттар
Ұлттық Банктің маңызды түрі бұл ашық нарықтағы операциялар ... ... ... ... ... Банктің бағалы қағаздар порфелінің
үлкен емес көлемімен шектелді.
2004 жылы екінші нарықтағы мемлекеттік бағалы қағаздардың ... ... ... 60,1 % - ға ... 782,4 млрд ... ... Осы операциялар бойынша мерзімі 1,4 күн, табыстылығы – 1,89 %
жылдық (сурет 4).
Қайта ... ... 26,0 млрд ... ... ... 7 күн, ... – 4,95% жылдық.
2004 жылдың ағымында Ұлттық Банк мемлекеттік бағалы қағаздарды ... ... ... ... ... ... ... қайта есепке алу туралы басты
келiсiм болды. 2004 жылы бiрiншi класстi элем ... ... 11 ... 7 ... ... ... ... Ұлттық банктiң қайта
есепке алу үшiн ұсынылған. 2004 жылы ... ... ... 699 ... ... ... қабылдады, (2003 ж. сәйкесiнше 1,5 ... ... ... 4,2 ... ... ... ... ж. соңында Ұлттық банктiң портфелiнде 2,3 млрд. теңгеге вексельдер
болды (2004 ж. 1 қаңтарына 770,7 млн. теңгеге).
2004 ж. Ұлттық банк ... ... ... ... режимiн сақтады,
ол ақшаларға сұраныс және ұсыныстардың бағамының секiлдеуiне байланысты.
2004 ж. ... АҚШ ... ... бекiтiлу тенденциясы жалғасты.
Бағамының секiлдеуiн тұрақтандыру үшiн ... Банк iшкi ... ... ... ... ... Бүкiл 2004 кезең үшiн Ұлттық ... ... таза ... алғанның көлемi 3,6 млрд. АҚШ долларын
құрды. ... ... ... ... ... ... банк ... 1,0 млрд. долларға конвертацияландырды.
Ақша - несиелiк саясаты бойынша iс-шараларды күшейттi, өздерiнiң
негiзгi қойылымдары ... ... ... ... және ақша - ... ... ... бойынша қойылымдардың келiсiмiн фокустық
күшеттi. Ашық нарықтың операциялары ... жаңа ... ... және ... ... ... портфелiн ұлғайтуы туралы шаралар
қабылданды.
Инфляциялық қысымды төмендету үшiн ... банк ... ... ... ... қаталдауы туралы шаралар қабылдауы мүмкiн. Iс ... ол 2005 ... ... ... қайта қаржыландыру қойылымының
жоғарлауы ... ... ... ... ... ... оның бiртiндеп төмендеуi атқарылады.
Ақша - несиелiк саясаттың ... бұл ... ... ресми
қойылымдарына әсер етуiн ... және ... ... ... Егер ... ... ... банктiң шаралары экономиканы
несиелеуi бойынша банктердiң қызметiн активазациялау бойынша тапсырмаларды
шешуге, соның ... ... ... де ... онда
"экономиканың қызып кетпеуi" үшiн қойылымдарды төмендету сұрағы мақсат
ретiнде қойылмайды. Экономикадағы ... ... ... ... және ... ... негiзде қалыптасуы керек.
Артық қайтарымдылық күрделi мәселелерiн төмендету үшiн және ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуына өзгерiстер енгiзедi.
Қаржылық нарықтағы пайыздық қойылымдардыды ... ... ... ... ноталардың мерзiмдерiн едәуiр төмендетуi
күтiледi. Бұл ... ... ... ... ... бұл ... ... банктердiң депозиттерi болады.
Қайтарымдылықты шектеу туралы қарастырылған шараларға қарамастан,
алдыңғы үш жылдары ... ... ... өсiмi бар ... ... сақтауын қамтамасыз етедi.
Ұлттық банкпен шешiмдi қабылдау процесiнiң эффективтiлiгiн жоғарылату
үшiн ақша-несие саясаты бойынша ... ... ... банк өкiлдерiнiң қатысуымен және ... ... ... ... ... және реалды секторлары да.
Ресми қайта қаржыландыру қойылымының реттеушiлiк қасиеттерiн ... ... банк ... ... күтiмдер және инфляцияның
деңгейiне, қарыздар бойынша сұраныс және ұсыныстың, ақшалық ... ... ... ... ... ... қойылымын бекiту және
кезеңдiк қарастыру.
Ақшалық агрегаттар. ... ... ... ... ... ... ... ұлғаюымен сипатталады.
Осы кезеңде ақшалық базаның және айналыстағы қолма-қол ақшалардың
айналыстағы өсiм ... ... 9 жыл үшiн ... ... ал ... ... ... 5 жыл үшiн.
Ұлттық банктiң ақша-несие ... ... ... бiрi ... ... ... болды. 2004 ақшалық база
82,3 пайызға 577,9 млрд. теңгеге дейін ұлғайды. Оның ... ... бұл ... ... таза ... ... едәуiр өсiмi.
Әлемдегi нарықтардағы мұнайға жоғарғы бағаның сақталуы бұл экономикаға
экспортты валюталық түсiмнiң маңызды ... ... ... ... ... алулары өстi бұл iшкi валюталық нарықтағы ... ... оған ... астырды. Мұндай шарттарда Ұлттық ... ... ... ... ... өстi, әлемдiк
нарықтардағы 5 пайыз ағаның өсiмiмен және ... ... ... байланысты. Мұның нәтижесiнде 2004 ж. Ұлттық банктiң таза
халықаралық резервi 87,1 пайызға және 9,3 ... ... ... ... ... ... ... көрсеткiшi болды.
Бiр жағынан Ұлттық банктiң iшкi валюталық нарықтан шетел валютасын
сатып алуы банктердiң қайтарымдылығын ұлғайтуына ... Сол ... ... Ұлттық банк бiр уақытта банктiк жүйедегi ... ... ... ... ... ... арқылы активтi саясатын
жүргiзедi.
Нәтижесiнде, Ұлттық банктiң артық қайтарымдылықты ... ... оның таза ... ... маңызды өсiмiнiң
бөлшегiн нетрализовать етуiне мүмкiн болды.
2004 жылы ағымында ақшалық базаның көп қысымы қаңтарда байқалды, ... ... ... төмендеу себебiнен Ұлттық банктегi үкiмет
шоттар ... ... ... ... ... ... ... ұлғаюы 13,9 пай ыз және желтоқсанда 18,1 пайыз, бұл Ұлттық
анктiң таза ... ... ... ... сол ... ... таза iшкi ... төмендедi.
2004 жылы 1 қаңтардан бастап ақшалық массаның кең ... ... және ... деңгейлi банктердiң шоттарынан ... ... ... ... Сол ... ... массаның динамикасы
депозиттiк ұйымдардың монетарлық шалуы негiзiнде ... ... ... банктiң, екiншi деңгейлi банктердiң және несиелiк ұйымдардың
консалидирленген шолуы ... жылы ... ... өсiмi 68,2 ... 1634,7 млрд. теңгеге
дейiн болды, бұл ... ... ... ... ... Нәтижесiнде экономиканы монетизациялау деңгейi жыл ағымында
21,1-ден 29,5 пайызға ұлғайды бұл экономикадағы соңғы ... үшiн ... ... ... ... және несиелiк ұйымдардың таза сыртқы активтерiнiң
ұлғаюлары да және iшкi активтердiң де ... ... ... ... ... ... таза ... активтерiнiң өсiмi 64,7 пайызға
Ұлттық банктiң алтын - валюттi автиктерiнiң ... ... ... деңгейлi банктердiң таза сыртқы активтерi төмендедi.
2004 жылы экономиканы несиелеу көлемiнiң болып жатқан көлемi ақшалық
массасының ұлғаюының ... ... ... ... ... депозиттiк ұйымдар талабының өсiмi алдыңғы
кезеңдермен салыстырғанда 52,0 пайыз құрады. ... ... iшкi ... жыл iшiнде 71,1 пайыз өстi.
Депозиттiк ұйымдардағы резиденттер ... өсiм ... ... ... ... азуы нәтижесiнде ақшалық масса
құрамында депозиттердiң өлменiң позитивтi ұлғаю тнденциясы сақталды. 2004
жылдың ағымында бұл ... ... 77,6 ... ... өстi.
Ақшалық мультипликатордың мағынасы 3,07-ден 2,83 дейiн төмендедi. Мұнда
өзгерiстi бағалау қиын. Бiр жағынан қолма-қол ақшаны қалау ... ... ... ақшалардың депозиттiк ұйымдардағы
резиденттердiң ... ... 0,33 - тен 0,30 ... ... өзiнiң бас құралдарын депозиттер түрiнде сақталуына көп ... ... ... ... ... яғни Ұлттық банктегi
депозиттiк ұйымдардағы ... ... және ... ... ... ... ... резиденттердiң
депозиттерiне де қатынасы, 0,11-ден, 0,16 дейiн ұлғайады, бұл банктiк
жүйедегi артық қайтарымдылықты ... ... ... ... ... өсiмiмен түсiндiрiледi.
2004 жылы айналыстағы қолмақол ақшалардың өсiмi 56,8 пайыз -дан ... ... ... ұлғайды. Бұл негiзiнен экономикалық өсiмнiң жоғарғы
темпiнiң ... ... бұл ... iшiндегi қолма-қол ақшаға
сұранысты жоғарлатады, халықтың ... және ... ... ... ... ... ... жұмсалатын шығындарды
ұлғайтумен.
Шыныменде 2004 ж. реалды айтылымда 9,4 пайызға өстi, ... ... ... ... айналымның бөлшектiк көлемi реалды - 10,6 пайызға
өстi.
Өз кезегiнде экономикадағы субъектiлердiң iскерлiк активтiлiгiнiң өсiмi
халықтың ақшалық табыстарын және орта ... ... ... ... ж. ... 2003 жылмен ... ... ... ... және ... өсiмi 21,0 және 13,2 пайызды құрады.
2004 жылы орта халық номиналды жалақы 21,7 пайызға өстi.
Халықтың ... ... және ... төлемiнiң өсуi ... ... және ... ... ... өсуiмен, 2004 жылдың қаңтарынан әлеуметтiк төлемдердi ұлғайтумен
және дифференцирлеу негiздегi зейнетақыны ұлғайтуы ... ... ... берi ... ... ... ... басқа 2004
жылы 1 қаңтардан минималды жалақының көлемi 32 ... ... ... 2004 ... ... жылдармен салыстырғанда мемлекеттiң жалақыға
төлеген шығындары 41,3 пайызға, ал әлеуметтiк ... ... ... ... 2004 ж. ... ... ... ұлттық банктiң таза халықаралық
резервтердiң едәуiр ұлғаюымен түсiндiрiледi. Екiншi ... ... ... ... жүргiзуi ақшалық массаның өсiмiне шарт ... ... ... және ... ... өсiмi ... қолма-қол ақшалар өстi.
Алтын валюттi резервтер және ... база ... ... бiртiндеп инфляция бойынша көрсеткiштерге ... ... ... ... ... ... ... банктiң негiзгi
мақсатына сәйкес келедi, ... ... ... ... жолына
ауысу қабылданды.
Ұлттық банктiң инфляциялық таргитерлеуге ауысуына дайындау жоспарында
2000 жылы ақша-несие ... ... ... ... ... жылдан берi "базалық инфляция" индексi есептеледi және ... ... ... ... ... ретiнде трансмиссиялық
механизмнiң моделi болады, бұл инфляция бойынша ... ... ... инфляцияға әсер ететiн ақша-несие саясаты саласындағы
қабылданатын шараларды бағалауы.
Қазiргi уақытта Қазақстанда ... ... ... құрылды.
2004 жылы қыркүйекте Ұлттық банктiң шақыруы бойынша ... ... ... ... ... ... ... ұсыну шеңберiнде Халықаралық валюталық қорының
миссиясының келуi болды. Миссиямен осы ... ҚР ... ... ... ... ... мүшелерiнiң Ұлттық банк, статистика бойынша ҚР
Агенттiгi және коммерциялық банктердiң өкiлдерiнiң кездесулерi нәтижесiнде
есеп ұсынылды, мұнда ... ... ... режимiн енгiзуi
бойынша, атқарылатын шаралар бойынша ұсыныстар ұсынылды. Бұлардың ішіндегі
пайдалы ... ... ... ... ... ... ... арасынан тәуелсіз сыртқы мүшелердің қатысуымен,
ақша-несие саясатының стратегиялық сұрақтарын және ... ... ... ... ... банктің құқықтық өкілеттігі саласында басқарудың
жоғарғы деңгейін произвольді босатудан ... ... ... тек құқықты емес сипатынан немесе қатенің зор
болуы жағдайларынан басқа
- ... ... ... ... ... ... ... соның ішіндегі ҰІО.
Ұлттық Банктің алтын валютті активтері және оны басқару. Алтын ... ... ... ... ... Банктің ішкі алтын
валютті активтері 2005 ж. 1 ... 9,3 ... АҚШ ... ... ... 4,3 ... долларға өсті. Бұлардың ... ... ... активтерінің ұлғаюы әсер етті. 4,2 млрд. доллары және
монетарлық ... ... – 77,6 млн. ... ж. ішкі ... активтердің өсіміне ішкі және сыртқы факторлар
әсер етті. Осылай Қазақстанның валюталық нарығы еркін ... ... оған ... ... ... ... ... қор биржасында жыл ішінде нетто ... ... 3,3 ... ал ... емес ... ... алуы 308,4 млн. долларын құрады.
Ішкі валюталық активтер өсімінің ... ... бұл ... ... ... ... 1,7 ... долларға түсімі. Едәуір сомалар
түсімі мұнай-газ секторының компанияларынан ... ... ... ... ... ... ... жалға беруден 115,0 млн. доллары
саласында.
Сонымен бірге Ұлттық Банк үкіметінің сыртқы қарызы бойынша 1,0 ... ... ... және ... ... 1,0 ... ... сатты.
Қымбат металдардың АҚШ долларымен бағаланғанның активтерінің құндық
өсімі, ... ... ... бағалардың өсімімен байланысты. Алтынға
баға жыл ішінде тройдік унция үшін 417,25 ... 438,00 ... ... ... 5,0%, бұл осы ... активтерін 43,0 млн. долларға
ұлғаюына әкелді.
Ұлттық банк ішкі валюталық нарықта алтынның сатып алуларын 34,7 ... ... банк таза ... ... активтерінің операцияларын жүргізу
нәтижесі бойынша жыл ішінде 4,3 ... ... 9,3 ... ... ... валютті активтерінің портфелін басқару 2004 ж. соңына сыртқы
басқаруға берілген активтердің ... құны ... 429,9 ... ... немесе 2004 ж 31 желтоқсанға дейін сыртқы басқаруда
болған АҚШ – тың ... ... ... ... ... алтын валютті
активтердің жалпы нарықтық құнынан 6%.
2004 ж Ұлттық қордың және алтын валютті активтерінің ... ... жаңа ... ... 3 ... Елчівоч фьючерстертер;
- 3 айлық Елчівоч опциондары;
- корпоративтік облигациялар;
- ипотекалық облигациялар 10 – ... only» ... ... ... ... ... қайтарылған бағалы қағаздар (continues call).
Ұлттық Банк Правлениясының Қаулысы 2004 ж. 27 шілдесінен №115 ... ... ... ... басқаруы бойынша Инвестициялық
стратегияны бекітуі ... жаңа ... ... ... ... 1 ... іске ... Осы стратегияға сәйкес алтын валютті ... ... ... активтердің портфеліне, қысқа мерзімді валюталық
активтердің портфеліне, алтын портфелі және ... ... ... ... ... ... өзгеруін нарықтық
күтімі үшін ... ... ... ... және 2004 ж екінші
жартысынан пайыздық қойылымдар ... ... ... есепке
алынған табыстардың құралдары бойынша табыстардың төмендеуі туралы
толғаныстары. ... жыл ... ... мерзімді алтынвалютті резервтер
портфелін құралдарды ұзақ ... ... ... ішкі ... ... АҚШ ... ... қарамастан, ал ІҮ кварталда
бұл стратегиядағы өзгерістермен бекітілді, бұлар қысқа ... ... ... ... ... ... бұлардың
инвестициясы 70% . АҚШ долларында және 30% - евро және эталон, осылар ... және ... ... ... ... ... ... Осы өзгерістер уақытша шешім болады осы жағдайдың ... ... ... ... дюрациясы, АҚШ-та монетарлы саясат
қаталдауы циклдің ... ... ... ... ұзақ ... ... 2004 ж. Басына
алтынвалютті активтердің ұзақ ... ... ... құны 3,4
млрд. Долларын құрады, жылдың соңына – 3,6 млрд. ... ... ... ... ... және атқарылмаған) 231,1 млн. Долларын
құрады.
Жыл ішінде АҚШ ... ... ... ... ұзақ ... табыстылығы 6,86% құрады. Эталон портфелінің табыстылығы 6,56%
болғанда атық табыстылық 30 б.п. Жаңа инвестициялық ... ... ІҮ ... басында жаңа эталонның портфеліне ... Оның ... ... ... кірді: канадтік доллар, даттік
крона, автралиялық доллар, шведтік крона және ... ... ... жаңа ... ... ... және мемлекеттік бөлудегі
активті позициялар көп сандарға мүмкіндік береді, бұл ... ... ... береді.
Инфляция өсімі тәуекелінен портфельге ... ... ... ... ... ... ... активтері, мысалы,
индекс US Treasuries Iflation – Linked.
2004 ж. сыртқы басқару ... ... ... ... 1 ... ... ... бойынша комиссиялық
сыйақыны есепке алуынсыз 19 б.п., ал 2 ... ... ... – 143 б.п., ... ... есепке алғанда – 7 б.п. және ... ... 2004 ж. ... жарты жылдағы сыртқы басқарудағы ... ... ... ... ... ... ... (-
75) б.п., ал комиссиялық сыйақыны есепке ... (-80) б.п. Кері ... ... ... ... (-75) б.п. ... банктің қаулысымен
2004 ж. 3 №88. 3 Басқарушымен инвестициялық басқару туралы келісімді туралы
шешім қабылданды – ... ... ... қны 2004 14 158,7 ... ... және сыртқы басқарудағы алтынвалютті активтердің ұзақ ... бөлу ... ... жыл ішінде ақшалардың бөлігін және
олардың эквиваленттілігін 3,3% - дан 3,0% ... ... ... ... бөлігін 8%-дан 14,9% ... ... ... ... ... бөлігін – 0,7%-дан 0,2% дейін, активтермен
қамтамасыз етілген бағалы ... ... ... 7,2% ... ... ... ... 11,3% - дан 71,1% дейін ұлғайтты
(2004 ж соңына АҚШ-тың бағалы қағаздар инфляциясының ... 4,8% ... ... қағаздардың бөлігін 1,8%-дан 3,7% дейін ұлғайтты.
Алтын валютті активтердің қысқа мерзімді портфелі. Осы субпортфельдің
жалпы табыстылығы 4,26% құрады, ... ... 4,16% ... ... ... 10 б.п. ... сыйақыны есепке алуынсыз сыртқы
басқарудағы субпортфельдің артық табыстылығы 8 б.п. ... ... ... ... 170 б.п. ... Сыртқы басқару ... ... ... Ұлттық банктің Правлениясының қаулысы 2004
ж 15 желтоқсаннан №165 инвестициялық басқару бойынша ... ... ж 13 ... №482 АҚШ-тың ақшалық нарығының мандатының ... ... ... активтер қайтарымдылығының портфелі 2004 ж. ІҮ
тоқсандықтың ... осы ... ... құны 1,3 млрд. доллар
құрады, жылдың соңына – 551,8 млн. доллар құрады.
Алтынвалютті активтерінің ... ... ... ... және шығулардың көп санына байланысты, бұлар ... ішкі ... ... ... алу сатуына, ... ... ... ... ... ... ... портфелі бөлінді. Бұл портфель ақша-несие
саясатын атқару үшін қызмет істейді және сол арқылы ... ... және ... ... ... Ол алтынвалютті активтер портфелінің
табыстылығын бағалауына ... және ... ... ... ... бойынша шектеулер, 300,0 млн. долларды құрайды атқарылды.
2 кесте
ҚР Ұлттық Банкінің халықаралық ... |2004 |2005 |2006 ... ... |9277 |7069 |19127 ... млн. ... | | | ... ... | | | ... ... еркін |8473 |6084 |17751 ... | | | ... | | | ... |804 |986 |1376 ... ... ... |9273 |7065 |19123 ... портфелі 2004 ж басына алтын портфелінің нарықтық құны ... ... ... ... ... 803,6 млн. ... Жыл ағымында
түсімдер көлемі 90 724,163 унций алтынды құрады.
Алтын портфелінің бөлігі алтынвалютті ... ... ... ... 9,3% құрады.
2005-2007 жылы Қазақстан Республикасының Ұлттық банкінің қаржы – несие
саясатының негізгі бағыттары ол нарықты қаржы-несие саясатты жаңа ... ... жылы ... ... ... қызмет істеуі бірінші жыл болып
саналады. Ол мемлекеттік реформаланған ... ... ... бәрі 2004
жылдан қадағалау мен реттеу ... ... ... ... ... нарық пен қаржы ұйым атқару Агентігі жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасның ... ... ... мен ... бөлу ... ... белгілейді, бұл ТМД – ғы жалғыз ... ... ... ... ... ... осы функцияға бағытталған, бұл
классикалық орталық банкке қатысты.
Жаңа бағыттар мен аралас акценттер Қазақстан ... ... ... ... ... 2004 жылы 1 қаңтардан бастап Қазақстан
Республикасы ... ... ... мақсаты баға тұрақтылығын қамтамасыз
ету болып ... ... ... ... ... ... орындауды жалғастырады, олар:
1. Мемлекет қаржы- несиелік саясатын жасау және жүргізу;
2. Функциялық төлемдерді қамтамасыз ету жүйесі;
3. Валютаны реттеу мен ... ... ... Қаржы жүйесіндегі тұрақтылықты қамтамасыз ету.
Осы жағдайларды ескерте отырып мемлекетіндегі экономаика ... ... ... ... ... ... үш жылға
арналған басты бағыттар қызметтерін белгілейді.
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі осы шешімді ... ... ... саясатында келесі екі факторды белгілейді.
Біріншіден, Қазақстанда қаржы агрегатары мен инфляция қарым қатынасының
төмендеуі бақыланады. Сондықтан қаржы ... ... ... ... өсуде шексіз болып табылады, қатаң қойылған тапсырма Қазақстанда
инфляция принциптерінің ерекшеліктер мен ... ... ... ... ... ... ... қалады және 2005-2007 жылдың
қаржы – несиелік саясатының негізгі бағыттарын құрауда орын алады.
Екіншіден, инфляция нәтижесінің ... 2004 ... осы ... ... сол ... ... ... 2005 жылы жүргізілген
нәтижеге 2006 жылы әсерін тигізеді.
Сондықтан ... ... ... ... ...... негізгі жормала бағыты алдыңғы үш жылға арналады, 2005 жылды
қосқанда, әр жылдың аяғында олардың ... мен ... ... ... ... ... ала ... Соңғы жылдары инфляция деңгейі
төмендеді – шамамен 6-7 %, ... ... ... (2001 жылы - 6,4 ... жылы 6,6%, 2003 жылы – 6,8%). 2004 ... ... ... құрылымы
6,7% құрайды.
Инфляцияның сақтануы экономика өсуіне байланысты, бұл жоғары ... ... ... ... ... ... жылдың арасында (ВВП) ҰІӨ өсуі байқалды, баға бойынша 63 %
жалақының 60% ... ал ... ... ... 5,5% есе ... ... 2004 жылы инфляция динамикасының бөлінуінің
ерекшеліктері ... ... өсуі ... ... ... қызмет көрсетуіне байланысты емес, өткен жылдардағыдай жаз
айларында бағаның түсуі.
Баға түсуінің факторы болып инфляция импорты болып ... ... ... ... ... және көрші мемлекеттердегі тұтыну бағасы
өсуі негізгі сауда серіктестіктерінде ... ... ... мен ... ... белгілі бір өсуі
сақталды. 2004 жылы ... ... ... ... ... ... ... саясаты, екінші деңгейдегі банктер 2004 жылы
қаржы массасының өсуі ... 68,2% - дан 1634,7 млрд ... ... ... ... қолма-қол қаржы 59% - дан 379,3 млрд ... ... ... ... тұтынушылық сұраныстың өсуіменен.
Инфляцияның төмендеуі Қазақстанға шетел валютасының мол келуі, сол
себептен экспорт пен ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштері жүргізіліп жатқан резидент
операцияның шығыстың ... ... ... бел ... болады, жалпы бұл
қазіргі счет операциясының қанағат баланысын қамтыды. Қанағат ... ... ... ... АҚШ долларды құрайды ол 2004 жылдың 9
айдың ... ... жылы АҚШ ... ... теңгені тұрақтандыру тенденциясы
жалғастырылды. Өткен жылы номинал ... 9,3% ... бұл ... пайызының ақырындауы байқалады.
Нағыз нақты теңгенің айырбастау курсына ... жол ... ... ... ... ... ... алушы ретінде шықты. Жалпы
2004 жылы сатып алудың таза мөлшері 3,6 млрд АҚШ ... ... ... ... ... оның халықаралық резевтері таза 87,1 %- ... АҚШ ... ... ... Ұлттық банкінің шетел валютаны сатып алу
себебі ол ... ... жол ... ... бұл ... ... ... репо операциясын жүргізу және банктердің ... 2004 жылы ... ... ... екі ... өсті- (99,5
% - ға ) 369,1 ... ... репо ... ... ... – 60,1 % ... млрд ... құрайды ол теңге депозиттерінің өткізілген мөлшері ... 775,7 млрд ... ... ... Ұлттық банкі 2004 жылғы инфляция өсі темпін
ұстау үшін реттеушілік ... ... әсер ... ... 2004 жылдың
қайта қаржыландыру қойылымның экономикалық рөлін ... ... ... ... ... ... ... жүйесінің
дамуы. Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі 2005-2007 жыл қызметінің
негізгі ... ... ... бағытының негізгі мақсаты анықталды ол-
бағаның тұрақтылығын қамтамасыз ету.
Қазақстанда соңғы кездері ... ... ... ... осыған байланысты мәселелер тізімін ... ... бірі ... ... артықшылары, сонымен қатар коммерциялық банктер
мен кәсіпкер сектор сыртқы ... ... сол ... жылдың аралығында ҰІӨ 26,4% өссе, ал экономикадағы
банк несиесі – 2 есеге ... Көп ... ... ... ... қиындай түседі және соңғы ... ... ... Осы жағдайлар экономиканың «қызып кетуін» қауіпті туғызады.
Негiзгi макроэкономикалық қаржы-несиелiк саясатының ... ... ... үш ... ... iшкi және сыртқы
жағдай өзгеруiн байланыстырып қарастырды: базалық вариант (мұнай бағасының
тұрақтылық ... ... ... және ... баға ... қарамастан АҚШ долларын евро теңгеге айырбастау курсына әсерiн
тигiзедi ол әлемдiк валюта ... ... ... ... түседi,
Қазақстан Республикасы Ұлттық банкiмен ... ... ... 2004 жылдың аяғына АҚШ доллардың евроға сақтау паритет мәселенi
қабылдады.
Жалпы 2005 жылы ... ... ... ... ... ... бiрақ iшкi және сыртқы нарықтық жағдайы Қазақстандық негiзгi
эксперт тауарларына жоғарғы баға деңгейiнiң сақталуы бақыланады. 2005 ... сорт ... ... орта ... шамамен 35 АҚШ доллар
баррелiне келедi, бiрақ 2006 ... ... 30 АҚШ ... ... ... де ... ... әлем бағасы 2007 жылға ... ... ... ... ... өсуi күтiмде ол 2,5 пайыздан 3,0 ... ... 3,5 ... 4,0 ... ... ... арасында. Соған қарамастан,
деңгейiнiң төмен болуыменен iшкi (ставкаларға) ... ... ... көп ... ... сақтайды. Сонымен, базалық
варианттары көп көлемдi валюталарын ... ... осы ... ... Ұлттық банкiнiң халықаралық резерв пен Қазақстан
Республика Фондының активтерiнiң көбеюлерiне жол ... ... ... ... мен ... ... ... жоғарғы экономикалық темп ... ... жыл ... жағдайға байланысты қаржы-несиелiк саясатының негiзгi ... ... ... ... орта ... ... 2005-2007 жылға
социалдық - экономикалық дамуын белгiлейдi.
Осы мақсатқа жету үшiн ... ... ... ... ... ... ... нығайту шараларын iстейдi және ... ... ... ... ... ... ... басқару аппаратының құрылымы
3 кесте
Ақша-кредит саясатының 2006 - 2008 жылдарға арналған ... ... ... қалыпты бағалар сценарийі)
|  |2005 |2006 |2007 |2008 ... ... ... ... ... % |7,6 |5,7-7,3 |5,0-7,0|5,0-7,|
| | | | |0 ... ... ... % |8,0 |8,0 |7,5 |7,5 ... Республикасы Ұлттық Банкінің |7,1 |9,7 |11,2 |12,5 ... ... ... ... АҚШ | | | | ... | | | | ... %-бен |-23,8 |37,7 |15,4 |11,7 ... ... ... |663 |939 |1184 |1416 ... %-бен |14,7 |41,7 |26,1 |19,6 ... ... теңге |2065 |2789 |3561 |4413 ... %-бен |25,2 |35,0 |27,7 |23,9 ... ... ... |1654 |2228 |2830 |3525 ... %-бен |30,1 |34,7 |27,0 |24,6 ... экономикаға кредиттері, млрд. |2592 |3676 |4782 |6028 ... | | | | ... %-бен |74,7 |41,8 |30,1 |26,1 ... ... ... ала ... ... Қазақстанның қаржы
секторы  тұрақты дамуда. Бұған  қолайлы сыртқы экономикалық конъюнктура
және ... ... бойы ... ... ... жоғары
тұрақты қарқыны ықпал етуде. 2005 жылғы алдын ала ... ... ... ... ... ... тауарлар мен қызмет көрсетулердің
сыртқы сауда айналымы 33,8% өсіп, 55,4 ... ... ... ... мен
қызмет көрсетулер экспорты – 34,5% өсіп, 30,4 млрд. долларға дейін жетті,
ал тауарлар мен ... ... ... – 32,9% ... 25,0 ... ... Қазақстан Республикасының Статистика агенттігінің деректері бойынша
2005 жылы ЖІӨ-нің нақты өсуі  2004 жылмен ... 9,4% ... ... ... өсуі ... ... салаларында байқалады:
өнеркәсіпте – 4,6%, ауыл ... – 7,3%, ... – 37,8%, ... ... ... – 7,0%, ... қызметі – 27,7%, сауда – 9,3%
көбейді. 2005 жылы ... ... ... өсуі 2004 ... 35,7% ... 2005 жылы 2004 ... ... халықтың
ақшалай кірісінің өсуі нақты ... 12,0% ... ... ... тауар айналымының көлемі 2005 жылы 12,4% көбейді. 2005 жылы ... ... (2004 ... желтоқсанға қарағанда 2005 жылғы желтоқсан).
Бірқатар алдыңғы жылдар бойы өсіп ... ... ... ... ... түрде алғанда жоғары емес тұрақты деңгейде – жыл
аяғындағы есеппен 6-7% (2002 жылы – 6,6%, 2003 жылы – 6,8%, 2004 жылы ... ... ... ... ... оның ... экономикалық
белсенділіктің артуы 2005 жылы инфляциялық қысымның нығаюына ықпал ... бойы ... ... ... қазақстандық экспорттың негізгі
тауарларына бағалардың өсуі сақталды. 2005 жылы 2004 жылмен ... ... шикі ... ... ... 40,8%, ... ... – 42,5% өсті.
Бұл ішкі нарықтағы тиісті тауарларға отандық өндірушілер ... алып ... 2005 жылы ... ... ... ... Егер олар 2004 жылы ЖІӨ-ге 23,9% болса, 2005 жылы олар ... ... ... ... өзі ... ... ... инфляциялық қысымның ұлғаюына ықпал етеді. 2005 жылы ... ... ... ... күтулер қосымша инфляциялық
фактор болды. 2005 жылы өнеркәсіп өнімін өндіруші кәсіпорындардың бағалары
(2004 жылғы ... ... 2005 ... ... 20,3% ... ... Ұлттық Банкі жүргізген нақты сектор кәсіпорындары
мониторингінің ... іс ... 2005 жыл бойы ... өсу ... растайды (орташа алғанда сауал жүргізілген кәсіпорындардың 25%
астамы дайын өнімге бағалардың тұрақты өсуін, 55% ... ... ... пен материалдарға бағалардың өсуін күтуде). ... ... ... ... мен ... ... ... ақшаға сұраныстың өсуі белгілі бір дәрежеде әсер етті. Ақшаға
сұраныстың өсуі  ақша агрегаттарының кеңеюіне себеп ... 2005 жылы ... ... ... 2065,3 ... теңгеге (2004 жылы– 69,8%) дейін
көбеюі  ішкі кредиттеудің өсуімен қамтамасыз етілді. Экономикаға кредиттер
2005 жылы 74,7% ... Ақша ... ... ... ... ЖІӨ ... ... жоғары қарқыны (27,0%) ... ... 2004 ... ... ... 2005 ... ... дейін өсуіне алып келді. 2005 жылы ... ... 8,6% ... 411,8 ... ... ... ал 2004 ... тиісті
кезеңінде  өсу 59,0% құрады. 2005 жылы ақша базасы 14,7% 663,0 ... ... өсті (2004 жылы – 82,3%). Ақша ... 2005 жылы ... кеңею қарқынымен салыстырғанда ақша массасы өсуінің озық ... ... ... дейін өсті. Қазақстан Республикасы ... таза ... ... 2005 ... ... бір жыл ... қысқарып, 7065,9 млн. долл. болды. Елдің ... ... ... ... ... ... қорының
ақшасын қоса алғанда (алдын ала деректер бойынша 8014,7 млн. ... ... 4,7% ... ... млн. долларды құрады. 2005 жылы артық ... ... үшін ... ... күшейту шаралары қабылданды.
Ресми қайта қаржыландыру ставкасы 7%-дан 8%-ға ... ... ... ... ... талаптарды есептеу базасы кеңейтілді және резервтік
активтердің тізбесі ... Ішкі ... ... ... ... ғана асып ... 2005 жылы теңгенің АҚШ долларына қатынасы бойынша
2,9% номиналдық құнсыздануына алып ... ... ... ... Бұл 
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің  валюта ... ... ... ... ... ... ... инфляцияға әсерін
күшейту үшін ақша-кредит ... ... ... ... ... 1 шілдеден бастап  депозиттік және ... ... ... ... ... репо ... сияқты  ақша-кредит саясатының
жекелеген операцияларының мерзімдері мен ... ... ... ... реттеу тетігіне өзгерістер
енгізілді. Бірегейлендіру нәтижелерін күшейту үшін «овернайт», «овердрафт» 
заемдарын беру және тікелей репо операцияларын ... ... ... ... ... эмиссиясының көлемі 3,5 есе ұлғайған кезде (1960,2
млрд. теңге) ... ... ... 2005 жылы 396 ... ... ... ... дейін қысқарды. Бұл шығарылатын ноталардың ... ... ... ... (2004 жылы ... ... күннен 2005 жылы орташа алғанда 30 күнге дейін). Қазақстан Республикасы
Ұлттық Банкінің екінші деңгейдегі банктерден депозиттерді тарту ... ... 3,4 есе 2627,9 ... ... ... ... Бұл ... Қазақстан
Республикасы Ұлттық Банкінің олар бойынша өтелмеген ... 10,3% 78,8 ... ... 86,9 ... ... ... ... Қазақстан
Республикасы Ұлттық Банкінің баға тұрақтылығына жету ... ... ... инфляция бір жылда орташа есеппен алғанда 2005 жылға
арналған мақсатты бағдардан (5,2-6,9%) асып ... 7,6% ... ... ... Банкі  бағалардың тұрақтылығын
қамтамасыз ... ... ... ... жүзеге асыруды өз
қызметінің басым бағыты деп айқындайды. ... ... ... көшу ... жұмыс жалғастырылады. Бұл инфляция бойынша
мақсатты ... ... ала ... ... ... ... болжамдарын құруды болжайды. 2006-2008 жылдарға арналған ақша-
кредит саясатын әзірлеу кезінде Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... ... ... бөлудің өлшемі
мұнайға әлемдік бағалардың деңгейі ... ... ... ... және ... бағалар сценарийі). Мұнайға төмен әлемдік бағалардың
сценарийін  нарықта  бағаның күрт ... ... ... ... ... төмен болғандықтан, Қазақстан ... ... ... ... ... тәжірибесі сыртқы қарыз алу
көлемдерінің ақша-кредит саясатына айтарлықтай ықпалын ... ... ... ақша ... ... жүргізген кезде маңызды факторлардың бірі болып
қала береді. Мұның өзі ... мен ... ... ... ... ішкі және ... нарықтардағы пайыздық ставкаларына қарамастан
айтарлықтай болатынына байланысты.
Мұнайға қалыпты бағалар сценарийі 2006-2008 жылдары «Брент» ... ... ... ... бір ... үшін 45-60 ... ... әлемдік пайыздық ставкалар шамамен ағымдағы деңгейде сақталады
деп болжайды.  Осындай болжамдар кезінде ... ... ... ... өсуі 8-9%, Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің халықаралық
резервтері – 12-38%, ақша массасы – 24-35%, ақша ... – 20-42% ... ... монетизациялау деңгейі 2006 жылғы 32%-дан 2008 жылы
38%-ға дейін өседі.
Мұнайға ... ... ... ... үш ... кезеңде мұнайдың
әлемдік бағасының одан әрі өсуін болжайды. Осы ... ... ... мұнайдың орташа әлемдік бағасы бір баррель үшін 65 ... ... деп ... ... қалыпты бағалар сценарийімен салыстырғанда
әлемдік пайыздық ставкалардың ... ... ... жету ... ... ... ... жылдары мұнайға қалыпты ... ... ... барынша жоғары орташа жылдық өсуі
күтілуде. Халықаралық резервтердің, ақша агрегаттарының өсу болжамы ... ... ... ... ... алғанда 7-12 пайыздық тармаққа
жоғары болады.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің  ақша-кредит саясатының негізгі
мақсаты мұнайға қалыпты ... ... іске ... кезінде инфляцияны
5,7-7,3% шегінде және мұнайға жоғары бағалардың  сценарийін  іске ... – 6,9-8,5% ... ... болады.
Ақша-кредит саясаты саласында Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі 
2006-2008 жылдары  ақша-кредит ... ... ... және ақша нарығының жағдайына қабылданатын шаралардың әсерін одан
әрі күшейту жөніндегі жұмыстарды жалғастырады. Қазақстан ... ... ақша ... ... және ... ... байланысты
өз операциялары бойынша ставкаларды, ресми қайта қаржыландыру ... ... ... ... ... ... ... ставкаларын
реттеудің, сондай-ақ банктердің артық өтімділігін ... ... ... ... ... ... Республикасының Ұлттық
Банкіндегі депозиттері және қысқа ... ... ... болып отыр.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі  депозиттерді ... ... ... олар ... ... ... Қысқа мерзімді
ноталарды шығару қысқа мерзімді құралдар ... ... ... және ... ... басқа құралдарын дамыту мақсатында жүзеге
асырылады. Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің сыйақының ... ... ... ... ... ...... жөніндегі ставка, жоғарғы ставка – ... беру ... ... ... ... ... жалғастырылады. Тәуекелдерді басқару жүйесін
жетілдіру шеңберінде  қайтарылуына Қазақстанның жеке ... ... беру ... қоры ... беретін жеке
тұлғалардың жаңадан тартылатын салымдары (депозиттері) бойынша ... ... ... ... ... ... ... қарастырылады. Артық ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банкі ... ... тиіс ... ... ... ең ... ... есептеу тетігін одан әрі жетілдіруді жүзеге асыруды
ниет етіп отыр. ... ... ... ... ... ақша ... ... өсудің барынша жоғары қарқынын
қамтамасыз ... ... ... емес ... ... даму
үрдістерін және бағыттарын,  қалыптасқан экономикалық ... ... ... жағдайын,  төлем қабілеттілігі деңгейін және
капитал тарту ... ... ... ... ... ... бағалау  мақсатында экономиканың
нақты секторы кәсіпорындарының ... ... ... ... ... 2006 - 2008 ... ... негізгі
көрсеткіштерінің болжамы (мұнайға қалыпты бағалар сценарийі)
|  |2005 |2006 |2007 |2008 ... ... ... ... ... % |7,6 |5,7-7,3 |5,0-7,0|5,0-7,|
| | | | |0 ... ... ... % |8,0 |8,0 |7,5 |7,5 ... ... ... ... |7,1 |9,7 |11,2 |12,5 ... алтынвалюта резервтері,   млрд. АҚШ | | | | ... | | | | ... %-бен |-23,8 |37,7 |15,4 |11,7 ... ... теңге |663 |939 |1184 |1416 ... %-бен |14,7 |41,7 |26,1 |19,6 ... ... ... |2065 |2789 |3561 |4413 ... %-бен |25,2 |35,0 |27,7 |23,9 ... ... ... |1654 |2228 |2830 |3525 ... %-бен |30,1 |34,7 |27,0 |24,6 ... экономикаға кредиттері, млрд. |2592 |3676 |4782 |6028 ... | | | | ... %-бен |74,7 |41,8 |30,1 |26,1 ... ... ... және экономикалық саясат
мәселелерін талқылау үшін,  2006 ж. 16 - 20 ... ... ... ХВҚ ... ... ... ... көрсеткіштері өте жоғары болып
жалғасуда. Қолайлы сыртқы экономикалық конъюнктура аясында экономиканы
парасатпен ... ... ... қол жеткізуге мүмкіндік берді.
Мұнайға деген әлемдік жоғары бағалар және Қазақстан Республикасында мұнай
өндірудің ... ... ... ... күрт ... ... ... бөлігі әлеуметтік саланың кезек күттірмес қажеттіліктеріне және
инфрақұрылымды ... ... ... ... өмір ... тез ... 2000 ж. бергі кезең ішінде ЖІӨ жан басына шаққанда
доллармен көрсетілуінде үш ... ... ... ... жылы ... алты жыл бұрынғысынан екі есе дерлік үлкен болады. Бұл ретте ... ... ... ... ... қазіргі кезде активтері 12
млрд (ЖІӨ-нің 17 пайызы) болып ... ... ... ... (ҚРҰҚ) бағытталды. Мұнай және мұнай емес секторлар кірістерінің 
динамикалытүрде түсуі ... ... ... ... отырған
бюджеттің нығаюына көмегін тигізді. Елдің сыртқы экономикалық қызметінің
көрсеткіштері де жоғары болып отыр; ағымдағы жылы Ұлттық ... ... ... ... екі есе ... өсті (бұл ... мен ... көрсету
импортының 6 ай кезеңіндегі көлеміне сәйкес келеді). Экономиканың ... даму ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету мақсатында ... ... ... ... ... ... ... қажеттілігі
артатын болады. 2006 ж. бірінші жартылдығында ЖІӨ ... ... ... ... ... таяу ... оның өсу ... осы қалпында сақталады деп
күтілуде.  Жұмыссыздық деңгейі одан әрі төмендеуде; 2006 ж. ортасында ол 7
пайыз болды. Соған ... ... ... ... ... ... бері тұтыну бағаларының инфляциясы шамамен 8,5 - 9 ... ... ... 2007 ж.  ... бюджет жобасында көзделген салық-бюджет
саласын ... ... ... ... қызметшілердің
жалақысын 2007 ж. қаңтарында жоспарлы түрде 30 ... ... ... ... ... ... толығымен өзіне алатынын
білдіреді.  Соңғы уақытта ақша-кредит саясатын ... ... ... ... ... ... талаптарды қолдану кеңейді, негізгі
пайыз ставкасы ... ... ... ... ... 25 ... ... ҚҰБ ноталарын шығару ұлғайды. Нәтижесінде 2006 ж. ... банк ... ... ... ... ставкалары шамамен 100 базалық
пунктке көтеріліп, 15 ... ... Оның ... ҚҰБ теңгені едәуір
нығайтты, мұның өзі инфляцияның одан әрі ... ... ... ... ... тежеу үшін ақша-кредит саясатын одан әрі қатаңдату қажет. Ақша
массасының кең ауқымды көрсеткіші және банктік кредиттеудің өсу қарқыны ... ... отыр ... ... тамыздағы жағдайы бойыншатиісінше 58 және
77 пайыз); ... ... ... алуы ... өсуде. Оның үстіне, шілде
айының аяғынан бергі кезеңде теңге бағамының едәуір ... ... ... сауда тауарлары бағасының өсуіне әкелуі мүмкін. Сөйтіп, ақша
массасының өсуін және кредиттеу көлемін баяулату үшін  әлемдік ... ... ... және ... ... теріс мәнді болып отырған
базалық пайыз ставкасын одан әрі көтеру қажет; бұдан ... ... ... туралы мәселені қарастыру керек. Экономикалық ахуалды
ескере отырып, теңге ... ... ... ... ... ... рөл ... тиіс, мұның бәсеңдеуі оның өткен кезеңдегі нығаю
нәтижелерін іс жүзінде соңғы ... ... ... бағамының
номиналдық нығаюына жол бермеуге ұмтылу, бәрінен де бұрын, оның нақты
көрсетілуінде инфляция қарқынының ... ... ... міндетті түрде
нығаюына әкелуі мүмкін . Ақша-кредит ... ... және ... ... ... бір шығындар жұмсауды қажет ететінін ... ... ... ... ... және ... көлемін ұлғайту салдарынан
реттеуге жұмсалатын шығындар артады. Ұлттық валюта бағамын нығайту ... ... ... ... ... ... ... өзі қайта бағалау бағамынан болған айтарлықтай (жұмсалмаған) шығынды
білдіреді. Өткен жылы ... ... ... ... ... ... толықтыруды көздейтін заң қабылданды; ... ... ... мәнін толық түсінуге қол жеткізу қажет. Осы
түрдегі ... ... ... міндетті түрде қатаңдату қоса
жүреді. Егер бюджеттен бұл шығындардың орны дер ... ... ... және ... ... ... ... келтіретін болады,
мұның нәтижесінде инфляция жоғарылайды. Ақша-кредит саясатының шараларымен
қатар ... ... ... жөнінде маңызды қадамдар қабылданды.
Атап айтқанда, байланысты тараптарды  кредиттеуге, тұрғын үй кредиттеуге,
сондай-ақ трансшекаралық несиеге  ... ... ... ... ... ... өтімділігіне қатысты мейлінше қатаң нормативтер
белгіленді, ашық валюта позициясының лимиттері қысқартылды, ... ... ... көлемінің лимиті (банк капиталының   мөлшеріне
байланысты) белгіленді. Осы пруденциалдық ... банк ... ... ... кедергі келтіретін болады деп күтілуде; дегенмен, егер
банктік кредиттеудің  және ... ... ... өсу  ... айтарлықтай
бәсеңдету жүргізілмесе, тақаудағы айларда қосымша шаралар қолдану қажет
болуы ... ... ... мүмкін, банктердің қысқа ... қоса орта және ұзақ ... ... ... жабу ... ... алу ... одан әрі қатаңдату және/немесе арттыру, валюта
өтімділігінің нормативтерімен қатар, сыртқы қаржыландыруға қол жеткізу ... ... ... осал ... азайтуға көмектесетін болады.
Бұдан басқа, кредиттеудің өсу ... ... және ... ... ... нашарлау тәуекелін шектеу мақсатында ... ... ... ... ... түзету туралы
мәселені қарау керек. Қадағалау органдарының банктердің кредиттеу, ... ... беру және шет елде ... ... асыру жөніндегі
қызметіне назарын арттырудың, банк ... ... ... зор ... ... ... байланысты банктерде дер уақытында
тексеру жүргізуді қамтамасыз ету үшін,  ең алдымен осындай ... ... ... кадр құрамын нығайту арқылы қадағалауды
жүзеге асыруға арналған ... ... аса ... Сыртқы борышқа
қатысты мониторингті жетілдіру жөнінде күш-жігер жұмсалуда. Сыртқы борыш
жөніндегі ... ... мен ... ... ... ... статистикасының деректері сәйкестендірілді. Сондай-ақ мемлекеттік
борышты анықтауға мемлекеттік кәсіпорындардың ... қосу ... ... ... дейінгі мерзімдер негізінде жекеменшік сектордың
сыртқы борышының ... ... және ... ... ... ... ... байланысты осалдау жерлер мен тәуекелдерді
бағалау үшін аса ... ... ... ... ... ... ... қатысты пайызбен еркін белгілеудің құптарлық
еместігіне ... ... ... ... ... одан әрі, әсіресе банк секторында, тез өсуін  ... ... ... ... ... мұнай және мұнай емес
құрамдастарға бөлу жөнінде одан әрі жұмыс жүргізу ... ... ... ... ... үлесі мұнай өндіруге және көлікке салынатын
инвестицияларға тиесілі екені туралы толық мағлұмат ... ... ... ... департаменті тақауда елге осы салада техникалық көмек
көрсетті. Миссияның білуінше, қажетті ... ... бар және ... алу мақсатында Энергетика министрлігін қоса алғанда, тиісті
ведомстволардың ... ... ... ... ... береді.
Қазақстан Республикасында салық-бюджет саласының ресурстары ақша-кредит
көзделеді, мұның өзі ... ... ... ... ... ... мұнай емес сектордың тапшылығы шамамен ЖІӨ-нің 0,7
пайызына ұлғаяды. Мұндай фискальды саясат инфляцияны тежеу мақсатында ... ... және ... ... ... дереу одан әрі
қатаңдатқан жағдайда, осы саланың тұрақтылығын ... ... ... және ... ... ... үшін ... болып
отыр. 2007 ж. арналған республикалық ... ... ҚҚС ... 1
пайыздық пунктке (14 пайызға ... ... және жеке ... ... кезде қолданылып жүрген ауқымы 5 пайыздан 20 пайызға
дейінгі прогрессивті шкаланың орнына ... ... ... ставкасын
жүргізуді көздейді. Сондай-ақ күрделі ... және даму ... беру де ... ... ... ... басқа, 2007 ж.
қаңтарында 30 пайызға өсірілуі көзделетін ... ... ... ... кезеңі жүзеге асырылатын болады. Және де
мемлекеттік қызмет құрылымының  реформасын ... ... ... ... ... ... шеңберінде 2007 ж. мемлекеттік қызметшілер
санының, негізінен, қолданыстағы қазіргі ... ... 30 ... ... ... ... ... басқару секторының
шамамен  25 пайыз ұлғаюы қатаңдату және  ұлттық валюта бағамын ... ... ... ... 1 ... ... ... Республикасы Ұлттық қорының қолма
қол ақшасын бақылау шотындағы ақша қозғалысы туралы есеп (млн. теңге)
|Атауы ... ... ... ... |
| ... атқару |
|1 |2 ... ... |184 410 ... тізбе бойынша мұнай |184 253 ... ... ... | ... ... |112 ... ... ұйымдастырудан түскен| ... емес ... |46 ... ... сатудан түскен |0,3 ... | ... ... ... сатудан түскен |0,3 ... | ... ... және | ... және ... салаларына | ... ... ... |184 411 ... ... ... | ... ҚР Ұлттық қорының ҚБШ на үскен |183 563 ... ... | ... ҚР ... ... ҚБШ сына |847 ... |- ... Түсімдер мен аударымдар сальдосы | ... ... ... ... ҚР ... |847 ... ҚБШ сындағы ақша қалдығы | ... ... ... ... ҚР | ... қорының ҚБШ сындағы ақша | ... | |
6 ... ... ... (млн. теңге)
|Атауы |2006ж. |2007ж. |2008ж. есеп |
| ... ... | |
| | | ... ... |
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... ... ... ... ... |38 | ... ... | | ... |
|жеке табыс салығы ... ... | | ... ... ... ... | |20 830 ... |31 633 |36626 ... ... тыс ... |6 099 |11 089 | |1 755 ... капиталды сатудан түскен түсімдер |65 867 |84 455 ... |
| | | | |5 699 ... ... ... ... |35 401 | ... ... |62 712 ... ... ... ... | | |48 364 |64 707 |
| |34 867 |44 208 | |1 641 ... | | ... |
|3.Қоғамдық тәртіп, қауіпсіздік, ... сот, |4 912 |7 203 |40 |599 ... ... |33 686 |44 856 ... |
| | | |74 | ... ... беру | | |78 316 | ... Денсаулық сақтау ... ... | |16 971 ... ... ... және ... қаматамсыз |185 783 |262 851 |12 322 |10 395 |
|ету |37 859 |44 789 |51 598 |1 780 |
| | | | | ... ... үй ... ... ... ... | |5 183 ... ... ... туризм және ақпараттық |44 005 |73 778 ... ... | | ... |
| |21 881 |33 653 |61 874 |1 782 ... Отын ... ... және жер қойнауын |28 066 |42 490 | |328 ... | | ... ... ... су, ... ... шаруашылығы, ерекше | | ... ... ... аумақтар, қоршаған ортаны және| | | | ... ... ... жер ... |5 977 |8 100 |42 104 |102 |
| | | |72 243 | ... ... ... қала ... және |76 725 ... | |1 373 ... қызметі |7 150 |9 270 | |391 |
| |963 |705 | |64 ... ... және ... ... ... |39 092 |15 364 ... Өзгелер |-813 |-742 | |-46 ... ... ... ету |620 |413 ... ... Трансферттер |1 433 |1 155 | |46 ... ТАЗА ... ... БЕРУ |7 592 |48 063 |11 221 |7 612 ... ... | | |651 | ... кредиттерді өтеу |9 677 |50 402 |94 356 |7 639 ... ... ... БОЛАТЫН ОПЕРАЦИЯЛАР |2 085 |2 339 |7 455 |27 ... ... | | |8 107 | ... ... ... алу |19 818 |9 061 |652 |51 759 ... ... активтерін сатудан түскен |-19 818 |-9 061 |36 730 |-51 759|
|түсімдер | | | | ... ... ... ... | | |37 969 | ... БЮДЖЕТТІҢ ТАПШЫЛЫҒЫН ҚАРЖЫЛАНДЫРУ ... |-8 407 |1 239 | ... ... |-3 045 |28 321 | ... |16 773 |36 728 ... ... |- |-654 |12 822 ... |- |- | |8 022 ... |- |654 | |- ... | | |12 830 |- ... | | |24 609 |- ... | | |11 779 | |
| | | |-8 | |
| | | |- | |
| | | |-8 | ... ... Республикасындағы қазіргі уақыттағы валюталық
қатынастарды реттеу жағдайы
Нарықтық экономикаға ауысқалы бері ... ... ... ... ... ... ... валюталық нарықты, халықаралық
ережелерге сәйкес шетел валюталардың еркін айырбасын қатмасыз ететін. Осы
мақсаттарға ... үшін ... ... ... ... ... – несиелік мекемелер жүйесін құру;
– банк аралық ... ... ... резиденттермен шетел валютаны қолдану және иелену құқығын ұсынуы;
– халықаралық тәжірибеге сәйкес ... ... және ... ... ... ... ... туралы, алтынвалютті резервтер,
халықаралық резервтер және т.б. туралы толық ақпаратпен қамтамасыз ... ... ... ұйымдарымен бірлестікті активизацилады;
Жоғарғы айтылып кеткен тапсырмалар атқарылды және ... ... ... ... ... ... ... мемлекеті ретінде таралуы өзінің
экономикалық мүдделерін қорғауда өзінің ... ... ... ... еді. Бұл ... ... 1991ж ... КО- ның ... ... туралы» заң қабылданғанымен.
1993ж 14 «Валюталық реттеу туралы Қазақстан Республикасы Заңы
қабылданды, ... ... ... ... атқарудың қағидалары
анықталады, валюталық қатынастар ... ... және ... валюталық заңды бұзғаны үшін жауапкершілікті бекітеді.
Валюталық реттеу механизмінің негізгі ... ... ... валютамен
белгілі ережемен есеп- айырысу бойынша шаралар қабылданған, ұлттық валюта
үшін ... ... ... ... ... ... сақталуын қамтамасыз етуі. Валюталық реттеудің бірінші кезеңі
1993ж қарашаға дейін, яғни өз ... ... ... ... ... ... теңгенің тұрақтылығын қамтамасыз етуі үшін валюталық
реттеудің және қадағалаудың мехнизімін ... ... ... ... ... ... туралы» Заң қабылданды, мұнда ақшалық
ауысулардың еркін кепілі және ... ... үшін ... ... ... ... ... сипаттамасы 1996ж тәуелсіз
Қазақстанның ... ... ... ... хеджирлеу механизмі
құрылды, яғни валюталық фъючерстер бойынша саудалар. Осы жылы республиканың
валюталық нарығын либерализациялау ... іс ... ... ... ... растауынсыз шетел валютасын сыртқа шығарудың нормасы
АҚШ-тың 10 мың долларына ... ... Сол ... ... ... ... нарықты либерализациялау деңгейіне анық сәйкес келмеді
және 1996ж желтоқсанды «Валюталық реттеу туралы» жаңа заң ... ... ... ... атқаруға мүмкіндік берген, бұл
валюталардың ... ... ХВҚ ... ... ... заңды рәсімдеу иницитивасын білдіреді. Капиталдың қозғалысымен
байланысты операциялар лицензиялауға немесе тіркеуге алынатын.
1998ж валюталық нарық ... ... ... ... болды. Жыл
ішінде шетелдік валютаға сұраныстың жоғарлауы байқалынады және ресейлік
қаржы дағдарысынан кейінгі ... ... ... Осы ... ... ... бағымының өсімі теңгеге қатынасында 10,7% құрды.
1999ж ішкі валюталық нарықтың дамуы бұл ... ... ... ... және ... ... ... динамикасының
позативті әсер етумен, Ұлттық банктің айырбас бағамының еркін жүзу режимін
енгізумен ... 5 ... ... ... ... ... валюталық реттеу
дамуының үшінші кезеңі басталады. Бұл кезеңдегі жаңа енгізулердің бірі
бұл еврода ... ... ... ... Банк ... ... бағамының саясатын ұстануы және
валюталық нарықтығы тұрақтылықты ... ... ... ... валюталық реттеудің негізгі мақсаттарына жету үшін ... ... ... ... ... бекітілуі және ұлттық валютаның
тұрақтылығы.
Қазақстан валюталық нарығының болашақтағы дамуы, әлемдік тәжірибеге
сүйенсек, екі ... ... іс- ... ... ... біріншіден, валюталық операциялардың либерализациясы және ұлттық
нарықтың өсіміне;
- екіншіден, валюталық нарықтағы қазіргі уақыттағы ... ... ... әлемдік тәжірибеге сүйенсек, бірінші қызметті либерализациялау
процесі атқарады, бұның атқарылуы Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... ж. Қазақстан Республикасындағы валюталық режимді либерализациялау
концепциясы қабылданды, бұл ... ... ... ... ... ... және Қазақстан Республикасының 2003-
2004 ж.ж. арналған валюталық ... ... ... бұл
2003ж 29 қаңтардан бастап № 103 ... ... ... ... бұл ... ... шараларын анықтайды.
Қазақстан Республикасындағы валюталық режимді либерализациялау
бағдарламасына сәйкес, 2003 8 № 441 ... ... және ... ... қызметінің сұрақтары бойынша Қазақстан Республикасының
кейбір заңнамалық актілерге өзгерістер ... ... ... ... және ... ... ... ҚР Заңы қабылданды
және қадағалау бойынша ... ... ... ... және
толықтырулар құрылып енгізіледі, мұнда келесідей шаралар атқарылады.
1. ... ... ... ... алынды:
- банктердің шетелде шот ашулары, жеке тұлғалармен резиденттерімен
шетелдік банктерде шот ашуы, ... ... және даму ... ... және ... агенттіктерден минималды қажет
рейтингтің болуы, Қазақстан Республикасының шекарасынан уақытша ... ... ... ... оқу, емделу және демалу мақсатында
болғандар. Жеке тұлғалар қатынасында ... ... ... ... ... бекітілген деңгейде А-дан төмен ... ... ... немесе А2 – ден төмен емес (***
агенттігінің классификациясы);
- Қазақстан ... ... және ... заңнамасымен
бекітілген талапқа жауап берсе, ... ... ... ... ... Лиценциялау ережелеріне сәйкес, осы
инвестициялауды атқару. Лицензиялау ережеліріне сәйкес, осы ... ... ... ... ... қатысушылармен атқарылуы
керек, бұлардың рейтингі (немесе эмитенттердің рейингі) А- дан ... («***» және ... ... ... ЭІДҰ және ... инвестицияны қорғау және ... ... ... ... ... ... келісімі
және ратификациялану мемлекеттерде резиденттердің ұйымдарды құру;
- резидент – банктердің резидент еместерге несиелерді 180 күнге ... ... ... ... ... ... ... операцияның ауысу мерзімі ұлғайтылды, капиталдың жылжуымен
байланысты, 120-дан 180 күнге дейiн әлемдiк тәжiрибеге сәйкес, осы ... ... ... валютаны және төлемдiк құжаттарды қолданудағы негiздер
ұлғайтылды, бұл резиденттер ... ... ... ұсынады,
аккредитивтi және вексельдi есептесулер түрiнде.
4. Республикаға құралдарды репатриациялау мүмкiндiгi қарастырылған жеке
тауарлар тiзiмiнiң экспорты ... бұл 365 ... ... ... ... ... ... жеңiлдетiлдi.
6. Банктердiң басқа операцияларымен бiрге банктердiң айырбас бөлiмдерде
айырбас операциямен бiрге жүргiзiлуiне рұқсат берiлдi.
ЕврАЗЭС ... ҚР ... ... ... ... және ... саласында перспективалы жоспар бiрлестiгi ұсынылды, мұнда ЕврАЗЭС
мемлекеттерi ... ... ... ... ... ... ... бағыттары көрсетiлдi. Осы проектiнiң
жоспары 2003 ж. ... ... ... ... мемлекеттер -
қатысушылары ... ... ... ... мәжiлiсiнде
қарастырылып және мақұлданды.
Валюталық құндылықты қолданумен ... ... ... ж. ҚР ... ... ... құндылықтарды қолдануымен байланысты
1057 лицензия берiлдi.
Инвестицияны атқару ережесiнiң ... және жеке ... ашу ... ... емес ... ұсынылатын несиелерге
лицензияны алуы, экспорттан түскен валюталық түсiмнiң ... ... ... ... ... аванстiк төлемдердiң де мерзiмiн ұлғайтты,
бұл 2003 ж. берiлген лицензиялардың санын екi есе азайтылуына ... ... 85 ... ... - импорттiк келiсiмдер
бойынша резидент еместердiң мiндеттiлiгiн ... ... ... ... ... ... ... лицензияланатын капиталдың
шығуының жалпы сомасынан 90 ... ... ... ... ... - импортты атқарылуы шеңберiнде:
- президенттiк әкiмшiлiгiне жиi негiзде экспорттiк түсiмдердiң қайтармау
сомасы бойынша және импорт бойынша тауардың мәлiметтерi ұсынылады.
2003 ж. ҚР ... ... ... 1808 ... ... ... - 613 ... республикаға құралдарды қайтарылмағаны үшiн
әкiмшiлiк және қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... материалдары негiзiнде 134 шаруашылық субъектiнiң
тексеруi атқарылды және 75 қылмыстық iс қозғалды. 2003 ж. ... ... ... ... ... бұзушылықты анықтау жұмысын
жалғастырды.
2003 жылда Ұлттық банкпен жалпы ... ... ... есеп ... 894 ... iс атқарылды. Соның iшiнде 561
iске 39,8 млн. теңгеге штрафтiк санкциялар қойылды, бұл 2002 ... үш есе ... ... 66 iске ... ... ... 43 iс ... көлемi 5,4 млн. теңге.
Сонымен 2003 жылда Ұлттық Банктің (соның ... ... ... ... валюталық заңнамасы саласындағы әкімшілік
бұзушылық істерін қарастырады, бұл республикалық бюджетті 45,1 млн. теңгеге
толықтырды.
Ұлттық Банктің ... ... ... ... ... шешіміне
құқық бұзушылықтардың аппеляциясына байланысты 11 соттық процесіне қатысты,
9 iсте Ұлттық банктiң шешiмi өзгертiлмеген, бiр iс ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық банк валюталық
қадағалауды қарау әдiсi арқылы ... және ... ... сұрақтарын тексеру шарасы.
2003 жылы Ұлттық банктiң қадағалау бөлiмiнiң мамандары екiншi деңгейлi
банктердiң 2 ... ... және ... Республикасының Бас
Прокуротурасы атқарған тексеруге қатысты.
Үкiметтiң экономикалық саясатын және ... ... ... ... ... даму ... ... және iшкi
факторларды ескерiп, валюталық режимдi либерилизациялауы кезеңiмен
атқарылады.
Валюталық ... ... ... ... ... ... резиденттерiнiң инвестициялық мүмкiндiгiн ұлғайтуы арқылы
валюталық құралдарды ... ... ... ... тiкелей инвестицияларын және резидент еместердiң
бағалы қағаздарына инвестициялар салу қатынасына валюталық режимiн реттеуiн
жеңiлдетуi, бұл республиканың өндiрiстiк ... ... ... ... ... ... деңгейiн ұсынумен және жаңа
перспективалық нарықтарға өтуi үшiн жағдай жасайды.
Көрсетiлген iс-шаралар атқарылып ... ... ... ... ... қабылдауымен байланысты және де ... ... ... ... ... құқықтық базаны жетiлдiруi.
Валюталық реттеу режимiн либерилизациялауының алдыңғы мақсаты ... ... ... ... алынуы үшiн жағдай жасау
және 2007 жылдан бастап ұлттық валютаның ... және ... ... ... ... жж. ... ... режимдi
либерилизациялау бағдарламасы iс-шаралары жаңа "Валюталық қадағалау және
валюталық реттеу ... заңы ... ... ... ... уақытта
парламентте қарастыуды.
Селективтi қадағалау және ... ... ... ... ... ... ауысуына қамтамасыз етуi
мүмкiндiгi сыртқы ... ... ... ... ... ... валюталық режимдi длиберилизациялау бағдарламасын
атқару.
Валюталық реттеу және валюталық ... ... ... ... iс-шараларын орындау үшiн, бұл 2003 ж. қарашада
ЕврАЗЭС мемлекеттер - қатысушылар орталық банктерiнiң ... ... ... банк ... мемлекеттер қатысушылардың Үкiметтерi мен
орталық банктердiң арасында келiсiмдi жасады, мұнда капиталдың жылжуымен
байланысты операциялар ... ... ... және ... ... саясатының қағидаларын негiздейдi. Бұл проект басқалармен
бiрге валюталық ... ... ... анықтайды. Осының
қатынасында ЕврАЗЭС мемлекеттер - қатысушылар iстеп ... ... ... ... ... ... ... байланысты операцияларды
лицензиялау 2004 ж. ҚР Ұлттық ... 1523 ... ... ... ... жылжуымен байланысты операцияларды жүргiзуiне - 1325, соның
iшiнде экспертты-импортты операциялар бойынша - 1199, ... - 41, ... ... ... ... ... - 35,
несиелердi ұсынуға - 50;
2) шоттарды ашу үшiн - 79, ... ... ... ... ... ... қосқанда - 96, шетелдегi жеке тұлғалар - резиденттерi - 10;
3) айырбас операцияларды жүргiзу үшiн - 119.
Лицензиялау ... және ... ... ... ... ... ... құқық бұзушылықтарды кешендiк анықтау
әдiсiн қамтамасыз етедi, бұл мемлекетке құралдардыд қайтаруын және ... ... ... ... ... ... қадағалауының экспортты - импорттiк автоматтандырылған
жүйесiн енгiзгелi берi сапалық жаңа ... ... ... ... ... ... фомаларға мүмкiндiгi бұл
олардың ... ... ... ... мағлұматтардың
орталықтандырылған жүйеге қатысуы.
2004ж. валюаталық ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық банктiң
филиалдарына 1800 мүмкiн болатын фактiлер бағытталды, экономикалық және
корупциялық қылмыстарға ... ... - 2650, ... ... қадағалау комитетiне - 3240 республикаға ... ... ... және ... iстердi бастауы үшiн. Экспорттiк
түсiмдердiң ... ... ... және ... ... ... ... Президент Әкiмшiлiгiне ұсынылды.
Валюталық заңнама саласындағы әкiмшiлiк өндiрiс. 2004 ж. Ұлттық банкi
валюталық заңнама және ... есеп ... 620 ... ... ... ... Соның iшiндегiлерi 462 iс ... ... ... және 324 iс ... 23,8 млн. ... ... қойылды. Ұлттық Банк филиалдарымен 83 iс қарастырылды,
соның ... 79 iс ... 1,98 млн. ... ... ... ... 71 iс ағытталды, солардың iшiндегi 49 iс бойынша 1,7 ... ... ... ... банк ... ... ретiнде валюталық заңнама
саласындағы әкiмшiлiк құқық бұзушылықтардың ... ... ... 25,49 млн. ... толықтыруы.
Валюталық қадағалау сұрақтарын инспекторлеу филиалдармен ұсынылатын
есептер және ... ... ... ... қадағалауы
және анализi нәтижесiнде инспектiрлеу жоспары ... ... ... ... ... ... 2004 жылы өкiлеттi ... ... ... ... 205 ... ... ... банк филиалдарымен екiншi деңгейлi банктердi, банктiң жеке
операция түрлерiн атқаратын ұйымдарды, ... ... ... басқа да
заңды тұлғалардың 939 тексеруi атқарылды.
Әлемдік және отандық экономикаларда ... ... ... ете ... ... ... Ұлттық Банкі «қатал» ақша кредит
саясатын жүргізуден бас тартады. Жоғарыда атап өтілгендей, ірі елдерді қоса
алғанда көптеген ... ... ... ... банк жүйелерінің
дамуын қолдауға негізгі тірек жасай отырып, ... ... ... ... қарайды. Қазақстан Республикасындағы экономикалық өсудің
бәсеңдеуі жағдайында Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің мұндай саясаты
неғұрлым ... ... ... Ақша-кредит саясатының екі сценарийді жүзеге асыру кезіндегі шаралары
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі 2008 жылы ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық
Банкінің операциялары бойынша пайыздық ... ... ... ... ... вексельдермен қайта есепке алу ... ... ... тоқтатылатын болады, осыған байланысты кәсіпорындарға
вексельдердің бірінші класты элементтері ... беру ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
Ұлттық қорының активтерін ... және ... ... ішкі ... ... шетел валютасын сатып алу немесе сату
арқылы және сол сияқты ... ... ... ... ... ... Бұл ... ішкі нарықтағы шетел валютасына қосымша сұраныстың
төмендеуіне ... ... ... ... ... жүзеге асыра алатын мерзімдердің 6 айға дейін ұлғаю (2007
жылғы қарашаға дейін -1 ай) ... ... ... саясатының базалық сценарийді жүзеге асыру кезіндегі
шараары
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... жүргізетн болады. Бұл бір жағынан, Қазақстан Республикасының
Ұлттық Банкінің операциялары бойынша ... ... ... ... ... тұруды, екінші жағынан банктерді қысқа мерзімді
өтімділікпен қамтамасыз ету бойынша операцияларды жүргізуді білдіреді.
Қысқа ... ... ... ... ... банктердің
депозиттерін тарту, ... ... ... беру ... ... Банкінің қаржы нарығындағы сыйақы қойылымдарын
реттеудің, сондай-ақ ... ... ... ... ... қалады.
Қажет болған кезде және ... ... ... ... ... ... ... қысқа мерзімді қисығын
қалыптастыру үшін айналыс ... 1 ... ... ... мерзімді ноталарды
шығаруды қайта қалпына ... ... ... ... ... Банкі қысқа мерзімді қисығының мониторингін жүзеге
асыратын және қаржы нарғындағы жағдайға қарай тиісті шешімдер ... ... ... ... ... ... ... оның
әлсіреу жағына қарай қысым жасалған жағдайда ... ... ... ... күрт ... жол ... бұл ... теңге бағамының
ауытқу бағдарлары немесе дәліздері белгіленбейтін болады.
Ішкі инвестициялық және тұтынушылық сұраныстың айтарлықтай айтарлықтай
төмендеуі төлем балансындағы ... ... ең ... ... ... есебінен түзетуді қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... ескере отырып, қысқа мерзімді кезеңде
ішкі валюта нарығындағы сұраныс пен ... ... жою ... Республикасының Ұлттық Банкі қысқа мерзім ішінде шетел валтасына
сұранысты ... оның ... ... ... ... сатып алу және сату
тәртібін өзгерту арқылы шектеу жөнінде ... ... ... Ақша-кредит саясатының пессимистік сценарийді жүзеге асыру кезіндегі
шаралары
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі қолдаушы ақша-кредит саясатын
жүргізетін болады.
Бұл ең ... ... ... ... ... нормативтерінің
айтарлықтай төмендеуі мүмкін екенін білдіреді.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі бактерге біршама көлемде тікелей
ұзақ мерзімді көмек көрсетуден бас ... ... ... ... ... Банкі Қазақстан Республикасының Қаржы нарығын және
қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау ... және ... ... ... әр ... жанама құралдарды (активтерді
секъюритизациялау, банктердің ... және ... даму ... арқылы өтімділік беру және т.б.) пайдалана
отырып банк секторына қолдау көрсету тетіктерін ... және ... ... ... Республикасының Ұлттық Банкі алтынвалюта резервтерін ... ... ... орындауы үшін қажетті деңгейде ұстап
тұру мақсатында теңгенің айырбас бағамына неғұрлым жоғары ... ... ... ... ... оның ... әлсіреуіне
жол береді.
3 ҚР ҰЛТТЫҚ БАНКІНІҢ АҚША-НЕСИЕЛІК САЯСАТЫН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 ҚР Ұлттық ... ... ... ... ... негізгі бағыттары
2006 жылы инфляциялық қысымның ... ... ... ... ... агенттігінің ресми деректері бойынша 2006 жылы
инфляция 8,4%-ға (2005 жылғы желтоқсанға 2006 ... ... ... ... жылы ол 7,5% ... Азық-түлік тауарлары 7,3%, азық-түлікке жатпайтын
тауарлар 7,1%, ақылы қызмет көрсету 11,6%-ға қымбаттады. Ең үлкен ... - 25,2%, ... - 21,5%, ... ... - 19,3%, қант - ... ... Елдің экономикасындағы инфляциялық үрдістерді
айқындайтын негізгі факторлардың күші ... жыл бойы ... ... ұзақ ... және ... ... ... отыр. 2006 жылғы
инфляцияның негізгі факторлары. Ел экономикасындағы ... ... ... ... ... ішінде мыналарды атап көрсетуге
болады:
- жиынтық сұраныстың жоғары қарқынмен өсуі;
- шетел валютасының әкелінуі;
- жалақының жоғары ... ... ... ... ... ... және ... қызметтер нарықтарындағы бәсеке деңгейінің
төмен болуы;
- жиынтық сұраныстың жоғары қарқынмен өсуі;
Бөлшек сауда айналысы, кәсіпорындардың ... ... ... ... ... негізгі көрсеткіштері болып
табылады. Бөлшек сауда ... ... ... ... өсуі себеп
болды. 2005 жылмен салыстырғанда 2006 жылы ... ... ... ... ал ... ... 10,7%-ға ұлғайды. Нәтижесінде бөлшек
тауар айналымының көлемі 2006 жылы ... ... ... ... Кәсіпорындар сұранысының өсуі инвестициялардың өсуінен көрінеді.
Нәтижесінде 2006 жылы ... ... ... ... 10,6%-ға
өсті. Халықтың тұтыну сұранысы және кәсіпорындардың инвестициялық сұранысы
кредиттік ... қол ... ... ... Банктердің
экономикаға берген кредиттерінің көлемі 2005 жылмен салыстырғанда 2006 жылы
69,1%-ға ұлғайды. Мемлекеттің сұранысы бюджеттің шығыс ... ... ... ... ... саясаты, әсіресе 2006 ... ... ... ... ... Ол ... аздап
өскендігіне қарамастан мемлекеттік бюджетке келіп түскен ... ... ... соманың Ұлттық қорға аударылуымен
сипатталады. 2006 жылы ... ... ... 2005 ... ... яғни ... ... түсімдерді қоспағанда, ЖІӨ
шаққанда 22,2% (2005 жылы – ЖІӨ ... 23,6%), ... ... (ЖІӨ-ге шаққанда 22,9%) болды. Индикаторы ЖІӨ-нің нақты өсуі болып
табылатын жиынтық ұсыныстың өсуі ... ... ... ... ... 2005 жылмен салыстырғанда 2006 жылы 10,6%
құрады. Тұтастай алғанда жиынтық сұраныстың кеңею қарқыны жиынтық ... асып ... ... 2006 жылдың жекелеген кезеңдерінде
экономикадағы ахуал айтарлықтай ... ... жоқ. ... 2006 ... жартысында жиынтық сұраныстың өсуі жиынтық ... ... асып ... ал ... ... ахуал керісінше ... 2006 ... ... жартыжылдығында өсіп, ... ... ... ... Шетел валютасының
әкелінуі.Шетел валютасы Қазақстан Республикасына үш ... ... ... ... ... ... ... және
екінші деңгейдегі банктердің заемдық операцияларынан. 2006 ... ... ... ... ... оң ... 14,6 млрд. АҚШ
долларынан асты. Тікелей шетелдік инвестициялардың таза  әкелінуі 6,6 млрд.
АҚШ долларын ... ... ... ... сыртқы борышы 2006 жылда
18 млрд. АҚШ долларына өсіп, 33,3  ... АҚШ ... ... ... ағыны Қазақстан резиденттерінің шетелдік активтерінің өсуін
қамтамасыз етті. 2006 жылы ... ... ... яғни ... ... ... ... әрі – Ұлттық Банк) халықаралық
резервтері және Қазақстан ... ... ... (бұдан әрі – Ұлттық
қор) жинақтары 2,2 есе өсіп, 33,2 ... АҚШ ... ... ... ... таза ... резервтері 2006 жылы 2,7 есе ұлғайып, 2006 ... 19,1 ... АҚШ ... ... ... ... ... нәтижесінде ақша агрегаттары кеңейді. Ақша массасының 2006 ... 3716 ... ... дейін өсуі банк жүйесінің ішкі активтерінің
ұлғаюынан туындады. ... ала ... ... ... номиналдық ЖІӨ-нің
ұлғаю қарқынымен салыстырғанда ақша массасы өсуінің ... ... ... ... 2005 ... ... ... 2006 жылдың
аяғында 38,1%-ға өсуіне әкелді.2006 жылы айналыстағы қолма-қол ақша 45,8%-
ға 601 ... ... ... өсті, 2005 жылы ол 8,6%-ды құраған болатын. 2006
жылы ақша базасы 2,3 есеге 1501 млрд. теңгеге дейін (2005 жылы – ... Ақша ... 2006 жылы ақша ... ... қарқынының
ақша базасының өсу қарқынымен салыстырғанда асып түсуінің нәтижесінде ... ... ... ... Жалақының жоғары өсуі 2006 жылдың қорытындысы
бойынша 2005 жылмен салыстырғанда номиналды ... ... ал ... 10,2%-ға ұлғайды. Еңбек өнімділігінің тиісінше немесе басып
озатын ... ... ... өсуі Қазақстан Республикасында
байқалып отырған инфляцияның экономикаға ... ... әкеп ... ала ... ... ... 2005 жылмен салыстырғанда еңбек
өнімділігі Ұлттық Банктің бағалауы ... ... ... ... жылдам өсуі. Қазақстан Респубикасы Статистика агенттігінің
ресми деректері бойынша өнеркәсіп кәсіпорындары үшін ... ... 2006 жылы ... өсті (2005 ... желтоқсанға
қарағанда 2006 жылғы желтоқсанда). Нәтижесінде осы кәсіпорындардың
тауарлары мен көрсететін ... ... ... оның ... ... ... ... өнеркәсіп кәсіпорындары өндірген тұтыну тауарлары
8,2%-ға, өндіріс ... ... ... ... ... ... ... өнімнің, оның ішінде тұтыну тауарлары мен ... ... әкеп ... ол 2006 жылы ғана емес, 2007 жылы да
әсерін жалғастыра береді. Бұл ... ... мен ... ... құралдары бағалары өсуінің аралық тұтыну
өнімдері ... ... ... ... байланысты. Қазақстан
Республикасының өнеркәсіп кәсіпорындары ... ... ... 2006 жылы 10,0% ... оның ... мұнай  бағасы 11,0%-ға, табиғи газ
бағасы 3,5%-ға қымбаттады. Нәтижесінде ... май ... да ... ... ... Атап айтқанда, бензин 2006 жылы 21,5%-
ға, көлік қызметтері – 19,3%-ға қымбат ... ... мен ... ... ... деңгейінің төмен болуы. Жекелеген
тауарлар және ... ... ... ... ойыншылар,
көбінесе ірі делдалдық құрылымдар (әсіресе ... ... ... ... Бұл ретте нарықтардың монополиялығы тұтас ... ... ... ... ал ... аймақтық монополиялар жұмыс
істейді. Нарыққа еркін кіру ұсақ кәсіпорындар үшін не толығымен жабық, не
едәуір ... ... мен ... ... ... ... деңгейінің төмен болуы нәтижесінде бағалардың
деңгейі көтерілді. Ұлттық ... ... ... және 2006 жылғы ақша-
кредит саясатының нәтижелері. Осы ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банк 2006 жылы «қатаң ақша-кредит
саясатын» ... ... Ол ... ... ... болатын мынадай шаралар топтарынан тұрады:
- Ұлттық Банктің операциялары бойынша ... ... ... ... ақша» саясатын жүргізу);
- екінші деңгейдегі банктердің артық өтімділігін алуға бағытталған
шаралар;
- айырбас бағамы саясаты жөніндегі ... ... ... ... ... ... шаралары
(«қымбат ақша» саясатын жүргізу). Жыл басынан бері қайта қаржыландырудың
ресми қойылымы екі рет: 2006 ... 1 ... ... ... ... ал 2006 ... 1 ... бастап 9,0%-ға дейін (соңғы бір ... ... ... ... ... Екінші деңгейдегі
банктерден тартылатын депозиттер бойынша қойылым төрт рет: 2006 ... ... ... ... ... ... 2006 жылдың 3 шілдесінен бастап
4,0%-ға дейін, 2006 жылдың 1 ... ... ... 2006 жылдың 1
желтоқсанынан бастап 4,5%-ға дейін ... ... ... 2005 ... ... 2,24%-дан 2006 жылдың аяғында 4,95%-ға
дейін өсті (тиімді кірістілік). Ұлттық ... ... ... әсері банкаралық нарықтағы кірістілік ... ... ... ... ... ... ... беріледі. Ақша-
кредит саясатының шараларын қолданудың нәтижесінде Қазақстан ... 7 ... ... репо ... ... ... ... желтоқсанындағы орташа 1,54%-дан 2006 жылғы желтоқсанда орташа 5,15%-
ға дейін көтерілді. Бұдан ... 2006 ... ... мен ... ұлттық валютадағы банкаралық депозиттер бойынша ставкалар 3,77%-
дан 4,45%-ға дейін, ... ... ...... ... ... Банкаралық нарықтағы кірістіліктің ... ... ... ... кредиттер бойынша қойылымдарға сәйкесінше әсер етеді,
сондықтан бұл ... ... 2007 жылы ... болады. Екінші
деңгейдегі банктердің артық өтімділігін алуға бағытталған шаралар. Ұлттық
Банктің банк ... ... ... алу бойынша қаржы нарығындағы
операциялары ұлғайтылды. 2006 жылы 2005 ... ... ... 3,1
есе артық тартылды, яғни көрсетілген кезең ішінде тартылған депозиттердің
көлемі 2,6 трлн. теңгеден 8,1 ... ... ... ... ... ... қалдықтар 51,5%-ға 131,6 млрд. теңгеге ұлғайды.
2006 жылдың басынан бері Ұлттық Банктің қысқа ... ... ... ... ... 31 млрд. теңгеден 150 млрд. теңгеге дейін біртіндеп
ұлғайтылды. 2006 жылы 3,8 трлн. теңге көлемінде ноталар шығарылды, бұл ... ... 2,0 есе көп. ... ... ... 2006 жылы 3,3 есеге
533,1 млрд. теңгеге дейін артты. 2006 ... 12 ... ... ... ... ең төменгі резервтік талаптар (ЕРТ) туралы ереже енгізді. Ол ... ЕРТ ... ... ... құрылымы біраз
кеңейтілді. Сонымен ... ең ... ... ... ... ... ... банктің ішкі міндеттемелері үшін 6% және
өзге міндеттемелері үшін 8%.  18 шілдеден бастап екінші ... ... рет жаңа ... ... ... ең ... ... есептей бастады, ал 20 шілдеден бастап резервтік активтерін
қалыптастыра бастады. Ережеге өзгерістердің ... ең ... ... ... әкеп ... ол өз кезегінде резервтік ... ... Жаңа ... ... ЕРТ ... ... ... деңгейдегі банктердің резервтік активтері 2006 ... ... ... ... 1,1 есе асып ... ал ... ... шілде
айының ортасында ол 2,4 есе асып кеткен болатын. Банк жүйесі өтімділігінің
қысқаруы банктердегі бос ... ... ... ... ... ол ... кредит беру ... ... әкеп ... ... ... бұл ... ... сонымен
қатар кейбір лагпен төмендетіп, банк жүйесінің кредиттері бойынша
кірістіліктің ... ... етуі ... ... ... саясаты жөніндегі
шаралар. 2006 жылғы 1 шілдеден бастап Ұлттық қордың қаражатын қалыптастыру
және пайдалану механизмінің өзгеруіне ... ... Банк ... Ұлттық қорының активтерін айырбастаудың және ... жаңа ... ... (2006 ... 25 шілдедегі № 67). Осы
Ережеге сәйкес Ұлттық Банк алтын валюта активтерінен Ұлттық қор үшін шетел
валютасын ... ... ... ішкі ... ... валютасын сатып ала алады.
Сонымен қатар 2006 жылдың ... ... ... нарығындағы ахуалға
Үкіметтің, Ұлттық Банктің және Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу
мен ... ... ... әрі – ҚҚА) ... ... әсер ... ішкі валюта нарығында 2006 жылы теңгенің айырбас бағамымен
байланысты ... ... ... ... өсуінен де, әлемдік валюталардың
әлемдік нарықтағы бір-біріне ... ... ... ауытқуынан да
туындаған әр түрлі бағыттағы үрдістермен сипатталды. 2006 ... ... ... ... ... АҚШ долларына қарағанда біршама
нығайғаны, шілде-қыркүйек аралығында теңгенің АҚШ долларына ... ... ... ... теңгенің АҚШ долларына
шаққандағы ... ... ... тұрақты болып қалғаны байқалды.
Тұтастай алғанда 2006 жылы теңгенің АҚШ ... ... ... ... ... нығайды. Сонымен, Ұлттық Банктің 2006 жылы
инфляциялық қысымды төмендетуге бағытталған ... ... ... ... ... әкеп ... ... жартыжылдықта
жылдық инфляция қарқыны төмендеді: егер 2005 жылғы желтоқсаннан бастап 2006
жылдың мамыры аралығында инфляция 7,5%-дан ... ... ... ... ... ол 8,4%-ға дейін төмендеді. Инфляциялық үдерістер
динамикасындағы жалпы ... ... ... ... ... ... ... және монополияға қарсы ... ... ... көрсететін негізгі инфляция жылдық
көрсеткіште 2006 жылдың ... ... ... ... ... ... ... Алайда, баға тұрақтылығына қол жеткізу
жөніндегі шараларға ... ... 2006 жылы ... баға ... ... ... ... аздап асып, орташа алғанда 8,6%-ды
құрады. Басқарманың 2006 жылғы 11 ... № 20 ... ... ... ... ... ... негізгі бағыттарына
сәйкес мұнайдың әлемдік бағасының деңгейіне қарай ахуалды ... ... ... 2006 жыл ... мұнайға жоғары баға сценарийі іске
асты («Брент» сортындағы мұнайға ... баға 2006 жылы бір ... ... ... 65,4 ... құрады). Бұл жағдайларда Ұлттық Банк Қызметінің
2007-2009 жылдарға ... ... ... ... ... ... ... арналған негізгі бағыттары. «Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкі ... ... ... ... ... ... ... Банктің ақша-кредит саясатының негізгі мақсаты баға
тұрақтылығын қамтамасыз ету болып табылады. Ақша-кредит ... ... жыл ... алдағы 3 жылға, ақша-кредит саясатының 3 жылға арналған
негізгі көрсеткіштерінің болжамдарын қоса және ... ... ... ... ... ... ... 2007-2009
жылдарға арналған көрсеткіштерінің болжамдарын әзірлеу көзі ... ... ... ... ... кезінде орташа
мерзімді кезеңде әлемдік экономиканың өсу қарқыны және ... ... ... ... ... ... ... жағдай
жасайтын болады деген болжамдар пайдаланылды. Бұдан басқа, есептеулер мен
ұсыныстар негізіне Елдің ... ... ... арналған орта мерзімді жоспарының (бұдан әрі – Орта ... ... ... ... ... ... ... 2007 жылға
арналған жобасына сәйкес, республикалық бюджеттің 2007 ... ... ... 2006 жылғы шығыстарымен салыстырғанда 28,1%-ға көбейеді
деп болжанып отыр. Инфляцияға болжам Филипс қисығы негізінде жасалды, ... ... ... ... ... және еңбекақыдан ауытқуы
арасындағы теориялық өзара байланысты көрсетеді. Соңғы көрсеткіштер, өз
кезегінде, экономикаға ... ... ... ... ақша массасы
және басқа да көрсеткіштер арқылы айқындалады. Сыртқы борыш қарастырылатын
үлгілерге тікелей кірмейді. 2007-2009 ... ... ... ... үлгісі бойынша жасалған болжам біршама шетел капиталының әкелініп,
ішкі қаржы нарығындағы өтімділіктің асып ... ... ... өсуі ... орта ... ... ... төмендеу үрдісі болғанымен экономиканы дамытудың инфляциялық
аясының сақталатындығын көрсетеді.Инфляцияға орта ... ... ... ... ... арналған негізгі бағдарлар. Ел ... ... ... ... бағасына және елге әкелінетін
капиталға үлкен тәуелділігін ... ... ... ... ... болжамын әзірлеу кезінде экономика ... 3 ... ... ... ... ... ... қалыпты баға»
сценарийі (мұнай бағасы бір баррель үшін 60 АҚШ долларынан төмен,капиталдың
әкелінуі елге соңғы 2 жылда ... ... ... капиталдан төмен);
2. «Капиталдың көп әкелінуі жағдайындағы мұнайға ... ... ... бағасы бір баррель үшін 60 АҚШ долларынан төмен,капиталдың
әкелінуі елге соңғы 2 жылда әкелінген орташа жылдық капиталдан жоғары);
«Мұнайға жоғары баға» ... ... ... бір ... үшін 60 ... жоғары).
Барлық үш нұсқада да нақты сектордың негізгі көрсеткіштерінің
болашақтағы динамикасы Орта ... ... ... сәйкес
келетіндігін көрсетеді.   Мысалы, болжамды кезеңде ЖІӨ орташа жылдық ... ... ... ... - ... ... ... - 8%-
ды, бюджеттен жеке тұлғаларға берілетін трансферттер жылына - 8%-ды ... ... бар. ... ... ... республикалық бюджетке сәйкес
республикалық бюджеттің 2007 жылға арналған шығыстары 2006 ... ... ... 28,1%-ға артады деген болжам бар.Сондай-ақ
екінші деңгейдегі банктер тартатын шетелдік ... ... ... жұмыстар шеңберінде Ұлттық Банк пен ҚҚА қолданып отырған ... ... ... ... ... ... жеке әрбір
сценарий үшін қалыптасқан ... ... ... ... ... ... ... баға» сценарийі бойынша ұзақ мерзімді
үрдіс ретіндегі мұнай бағасының төмендеуін бағалау және халықаралық капитал
нарықтарындағы қарыз алу ... ... ... ... ... ... ... және екінші деңгейдегі банктердің таза сырттан
қарыз алуының төмендеуін қамтамасыз ететін болады.Бір ... үшін 60 ... ... ... ... ... баға ... тауарларды және
көрсетілетін қызметтерді экспорттаудың өсу қарқыны 2007 жылы шамамен ... ... ... ... ... ... ... мен халықаралық
қызметтер балансының профициті сыртқы борыштық міндеттемелері бойынша
төлемдердің және ... ... ... ... төлемдердің өсуін
өтейтін болады. Ағымдағы операциялар ... ... 2007 жылы ... ... ЖІӨ-ге шаққанда 0,4%), 2009 жылы ЖІӨ-ге ... ... ... деп ... және газ кен ... ... ... салынатын жобаларының аяқталу кезеңіне өтуіне байланысты 2007
жылдан ... ... ... ... түріндегі қаржыландыру көлемі
де біртіндеп төмендейді. Қаржыландырудың қосымша көлемі республика ... ... ... заем ... ... ... ... Шетел
капиталының және экспорттық валюта түсімінің әкелінуі ... ... ... ... сақталуына, сондай-ақ Ұлттық қордың
халықаралық резервтерінің және ... одан әрі ... ... Бұл ... ... банктердің активтері алдағы үш жылдық ... ... ... 27%-ға ... болады. Банктердің резидент еместер
алдындағы  ... ... ... 9,5-10 ... АҚШ долларына өсетін
болады. Ұлттық қордың халықаралық резервтері мен активтерінің орташа жылдық
өсу қарқыны ... ... ... 10% және 23%-ды ... Осы сценарий үшін инфляция болжамдарының рұқсат етілген мәнін алуға
мүмкіндік беретін ... ... ... ... ... арналған орташа жылдық мәндері мынадай ... ... ... ... ... ... – 790 млрд.теңге,
банктердің Ұлттық Банктегі басқа депозиттері – 320 млрд. теңге, ... ... – 270 ... ... әкелінуі жағдайындағы мұнайға қалыпты баға сценарийі
үшін нақты ... және ... ... ... ... динамикасына қатысты жасалған болжамдарды орындау кезінде 2007-
2009 ... ... ... ... ... ... ақша базасының
орташа жылдық өсуі 18%, ақша массасының, банк ... ... ... кредиттердің өсуі 27%-28% құрайды. 2007 жылы орташа
жылдық инфляция 6,2%-7,2%, 2008 жылы – ... 2009 жылы – ... ... ... ... көп әкелінуі жағдайындағы мұнайға
қалыпты баға» сценарийі қарыз алу ... ... ... ... қалуының
және мұнай бағасының динамикасына қатысты белгісіздіктің банктердің сырттан
қарыз алуының одан әрі кеңеюіне және мұнай өндіру жобаларын қаржыландырудың
ұлғаюына ... ... ... ... мен ... қызметтер
экспортының өсу қарқыны капиталдың әкелінуіне байланысты болмағандықтан
олар алдыңғы сценарийдегідей бола береді.  ... ... ... ... ... ... орташа алғанда 32%-ға өсетін болады. ... ... ... ... өсуі ... ... ... АҚШ долларын құрайтын болады. Ұлттық қордың халықаралық резервтері
мен активтерінің ... ... өсу ... ... ... тиісінше 19%
және 23% болады. Осы сценарий үшін инфляция болжамдарының рұқсат етілген
мәнін алуға мүмкіндік беретін ... ... ... құралдарының
2007-2009 жылдарға арналған орташа ... ... ... ... ... ... аударылатын депозиттері – ... ... ... Банктегі басқа депозиттері –640 млрд. теңге,
айналыстағы ноталар көлемі – 317 ... ... көп ... ... ... баға сценарийі үшін нақты сектор және ақша-
кредит саясаты құралдары көрсеткіштерінің болашақтағы динамикасына ... ... ... ... ... ... ... болжамдар
алынды. Болжамды кезеңде ақша ... ... ... өсуі 30%, ақша
массасының, экономикаға ... ... және банк ... өсуі ... ... ... 2007 жылы 7,3%-8,3%, 2008
жылы – 6,9%-7,9%,  2009 жылы – 6,9%-7,9% шегінде болады.
7 кесте
Ақша-кредит ... ... ... ... ... ... ... қалыпты әкелінуі жағдайындағы мұнайға қалыпты
баға»сценарийі)
|  |2006 |2007 |2008 |2009 ... ... ... ... % |8,6 |6,2-7,2 |6,0-7,0 ... | | | |0 ... ... ... ... |9,0 |8,0 |7,5 |7,5 ... ... жалпы халықаралық |19,1 |21,3 |23,2 |25,2 ... ... АҚШ ... | | | | ... %-бен |170,4 |11,3 |8,9 |8,7 ... ... ... теңге |1501 |1828 |2221 |2468 ... %-бен |126,5 |21,8 |21,5 |11,1 ... ... ... |3716 |5046 |6439 |7753 ... %-бен |79,9 |35,8 |27,6 |20,4 ... ... ... ... |3115 |4272 |5464 |6574 |
|Банктердің ... ... ... |6161 |7766 |9647 |
|млрд. теңге | | | | ... ... ... % |38,1 |42,5 |45,9 |46,9 ... ... ... ... барысында тауарлар және көрсетілетін
қызметтер экспортының өсу қарқыны жылына 15% артық болады. ... ... ... ... ... жыл ... өсуі ... мен кредиторларға төленетін таза ... ... ... ... ... шот ... 2007 жылы ЖІӨ-ге ... ... ал 2009 жылы ... ... 3% ... мүмкін. Мұнай бағасының жоғары
деңгейі және шетелдік инвесторлар сенімінің тұрақты түрде жоғары ... ... ... ... және ... банктері мен
кәсіпорындарының сырттан қарыз алу ауқымын арттыруды ... ... ... алдындағы міндеттемелері 2007-2008 жылдары 10-
15%-ға өседі, 2009 жылы өсім ... ... ... деп ... ... халықаралық резервтері мен активтерінің орташа жылдық өсу қарқыны 25-
26% болады. Бұл қалыпты баға сценарийімен салыстырғанда теңгенің ... оның ... ... ... үлкен қысым жасайтын болады. Осы сценарий
барысында Ұлттық қордың халықаралық резервтері мен ... өсу ... баға ... ... 3-6 ... ... ... Сонымен қатар мұнайға жоғары баға жағдайында банк активтерінің ... өсуі 2007 жылы одан ... ... жыл ... өсу қарқыны 30-40%-ға
дейін біртіндеп баяулай отырып шамамен 50%-ды құрайды. Осы сценарий үшін
инфляция ... ... ... ... ... мүмкіндік беретін ақша-
кредит саясатының ... ... ... ... арналған орташа
жылдық мәндері мынадай деңгейде таңдалған: банктердің Ұлттық Банктегі
аударылатын депозиттері – 990 ... ... ... ... ... – 860 млрд. теңге, айналыстағы ноталардың көлемі – ... ... ... баға ... үшін ... ... және ақша-
кредит саясаты құралдары көрсеткіштерінің болашақтағы ... ... ... ... кезінде 2007-2009 жылдарға мынадай ... ... ... ақша ... ақша ... ... кредиттердің және банк жүйесіндегі депозиттердің орташа жылдық
өсуі 40% – 41%-ды құрайды. Инфляция 2007 жылы ... 2008 жылы – ... 2009 жылы – ... шегінде болады (1-қосымша). Ұлттық Банктің 2007-
2009 жылдарға арналған ақша-кредит саясатының негізгі ... ... ... ... ... ... тұру болады:
- «капиталдың қалыпты әкелінуі жағдайындағы ... ... ... іске асыру кезінде 2007 жылы 6,2%-7,2%, 2008 жылы – 6,0%-7,0%,
2009 жылы – ... ... ... көп ... ... мұнайға қалыпты баға»
сценарийін іске асыру ... 2007 жылы ... 2008 ... – 6,9%-7,9%,
2009 жылы – 6,9%-7,9% шегінде;
- «мұнайға жоғары баға» ... іске ... ... 2007 жылы ... 2008 жылы  – 8,0%-9,0%, 2009 жылы  – 8,0%-9,0% шегінде.
ЖІӨ, мемлекеттік шығыстар және орта мерзімді жоспарда ... ... ... ұлғайту жағына қарай қайта қаралатын болса, инфляция
болжамының да ... айта кету ... ... ... ... ... сценарийі көрсеткіштерінен қарқынды асып әкелінген және ... орта ... ... ... ... ... өскен
жағдайда ақша ұсынысы инфляцияның мақсатты көрсеткіштеріне қол ... ... ... ... ... Бұл ... мұнайға қалыпты баға
сценарийі үшін, ... 2007 ... ... ... ... ... ... саясатын қатаңдату шаралары атап көрсетілген. Одан
кейінгі жылдарға ... ... 2007 ... нәтижелері бойынша
нақтыланады. Мұнайға жоғары баға сценарийі іске асырылған ... ... ... ... одан да ... қатаңданатын болады. Мұнайға
қалыпты баға сценарийі іске асырылған жағдайда ақша-кредит саясатының 2007
жылға арналған ... ... ... ... 2007 жылы ... өз ... орташа жылдық инфляцияны төмен деңгейде ұстауға
бағытталған ақша-кредит ... ... ... ... ... ... ... операцияларын пайдаланудың тиімділігін арттыру және
ақша нарығының ахуалына әсер ету үшін қолданылатын ... одан ... ... ... ... әр түрлері бойынша қойылымдарды
келісу жөніндегі жұмыстар ... ... ... ... қойылымдарына
жасалатын қысқа мерзімді ... ... ... ... жөніндегі
шаралар қойылымдар дәлізін тарылту (төменгі қойылым – депозиттерді тарту
жөніндегі қойылым, ... ...... беру ... ... ... Қайта қаржыландырудың ресми қойылымын қосқанда Ұлттық Банктің
операциялары бойынша қойылымдар ақша ... ... және ... ... реттеледі. Екінші деңгейдегі банктердің Ұлттық Банктегі
қысқа мерзімді ноталары мен ... ... ... ... ... сондай-ақ банктердің артық өтімділігін жүйелеудің
негізгі құралдары болып қала береді.  Қажет болған жағдайда ... ... ... ... үшін ... айналысқа шығару мерзімін
ұзарту және көлемін ұлғайту мүмкіндігі қаралады, ол ... ... ... талап етеді. Ұлттық Банк бұл ... ... ... ... ... тиісті шешім қабылдайды. Осы жұмыс шеңберінде
Ұлттық Банк қисық кірістіліктің қалыптасу мәселелерін шешу ... ... ... ... жұмысты үйлестіруді күшейту қажет деп
санайды. Бұл проблеманың ... ... ... ықпалы ашық нарықта
операциялар жүргізу мүмкіндіктерінің ... және ... ... ... макрокөрсеткіштерге әсер етуінің әлсіреуінен көрінеді.
Банк жүйесінің артық өтімділігі мәселелерінің өткірлігі ... ... Банк ... ... қатаңдата береді. Банк жүйесінің
тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін банктік заемдарды беру ... ... және ... ... алу операциялары жетілдіріледі, ... ... ... ... ... жұмыстары жүргізіледі. Сонымен
қатар өтімділікті беру құралдарын (қайта қаржыландыру заемдары ... ... ... алу ... пайдаланудың тиімділігін күшейту
мақсатында олардың мерзімдерін ... ... ... ... үшін ... ... саясатын жүргізумен қатар,
әсіресе, жиынтық сұранысты дамытудың, өсуін шектеудің бюджеті бөлігінде,
бюджет ... ... ... отандық өндірушілер тарапынан
тауарлар мен ... ... ... ... ... ... ... азайту мақсатында бюджет саясатын қатаңдату
бюджет шығыстарының, оның ішінде инвестициялық ... ... ... ... ... ... ... берілген трансферт түрінде
пайдалануын шектеу, сондай-ақ салық ауыртпалығын сақтау саясатынан бас
тарту ... ... ... ... ... секторы
кәсіпорындарының мониторингі бойынша қаржылық емес ... ... ... ... және кәсіпорындардың
қаржылық ахуалының даму ... және ... ... ... ... валюталық саясатты айқындау, ... ... ... ... ... ... тұрақтылығы
туралы есептерді жасау кезінде ... Банк ... ... іс ... ... ... ... жұмыстар жалғаса
береді. Ұлттық Банк теңгенің еркін айырбас бағамы режимін ұстанатын болады,
яғни теңгенің ішкі валюта нарығындағы ... ... ... ... ... осы ... ... деген сұраныс пен ұсынысқа қарай
белгіленеді. Ұлттық Банк теңге ... ... ... ... ... ... Банк ішкі ... нарығындағы өзінің қатысуын
қысқартуға ниетті. Ұлттық Банк валюта нарығындағы операцияларды, негізінен,
Ұлттық қор үшін жүзеге асыратын болады, ... ... Банк ... ... ... және ... айырбастаудың жаңа ережесіне сәйкес Ұлттық
қор үшін Ұлттық ... ... ... ... ... сатумен
бірге ішкі нарықтағы шетел валютасын да сатып ала ... ... ... ... ... ... ... реттеу және валюталық бақылау
туралы» ҚР Заңына сәйкес 2007 ... 1 ... ... ... ... пайдаланылып жүрген шектеулердің күші толығымен жойылады. Сол
сәттен бастап ағымдағы және ... ... ... ... ... жағдайда теңгенің айырбасталуы толық қамтамасыз етілетін болады.
Валюталық ... ... ... ... ... ... ... ол валюталық және қаржы нарықтарындағы ахуалдың
тұрақсыздануына әлуетті қауіп тудыруы мүмкін. ... ... ... ... Банкі капиталдың қозғалысымен байланысты валюталық
операциялардың ... ... ... ... ... ... валюта нарығындағы сұраныс пен ұсыныс көздеріне талдау жасау бойынша
ақпарат базасын жетілдіру ... ... ... ... жүйелері
саласында Қазақстан экономикасының әр түрлі субъектілері ... ... ... ... қауіпсіз және уақтылы болуын қамтамасыз ететін
жоғары технологиялық ... ... ... ... ... одан әрі
қолдау көрсету жұмысы жалғастырылады. Бұл жұмыс сондай-ақ қызмет көрсететін
операторларды және ... ... ... ... және ... тұратын болады. Сонымен қатар орта мерзімді перспективада ... ... ... ... Банк ... карточкаларының ұлттық
жүйесін одан әрі дамытуға, Қазақстан Республикасының «Электронды ... құру ... ... ... ... ... ... жүйелері
үшін жаңа Резервтік орталық құруға ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету саласында Ұлттық Банк өз қызметін ҚҚА-
мен тығыз ... ... Бұл ... ... тұрақтылығы туралы есепті
одан әрі жетілдіру жұмыстарын жүргізетін болады. Ұлттық Банк пен ҚҚА-нің
алдымыздағы ... ... бірі – ... ... ... ... ... жүйесінің тұрақтылығына теріс
әсер етуі мүмкін жағдайларды анықтау және алдын алу. ... ... ... құралдар әзірленеді. Талдау жұмыстарының нәтижелерін
бұқара халықтың тұрақты түрде пайдалануын қамтамасыз ету ... ... ... сенімді күшейтуге себебін тигізетін осы жұмыстардың маңызды
бөлігі болып ... ... ... ... ... дамытудың
2007-2011 жылдарға арналған тұжырымдамасына сәйкес ... ... ... ... ... ... арттыру қаржы секторын
реттеудегі негізгі бағыттардың бірі болады. Қаржы тұрақтылығына төнген
қауіпті ... ... ... ... ... және ... сапалық деңгейін арттыру, сондай-ақ қаржылық қатынастар
субъектілерінің тәуекелдерін ... ... ... ... ... саясатты жүргізу үшін Ұлттық Банк ҚҚА және Үкіметпен бірлесіп
2007 жылы Қаржы тұрақтылығы жөнінде меморандум әзірлеп, қол ... ... ... ... ... үшін ... ... бөлігінде органдардың
құзыретін, ақпараттық өзара ... ... ... ... ... ... тұрақты консультациялар жүргізу тәртібін, реттеуші іс-
қимылдардың келісілген ... іске ... ... мен қағидаттарын
реттейтін болады.
8 кесте
|Ақша-кредит саясатының негізгі көрсеткіштерінің 2007-2009 жылдарға арналған ... ... ... әкелінуі жағдайындағы мұнайға қалыпты ... ... ... ... ... ... |
| |
|1 |
|2 |
|3 |
|4 |
|5 |
| ... (кезеңде орташа алғанда), % ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... резервтері, млрд. АҚШ доллары |
|19,1 ... ... ... |
| ... %-бен ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... |
| ... %-бен ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... |
| ... %-бен ... ... ... ... |
| |
|8 ... жалғасы |
| |
| |
| |
| |
| |
|1 |
|2 |
|3 |
|4 |
|5 |
| ... ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... теңге ... ... ... ... |
| ... монетизациялау деңгейі, % ... ... ... ... |
| |
| |
|9 ... ... ... ... ... ... ... арналған |
|болжамы («капиталдың көп әкелінуі жағдайындағы мұнайға қалыпты ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... % ... ... ... ... |
| ... ... ... қойылымсы,% ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... АҚШ ... |
|19,1 ... ... ... |
| ... %-бен ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... |
| ... %-бен ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... |
| ... %-бен ... ... ... ... |
| ... ... млрд. теңге ... ... ... ... |
| ... экономикаға беретін кредиттері, млрд. теңге ... ... ... ... |
| ... ... ... % ... ... ... ... |
| |
| ... кесте ... ... ... ... ... ... ... |
|болжамы («мұнайға жоғары баға»сценарийі) ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... % ... ... ... ... |
| ... қаржыландырудың ресми қойылымсы,% ... ... ... ... |
| ... Банктің жалпы халықаралық резервтері, млрд. АҚШ доллары ... ... ... ... |
| ... %-бен ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| |
| |
| |
| |
| |
|1 |
|2 |
|3 |
|4 |
|5 |
| ... ... ... ... ... ... ... |
| ... %-бен ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... |
| ... %-бен ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... кредиттері, млрд. теңге ... ... ... ... |
| ... ... деңгейі, % ... ... ... ... |
| ... ҚР ... ... ... ... ... жылдарға
арналған негізгі бағыттары
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі қалыптасып отырған практикада
жыл ... ... 3 ... ақша-кредит саясатының негізгі бағыттарын
әзірлейді, оларда инфляция бойынша ... ... ... ... саясатының оларға қол жеткізу жөніндегі шаралары айқындалады. Орта
мерзімді кезеңге ... ... ... ... айқындау
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі саясатының болжамдылығын арттырады
және қаржы нарығы қатысушылары үшін оны ... ... ... ... 2007 жылы Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі
алдында тұрған міндеттерді орындау әлемдік қаржы ... және ... ... даму ... қатысты көмескілік дәрежесінің
жоғары болуына байланысты ... ... ... ... ... ... әрі нашарлауы тәуекелінің жоғарыболуы жағдайында ірі дамыған елдердің
орталық банктері ахуалды тұрақтандыру үшін ... банк ... ... ... 2007 жылы ... ... ... инфляция
(өткен жылдың желтоқсанымен салыстырғанда желтоқсанда) 18,8% (соңғы 7
жылдағы ең ... ... ... ... ... ... инфляциялық
қысымның күшеюі және қаржы нарығындағы ахуалдық нашарлауы ... ... ... ... ... және ... да орталық
банктердің алдында белгілі бір таңдау туындауында болды. ... ... ... ... қол жеткізуді, ал басқа жағынан алғанда қаржы
жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз ету, экономиканың одан әрі ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банкі осы
жағдайларда екі жылға алға, яғни Ақша-кредит саясатыны. ... ... ... ... әзірлеу жөнінде шешім қабылдады. Бұл ретте
негізгі мақсатты іске асырумен қатар банк ... ... ... жөніндегі шаралар кешеніне ерекше назар аударылды. Айқындалмаушылықтың
төмендеуіне қарай Қазақстан ... ... ... үш ... ... ... ... негізгі бағыттарын әзірлеу ... ... ... ... ... соңғы жылдардағы дамуының кейбір
ерекшеліктері. ... ... ... ... Қазақстан
Республикасы экономикасының сыртқы тәуекелдерге тәуелді екенін көрсетті.
Экономика дамуының соңғы ... ... бойы ... ... ... негізгі факторларының бірі ... ... ... банктердің сырттан ... ... ... өсуі ... ... ... және жиынтық сұраныстың
өсуіне ықпал етуін жалғастырды. Сұраныс белсенді өсіп отырған жағдайда
инфрақұрылым ... мен ... ... деген сұранысты тез
қанағаттандыруға экономиканың объективтік мүмкіндігінің ... ... ... ... шектелуі жылжымайтын мүлік нарығының
«қызып кетуіне» және құрылыс және ... да ... ... ... артуына алып келді. Жылжымайтын мүлік нарығы инвестициялар
үшін неғұрлым тартымды болды. ... ... ... қаржы
секторының соңғы жылдардағы өсуі де банк ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының тәуелсіз кредиттік рейтингінің және ... ... ... банк секторының инвестициялық тартымдылығы Қазақстан
банктерінің капиталдың ... ... ... жасауына мүмкіндік
жасады. Сыртқы қарыз алудың өсуі және кредиттеу көлемінің ұлғаю ... ... ... сәйкес сапасымен қамтамасыз етілгеніне қарамастан,
банктердің активтері сапасының нашарлауының әлеуетті тәуекелі бағаланған
жоқ. Банктердің ... ... және ... ... нарығын басымдықпен
кредиттеуі, бір жағынан, жылжымайтын мүлік нарығындағы бағалардың одан әрі
көтерілуіне және банк секторының кредиттік ... ... ... ... ... ... құрылыс секторы іс жүзінде банктердің
қаржыландыруына толық тәуелді болды.
Қазақстан Республикасының Ұлттық ... және ... ... ... және ... ... ... мен қадағалау агенттігі бірнеше
жылдар бойы банк жүйесінде туындайтын тәуекелдерді барынша ... ... ... Атап ... ... портфелінің сапасын реттеу,
ең төменгі резервтік талаптардың ... ... ... шаралар
қабылданды, кредиттік тәуекелді неғұрлым барабар бағалауға, ... және ... ... ... ұлғайтуға бағытталған жаңа
талаптар әзірленді, шетелден ... ... ... енгізілді. Сонымен қатар
әлемдік қаржы нарықтарында туындаған проблемалар банк жүйесінің жинақталған
тәуекелдерінің пайда болуына және ұлттық экономиканың сыртқы
қаржы күйзелістеріне ... ... алып ... ... ... базаны толықтырудың маңызды көздері болып ... ... ... ... ... ... ұшырады. Банктік
қаржыландырудың төмендеуі бірінші кезекте құрылыс көлемінің қысқаруына,
сондай-ақ басқа салалардағы ... ... алып ... ... қаржы жүйесіндегі қорландыруға қатысты қиындық Standard &
Poor’s және Fitch ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ бірқатар отандық
банктердің рейтингтерін төмендетуіне алып келді. ... ... өсу ... 2007 ... ... дейін бәсеңдемеді.
2007 жылғы макроэкономикалық даму өлшемдері.Әлемдік қаржы және ... ... ... 2007 ... ... ... қарқынмен дамыды. ХВҚ-ның бағалауы бойынша оның өсу қарқыны осы
кезеңде жылдық ... 5% жуық ... Осы ... ... ... және Ресейдің экономикаларының дамуына келді. Сонымен қатар,
әлемдік қаржы нарығы 2007 жылдың ... ... ... шамалы өсуімен сипатталды. Осындай өсудің себебі ... ... ... ... ... елдердің орталық банктерінің
ақша-кредит саясатын қатаңдатуы ... ... ... ... бір ... базалық пайыздың қойылымны екі рет көтерді – наурызда 3,75% деңгейге
дейін және маусымда 4% дейін. Жапония банкі қойылымны 2007 ... ... ... ... ... ... базалық қойылымсы 2007 жылғы
қыркүйекке дейін 5,25% ... ... ... ... АҚШ ... ... фунт ... нығаюымен және Қытай юанінің баяу
нығаюымен сипатталған 2006 жылғы трендтер жалғасты.
2007 ... ... ... ... ... өсу ... Еуропа мен Жапониядағы өсудің бәсеңдеуі ... ... және ... ағынының төмендеуімен байланысты болды. АҚШ-та
өсудің бәсеңдеуіне «sub-prime» ипотека дағдарысы және ... ... ... ... ... Бұл ... 2007 ... АҚШ-та 2007 жылды. басында туындаған ипотекалық заемдар нарығындағы
дағдарыс жергіліктіден ғаламдыққа ауысты. Нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... құлдырауы, сондай-
ақ тәуекелдер және түпкілікті шығындар туралы екіұштылық ... ... ... ... дағдарысына алып келді. Тәуекелдердің
өсуі портфельдік инвесторлар капиталды дамушы нарықтардан ... ... ... дамушы нарықтардың көпшілігі үшін сыртқы нарықтарға жол
түгелдей дерлік жабылды.
Бірқатар орталық банктер, атап ... АҚШ ... ... ... ... өз ... банк ... өтімділігін қолдау
үшін кредит басымдылығын жүргізу арқылы туындаған ... ... ... ... ... ... ... қойылымлардың құбылуы
күшейді. 3 айлық долларлық депозиттер бойынша ... ... 2007 ... ... ... ... 5,36%-дан 2007 жылғы 7 қыркүйекте өзінің
2007 жылғы ең жоғары мәні 5,73%-ға жетті. Еуропа орталық банкі ... ... ... ... құйылғаннан кейін Либор қойылымсы ... ... (2007 ... 28 ... ... ... ... әлемдік экономика негізгі көзі әлемдік қаржы нарықтарындағы
құбылмалылық болып табылатын жоғары айқындалмаушылық кезеңіне ... ... ... ... қарамастан, ірі банктер бағалы қағаздарға
инвестицияланған, сенімділігі ... ... ... ... ... ... жалғастыруда. Әлемнің жетекші елдерінің (АҚШ,
Еуроаймақ, Ұлыбритания, Канада және Швейцария) ... ... 2007 ... өтімділік дағдарысынан шығу үшін күштерін біріктіретіндігі
туралы жариялады. Әлемдік экономика қаржы нарығындағы тұрақсыздықпен ... ... ... ... өсуі ... ... ... резервтік қуаттарының шектелуі, оған негізінен қарқынды
дамып келе жатқан және геосаяси тәуекелдері ұлғайып отырған ... ... ... өсуі ... 2007 жылдың басынан бері мұнай бағасының
тұрақты өсу үрдісі байқалды. Мәселен, жыл басымен салыстырғанда 2007 ... Brent ... ... ... ... ХВҚ-ның деректері бойынша
46,8% өсіп, бір баррель үшін 91,45 АҚШ долл. құрады. 2007 жылы ... мен ... ... ... да өсуі жалғасты. Мәселен,
азық-түлік және өнеркәсіп тауарлары кіретін, отынға ... ... ... индексі ХВҚ-ның есебі бойынша 2007 жылғы 9 айда 6,1%
өсті. Бұл ретте метал бағаларының индексі 1,5%, ал ... ... 18,2% ... Негізгі дәнді дақыл өндіруші елдердегі өнімнің төмен
болуы, өсімдік шикізатымен ... ... ... ... ... ... өсуі әлемдік нарықтағы тиісті тауарларға деген ұсыныс
көлемінің қысқаруына алып келді, бұл олардың бағаларының өсуіне әкеп ... ХВҚ ... ... ... әлемдік бағасы (Канада) 2007 жылы 2
есе өсті, АҚШ ауылшаруашылық департаментінің деректері бойынша ... ... 2007 ... қаңтар-қарашада 91,9% өсті.
Әлемдік қаржы және тауар нарықтарындағы теріс үрдістер салдарынан
әлемнің көптеген елдерінде инфляция ... ... ... жылдық инфляция
(соңғы 12 айда) 2006 жылғы ... ... 2007 ... ... ... ... ... елдерінде 1,9%-дан 3,1%-ға дейін, оның ... ... ... дейін өсті.
Қазақстан Республикасының төлем балансы және теңгенің айырбас бағамы
Әлемдік тауар нарықтарындағы бағалардың өсуі ... ... ... одан әрі ... ... етті. Кедендік
статистиканың деректері бойынша тауарлар экспорты 2007 жылғы 9 айда ... ... ... ... 19% ... 33,8 млрд. АҚШ долл.
құрады. Энергия тасымалдауыштарының әлемдік бағаларының жоғары деңгейінің
сақталуы мұнай кен орындарының ... ... үшін ... ... ағынына себепші болды. Бұл ретте негізінен банк секторының
сыртқы заемдары шикізатқа жатпайтын сектордың жоғары өсу ... ... ... ... ... (негізінен тауар экспортынан түскен
түсімдер) өткен жылдардағыдай импорт шығыстарын және резидент еместерге
қаржы және ... ... ... үшін ... ... жоқ. 2007 ... үрдістер күшейді, нәтижесінде ағымдағы операциялар шоты бойынша дефицит
одан әрі ұлғайды. Төлем балансының ағымдағы шотының дефициті 2007 ... ... 5,3 ... АҚШ ... ... ал 2007 жылдың нәтижесі бойынша 7
млрд. АҚШ долл. деңгейінде ... деп ... (2006 жылы – 1,8 ... ... ... тікелей инвестициялардың нетто-ағынының айтарлықтай өсуі
салдарынан (2007 жылғы 9 айда 6 ... АҚШ ... ... ... ... ең алдымен халықаралық қызмет көрсету шығыстары
өсті. 2007 жылғы 9 айдың қорытындысы бойынша ... ... ... ... 5,7 млрд. АҚШ долл. құрады, бұл 2006 ... ... ... 28,5% көп. ... ... ... қайтарған
сомалар ағымдағы шот бойынша шығыстардың ... ... ... ... 9 ... олар 6,9 ... ... құрады, бұл 2006 жылдың тиісті
кезеңіне ... 23,3% көп. ... ... шоты ... ... да банк секторының сыртқы борышы бойынша сыйақылар төлемдерінің өсуі
есебінен болды. 2007 жылдың 9 ... бұл сома 2,3 ... АҚШ ... ... ... ... кезеңімен салыстырғанда 2 есе ... ... ... ... және халықаралық ... ... ... ... ... алған экспорттық кірістер мен
тікелей инвестициялар есебінен ... ... ... ... ... балансының елден капиталдың әкетілуін айқындайтын қалған
операцияларын қаржыландыру ... ... ... ... көрсету
және өтеу) Қазақстан резиденттерінің халықаралық капитал нарықтарына
кіруіне және резиденттер жинақтаған шетелдік ... ... ... болады. Мәселен, 2007 жылдың бірінші жарты ... банк ... ... ... ... ... нетто-
ағыны 2006 жылдық бірінші жартыжылдығындағы 5,2 ... АҚШ ... ... ... 12,1 ... АҚШ ... құрады. Елге сыртқы
ресурстардың ... ... ... ... ... асты және жеке сектордың шетел активтерінің өсуімен ... ... ... ... ... операцияларымен қалыптастырылған
шетел валютасына деген артық ұсыныс теңгенің айырбас бағамына нығаю жағына
қарай айтарлықтай қысым ... ол ... ... Ұлттық Банкінің
ішкі валюта ... ... ... ... ... Ұлттық Банкінің алтынвалюта резервтері бірінші ... ... АҚШ ... оның ... 1,1 ... АҚШ долл. Қазақстан қор
биржасында (ҚҚБ) және ... ... ... операциялар есебінен
өсті. Теңгенің 2006 жылдың аяғында бір АҚШ доллары үшін 127 теңгені құраған
номиналдың бағамы 2007 ... ... бір ... үшін 120,1 ... ... ал 2007 ... ... аяғына дейін бір АҚШ доллар үшін 122,31
теңгені құрады. ... ... ... ... ... 2007
жылғы тамыздан бастап Қазақстан банктері үшін сыртқы ресурстарды ... ... ... және ... ... ... ... істеуі жағдайының өзгеруіне алып келді. 2007 ... ... ... 4,2 ... АҚШ ... сомасына ұзақ мерзімді сыртқы
заемдарды (мерзімі 1 жылдан асатын) ... ал ... және ... ... ... ... 6,9 және 6,2 млрд. АҚШ долл. құрады. Бұрын
тартылған ұзақ ... ... ... ... борышты төлеуді және қысқа
мерзімді заемдарды таза өтеуді өтеуді ескере отырып банк ... ... ... ... ... 2007 ... үшінші тоқсанында 0,2
млрд. АҚШ долл. құрады. Шетел ... ... ... ... өсуі ... Республикасы Ұлттық Банкінің ... ... ... Әлемдік капитал ... ... ... ... ... өтімділік дефицитінің пайда
болуы халықта валюта ... одан әрі ... ... дүрбелең
туғызды. Тамызда айырбас бағамы айдың аяғында бір АҚШ ... үшін ... ... әлсіреді. Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ... ... ... ... ... өктемдігі және
банк жүйесіне деген сенімділікті қалпына келтіру жөніндегі ... ... ... ... ... етті. 2007 жылғы
қыркүйектің аяғында ... ... бір АҚШ ... үшін 120,96 ... ал
2007 жылғы желтоқсанның аяғында бір АҚШ доллары үшін 120,30 теңгені құрады.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... 2007 жылғы
тамыз – желтоқсан аралығындағы кезеңде 6,0 млрд. АҚШ долл. дейін төмендеп,
желтоқсанның ... 17,4 ... АҚШ ... ... Орта ... ... АҚШ ... қатысты нығаюын айқындайтын түбегейлі
факторлардың болуын назарға ала ... ... ... күрт ... ... жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін маңызды фактор
болып табылады.
Макроэкономикалық және қаржылық көрсеткіштер Қазақстан Республикасының
2007 жылғы экономикалық дамуы ... 7 жыл бойы ... келе ... ... ... ... ... 2007 жылғы 9 айдың қорытындысы
бойынша ЖІӨ нақты өсуі 2006 жылдық көрсеткішіне (10,7%) ... ... 9,7% ... ... өсу ... ... ... мүлікпен
операциялар, құрылыс, сауда сияқты салалардың жоғары даму ... ... ... ... ... 2007 ... қаңтар-
қарашада 10,5% ұлғайды (2006 жылы – 11,1%). Экономикадағы жұмыспен қамтудың
өсуі жалғасуда. 2007 жылғы 11 ... ... ... ... ... өсуі 2,4% ... (2006 жылы – 2,0%). ... деңгейі 2006 жылғы желтоқсандағы 7,8%-дан 2007 жылғы қарашадағы
7,4%-ға ... ... ... ... 2007 ... ... тоқсанда
экономиканың тау-кен өндіру өнеркісібі, құрылыс және қаржы қызметі сияқты
салаларындағы өсу ... ... ... Бұл ... ... қысқаруы іс жүзінде тау-кен өндіру өнеркәсібінің ... ... ... отыр.
Қаржы секторындағы, ең алдымен банк сегментіндегі жағдайдың дамуы 2007
жыл ішінде әр түрлі бағыттағы үрдістермен ... 2007 ... ... ... банк ... одан әрі ... ... банктердің
активтері, міндеттемелері біршама қарқынмен өсті. Осы ... ... ... ... біртіндеп өсуіне қарамастан, олардың деңгейі
отандық банктерге ... ... ... ... ... ... ... жасады. Банктердің резидент еместер алдындағы 2007 жылғы қаңтар-
шілде аралығындағы ... 32,9% ... (2006 ... ...... ... біраз бөлігі отандық экономиканы кредиттеуді
ұлғайтуға бағытталды. 2007 жылғы 7 ай ішінде экономикаға берілген ... 46,6% ... (2006 ... ... кезеңінде – 27,7%). Болып жатқан
оқиғалар аясында қаржы секторындағы жағдайдың өзгерісін сақтықпен ... ... ... ... 2007 ... ... кезеңінде
4,7% төмендеді. Соған қарамастан олардың осы айлардағы ... 2007 ... ... ... ал 2007 ... ... ... 1,9%
ұлғайды. Резиденттердің банк жүйесіндегі депозиттері 23,6% өсті, ... ... ... 42,4% құрады. Сырттан қарыз алуға жасалған
шектеулерге, әлемдік қаржы ... ... ... ... ... өкетілуіне қарамастан отандық банктер экономиканы
кредиттеуді тоқтатпады. 2007 жылғы тамыз-қарашада ... ... ... ... ... ... 2007 жылға арналған Ақша-
кредитсаясаты. Инфляция ... қол ... ... бағалау Қазақстан
Республикасы Статистика агенттігінің ресми деректері бойынша 2007 ... ... ... 18,8% (2006 ... желтоқсанға 2007 жылғы
желтоқсан) құрады, бұл 2006 жылдың көрсеткішімен салыстырғанда 10,4 п.т.
жоғары. Азық-түлік ... 26,6%, ... ... ... ... ... ... 15,4% қымбаттады.
Базалық инфляция (жеміс пен көкөніс, бензин мен ... ... ... ... инфляциялық үдерістер динамикасындағы жалпы үрдісті
көрсетеді, 2007 жылғы қарашаның қорытындысы бойынша жылдың көрсетумен 17,3%
дейін (2006 жылы – 7,3%) ... 2007 жылы ... ... әр түрлі
бағыттағы сипатта болды. Жылдың басында инфляцияның өсу қарқынның төмендеуі
байқалды: жылдық инфляция 2006 жылғы желтоқсанның ... ... ... 2007 ... ... ... ... 7,6%-ға дейін төмендеді. 2007
жылдың екінші жартыжылдығында Қазақстан Республикасының экономикасындағы
инфляциялық үдерістер күшейді. 2007 ... ... ғана ... 9,7% жетті, бұл 2007 жылғы ... ... ... 50% ... Нәтижесінде инфляцияның жылдық деңгейі 2007 жылдың қорытындысы
бойынша соңғы 7 жылдағы ... ең ... ... (18,8%) жетті, ал орташа
жылдық инфляция 10,8% құрады. 2007 ... ... ... ... ... бойы әсер етуі ... келе жатқан түбегейлі факторлардың
ықпалымен емес, күйзелісті сипаты бар сыртқы ... әсер ... ... ... ... ... ... жоғары өсу қарқыны,
2006 жылғы ақша ... ... ... ... ... ... ... мен қызмет көрсету нарығындағы ... ... 2007 жылы ... ... ... болып қалды. Жоғарыда
аталып өткендей, ... ... 2007 ... ... ... (бидай, өсімдік майы) бағалары күрт өсті. Бұл ... ... ... тауарлар мен олардан өңделіп жасалған
тауарларды. бағаларына сәл кешігіп әсер ... Атап ... 2007 ... нан, ұн және ... майы ... өнімдердің бағалары
біршама қарқынмен өсті. Осы өнімдердің бағасының өсуі басқа да азық-түлік
тауарларына да мультипликативтік әсет ... ... ... Банктің
бағалауы бойынша 2007 ... ... ... ... ... ... ... қыркүйек-қараша аралығындағы кезеңде нақты
18,8% орнына 14,8% деңгейінде қалыптасқан болареді. ... ... әсер етуі ... ... ... ... Банкінің
2007 жылға инфляцияға қатысты жасалған ... ... ... ... жылдарға арналған негізгі бағыттарына сәйкес.
2007 жылға арналған инфляция жөніндегі болжам экономика дамуының 3
сценарийі («капиталдың ... ... ... мұнайдың қалыпты бағалары»,
«капиталдың жоғары ... ... ... қалыпты бағалары» және
«мұнайдың жоғары бағалары») бойынша айқындалды. 2007 ... ... ... ... ... жүзеге асырылып жатқанын көрсетеді,
онда орташа жылдық инфляцияның болжамы 8,2%-9,2% шегінде ... ... ... ... базасы 2007 жылы бір баррель үшін 72,7 АҚШ долл.
құрады.
Қазақстан Республикасы Ұлттық ... баға ... ... ... ... 2007 ... бірінші жартыжылдығында Қазақстан
Республикасы Ұлттық Банкінің ақша-кредит саясаты ақша-кредит ... ... ... ... ... ... жүргізуге,
сондай-ақ банктердің артық өтімділігін ... ... ... ... болатын. Шетел валютасындағы артық өтімділікті
реттеуге валюта режимін ... ... ... ... реттеу және
валюталық бақылау туралы» Қазақстан Республикасыны Заңымен 2007 ... ... ... ... мен резидент еместер арасындағы күрделі
операциялар бойынша шектеулер толық жойылды.Қысқа ... ... ... жылдың бірінші жартыжылдығында ақша-кредит саясатының негізгі ... ... ... ... қысқа мерзімді ноталар 3,8 трлн.
теңгені құрады (2006 жылғы тиісті кезеңге ... 2,1 есе к.п). ... ... ... ... 2006 ... ... 2007 жылғы қарашада
5,64%-ға дейін өсті.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі 2007 жылғы 1 ... ... ... 1 ... ... ... ... кірісті (1 наурызға
дейін айналыс мерзімі тек 28 күн ғана ... ... ... ... 28 күн (1 ай), 3 ай, 6 ай және 1 жыл ... ... ... асырылды. 2007 жылғы қаңтар-шілде аралығында екінші деңгейдегі
банктерден 4,1 трлн. теңге ... ... ... бұл 2006 ... кезеңге қарағанда 34,5% аз. ... ... ... ... ... ... ... 2007 жылғы шілденің аяғында
18,2 млрд. теңгеге дейін 86,2% ... ... ... ... Банкіндегі депозиттері көлемінің төмендеуі олардың
қысқа мерзімді ... ... ... ... ... ... ... 2007 жылғы қаңтар-шілде
аралығында ішкі валюта ... ... ... шетел валютасын сатып алушы
ретінде болды. Соған қарамастан, шетел валютасын нетто-сатып алу ... ... емес – 291 млн. АҚШ ... болды. Қазақстан Республикасының
Ұлттық Банкі қысқа ... ... ... ... ... ... ... ішкі валюта нарығындағы операциялары
нәтижесінде (40,8 млрд. ... және ... ... ... Банкіндегі депозиттеріндегі қалдықтарының төмендеуі нәтижесінде
(113,4 млрд. теңге) банктер алған ... ... ғана ... ... ... артық өтімділігінің бір бөлігін толық ... ... ... ... 11 ай бойы қайта қаржыландырудың ресми қойылымсы 9,0%
деңгейінде, ал ... ... ... ... Республикасының
Ұлттық Банкі тартқан депозиттер бойынша қайта қаржыландырудың ресми
қойылымсыны. ½ ... ... ... 4,5% ... ... 2007
жылғы 1 желтоқсаннан бастап екі қойылым да тиісінше 11,0% және 5,5% ... ... ... ... ... ... ету ... шаралары .Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі
2007 жылдың екінші жартыжылдығында жағдайдың өзгерісіне және ... ... ... ... ... туындауына әсер
ете отырып, банктерге өтімділік ұсыну арқылы қаржы жүйесінің тұрақтылығын
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... жасалған таңдау дұрыс болды және де көптеген орталық ... ... ... ... ... осы ... таңдады. Банктерді теңгедегі
қысқа мерзімді өтімділікпен қамтамасыз ету ... ... ... ... 2007 жылғы тамыздан бастап кері РЕПО
операцияларын ... ... ... ... валютасын кепілге бере
отырып, сондай-ақ банктердің Қазақстан Республикасының ... ... ... ... корреспонденттік шоттарындағы қалдытарды
кепілге бере отырып валюталық СВОП операцияларын жүргізе бастады. Сондай-ақ
Қазақстан Республикасының ... ... ... қысқа мерзімді ноталарын
мерзімінен бұрын өтеу практикасын ... ... ... ... ... ... қайта қаржыландыру заемдарының жаңа ... ... ... Қазақтан Республикасыны.Ұлттық Банкіндегі ұлттық
валютадағы корреспонденттік шоттарындағы ... ... бере ... ... ... ... Осы қайта қаржыландыру операциялары 7 күн
мерзіммен жүргізілді. 2007 жылғы тамыз – ... ... ... ... ... Банкі 723,9 млрд. теңге көлемінде кері
РЕПО операцияларын, 4043,1 ... ... ... валюталық СВОП
операцияларын жүргізді. 2007 жылғы желтоқсанның аяғындағы жағдай бойынша
банктердің Қазақстан ... ... ... алдындағы кері РЕПО
операциялары бойынша өтелмеген берешегінің ... 4,0 ... ... СВОП ... ... ... ... көлемі 123,8
млрд. теңгені құрады. 2007 жылғы тамыздан бастап банктер тарапынан қысқа
мерзімді ноталарға ... ... ... қысқарды, нәтижесінде айналыс
мерзімі 28 күн болатын ноталар ғана ... ... ... ... ... ... бойынша ж.ргізілген операцияларыныө көлемі
аз болды. Бұл банктердің «бос» өтімділігінің болмауына байланысты болды.
Нәтижесінде айналыстағы ... ... 228,9 ... ... ... ... 2007 жылы – 57,1% төмендеді), банктердің Қазақстан
Республикасының Ұлттық ... ... ... 9,9 ... ... ... ... 2007 жылы – 92,4% төмендеді) қысқарды. Қазақстан
Республикасының Ұлттық ... 2007 ... ... ішкі ... ... ... шетел валютасын сатушы ретінде болды. Шетел валютасын
нетто-сату көлемі 6,5 млрд. АҚШ долл. жетті. Екінші ... ... 2007 ... тамыз-желтоқсанда 58,2 млрд. теңгеге ... ... ... ... ішкі ... ... ... Республикасының Ұлттық Банкі тамызда ең төменгі резервтік
талаптар тетігі қайта қарады. ... ... ... ... және ... ... ... ұлғайтуға арналды, бұл бағалау
бойынша банктерге 150 млрд. теңгені қосымша ... ... ... ... 2007 ... 9 ... ... күшіне енді. Сонымен қатар, 2007
жылғы шілдеде ең төменгі резервтік талаптардың нормативтеріне ... ... ... ішкі ... ... нормативтер 6%-дан 5%-
ға төмендейді, ал өзге міндеттемелер бойынша норматив (сыртқы нормативті
қоса алғанда) 8%-дан 10%-ға ... ... ... ... құрылымындағы өзге міндеттемелер ... ... ... ... ... ... осы ... өтімділігінің бір бөлігін қосымша «байланыстыру» болжанды. Осы
нормативтерді 2007 жылғы тамыздан ... ... ... Дегенмен
банктердің өтімділікпен байланысты проблемаларының туындауына байланысты ең
төменгі резервтік талаптардың жаңа нормативтерін күшіне ... ... ... 1 ... ... Ақша ... өсу қарқынының
айтарлықтай төмендеуі Қазақстан Республикасы Ұлттық ... 2007 ... ... ... 2007 жылы ақша ... 1464,3 ... теңгеге
дейін 2,5% (2006 жылы – 126,4% кеңейді) ... 2007 ... ... ақша ... 4521,0 млрд. теңгеге дейін 22,9% (өткен ... ... – 64,0%), ... қолма-қол ақша 686,1 млрд.
теңгеге дейін 14,2% (27,4%) ... ... ... ... ... ... арналған
ақша- кредит саясатының мақсаты және басымдықтары.Қазақстан Республикасы
Ұлттық Банкінің басымдықтары. ... ... ... ... ... инфляциялық таргеттеу қағидаттарына көшу бойынша
жұмыстарды жалғастыру болып ... ... ... ... ... ... ... төмендету жөніндегі негізгі
мақсатына сай келеді және ... ... ... ... ... қатысушыларының үлкен сенімін қамтамасыз етеді. Осы кезеңде ақша-
кредит саясатын ... ... ... ... ... ... ... немесе айырбас бағамды таргеттеу саласына ... ... ... ... ... көшу ... ... Ұлттық Банкі өзгермелі айырбас бағамының режимін ұстанатын
болады, яғни теңгенің ... ... ішкі ... ... ... сұраныс пен ұсынысқа қатысты белгіленетін болады. Инфляциялық
таргеттеу қағидаттарына көшу ақша-кредит ... ... ... ... ... ... ... Республикасының Ұлттық
Банкі жаңа модельдерді болжау мен әзірлеудің қолданылып жүрген үлгілерін
жетілдіру бойынша күштерді шоғырландырады.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ескере отырып, Қазақстан Республикасының 2008-2009
жылдардағы экономикалық дамуының өткен ... осы ... ... ... ... ... болды. Бұған, негізінен алғанда
әлемдік қаржы ... ... ... ... болды. Осыған
байланысты дамудың сценарийлік нұсқаларын әзірлеу ... ... ... ... ... соңғы жылдарда бірінші рет
экономикалық өсудің айтарлықтай бәсеңдеуі ... ... ... осы ... ... нақты өсуінің жоғары қарқынының сақталуын
болжайтын ... ... ... ... ... ... нұсқасы да қарастырылмайды, себебі оны жүзеге асырудың алдағы екі
жылда Қазақстан Республикасындағы ... ... өсу ... ... ... ... аз. ... экономиканың даму перспективасына
қатысты болып отырған айқындалмаушылық ... ... ... ... ... ... ... әлемдік қаржы және тауар нарықтарындағы
құбылмалылық, әлемнің негізгі мұнай ... ... ... ... оның ... болып табылады. Осыған
байланысты Қазақстан экспортының ... ... ... ... ... ... ... болып қалады деп күтіледі, әлемдік азық-
түлік нарықтарында күрт ... ... ... ... нарықтар үшін
қарыз алу талаптары жақсарады деп күтіледі. Осындай жағдай, бір ... ... ... ... ... түсімдерінің
сақталуына мүмкіндік жасайтын болады. Басқа жағынан, отандық банктердің
өткен жылдардағы көлеммен ... ... алуы кем ... жақындағы 1-2
жылда проблемалы болады. ... ... ... ... ... ... қарамастан, Қазақстан Республикасының төлем
балансының ағымдағы шотының сальдосы 2008 және 2009 жылдары ... ... ... ... ... ... дефициттің сақталуына ағымдағы
операциялары бойынша төлемдер құрылымында кәсіпорындардың ... ... ... ... ... ... импорты және
дивидендтерді қоса алғанда кірістер төлеу) және банк секторының ... ... ... ... ... ... болуы себепші болады.
Энергия тасымалдауыштар мен ... ... ... ... ... ... баға ... жағдайында шетелдік тікелей
инвестициялардың нетто-ағыны оларға ... ... ... ... ... Сонымен қатар, халықаралық ... ... ... ... ... және ... ... жылы шамамен 12 млрд. АҚШ долл. болатын жинақталған ... ... және ... ... ... ... қажеттілігі ағымдағы және
қаржы шоттарының операцияларын қаржыландыру қажеттілігін өтеу үшін ... ... ... ... ... ... ... ресурстар
тартуды шектеу банктерден орта мерзімді перспективаға арналған даму
және ... ... ... ... ... өзгертуді
талап етеді. Осы жа.дайларда ... ... банк ... ... көлемі айтарлықтай бәсеңдейді, бұл қалыпты
экономикалық ... ... ... Экономикалық өсудегі негізгі бәсеңдеу
шикізатқа жатпайтын салалар есебінен күтіледі, бұл салалар ... ... ... өсуіне айтарлықтай үлес қосты.
Қазақстан Республикасы экономикасының одан әрі дамуы сондай-ақ
Қазақстан ... ... 2007 ... 6 ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық дамуының
тұрақтылығын қамтамасыз ету жөніндегі бірінші ... ... іске ... ... ... ... қатар әлемдік қаржы
нарықтарындағы жағдайдың ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының экономикасы неғұрлым теріс нұсқа
бойынша дамиды. Осыған байланысты экономиканың ... ... ... 2 ... қарастырылады.
Базалық сценарий кезінде ағымдағы операциялар бойынша айтарлықтай
дефициттің (5 ... АҚШ ... ... ... ... Бұл ... ... еместер алдындағы, өтеу мерзімдері 2008 және 2009
жылдары басталатын ... ... ... сырттан қарыз ... ... ... ... болжанады. Осы жағдайларда банктердің
сыртқы активтері қысқарады деп күтіледі.
ЖІӨ-нің нақты өсуі 2008 жылы 5%, ал 2009 жылы 6,3% ... ... өсу ... ... ... ... деген
қажеттіліктің төмендеуіне және тұтастай алғанда ішкі ... ... ... бұл ... ... ... 2009 ... түзетуді
қамтамасыз етеді. Нәтижесінде 2009 жылы теңестірілген ... ... бұл ... ... ... Банкінің халықаралық резервтері
көлемінің 2008 жылғы деңгейде ... және ... ... айырбас
бағамының тұрақтылығын болжайды. Осы сценарий үшін нақты сектор мен төлем
балансы ... ... ... ... ... кезде 2008-2009 жылдарға арналған ... ... ... ... ақша ... ... жылдық өсімі 11-15%, ақша
массасының өсімі 17-19%, экономикаға ... ... 16-18%, ... ... ... 18-20% ... (1-қосымша).
Пессимистік сценарий кезінде банктердің резидент еместер ... ... ... жаңадан қарыз алу болмаған кезде
банктердің сыртқы активтерінің қысқаруымен ... ... ... Бұл ішкі ... көлемінің қысқаруына және ішкі жинақ ақша
өсуінің ... әкеп ... Ішкі ... және ... ... ... ... төмендеуіне әкеп соғады және
ағымдағы шот дефицитінің 2008 ж.не 2009 ... ... ... ... ресурстарға рұқсаттық болмауы жағдайында сыртқы борыштың
міндеттемелерге ... ... ... ... ... ... себепші болады. Бұл теңгенің айырбас бағамына оның әлсіреуі
жағына қарай біршама жоғары қысым жасайтын ... Бұл ... ... ... 2008 және 2009 ... ... ... деп күтіледі.Нақты сектор мен төлем ... ... ... ... жасалған болжамдар орындалған кезде 2008-
2009 жылдары банк жүйесінің сыртқы және ішкі ... ... ... депозиттердің әкетілуі есебінен экономикадағы ақша ... ... ... ақша ... ... жылдық тарылуы 2-4%,
ақша массасы орташа ... 6-7%, ... ... 4-5%, ... депозиттер 2-3% төмендейді. (1-қосымша). Екі сценарийді іске
асырудың жылдық инфляцияның біршама бәсеңдеуін ... атап ... Егер 2007 ... ... жылдың инфляция 18,8% ... ... онда 2008 және 2009 ... ... ол бір ... ... деңгейге дейін төмендейді. Инфляцияның осындай бәсеңдеуі
ақша ұсынысы өсуінің қысқаруы, жиынтық сұраныстың өсуін ... ... ... ... ... ... факторлардың әсер етуінің
төмендеуімен байланысты.
Қазақстан Республикасы ... ... ... жылдарға арналған ақша-
кредит саясатының негізгі ... ... ... ... ... ... ... 2008 жылы 7,9-9,9%, 2009 жылы 7,5-
9,5% ... ... және ... ... ... ... кезіндегі
деңгейде ұстап тұруға болады. Бұл орташа жылдық инфляцияның сәйкесінше 16-
18% және 8,0-10,0% деңгейіне сай ... ... ЖІӨ, ... ... және ... ... жататын басқа көрсеткіштер қайта ... ... ... да ... қаралатынын назарға алу маңызды. Сонымен қатар ақша
ұсынысының көрсеткіштері және ақша-кредит ... ... ... яғни ... жұмыс істеуінің талаптары өзгерген жағдайда
қол жеткізу міндетті емес болып табылады.
Орташа жылдық инфляция есебінің ерекшеліктері.2008 жылы ... ... ... ... ... ... ... де жоғары деңгейде
қалады (өткен жылдың желтоқсанымен ... ... Бұл ... жылдық инфляцияны есептеу әдістемесіне байланысты. Орташа жылдық
инфляцияны есептеу кезінде соңғы 2 ... ... ... ... алынады. Орташа жылдық инфляцияның тауарлар мен қызмет
көрсетулер корзинасының ... ... ... ... ... ... жылғы орташа құнының оның өткен жылғы орташа
құнымен ... ... ... ... ... ... есептеу қатарынан 24 айды қамтуды болжайды, яғни ... ... ... кезеңге есептелген тұтыну бағаларының олардың өткен жылдық
тиісті кезеңіндегі ... ... ... ... орташа мәні
алынады. Мәселен, 2008 жылы орташа жылдық инфляцияның деңгейі 2008 ... сол ... 2006 және 2007 ... ... ... ... ... 2007 жылдық екінші жартыжылдығындағы инфляциялық қысым 2008 жылы ... ... әсер ... ... ... ахуал қолайлы болған
жағдайда өткен жылдармен салыстырғанда 2008 жылы жылдық инфляция жылдық
екінші ... ... ... деп күтіледі. Дегенмен орташа жылдық
инфляция бүкіл 2008 жыл бойы жоғары өсу қарқынын ... жыл ... ... ... бәсеңдеуін.
Ақша-кредит саясатының 2008 жылға арналған шаралары.Қазақстан
Республикасы Ұлттық Банкінің іс-қимылдары ... ... ... ... ... ... ... қатысты болады. Базалық сценарийді
жүзеге асыру ... ... ... ... ету ... ... ... Пессимистік сценарийді жүзеге асыру елдегі экономикалық
жағдайдың одан әрі ... жол ... ... ... ... қамтамасыз ету пайдасына саясат басымдықтарын өзгертуді талап
етеді.
Әлемдік және отандық экономикаларда қалыптасқан жағдайдың өзгерісіне
әсер ете ... ... ... ... Банкі «қатал» ақша кредит
саясатын жүргізуден бас тартады. Жоғарыда атап өтілгендей, ірі елдерді ... ... ... ... ... ... банк ... қолдауға негізгі тірек жасай отырып, ақша-кредит саясатын жүргізу
тәсілдерін қайта қарайды. ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банкінің мұндай саясаты
неғұрлым қолайлы болып табылады.
- Ақша-кредит саясатының екі сценарийді ... ... ... Республикасының Ұлттық Банкі 2008 жылы ақша-кредит саясатының
құралдарын жетілдіру бойынша, негізінен Қазақстан ... ... ... ... ... қойылымдардың рөлін арттыруға
қатысты жұмысын жалғастырады.
Коммерциялық вексельдермен қайта есепке алу ... ... ... тоқтатылатын болады, осыған байланысты кәсіпорындарға
вексельдердің бірінші класты элементтері мәртебесі беру тоқтатылады.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... қорының активтерін концентрациялау және қайта конвертациялау
операцияларды ішкі валюта нарығында ... ... ... алу ... ... және сол сияқты алтын валюта активтері есбінен жүзеге асыратын
болады. Бұл ... ішкі ... ... ... ... сұраныстың
төмендеуіне Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... асыра алатын мерзімдердің 6 айға дейін ұлғаю (2007
жылғы ... ... -1 ай) ... ... Ақша-кредит саясатының базалық сценарийді жүзеге асыру кезіндегі
шаралары:
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... болады. Бұл бір жағынан, Қазақстан Республикасының
Ұлттық Банкінің операциялары бойынша ... ... ... ... ... тұруды, екінші жағынан банктерді қысқа мерзімді
өтімділікпен қамтамасыз ету бойынша операцияларды жүргізуді білдіреді.
Қысқа ... ... ... ... ... ... тарту, қайта қаржыландыру заемдарын беру Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... қойылымдарын
реттеудің, сондай-ақ банктердің өтімділігін реттеудің негізгі операциялары
болып қалады.
Қажет болған кезде және ... ... ... ... ... ... ... қысқа мерзімді ... үшін ... ... 1 ... ... ... ... ноталарды
шығаруды қайта қалпына келтіру мәселесін қарастырады. ... ... ... ... ... ... мониторингін жүзеге
асыратын және қаржы нарғындағы жағдайға қарай ... ... ... ... Ұлттық Банкі теңгенің айырбас бағамына оның
әлсіреу жағына қарай қысым жасалған жағдайда теңгенің айырбас ... ... күрт ... жол ... бұл ... теңге бағамының
ауытқу бағдарлары немесе дәліздері белгіленбейтін болады.
Ішкі инвестициялық және ... ... ... ... төлем балансындағы жағдайды қысқарту, ең алдымен ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар,
олармен болуы мүмкін уақытша лагты ескере отырып, ... ... ... ... ... сұраныс пен ұсыныстың теңгерімсіздігін жою үшін
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі қысқа мерзім ішінде шетел ... ... оның ... ... ... валюта сатып алу және сату
тәртібін өзгерту арқылы шектеу жөнінде шаралар қабылдауы ... ... ... ... ... ... ... кезіндегі
шаралары
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі қолдаушы ақша-кредит саясатын
жүргізетін болады.
Бұл ең төменгі резервтік талаптардың ... ... ... ... ... екенін білдіреді.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі бактерге біршама көлемде тікелей
ұзақ мерзімді көмек көрсетуден бас тартады. Соған ... ... ... ... ... ... Қаржы нарығын және
қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігімен және ... ... ... әр ... ... құралдарды (активтерді
секъюритизациялау, банктердің ... және ... даму ... ... ... беру және т.б.) пайдалана
отырып банк ... ... ... ... әзірлеуді және белсенді
пайдалануды жоспарлап отыр.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі алтынвалюта резервтерін ... ... ... ... үшін ... деңгейде ұстап
тұру мақсатында теңгенің айырбас ... ... ... ... ... ... сценариймен салыстырғанда оның айтарлықтай әлсіреуіне
жол береді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ... ... ... ... ... және ... негізінде оны жетілдірудің келесідей
негізгі ұсыныстар және ... ... ... ... бұл ... мемлекеттік реттеу саясатындағы
бағыттардың бірі болады. Реттеу объектілері ретінде ақшалық ... және ... ... бұл банктік емес ұйымдар және жеке банктердің,
ақшалық ... іс- ... ... ... ... ақша –
несие саясатының мемлекеттік жүргізушісі ретінде ... банк ... ... ... ақшалақы айналысты, несиені және валюталық бағамды реттеу
монопольді құқығы бар. ... банк көп ... ... ... ... ... агенті ретінде және банктік жүйенің ... ... Әр ... ... оны ... эммиссонды және
резервті банк деп ... ... банк ақша – ... суверенитетінің
иеленушісі болады. Ақша – ... ... ... ... ... салаларды бірден әсер етеді: экономиканы, құқықты және
саясатты. Мүмкін сол себептен ол ... ... және ... ... жоқ.
Көпшілік авторлар ақша-несиелік сувернитетті ... ... және ... ... деп ... ... бұл дұрыс емес.
Негізгі артықшылығы ретінде экономикалық саясатының ... банк ақша – ... ... ... таңдаудың кең мүмкіндігі.
Ресми долларлануын және валюталық правленияға ауысқан мемлекеттер мұндай
таңдаулары ... ... ...... табысты алуждың
мүмкіндігі. Ескерілмеген жағдайларда ... банк ... ... ... ... жабу үшін Дж. ... ... «Үкімет осы құралдармен
өмір сүре ... егер ... өмір сүре ... ... ... жеке ... ... және сеньораж ақшаларынан алмайды. Ұлттық
орталық банк несие берушінің соңғы инстанциясы ретінде ... ... ... ... ... ... ... ақшалық жүйелерде
депозитттерді сақтадыру қорларын құруға ... ... ... ... ... ... валюта ұлттық өзін- өзі анықтау ... ... ... ... ... тілге, гиміне және елтанбасына сәйкес
адамдарға өздерінің индивидуалдығын және топтық ... ... ... ... бұл ... ... бағыттарына жету
мақсатында орталық ... ... ... қолдануын білдереді,
бұған ақша-несиелік реттеудің органы жауапты. Теориялық көз қарысынан
инфляциялық ... бұл ақша – ... ... саласындағы шешім
қабылдауы бойынша операциялық зертеу бұл құбылысты және ... ... ... белгілер (статистикалық өсімдер, процессті
сипаттайды), сипаттамалырдың өзгерісі және жай қимылдар көз ... ... ... ... ... банк 2000ж бері ақша-
несие саясатының 3 жылдық жоспарлау горизонтын ... 2004 ж ... ... индексі есептеледі және инфляцияның шолуы ... ... ... ... бұл трансмиссиялық механизмнің
моделі болады бұл ... әсер ... ... ... ... ... шараларды бағалауы, инфляция боынша болжаудың ... ... ... және схемасы жасалған.
Валюталық реттеу ақша-несие саясатының бөлімі болады және мемлекеттегі
экономиканы ... ... ... ... атқару ережесін бекітуі және осындай операцияларды атқарудың
жалпы қағидалары арқылы. Бірақ ... ... ... ... еді, егер ... нарығының қатысушыларымен атқарылатын істеп жатқан
қадағалау операцияларын бекітпеу Валюталық ... ... ... бар. Оның ... тапсырмасы – ұлттық валютаны әкімшілік әдістер
арқылы қорғау ... ҮІІІ ... ... бұл ағымдағы
операциялардың атқарылуына және резиденттер емесе үшін ... ... ... етуі шаралардың әсер етпейтіні. Мишель Пебро
валюталық қадағалауды қолданудың артықшылығын және кемшілігін ... ... ... ... тек ... әсер ... сонымен бірге оның психикалық ұстау эффектісі. ... ... ... төлем балансының тепе- теңдігіне әкеледі.
Валюталық қадағалаудың болуындағы ұстап тұратын эффектісі оны ... ... ... күрделігі жөніндке хабарлайды.
Қазақстан Республикасының Банктің ақша-несие ... ... ... ... ... ... екі факторлар ескеріледі.
Біріншіден, Қазақстандағы қаржы нарғының дамуымен ақшалық ... ... ... ... ... ... Сол себепті
ақшалық агрегаттардың болжамдары мақсатты болмайды және олардың ... ... ... ... әсіресе Қазақстанда инфляциялық
таргетирлеу ... ... ... ... ... да олар нарық үшін
маңызды бағыты болады және ... ж.ж. ... ... саясатының
негізгі бағыттарын құру кезінде ескеріледі.
Екіншіден 2005ж нәтижесіндегі инфляцияға 2004 ж ... ... әсер ... ... ... 2005 ж атқарылатын ақша- несие саясаты
2006 ж нәтижесінде әсер етеді.
Алматыда 2005ж. 21 – 22 қыркүйекте ...... ... ... ... дөңгелек столы жүргізілді. Дөңгелек стол жұмысына ... ... ... ... және Чехи яның орталық және
ұлттық банктерінің өкілдері, Президент Әкімшілігінің, ҚР ... ... USAID, Ақ ...... ... ... ... кеңесі
Банк басқармасы
Кредит комитеті
Ревизиялық комитет

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 89 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша-несие саясатының теориялары8 бет
Қазақстан Республикасы ұлттық банкінің ақша-несие саясатын жетілдіру бағыттары9 бет
«ВКТ Строитель» ЖШС-ндегі жүргізіліп отырған кадрлық саясатының ерекшеліктерін зерттеу және оны жетілдіру бойынша іс-шаралар жүйесінің әзірлемесін ұсыну62 бет
А. Г. Серебренников мұрағаты, патшалық Ресейдің Түркістан өлкесін отарлау саясатының тарихи дерек көзі (1840-1870 жж. )50 бет
Аймақтық саясат мемлекеттің жалпы саясатының құрамдас бөлігі29 бет
Ашық экономикадағы ақша-несие саясатының дамуының кезеңдері28 бет
Ақша - несие саясатының ресурстары30 бет
Ақша – несие саясатының түрлері19 бет
Ақша-несие саясаты – мемлекеттің экономикалық саясатының ерекшеліктері85 бет
Ақша-несие саясаты – мемлекеттің экономикалық саясатының құрамдас бөлігі28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь