Естелік жайлы шығармалардың табиғаты мен ерекшеліктері

Мазмұны

1.Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

2. Бірінші тарау
Естелік жайлы шығармалардың табиғаты мен ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.1 Естеліктабиғаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
2.2 Эссе. Көркем әңгіме ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
2.3 Мемуар. «Ұшқан ұя» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7

3. Екінші тарау
Танымдық тәрбиелік көріністер.
3.1 Естеліктер поэзия жанрында ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
3.2 Естеліктер проза жанрында ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
3.2.1 «Арпалыс» Александр Бек ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3.2.2 «Шуақты күндер» Зейнеп Ахметова ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
3.2.3 «Ақиқат пен Аңыз» Әзілхан Нұршайықов ... ... ... ... ... ... ... ... ...

5. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
. Бірінші тарау.


Естелік жайлы шығармалардың табиғаты мен
ерекшелігі.
Қазақ әдебиеті тарихында жеке тұлғалардың (адамдардың) қасиеті жайлы жазылған шығармалар баршылық. Әдебиеттің қоғамдық мәнін айтқанда, ең алдымен, оның таным тарапындағы маңызын атау шарт. Қандай бір көркем бір шығарма болсын,ол оқырманға бұрын беймәлім өмірді, шындықты, бейтаныс заманды, адамды танытады. Көркем шығарма адамды тәрбиелейді, өмірге деген көзқарасын қалыптастырады, мінез құлқына ықпал етеді, бүкіл тұрмыс тіршілігіне әсер етеді. Көркем әдебиеттің құдіретті күшін, оның өмірін таныту, күллі қоғамдық өзгертушілік қасиетін түсіну үшін, оның эстетикалық табиғатын тану қажет. Осының бәрі көркем әдебиеттің тәрбиелік мәнін дәлелдейді. Ол көркем әдебиеттің эстетикалық мәні. Әдеби шығарма адамның бүкіл ой- қиялын, сыр- мінезін түгел баурайды: қуандырады, сүйіндіреді, таңдандырады, күйіндіреді, жылатады, күлдіреді... Қысқасы адамның көңіл күйінде сан-сапа құбылыстар туғызып, із қалдырады. Әдебиеттің әлеуметтік мәнін, оның қоғамдық өзгертушілік күшін осы тұрғыдан түсіну шарт.
Естелік -әдебиет жанры. Онда да мемуарлық әдебиеттің –бір үлгісі. Естелік, көзбен көрген шынай шындыққа құрылса игі. Ол бұл ретте «бас кеспек болса да, тіл кеспек жоқ» дерлік шыншыл жанр жанрдың қалыпты формасы жоқ. Етелік-еске алып отырған адамның шын табиғатынан тууға, еске алып отыпған адамның шын болмысына ғана ұқсауға керек. Көрнекті мемуарист Корней Чуковскийдің өз естеліктерін « ойдан шығарылмаған әңгімелер» деп аталуының сыры да осында! Адам баласының бірін -бірі қайталамайтыны, көбіне көп, адам бойындағы қызықты сипат, бағалы қасиеттерді ол өлген соң ғана біліп, бағалап еске алатынымыз бар. Естеліктің негізінен дүниеде озған жанр жайлы жазхылу сырын да осы пікір еске салдғандай. Расында -да,
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.

1. М. Мырзахметов, Р.Сатаев «Б.Момышұлы туралы естеліктер» Алматы. Білім баспасы 2006жыл.
2. Ә. Нұршайықов «Ақиқат пен Аңыз» Алматы. Атамұра 2004жыл.
3. М. Мырзахметов «Бауыржан батыр» Алматы. Жалын 1991 жыл.
4. З. Ахметова «Шуақты күндер» Алматы. Жалын 1987 жыл.
5. Ж. Егембердиева «Өмірінің өзі дастан» Алматы. Жазушы 1990 жыл.
6. М.Қалдыбаев «Ұмытылмас кездесулер» Алматы. Қазақстан 1989 жыл.
7. Б. Момышұлы I том Алматы баспасы 2001 жыл.
8. Б. Момышұлы II том Алматы баспасы 2001 жыл.
9. Ж. Ыбыраев «Майдан жыры мен сыры» Алматы. Қазақстан 1993жыл
10. Б. Момышұлы II томдық « шығармалар жинағы.» Алматы. Жазушы 2000 жыл.
11. Б. Момышұлы «Ұшқан ұя» Алматы. Жазушы 2000жыл.
12. Б. Момышұлы «шығармалар жинағы.» ҚМ көркем әдебиет баспасы. Алматы 1960.
13. С. Мауленов. «Алыс кетіп барамын» өлеңдер жинағы Алматы. Атамұра 2003жыл.
14. Қ. Жұмалиев. «Әдебиет теориясы» Алматы Мектеп 1969 жыл.
15. Қ. Ергөбек 1-том «Арыстар мен ағыстар» Алматы Өркениет 2003
16. Қ. Ергөбек 2-том «Арыстар мен ағыстар» Алматы Өркениет 2003
17. З. Қабдолов «Сөз өнері» Алматы. Қазақ университеті 1992
18. А. Бек «Арпалыс» орысшадан аударылған 1 кітап А. Жалын 1980
19. А. Бек «Арпалыс» орысшадан аударылған 2 кітап А. Жалын 1980
20. Қ. Аманжолов «Дауыл» өлеңдер жинағы. А. Жазушы 2001
21. Қазақ Совет энциклопедиясы А. 1972-1972жж
22. «Бауыржан мен Әзілхан» Қазақ Әдебиеті газеті № 18 (2648) 5.05.2000
23. «Баукеңнің Университеті» Егемен Қазақстан 23.02.2008
24. «Адам не үшін өмір сүреді?» Түркістан 30.10.2003
25. «Қараман қарақшы» Түркістан 23.01.2003.
26. «Кенен мен Бауыржан» Егемен Қазақстан 15.12.2008
27. «Бауыржан Момышұлы туралы» Қазақ Әдебиеті газеті 22.04.1983
28. «Баукеңді іздеп» Қазақ Әдебиеті газеті 14.03.1986
29. «Катюшаның командирі» Қазақ Әдебиеті газеті 21.06.1991
30. «Бауыржан оқыған лекция» Қазақ Әдебиеті газеті 19.12.1986
31. «Батыр Бауыржан 80жаста» Қазақ Әдебиеті газеті 21.12.1990
32. «Оқырмандардан келген хат» Қазақ Әдебиеті газеті 23.11.1990
33. «Менің тәжірибем о дүниеде ешкімге керек болиайды»Қазақ Әдебиеті газеті 4.05.1990
34. «Б.Момышұлы ескерткен бір мәселе» Қазақ Әдебиеті газеті 11.04.2003
35. «Мәңгі тірі Момышұлы» Қазақ Әдебиеті газеті 26.11.1986
36. «Менің Бауыржаным» Қазақ Әдебиеті газеті 21.12.1990
37. «Батырған қалған өсиет» Егемен Қазақстан 22.03.2007
38. «Басқа жазушылар сиямен жазса, біз қанмен жазамыз депті Баукең» Жас Алаш №69 28.08.2007
39. «Қазақстан даму институты» А.Құдабаев,Е.Әбден, Е.Дүйсенбайұлы, И.Тасмағанбетов. 2001жыл
40 «Әдебиет тану» «Бауыржан Момышұлы Түркі халықтары әскери әдебиетінің негізін салушы. Жұлдыз журналы №3 03.2007
        
        Мазмұны
1.Кіріспе...................................................................
..........................................
2. Бірінші тарау
Естелік жайлы шығармалардың табиғаты ... ... ... ... ... Екінші тарау
Танымдық тәрбиелік көріністер.
3.1 Естеліктер поэзия
жанрында..........................................................
3.2 Естеліктер ... ... ... ... ... Зейнеп
Ахметова..............................................
3.2.3 «Ақиқат пен Аңыз» Әзілхан
Нұршайықов....................................
5. Пайдаланылған әдебиеттер
тізімі................................................................
1. Бірінші тарау.
Естелік ... ... ... ... ... ... жеке ... (адамдардың) қасиеті
жайлы жазылған шығармалар баршылық. Әдебиеттің қоғамдық мәнін айтқанда,
ең алдымен, оның таным тарапындағы маңызын атау ... ... бір ... шығарма болсын,ол оқырманға бұрын беймәлім өмірді, шындықты, бейтаныс
заманды, адамды танытады. Көркем шығарма адамды тәрбиелейді, өмірге
деген көзқарасын ... ... ... ... ... бүкіл тұрмыс
тіршілігіне әсер етеді. Көркем әдебиеттің құдіретті күшін, оның өмірін
таныту, күллі ... ... ... ... үшін, оның
эстетикалық табиғатын тану қажет. Осының бәрі ... ... ... ... Ол ... ... ... мәні. Әдеби шығарма
адамның бүкіл ой- қиялын, сыр- мінезін түгел баурайды: қуандырады,
сүйіндіреді, ... ... ... ... ... ... күйінде сан-сапа құбылыстар туғызып, із қалдырады.
Әдебиеттің әлеуметтік мәнін, оның ... ... ... осы ... ... -әдебиет жанры. Онда да мемуарлық әдебиеттің –бір үлгісі.
Естелік, көзбен көрген шынай шындыққа құрылса игі. Ол бұл ... ... ... да, тіл ... жоқ» ... шыншыл жанр жанрдың қалыпты
формасы жоқ. Етелік-еске алып отырған ... шын ... ... еске
алып отыпған адамның шын болмысына ғана ұқсауға керек. Көрнекті
мемуарист Корней Чуковскийдің өз естеліктерін « ойдан ... деп ... сыры да ... Адам ... бірін -бірі
қайталамайтыны, көбіне көп, адам бойындағы қызықты сипат, ... ол ... соң ғана ... бағалап еске алатынымыз бар.
Естеліктің негізінен дүниеде озған жанр ... ... ... да осы ... ... ... -да, ... –тіршіліктің қызығында,
қиындығында замандастары мен кейінгі ұрпаққа аманат етіп қалдырып, фәни
жалғаннан өткен жандар жайында жазылады.
Егер естелік шыншыл ... үшін ... ... ... ... ... сұңқар Сәкен, дана Мұхтар, халықшыл Сәбит,
батыр Бауыржан бір-біріне ... ма? Жоқ ... ... да
қадау-қадау қайраткерге айналып, қазақ әдебиетін әр қилы, алуан сырлы
туындылармен байытып тұр ғой олар. ... олар ... ... ... дарындылардың ерекшелік -өзгешеліктерін, жеке, мінез,
қасиеттеріне қанығуға тиістіміз. Естелікті талдап- таратып айтсақ, ұзақ
сонар ... ... ... ... Әр ... ... ... естелік
кітаптардың ұқсас сипаты, ортақ жетістік, ортақ кемшілігін жинақтай
баяндасақ ... ... ... ... ... ... де айтар бірсыпыра әңгіме бар.
Естелік -әдебиеттің бір қызықты ... ... ... оның да ... ... ... ... содан сабақталар тарихы болады. Жалпы
мемуар мәдениеті секілді естелік айту, жазу –бар көрген –білгенін кейінге
ауызша айтумен ... ... ... үшін ... әдемі қалыптаса алған
жоқ. Басқаны қоя тұрып, әр кезеңде жарық ... осы ... ... ... қарауға да болады. Соңғы кезде естелік мәдениеті
түзіліп ішкі мазмұн байлығымен де, ... ... ... де тәп –тәуір
ілгеріледі жетістікке жетеді.
Естелік кітаптарынан ең алдымен ... ... ... ... ... келген сәтінен халқының қабырғасын қайыстырып, көзін
қаралы жасқа ... бұл ... ... ... ... өмір жолын
әр қырынан елестетерлік мәлімет аламыз.
Эссе ... ... ... жаңа ... ... ... әрі ... әдеттен, көне соқпақтардан бөлек тың
болжамдар мен түйіндеулерге құрылатын философияның , этетиканың әднби
сынның публицистиканың , ... ... ... эссе ... ... ... мән беріліп, оқырманды ой
–теңізінде жүздіретін таңдай қақтыратын, өзінше ойлап –сезіну қажеттілігін
туғызатын, қаныңды ... ... ... азық ... ... ... ... ерекшеленетін көркем туынды.
Эссе табиғаты сыршыл сезімге, тіл бояуларының айрықша салтанатына,
әшекейлі ... ... ... ... бұл өнер ... ... ... аңғарымпаздығын, жарқын, тапқыр
ойлығын өмір саяхатындағы көрген –білгенін, сезінген – ... ... ... ... ... туған туындыларға батыл болжамдар мен өткір
ұсыныстар пікір жарыстырулар мен ... ... ... ойлар,
көкейге қонымды, таным көкжиегін кеңетуге қозғау саларлық байламдар тән
Эссе ... ... ... –XVI ... ... өмір ... ... М.Монтень. Орыс әдебиетіндегі үлгісі –Ф . Достоевскийдің
«Жазушы күгделігі! Шығармасы.
Әдебиеттанушы ғалымдардың анықтавуына ден қойсақ, ... ... ... деген жанрлық атауға тоқтағандай. Этимологисына дендеп
барып түптесек эссе ... ... ... өнер ... ... райында пайда болған. әрбір әдебиетке жанрлық атау ... ... ... бұл сөздің қазіргі кезеңде қолдану аясы барынша кең, ... ... кең ... Эссе ... қалам қайраткерлерінің ой-
тоғанысы деген аяда қолданылып жүр кейде притча, деректі шығарма,
философиялық минатюра, ... ... ... да эссе атау ерсі ... Оны ... сңғы кездері «роман-эссе», «эссе –повесть» аталатын
қосанжараласқан жанрлық ұғымдар төбе көрсетіп жүр. Эссе ... ... де ... бере ... ... жеке ... жайлы жазылған шығармалар бар.
Олар сонау Ыбырай, Абай шығармаларынан бастау алады. Сол кезеңнен
бүгінге дейін ... ... ... ... ... ... естеліктер өткен оқиғалар туралы өзі қатысқан, я сол
заманда болған адамның естелігі түрінде жазылған әдеби шығарма.
Әлем әдебиетінің бір ... ... ... ... ... ... –еске алу) , автордың өз көзімен
көрген, қатысып араласқан оқиғалар жайындағы жазбалары өмірбаян түрінде
кездеседі. Қандай үлгіде жазылса да, ... ... жай ... ... ... ... ... күнделік түрлерін пайдалану көркемдік
тәсіл ретінде қолданылады, ... ... ... ... ... сүйеніп жазылғанын көрсетеді. Сонымен бірге мемуарлық
көркем шығармаларда белгілі ... ... ... мәні ... ... ... жинақталып бейнеленеді. Жазушы өзі көрген
уақиғаларды әр түрлі адамдардың мінезін, іс -әрекетін, сол ... ... ... ... ... көңіл күйі әуенімен суреттейді.
Бірақ , жазушының сол өткен шындықты еске ... ... ... ... ... ... ... уақыт тынысының да ықпалы болмай
қалмайды. Мемуарлық шығармада автордың өзі көріп ... ... ... әрекетін анықтап, айқақтап айтатыны ... ... ... ... ... ... ... да, әсерлілігі де
осыдан туады. Бірақ, шығармаларда ... ... ... неғұрлым көбірек болса, онда өмір шындығы солғұрлым терең
ашылады деу дұрыс болмайды. Мемуарлық шығармада ... ... ... басы ... ... ... ... тән айғақты сол
адамның өз түсінігі, өз пікірі тұрғысынан ... ... ... ... туады. Сондықтан мемуарлық шығарманың көркемдік,
қуаттылығы, өміртанытқыштық қасиеті, байқағығыштық, алғыр ойлылық
сезімталдылықпен бірге, өмір құбылыстарын ... ... ... ... бейнелеу қабілетіне де тығыз байланысты. Осындай
қасиеттердің біте қайнасып, бірін –бірі толықтырып келуі мемуарлық
шығарманың ... ... ... ... Мұны Л. ... С.
Сейфуллиннің мемуарлық туындыларынан айқын аңғаруға болады. С.
Мұқановтың өмір, әдебиет ... ақын ... ... ой ... жолдарымыз» атты шығармасы да оқырманға беретін мағлұматы мол
шығарма.
Дүние жүзі әдебиетінде мемуаристиканың нелер ... ... ... ... ... ... біріңғай жазушы емес, тарихшы,
экономист, қоғам қайраткері, дәрігер, ... ... ... ... ... өзге ... ... мемуардың тарихи –бұқаралық
сипаты басым болатыны да осыдан. ... ... ... ... ... ... ... жанрынан қазақ әдебиетіне қатысының өзі қызықты.
Алдымен атап ... жәй ... ... көп емес. Тіпті саусақпен
санарлықтай аз десек те болады. Сөйте тұра, қазақ халқының азаматтық
тарихында ... рөлі ... зор. Ол ... ... кешіп өткен
ертедегі тарихшылар, айтулы ғалым, құлан аяғы күйетін құла түзді
ерінбей-жалықпай кеше жүріп осы ... ... ... ... ... білген жиһанкез саяхатшылар қалдырған мемуарлық жазбалар.
Ол жазбалар бұл күнде тарихи дерек, қайталанбас шежіре болып архивтерден
сөйлейді. Мемуарлық жазбаларға ... ... ... халықының азаматтық
тарихында дүние жүзінің талай ойшылдарын таң қалдырған дархан мінезі
қайталанбас өнері мол ... ... ... ... ... А.С.Пушкин,
В.Даль, Г. Корленко, А.Янушкеевич, Барборо және Контарини, Массагетов
секілді ғалым, саяхатшы, ақын, революционер, жазушы, дәрігерлер мемуарлық
жазбаларында ... ... ... ... қызықты деректер бар
десеңізші!? Айтылған жайлар –қазақ халқының азаматтық тарихы да, рухани,
мәдени тарихыда ... ... келе ... ерте ... ... ... саналады. Осы жайларға бір жағынан қуана ... ... бар. ... ... өз ... ... ... қайтер еді осындай
мемуарлық шығармаларды деп ойлайсың. Ертелі кеш өмір сүрген қазақ
зиялылары мемуарларды ... ... ... ... ... қатысты,
халқымыздың тұрмысына әл-ауқатына байланысты қызғылықты деректерді біз
солардан таппас па едік? Демек, ... ... өзге ... ... ... да ... болған екен-ау деп ойлайсың ондайда! Амал
қанша? Тек , ендігі ұрпақтың есінде болғанда осы ... ... ... ... ... көп. ... әдебиеттің
іргелі, көшпелі бір бай жанрына айналып қалыптасты. Әр ел, әр елде
мемуарлық жүйелі дәстүрлер қалыптасқан. Әрбір ... ошақ ... өз ... ... ... ... ... кісі
қызыққандай емес пе!? өзге халықтарға тән осындай ... ... ... ... да ептеп қазақ әдебиетіне де келіп, байырқаланып
жатқан жайы бар. Бұл күнде қазақ мемуары өз ... бір жүйе ... ... ... ... жазушылар жазған мемуарлық
шығармалар бір жүйе ... ... ... ... ... Т.Әлімқұлов, С.Шаймерденов, М.Әлімбаев, Т.Кәкішев, З.Қабдолов
жазған мемуарлық роман, ... эссе бір ... Бұл ... ... ... алып қана ... жоқ, ол ... байып, марқайып алды.
Айталық, бұл күнде қазақ әдебиетінде шеберханлық сырын ашатын эссе
секілді ішкі ... ... өсіп ... ... өзі ... ... жинақтап зерттеп жүргеніміз болмаса, өз алдына үлкен ... ... ... ... ... деген сөз. Мемуардың осы сан-алуан
формада, ішкі жанрлық ... ... сала ... болып дамуына
атсалысып жүрген жазушы, ... ... жазу үшін ... ... та, мағыналы өмірбаян, үлкен тағдыр
керек. Қиын тағдырлы жаннан ғана ғана қызықты ... ... ... айтқанымыздай, мемуарист өз өмірбаянын баяндап отырып,
өзін -өзі ... ... да тым ... ... жолдарын. Соның әсерінен де мейлінше созымды, бояу араластыра
көркем жеткізуге ... бола тұра ... ... ... Соның
өзіңде автордың бұл жазбаларында көркем детальдар, қазақ сахарасының
қилы-қилы суреттері, уақыт бедері бар. ... ... ... ... ... оқи ... ... өзгеге
ұқсамас, өзгені қаиталамас әрі ... әрі ... ... куә ... Сол үшінде оқушылық пейілмен ... ... ... өмір ... бірі ... бірі тұстас, келесісі қанаттас,
дос болып тағдыры тоғысқан аяулы жандар, қазақ әдебиеті мен өнерінің,
қазақ ғылымының ... нар ... ... ... ... алғанда,
бұлар – естеліктер. Қазақ әдебиетінде мемуардың естелік ормасы аз ... ... ... көргені, өзінің түйгені олардың ешқайсысын
қайталамайды. Басып айтар, батып айтар бір жай ... ... де ... бұрын өзіне ықпалы болған аяулы адамдар жөнінде, олардың ... ... ... жөнінде баяндауға тырысып бағады. Бұл орайда
мемуарист мәдениетіне қызығып қарайсың, мерейленіп қарайсың.
Естеліктер ... бірі ... ... ... түседі.
Сонымен қатар бұл естеліктер автор ... ... ... ... ... қызықты етіп тұрған бір жай -оның мол
дерекке ... ... ... ... ... мектебі» атты кітабы
мемуар болғандықтан, автордың өз басының, ... ... ... ... ... да ... Тағы бір мәселе, Сакен Сейфуллиннің
«Тар жол, тайғақ ... ... ... жағынан да, көркемдік жағынан да
мәнді жазылған мемуар. «Тар жол, тайғақ кешу» ... ... ... ... ... шежіресі, көркем естелігі дейміз. Қазіргі
кезде мемуар деп көбіне автордың өзі ... ... ... шын ... ... ... мемуарлық шығарма
жазған Т. Омаровтың «Шабыт» шығармасы болатын. Ал ... ... ... ... жазып жүрген бірен-саран ғана. Қазақстанның халық
жазушысы Әзілхан Нұршайықовтың «Ескірмеген естелік» деп аталатын,
Амангелді Ормантай «Домбырадағы ... ... ... ... ... айбарым», Амангелді Ормантай ағаның «Бауыржанның Сталинмен
кездесуі». Мыңбай Рәштің «Ерлік ... деп ... ... ... сырлас, достары жазған естелік дастандарын
айтамыз. Бауыржанның ерлігі мен батырлығына сүйенген ақын, жазушылар өз
шығармаларына арқау еткені де ... ... ... ... ... көріністер.
Қазақ халқының даңқын шығарып, абыройын асырған айтулы ұлдарының
бірі –гвардия ... ... ... Одағының Батыры Бауыржан
Момышұлының көптеген нақыл сөздері, ұтқыр афоризмдері, қанатты сөздері,
мақал-мәтелдері ... ... Оған ... :
Тәрбиелі -тәртіптің құлы.
Тәртіпті –елдің ұлы.
Тәртіпке бас иген құл ... ер ... ... үшін ... ... ... үшін аянба –бетің күйеді.
Ел үшін аянба –жігіттігіңе сын.
Ел дегенде -езіліп, жұрт дегенде –жұмылып істе,-
сынды ... ... ... ... ... мен ... ... толтырып айтарлықтай. Бауыржан ... ... ... ұлттық патриотизмге, отансүйгіштікке, адамгершілікке,
шыншылдыққа, ... ... ... ... ... ... ... естелік, эссе, поэмаларда ... оқи ... ... ... оған ... бас ... ... ақын жазушыларының Бауыржан Момышұлы жайлы проза, поэзия
жанрында жазған эссе, естеліктері ... ... ... жанрына тоқталсақ. Мыңбай Рәштің «Бауыржаным»
атты өлеңінде:
Айқастың асқан талай ауыр жолын,
Ағындап ақ боз атпен Бауыржаным.
Қиында қырандардай ... ... риза ... ... ... полкті өзі,
Жау жүрек Жуковқа да жолықты өзі.
Бес рет құрсауды да бұзып Баукең
Бес рет ... ... ... ... ... атты ... алғашқы шумағында да:
Бір дауыл сыпырды кеп өрт теңізін,
Теңселіп темір топан дүние жүзін.
Бетіңе туған жердің өшпестей ... ... өз ... ... ... ... қазақтың ұлы батырын алып дауылға теңеп, өзінің
ержүректілігімен әлемге танылған Бауыржанды жақсы таныта білген. Бауыржан
Момышұлы ... ... өз ... салғандығын сол үшін де қазақ халқы
ұмытпақ емес, оның ерлігі ел ... ... ... ... «Бауыржан зираты басында» өлеңінде батырдың
қазасын халықпен бөліскен жолдарын былайша өрбітеді:
Қойылымды тауға тал түсте,
Өзі де ... нар ... ... шаң ... ... ... өлеңі батырдың болмысын бүкіл адалдықтың символындай жыр
етеді.
Ардақтай берер сүйікті ел,
Ардақтау сені парыз боп.
Батырлық ... ... ... аңыз ... ... ... тұлғасы шынында ардақтауға да, мадақтауға да ... ... ... ... жыр ... ... ... жанрынан Бауыржан бейнесін көрсетуде бір топ
ақындарды атап өтуге болады. Өзінің балалық шақтағы жақын досы, Әбділда
Тәжібаевтың «Бауыржан ... ... ... ... ... ... Жаркен Бөдешовтың «Қасиет пен өсиет», Күләш Ахметованың «Болашақ
үшін», Жақсылық Сәтібековтың «Домбыра мен қылыш», Тұрар Молдабаевтың
«Бауыржан дастан» атты ... ... ... ... ... ... ... Момышұлына арнаған «Атыңды мен естідім» деп
аталатын өлеңі, «Қол бастаған ... ... ... бар. ... ... ... ... дос» атты өлеңі, арнаулары бар. Сондай-ақ Ғафу
Қайырбековтың «Жуалы», Мұқағали Мақатаевтың «Ақ тұлпарым бар еді саған
деген».
Аға.
Саған білмеймін не айтарымды,
Қай қырыңнан ... ... ой ... ... ... ... ... білмеймін не айтарымды.(1.89)
Қадыр Мырзалиевтың «Панфилов пен Бауыржан» өлеңінде екеуінің
айырылмас достығы, Бауыржанның әскери және өмірлік ұстазы Панфилов
арасындағы достық ... бір- ... ... құрметі және олардың
ерлігін, батырлығын жыр етеді. Бауыржанның әкесіндей болған ... ауыр ... ... ... сыр ... ... жанрына келсек, Зейнеп Ахметованың «Шуақты күндер»,
Александр Бектің «Арпалысы», Әзілхан Нұршайықовтың «Ақиқат пен аңызы». ... ... ... ... өз өмірінен алынған туындылар.
«Арпалыс» романында сонау сұрапыл соғыста жүрген кезінде орыстың
көрнекті жазушысы ... Бек ... ... ... сол ... ... бел буады. Бірақ, жазушы көптеген кедергілерге кездессе
де өз ... ... ... ... ... ... ... өтірік
жазсаң алдымен сол қолыңды, одан кейін оң қолыңды шауып тастаймын дегені
куә. Бұл ... ... ... ... мен кейіпкер (прототип)
арасындағы келісім-шарт жасасып, кейіпкердің, яғни Бауыржанның
баяндауымен жазылған роман.
Тіпті осы романға ... кино да ... аян. Бұл ... бар ... ... тұңғыш шығарма. Александр Бек повесті
адам жанын ... етіп ... ... ... сүйіспеншіліктің де,
өшпенділіктің де соғыста, ұрыс барысында айрықша қуатты күшпен көрінетінін
айқын дәлелдейді. Осыған ... ... ... ... ... ... ... халықтар достығын тәрбиелеуде
қажетті көркемдік негізін қалайды. Кейіпкер ойы ... ... ... Александр Бек мұздай темір құрсанып анталаған жауға
төтеп берген батырлардың ... іс ... көз ... елестетеді.
Елімізге ентелеп енген жау тұсығын кімдер бұзды, кімдер сол басқыншыларды
тойтарып тастады, соны бір батальонның ... ... ... ... ... ... Момышұлы есімдері халық арасында кең тарап,
ұмытылмас аңызға ... ... ... ... ... ... ... бұл
романның үлкен ерекшелігі және жаңашылдығы көзге түседі. Зейнеп қайын
атасы Бауыржанмен бірге ... ... ... ... ... ... Міне, сол күнделіктен алынған роман. Бірақ осы ... да ... өзі ... ... ... ... ... іс-әрекеттерімен, айтатын әңгімелерін жазып отыруға
келіні ... ... ... Зейнептің өзі : «Мен атамның жаңағы
тапсырмасынан кейін неге өзі туралы қағазға ... ... ... ... Бауыржанның Зейнептің күнделікті жазылып жүрген
жазбаларына, яғни күнделіне берген бағасы да бар.
«Шүкіршілік, мен туралы көп жазылды, бірақ олар мені ... ... ... жоқ. Ал ... ... өз басым әлі
кездестіргенім жоқ»,- деп Бауыржанның өзі мойындағандай қазақ
әдебиетіндегі жаңашыл ... ... ... орны бар ... романның тағы бір ерекшелігі үлкенді ... ... ... ... ... ... атасына деген сый құрметі, шексіз
келіндік борышын, өзінің көргендерімен ойға түйгендерін атасымен бірге
өткізген шуақты кндерін еске ала ... ... ... атасы жайлы жазған бір естелігінде: «Атам
қандай тақырыпты бастамасын мәресіне жеткізіп, тиянақтамай қоймайтын. Кеше
басталған ... ... ... де аяғы ... жалғасатынына күмән жоқ
еді. Тек күндіз жайбарақат көсіліп отырып сөз тыңдауға мұрша ... ... ... кісі бар, ... ... бар, арасында
дүкенге жүгіресің, әкелі-балалы Момышұлының апарып беретін, алып келетін
жұмыстары да менің үлесімде дегендей, әйтеуір күндіз ... аз. ... ... ... жүрем. Онда да ата өз көңілінің қалауымен сені
шақырып сөз бастамайды, әншейін ... ... «мен сені ... жоқ»
дейтіні бар. өткен жолы жұбаймның артынан ілесе кіргенімде баласына қарап:
«Нөкеріңді ... ... ... бөлмеден ытқып шыққам.
...Атам бүгін өзі қасына шақырып бір қалыпты қоңыр дауыспен
әңігіме тиегін ағытты.
- Саған ... ең ... ... ... Ол-шаңырақ сәлемі. Кісі
үйіне келген адам үйде біреу болсын, болмасын амандасып кіреді. ... ... ... , есік ... есен-саулық сұрасып алсада,
табалдырықтан аттай бере, сол үдің ... ... ... ... ... ... ... шаңырақ пен табалдырықты, бесікті қасиетті
санайды. Үй табалдырықтан басталады, шаңырақпен еңсе ... ... ... Әркімнің от жаққан, ұрпақ өсірген үйі өзіне құтхана.
Сондықтан ... ... кісі үйін ... ... ... беруден
басталады. Алда-жалда сәлем бермей кіріп ... ... ... көреді, немесе ниет- пиғылы бұзық дұшпандар, әдейі бәле іздеп
келгендер сәлем бермейді. Қазақтар ... ... кісі ... ... адамнан сәлемін де, ықылас- пейілін де аямаған. Бұл ғасырдан
ғасыр асып келе ... дала ... Осы ... ... ... деп ... аяқ астынан сөзін ишұғызл өзгертіп. Құлағым
қалқиып ... ... ... ... ... ... саулға сасып
қалдым. Жылдам жауап қайтаруға есіме жарытымды ештеңе түсе қоймай, бөгеле
бердім. ... ... ... ... ... ас әкелгенде үй иесі тамақтың дәмін өзі татуы керек.
Ол, адал ас ... ... ... алғаш оралғанды айтып.
Осымен құтылдым ба десем, менен көзін алмай ... не ... ... сала ... ... ... қонақ бірдеңе жеп, аузы шайнаңдап үйге ... ... ... бір ... құрт па, ... пе, ... бе ... аузы қимылдап шығуы жөн дейді. Дәм тартып және жүздесуге жазсын
дегені екен,- дедім. Атада үн жоқ. ... ... ... ... ... ... ... Атаның отты жанарынан жасқанып өлермендікпен
тағы сөйледім.
- Қонақты қарсы алғанда үй иесі ... өзі ... ... ... кіргізеді. Қонақ кетерінде есікті қонаққа ашқызады. Өйткені, үй
иесі өзі есік ... ... ... ... ... асыққанмен
бірдей саналады дейді.
Мәнерлеп, сүзгіден өткізіп сөйлеуге шама ... ... ... ... ... ... -ы-м, ... ата. Қоштағаны ма, ұнатпағаны ма, ажырату қиын.
Қонақтың түр-түрі бар, -деді сәлден ... ... өзі ... мені ... ... Қазақтың қонағын Төле би бабамыз ... ... ... ... қонақ,
Қылғыма қонақ.
Арнайы қонақ- ат арылтып шалғайдан ... ... ... ... құда-құдағи, қимас дос, жақсы жолдас секілді жақындар. Бұлар
сыйлы қонақтар.
Құдайы ... ... ... ат басын тіреген кездейсоқ қонақ.
Үй иесі оны танымайды, бұрын көрмеген. Бірақ «Қырықтың бірі ... ... ... соң ... ... Бұл -сауап болатын қонақ.
Қыдырма қонақ- ауыл –ауылды аралап, езуі ... бір ... ... бір
жерге тасып, ет пен қымыз ішу үшін сабылып жүретін далбаса қонақ.
Қылғыма ... ... ... ... ... сол ... ... кететін
адам. Қолына ілінгенді жейді, аузына түскенді қылғиды. Тамақ аңдып,
толымды дастархан ... ... ... ... ... ... би ... қонақтарын осылай жіліктепті, -деп ата ... ... үйде де ... көп ... бәрі ... іздеп арнайы келеді.
Өйіткені ата ай мен күн секілді көпке ортақ ... ... ... мейірім-
шапағаты баршаға ортақ болғанымен жерде қыбырлап жүрген пенделер сан
алуан. Біреу тойып жүреді, біреу тоңып жүреді, енді ... озып ... азып ... ... өмір ... ұлы ... ілесуі әр деңгейде,
басып өтер сүрлеу- соқпағы да әр қилы. Сондай бір-біріне ... ата ... ... ... ... ... ... қандай қамалға тірелерін білмей келіп, шығар есікті таба алмай
кететін де кезі де болады.
Зейнеп Ахметованың 2008 ... 23 ... ... ... ... ... атасы Бауыржан Момышұлының 100 жылдық мерей
тойына арналып жатқан дайындығын баяндады:
Атаның өзінің бір сөзі бар: Сексен мен ... ... ... түкпірінен сөз келгенде» дейді. Құдайдың құдіреті 90-ды
айтпаған ол кісі 80 мен 100-ді ... ... ... ... той ... ... Жұқлдызы келді. Бүкіл халық тойлады. 90 жылдығы
облыста, олда жақсы ... 95 ... біз ... ... ... ... үлкен ас бердік. Ал енді, міне, Атаның 100 жылдығы
келе жатыр. 100жыл- бір ғасыр. Үлкен бір белес. ... бұл бір ... ... ... ... архивіне мұрасына қатысты бірер сөз. Бізбен біраз
жыл бірер тұрып, содан қайтадан үйленіп, бөлек ... ... ата ... ... маған беріп еді. «Балам, құдайға аманат, саған аманат» деп
еді. Бес –алты жылда архивін бір ретте сұратқан жоқ, сол ... ... күйі ата ... ... Ата қайтыс болғаннан кейін көзімнің жасын
көл етіп, жылап ... ... ... ... ... атаның архивін:
«бисмиллә» деп ашып, сонда көріп едім бірінші рет. Қазір кейбір
баспалардың, ... ... ... Момышұлы бар бола тұра, рұқсат алып
алдынан өтпестен Атаның кітаптарын шығара салуына, кейбір газеттердің
бір жайларды анық- ... ... ... ... жаза ... біз бір атаның архивіне, мұрасына қатысы жоқ, шетте жүрген
қаймана қазақ сияқты болып бара жатқандаймыз. ... ... ... ... ... ... ... хатқа түскен түгел қазына-
дүниесін бір жерге жинақтап көп томдық етіп, Бақытжан екеуміздің тілек
қалауымыз бойынша осы игі іске ... ... ... ... ... атаның
жанашыры әрі жақын інісі Мекең аға (Мұхамед Хайдар Дулати ... ... ... кафедра меңгерушісі, филология ғылымдарының
докторы, профессор, сондағы Бауыржантану орталығының жетекшісі Мекемтас
Мырзахметовты айтады.) арқылы ... ... ... ... ... ... ... Үмбетов азаматтық пен қолдап қаржы бөлгізіп, қазіргі
әкім Бөрібай Жексенбин әрі қарай дамыта жалғастырып, қазірде Тараздағы
ғылыми орталықта ... отыз ... ... ... ... қалды. Мұндағы материялдың 70-80 пайызын Атаның үйдегі аманат
–архивінен өзім рет-ретімен жүелеп дайындап беріп отырдым. Жақында
Республика Парламентінде ... 100 ... ... ... ... ... және мына отыз томдық мұрасын мемлекеттік
тапсырыс есебінен ... ... ... ... жолданғанын естіп,
қуанып қалдық. Енді Ата мұрасын бір ... ... ... ... сеніміміз мол. Ата сияқты ел ардақтысын құрметтеу орайындағы
көңілге кірбің түсіретін ұсақ-түйек түйіткілдердің бәрін тізбелей бермей-
ақ ... . Бәрі ... ... ... 100 ... ... той ... сай лайығымен өткенімен дұрыс. Жоспарлы шаралардың ішінде,
Алматыда бола ма, туған жері Жуалы да бола ма, ... ... бой ... өзі ... ... 26 ... бері ... қарашығындай
сақұтап отырған атаға қатысты дүниелердің бәрін табыс етіп, әрқайсысының
тарихын жеке-жеке жазып, бәрін әдемілеп, орны –орнына қойып ... ... ... ескерткіші орнатылса атаның атына офицерлерге арналған
орден белгіленсе, жаңағы ... отыз ... ... ойып келген,
қонақтарға тартатын сыйкәделік даналар шығарылса, халқымыз үшін, жас ... ата ... ... ... ... ... деген осындай
тілектеріміз бар.
Ата көзінің тірісінде-ақ аңыз болып, бүкіл ... ... алты ... ... ... ұлы ... ... әрдайым
халық назары қалт еткізбей бағатын бұл шаңырақты ұстаудың өзі өте
қиые. Қиын дегенде, ... Қай ... да ... ... мен ... ... ... емес пе. Ата –алды қатты кісі болатын. Ол
түсінікті. Атаның мінезі жібектей есіліп тұратын еді ... ел өзі ... ... ... қыз болмасын тағдыр жазуымен басқа босағаны
аттап, бір үйге келін болатынын біледі. Сөйіткен қыздың ... едім ... ... енді дәл Ата ... ... ... түсіп кетем деп ойлаған
жоқпын ғой. Ата-анамның рухына бас ием. Осы арыстан атаның бүкіл ойлы-
қырлы, қалыпқа түсіретіндігіне ... сол өз ... ... ... ... деп ... қаламгері Әзілхан Нұршайықовтың «Ақиқат пен ... ... ... өз ... ... ... сұхбат алуымен
Бауыржанның өзі баяндаумен жазылған роман. Бұл романның үлкен
ерекшелігі ... ... ... ... танып білуде үлкен
жетістікке қол жеткізген Әзілхан ағаның өзі айтқандай: «Журналға очерк
жазғанда Бауыржанның кейбір мінездерін ... ... ... пе екен ... ... Енді Бауыржан қыздай сызылған биязы кісі деп жазсаң,
бәрібір оған ... ... Ия, бұл ... да шынайы шығарма. Ал
Ә.Нұршайықовтың «Ақиқат пен аңызының» жазылу тарихы осы ... ... оған ... ... ... баяндалады. Автор мен кейіпкер
арасындағы қарым –қатынас сонау сұрапыл соғыс кезінен ... ... үйін ... келе ... ... ... ұялаған Әзілханның
Бауыржанмен соғыста жүріп қалай таныс болғанын ой елегінен ... ... ... «Знамя» журналының 5-6 номерлерінде ... ... алғы ... атты повесі қолына түскенін, қызыққаны
соншалық күндіз- түні бас алмай ... ... ... майын тауысып
алғанын сол үшін де взвод командирінен сөгіс алғанын, дивизия
командирінен ... ... айта ... «Батальон командирі Бауыржан
Момышұлымен біз майданда осылай танысқан едік. Оның ерлігіне,
батырлығына, тапқырлығына, сонымен бірге, ... асыл ... ... ... бір ... ... –ау деп арман
еттік», -дейді.
Автор мен кейіпкер арасындағы алғащқы таныстық: Қазақстанның 40
жылдығын тойлау мақсатында гақзетке ... ... ... ... телефон арқылы тілдескен Әзілханмен Бауыржан сөйлеспей
қояды.
«Жазушы ағайындардың жазғанын ғана оқып, атпағына алыстан сүйсініп
жүре беру ... ... ... ... ... тілдессем деу
бекершілік екен ғой. Қайта солардың мінез -құлқын, жеке ... ... ... өзі абзал шығар деп түйгенмін де қойғанмын».
Алғашқы танысулары сәтсіз ... да ... осы ... ... ... қарым-қатынасқа ұласумен ұштасады.
«Жүрегім сол жолы май ішкендей шайлыққан мен осыдан кейін Момышұлына
жоламайтын да, ... да ... ... абыройлы болуына сырттан
тілектес көптің бірі болып жүре беретінмін. Мінекей, бүгін келіп, мен сол
адамның ... өзім ... ... ... ел ... ... ұшы ... жоқ аңыздардың өзім білетін
бірсыпырасын есіме түсірдім. Ақиқат пен аңызды ұштастырған бұл ... не ... ... жазамын деп толғандым».
Әзілхан Бауыржанға клерден бұрын,оның барлық кітаптарын оқып, ол
туралы халық аузында айтылып жүрген аңыздарды, ол туралы ... ... ... ... ... кеңесіп үлкен
дайындық үстінде келеді. Б ,Момышұлының төл ... ... ... ... ... «Куба әскерлері», «Генерал Панфилов», «Ұшқан ұя»,
«Москва үшін шайқас». Ұшқан ұя романы өзінің балалық шағы бейнеленген
мемуарлық өмірбаяндық ... ... үшін ... Ұлы Отан ... кезіндегі
Мәскеуді жаулардан азат ету жолында қиян-кескі күресті бейнелейтін роман.
Бұл романнан жауынгерлердің еліне деген ... ... ... ... туынды. Бауыржанның бұл екі романы ең негізгі төл
туындылары.
Бауыржанмен танысып терең білгенін кейін ол туралы очер жазудың
жеткіліксіз екенін ... ... пен ... ... адам ... ... ... тіпті осы жағдайды мойындай келе, Бауыржанның жолдастары
бірге өскен, бірге қызмет ... ... ... ... ... ... ел ... мәліметтер жинап, саралап қағазға түсіріп
отырады.
«Менің көзімнің жеткені Баукең туралы аңыз деп айтылып
жүргендерлдің де шындық: болған ... ... іс, ... ... екен.
Сонда біздің бұл кітапты тууы басында «Ақиқат пен ... деп ... ... ... батырдың әскердегі өміәрі де, аңыз-оның азаматтық өмірі,
яғни ел ішіндегі ерлік қылықтары екен».
Автор Бауыржанның ел арасында айтылып жүрген әңгімелердің шындық
екенін ... ... ... «Ақиқат пен аңыз» деп аталуын оның
дұрыстығын саралап, салмақтап көрсетеді. Ақиқат ол Бауыржанның соғыстағы
еліне, жеріне деген ... ... ... болса, аңыз –сол
ешкімге бергісіз ертегілер елінде кездесетін ерлік қылықтары.
Біз әңгіме еткелі отырған қаламгер Ә. Нұршайықовтың ... ... ... ... туралы «Ақиқат пен аңыз» деп аталатын
жоғары бағаланған шығармасынедағы образ жасау тәсілдері де ... ... ... өзін сөйлетіп қана қоймай, өзі де үлкен сұхбатқа
қатысады. Образ ... жаңа бір ... ... өрбиді. Шығармада
хаттар, қолжазбалар, т.б мұрағат құжаттары пайдаланылады. Солар арқылы
жазушы кейіпкерлерінің бейнесін аша түседі.
Халқы үшін өз ... ... ... ... ... ар ... ұят күшті» дегенді үнемі жадында ұстанған.
«Белдескеннің белін сындыр,
Тірескеннің ... ... ... ... ... өлген артық».
деуінде де үлкен мән бар.
Ұлы замандасымыз әркімге иәр отандасқа азаматтық парызы үздіксіз,
ұдайы ескеруді тапсырып кеткенін көре ... ... ... кезінде және
одан кейінгі ондаған жылдарда бар қазақтың намыс қайратындай мақтанышы
болып, елі ... ... айта ... ... ерен жырын жасындай ойнатып,
дауылдай сапырған Бауыржан батырдың жұлдызы туған ... ... ... тұра ... «Мой ... деп Алаштың тағы бір ардақты азаматы
Олжас Сүлейменов айтқандай, көк байрақты қазақ ... ... ... өз ... бар. ... көзі ... орда бұзар отыздан
асар-аспасында-ақ ерлігі мен ... ... мен ... ... ... ... ... -жалпы ұлттық дәрежедегі қаһарман.
Әлемге әйгілі әзіз әке рухын ардақтай білген, арыстан атаның аруағын
асыра ... ... ... ... ... ... бір ... болса,
осы Бауыржан Момышұлындай болсын. 1943 жылы Майданда жүргенде ерліктің
елеусіз қалмауы, көкірегінен кетпеген Бауыржан күнделіктерінің бірінде
былай деп өлең ... емен ... ... ... дауылды,
Қимылдар қалам қиналып.
Өркен жетсе жыр болар
Жыр болмаса сыр ... ... ... деп тағы ... ... мезгілде,
Шатырлаған жайдай бол.
Мейірім түсер мезгілде,
Ағарып атқан таңдай бол, -деп ... ... ... бұл ... жазылуына Бауыржанның өзі себепші болғаны рас.
Әдебиеттегі адамның ішкі бітімі тек мінездеу немесе ... ... ... ... ... суреттеу жолымен ғана жұмсалмайды, оның өзін
сөйлету арқылы да мінез –құлқынан талай сыр түюге болады. Әзілхан
Нұршайықов Бауыржанның ... ... ... ... ... ... ... командирі кезінде, оң жақ рубежде
болған табан тірескен ұрыстардан кейін қоршаудан шығып ... 690 ... 18 ... ... 30 ... ... ... 1941жылы 16.XI- дан 1941жылғы 20.XI-ға дейін Бауыржан Момышұлының
ұрыстарда батальон 600 дей ... жер ... ... ... жойды. Сонымен қатар, 6 станокты пулемет, 12 қол пулеметі, 8
радиостанция, документі тола 2 штаб ... ... ... ... ... ... басты күштерін ашып беретін , «өте
құпия» деген документтер де көп.
3) 1941ж 26.XI-дан 1941 жылғы ... ... аға ... ... ... ... қазіргі 19 гвардиялық атқыштар полкінің командирі
болды. Бауыржан Момышұлы басқаруымен бұл полк көптеген жетістіктерге
жетті, Бауыржанның 1073 атқыштар полкінің командирі ... ... ... ... көптеген жетістіктерін 4-ші бөлімде
бірнеше тарауға бөліп қарастырады. Қатты жараланса да өзінің полкін
тауға тастамай, не болса да батырдың қайсарлық ... ... елі ... Отан үшін істеген ерліктері мен қоса әскери
жазушылық өнері үшін ... Ту ... ... батырды ел
Аузында айтылып жүрген қыран бүркіттің бейнесіне соның ерлігіне теңейді.
Қыран бүркіттің ... де ... ... ... екендігін, сол
арқылы оның бар бейнесін тұлғасын ашып көрсетеді. Әзілхан Нұршайықовтың
Бауыржан бейнесін ашуда ... ... ... ... қол ... ... Бауыржан бейнесін көрсетуде шынайы
да, шымырлығымен көзге түседі. Бауыржанның тілге шешен, ақылды адам екенін
дәлелдей түсетін бір топ мақалаларынан ... ... ... шығу тегі романда Бауыржанның айтуымен
баяндалады. «Бірнеше немістерді ұстап, Бауыржанға әкеледі. Жерде
автоматын кезеген қалпында өліп жатқан ... ... ... ... тұтқынды көндіруге бұйрық береді. Неге деген жауынгеріне «Қол
көтерген дұшпаннан ... ... қолы қолы ... ... жауды сыйлау
керек»- деп жауап береді.
Батыр айтқан бұл маңында үлкен тағлым олардың астарлық ойды қарамай,
оны адам ... ... ... ... ... мен арын ... таптамай,
топырақпен жүзін жасыруға бұйрық беруі адамдарды тебірендірмей қоймайтын
шығар. Қазақылық пен ... ... пен ... ... нәр ... нар ... ... тіпті қанды қырғын соғыста да осындай
ұлылық танытқан екен. Міне, мұнда Бауыржанның адам бойындағы асыл
қасиеттерді ... ... тағы бір көз ... ... ... ... Вера деген санитар қыздың
ерлігіне сүйсінген Бауыржанды көреміз. ... ... тағы ... адамның жақсы қасиеттерін, көріп, оған өзінше баға беретіндігі.
Бауыржанның бойындағы асыл қара ... қақ ... ... ... ... ... ... айтады. Ә. Нұршайықовтың Бауыржан бейнесін ашудағы
ізденісі үлкен жетістікке ол жеткізгеніне ... бола ... ... өзінен-ақ Бауыржанның барлық бейнесін көреміз. Генерал
–полковник Чистянов оның ерлігін, өшпес ... ... ... ... ... осы ... ... сеніміне кіре
отырып, сол сенімін ақтағанын айтады. Бауыржанның осы асыл қасиеттерінен
оның еліне, жеріне ... ... ... ... ... ... ерліктерін көреміз.
Бауыржанның қиыр шығыста жүрген кезінде үлкен ат жарысында майор
Комдив ұстазының жоқтығына күйініп өзінің ... ... ... ... алады.
Бұл үлкен қателік болып саналғандықтан, осы жазасы үшін Чистяков ... ... Жаяу ... ... ... ... жердің лай
батпағына қара жаяу қайтады. Оның артынан тексеріп, қирап келе ... ... да сол ... ... Бауыржанның шыншылдық әділдік
қасиеттерін бойына жинаған батырдың ер тұлғасын көреміз. Әзілхан
Нұршайықов бұл пікірінен ... ... асыл ... ... ... оның күрделі де ұлы тұлға екендігіне тағы да көз жеткіземіз.
Момышұлы бойындағы қасиеттерді ... ... ... деп ... ... үлкен ұғым түсінік бар. Қазақ қан тазалығын, қасиеттердің қан ... мән ... ... да осы ... алға тартады. Яғни, батырдың
бойындағы қасиеттерді, қанға сіңген, жүрекке дарыған деп баға береді.
Отанға (мемлекетке) ... ... жеке ... аман ... ... ... ... байланыстылығын сезіну,
өзіңнің мемлекетке тәуелді екеніңді, мемлекетті нығайту дегеніміз жеке
адамды күшейту екенін мойындау, қысқасын айтқанда, патриотизм дегеніміз
мемлекет деген ұғымды, оның жеке ... ... ... ... мен бүгінгі
күні және болашағымен қарым-қатынасын біріктіреді. Отанға деген
сүйіспеншілік қана соғыс кезіндегі ... ... ... ... ... ... негізі бола алады.барлық кезде патриотизмді дерексіз,
ұзақ –сапар сөзбен ұғындырудан, көбінесе мемлекетке берілген адамның
мақсат-мүддесімен байланыссыз түсіндіруден қашу ... ... ... ... ... етене байланысып
жатқан ұлттық рух пен ұлттық патриотизм жөнінде айтып өту қажет. Ұлттық рух
пен ұлттық ... бұл ... ... жеке ... асыл ... мен
қасиеті -өз халқына деген сүйіспеншілігі, жеке адам өз халқымен қан жағынан
да және шыққан тегі, территориясы, тілі тұрмыс –тіршілігі, мінез-құлқы,
психологиялық және ... ... ... тарихи
дәстүрі жағынан да әбден айқын әрі ... ... ... ... де ... ... ... міндетті түрде есепке алу
үшін сезімді ... ... ... ... ... отанға, ұлтқа
сүйіспеншілік ұғымының жалпы арнасына ... ... үшін ... ... ... ... патриоттық сезімді дамыту үшін
күнделікті, практикалық әрі дұрыс та саналы түрде жұмыс жүргізудің сөзсіз
қажеттігін терең түсіне ... ... ... ... ... ұлы да ... жасауға қабілетті.
« Біз үнемі лайықты бауырмалдық қарым-қатынас жасауға әрі кез келген
ұлтпен ... ... ... керек. Барлық кезде де
ұлтшылдық пен ұлттық рух ұғымын ешқандайда шатастырып алмау ... ... ... ... ... ... басқа халықтарға өзін қарсы
қоюшылық, антогонизм жатса, ал ұлттық рухтың табиғатына өз халқына деген
сүйіспеншілік арқылы басқа халықтарға сүю мен ... ... ... мінездемелер Әілхан Нұршайықовтың «Ақиқат пен
аңыз» роман диалогындағы Бауыржан бейнесі болатын.
Оның жауынгерлік мінездемесіне тоқталар болсақ:
1910 жылы ... 1942 ... ВКП (б) ... ұлты-қазақ, әлеуметтік
-жағдай қызметші, жалпы білімі –орта, әскери білімі –бір ... ... 1932 ... 1934 ... дейін, одан соң 1936 жылдан күні ... ... ... 1941 ... ... бері майдандағы армия
қатарында болды.
Момышұлы жолдас тактикалық жағынан жақсы әзірленген, оның үстіне
неміс ... ... ... ... ... ісіне өз білімін
одан әрі кешіріп, сан қилы ұрыстарда оны ... ... ... ... біршама хабар беріп, 1932 жылдан бастап әскери
қызметке келіп жатқанын айта келіп, Бауыржанның әскери тәрбиесі жоғары
екенін, ұрыстарда одан әрі ... күш ... ... ... ... жете ... ... көреміз. 1941 жылдың шілде –қыркүйегінде
атқыштар батальонының командирі болған кезінде аға лейтенант (қазіргі
майор)Бауыржан Момышұлы жауынгерлер мен командирлерді ... ... ... өз батальонының адам құрамының жауынгерлік
әзірлігінің жақсы дәрежеге көтерілуіне жетті.
Батальон командирі болған Бауыржанның ... ... ... оны ... ... ... Сонымен бірге батальонының
әскери дәрежесі жоғары көтерілуіне себепші болғанын айтады. «1942 ... мен ... ... ... ... қар, қатты аяздарда, одан
кейін батпақты жердің көктемгі майсаңында 1073 –ші гвардиялық ... ... ... ... отырып, мыңдаған неміс солдаттары мен
офицерлерін, дұшпанның көптеген танк пен автомашинасын және ... ... ... ... ... мен ... азат етті.
Дивизия полковнигі Серебрянов Бауыржан басқарған батальонның қыстың
аязды күндері мен көктемнің ... ... ... кескілескен ұрыстар
жүргізе отырып, дұшпандардың көздерін жойып, бірнеше деревняларды азат
еткенін айтады. ... ... ... елінің намысы мен тәуелсіздігін
қолына қару алып, қорғап жүрген қазақ халқының адал ұлы. Осы ... ... ... бірі ... біз оны ... ұсынамыз»,-дейді.
Бауыржанның ерліктерін, Отанын жаудан қорғауға шексіз берілген жауынгер
екенін айта келе, оны марапаттауға ұсынады. ... ... ... ... ... марапаттауға тұрарлық тұлғасын да көре аламыз.
Бауыржанның ерекше бір қасиеті басқа адамдардың бойындағы жақсы
қасиеттерін көре ... ... ... асыл қасиеттерін жоғары
бағалап, істеген ерліктерін атап көрсетеді. Мұнда Бауыржанның
жауынгерлеріне ... ... ... ... мейірімін көреміз. Сонымен
қатар сүйікті жауынгерлеріне айырылған кездегі Бауыржанның оның жанұясының
қасіретін бірге ... ... ... көре аламыз.
«Ақиқат пен аңыз» романында Бауыржанның хаттары және көшіріп алуға
өзі ... ... ... ... ... бәрі ... ... болса, олардың қазақ әдебиетінде негізін салушы
да, жол көрсетуші де және оның ... ... ... ... Бұл ... ... шыңы десе де ... роман диалог деп аталған, мұндай тәсілмен жазудың басты
себебі неде? Әр ... жазу ... сөз ... ... өзіндік
ешкімге ұқсамайтын тәсілдері болады. Әзілхан Нұршайықовтың «Ақиқат пен
аңызында» негізгі үлкен ... және оның ... ... ... ... роман –диалог түрінде болып келуінде.
Диалог (грек dialogos- сөйлесу әңгімелесу), ... ... ... екі не одан көп ... ... ... Нұршайықовтың тауып кеткені -роман –диалог атты соны жанр
түрін ойлап тапқандығы. Бұл екеуара әңгіме-дүкенде ... ... ... ... ... ... береді. Жауап келте қайырылады, не ұзақ-
сонар әңгімеге ұласады.
Сондай-ақ, мақала авторы негізгі тақырыбы Бауыржанның өмір тарихы
мен оның өшпес ... және ... ... ... ... ... бұдан бұрын әлем әдебиеті мен қазақ әдебиетінде болмаған жаңа
жанр екендігін айтады. Бұл романның үлкен ерекшелігін көрсете отырып неге
роман –диалог ... ... ... Бұл тәсілдің Бауыржанның бейнесін
ашуда және оның бар өмірін көрсетуде ұлы тұлға екендігін дәлелдей түсетін
бірден-бір тәсіл екендігін көрсетеді. Қаламгер мен ... ... қоса ... ... ерлік істері жаййлы ел аузында айтылып
жүрген аңыздардың роман-диалог толықтырып отыратындығын көрсетеді.
Пайдаланылған ... ... М. ... ... «Б.Момышұлы туралы естеліктер» Алматы.
Білім баспасы 2006жыл.
2. Ә. Нұршайықов «Ақиқат пен ... ... ... ... М. ... «Бауыржан батыр» Алматы. Жалын 1991 жыл.
4. З. Ахметова «Шуақты күндер» Алматы. ... 1987 ... Ж. ... «Өмірінің өзі дастан» Алматы. Жазушы 1990 жыл.
6. М.Қалдыбаев «Ұмытылмас кездесулер» ... ... 1989 ... Б. Момышұлы I том Алматы баспасы 2001 жыл.
8. Б. Момышұлы II том Алматы баспасы 2001 жыл.
9. Ж. ... ... жыры мен ... ... ... ... Б. ... II томдық « шығармалар жинағы.» Алматы. Жазушы 2000 жыл.
11. Б. ... ... ұя» ... ... ... Б. Момышұлы «шығармалар жинағы.» ҚМ көркем әдебиет баспасы. Алматы
1960.
13. С. ... ... ... ... ... ... ... Атамұра
2003жыл.
14. Қ. Жұмалиев. «Әдебиет теориясы» Алматы Мектеп 1969 ... Қ. ... 1-том ... мен ... ... ... ... Қ. Ергөбек 2-том «Арыстар мен ағыстар» Алматы Өркениет 2003
17. З. Қабдолов «Сөз өнері» Алматы. Қазақ университеті ... А. Бек ... ... ... 1 ... А. ... ... А. Бек «Арпалыс» орысшадан аударылған 2 кітап А. Жалын 1980
20. Қ. Аманжолов «Дауыл» өлеңдер жинағы. А. ... ... ... Совет энциклопедиясы А. 1972-1972жж
22. «Бауыржан мен ... ... ... ... № 18 (2648) ... «Баукеңнің Университеті» Егемен Қазақстан 23.02.2008
24. «Адам не үшін өмір сүреді?» Түркістан 30.10.2003
25. «Қараман ... ... ... ... мен ... ... Қазақстан 15.12.2008
27. «Бауыржан Момышұлы туралы» Қазақ Әдебиеті газеті 22.04.1983
28. «Баукеңді іздеп» Қазақ Әдебиеті газеті ... ... ... ... ... газеті 21.06.1991
30. «Бауыржан оқыған лекция» Қазақ Әдебиеті газеті ... ... ... 80жаста» Қазақ Әдебиеті газеті 21.12.1990
32. «Оқырмандардан келген хат» Қазақ Әдебиеті газеті 23.11.1990
33. «Менің тәжірибем о ... ... ... ... ... газеті
4.05.1990
34. «Б.Момышұлы ескерткен бір мәселе» Қазақ Әдебиеті газеті 11.04.2003
35. «Мәңгі тірі ... ... ... ... ... ... ... Қазақ Әдебиеті газеті 21.12.1990
37. «Батырған қалған ... ... ... 22.03.2007
38. «Басқа жазушылар сиямен жазса, біз қанмен жазамыз депті Баукең» Жас
Алаш №69 28.08.2007
39. ... даму ... ... ... ... «Әдебиет тану» «Бауыржан Момышұлы Түркі халықтары әскери әдебиетінің
негізін салушы. Жұлдыз журналы №3 03.2007

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет
Беруші және қабылдаушы оптикалық модульдер10 бет
Жазбаша жұмыс арқылы бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілетін дамыту55 бет
Жүніс Сахиевтің «Жасампаздық қиырында» шығармасы тілінің лексика−фразеологиялық ерекшеліктері62 бет
Математиканы оқыту барысында оқушының шығармашылық қабілетін дамыту26 бет
Оқу процесінде мектеп оқушыларының шығармашылық қабілетін дамыту34 бет
Принтердің түрлері және олардың жұмыс жасау принциптері22 бет
Шешендік өнер және шешен таланты4 бет
Шығармашылықтағы еркіндік пен қажеттілік арасындағы өзара қатынас42 бет
Этнопедагогика: лекция мәтіндері мен семинар сабақтарының жоспарлары110 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь