Қазақстан Республикасындағы ақша жүйесі

Мазмұны

Кірспе 3
І АҚША РЕФОРМАСЫНЫҢ МАҢЫЗДЫЛЫҒЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ 4
1.1. Ақша реформасын жүргізудің қажеттілігі 4
1.2. 1930 . 1932 ж. несие реформасының мазмұны
1.3. Ақша реформасын жүргізудің маңыздылығы
ІІ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ АҚША ЖҮЙЕСІ
2.1. Ақша жүйесі жөнінде түсінік
2. 2. Ақша қызметінің эволюциясы.
2.3. ҚР банк жүйесінің құрылымы
ІІІ

ҚР БАНК ЖҮЙЕСІН ДАМЫТУ РЕФОРМАЛАРДЫ ЖҮЗЕГЕ АСЫРУ БАРЫСЫ
3.1. ҚР банк жүйесін дамыту жолындағы реформалар
3.2. Қазақстандағы 1991 жылдан бергі банк реформасы және 1995 жылғы банк жүйесін реформалау
3.3 ҚР банктік реформаладың нәтижелері
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ
БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Курстық жұмыс
Тақырыбы: 1930-1932 жж. Ақша реформасы
Астана, 2012
Мазмұны
Кірспе
3
І
АҚША РЕФОРМАСЫНЫҢ МАҢЫЗДЫЛЫҒЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
4
1.1. Ақша ... ... ... 1930 - 1932 ж. несие реформасының мазмұны
1.3. Ақша реформасын жүргізудің маңыздылығы
ІІ
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ АҚША ЖҮЙЕСІ
2.1. Ақша ... ... ... 2. Ақша ... ... ҚР банк ... құрылымы
ІІІ
ҚР БАНК ЖҮЙЕСІН ДАМЫТУ РЕФОРМАЛАРДЫ ЖҮЗЕГЕ АСЫРУ БАРЫСЫ
3.1. ҚР банк жүйесін дамыту жолындағы реформалар
3.2. Қазақстандағы 1991 жылдан бергі банк ... және 1995 ... банк ... реформалау
3.3 ҚР банктік реформаладың нәтижелері
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Ақша ежелгі заманда пайда болған. Олар тауар ... ... ... бір шарт және өнім ... ... ... - бұл сату ... айырбастау үшін жасалынған еңбек өнімі. Адам еңбегңнің өнімі (зат), оны өндірушілердің белгілі қоғамдыққатынастарын тудыра отырып, таур ... ... ... ... ... ақшаның пайда болуындағы объективті алғышарттарды құрайды.
Ақшаның өмір сүруіндегі объективті қажеттілік ол тауар өндірісі және ... ... ... ... Кез келген тауар айналысында ақша айырбас құралы ... ... ... мен ақша бір ... ... Ақша ... болмаса, онда тауар айналысы да болмайды.
Алғашқы қағаз ақша 1260 жылдары Қытайда пайда болды. Капитализм кезінде қағаз ақшаның алғашқы ... 1690 жылы ... ... ... ... ... ... болатын және ол алғашқыда солдаттарға жалақы төуге арналған. Россияда алғашқы қағаз ақшалар (ассигнация) 1767 жылы шығарыла бастады. Банк жүйесін ... және ақша ... ... ... ... ... қуатын енгізуді, Қазақстандағы қолма - қол ақшамен байланысты жағдайды түбірімен өзгертті.
Бұл курстық жұмыс ... І ... Ақша ... ... қажеттілігі мен маңызы және ІІ бөлім Қазақстандағы ақша реформаларынан тұрады.
Курстық жұмыстың ... ... ... - ақша ... оның ... мен мазмұнына, Қазақстанда өткізілген ақша реформасына және ұлттық ... ... ... тоқталып, алып көрсету.
І АҚША РЕФОРМАСЫНЫҢ МАҢЫЗДЫЛЫҒЫ
1.1 Ақша реформасын жүргізудің қажеттілігі
Революцияға ... ... ... ... ... ақша ... ... алтын монета айналысы бар алтын монометаллизм жүйесі енгізілді. Айналыста алтын күміс және мыс ... ... ... ақша ... 92 ... ... ... етілген мемлекеттік банктың несиелік билеттері жатады. Ақша массасының басты бөлігін алтын монеталарға ауыстырылатын айналыс құралдары ... ... да ... ... ... сенімі болды.
1917 жылы жазда Уақытша үкімет 20 және 40 рубльдік ақша белгілерін шығарды олар шынының ... ... ... ұқсас, бұны халық арасында деп те атайды. Несиелік ақшалар мен керенкилерден басқа Уақытша үкімет айналысқа сурогаттың әр түрін енгізді: ... ... ... ... ... займ ... ... жабу мақсатында үкімет ірі купюрада қағаз ақшаларды шығарды. Ұсақ ақшалар рөлін чектер, бондар, ... және ... да ... ... ... ... ақша ... жалпы құлдырауы басталып, оның Қазақстанға да өзіндік ықпалы болды. Қазан революциясынан кейін ақша айналысының жағдайы біршама нашарлай ... Үш жыл ... ... ... қағаз ақшалардың массасы 48 есеге дейін өсіп кетті. Ақша он мың ... ... 1919 жылы ... рет ... ... билеттер, кейіннен РСФСР-дің есеп айырысу белгілері айналысқа шығарылды. Түркістанда, Солтүстік Кавказда, Кавказда, Қиыр Шығыста және басқа да жерлерде жергілікті ақша ... ... ... ... Ақша ... сан ... ... болды. Жергілікті ақша белгілері Жетісуда, Верный қаласында шығарылды.
Ақшаның қатты құнсыздануының нәтижесі: шаруашылық қатынстардың натуралдануы мен ақшаның айналыстан ... ... ... ... ... бастап ақысыз беру басталды. 1921 жылы ... ... РКП (б) - ның х ... жаңа ... ... (ЖЭС) ... өнім ... мемлекетке төменнен ейін, артық өнімдерін базарға сатуға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... Егер 1921 жылдың көктемінде ақшалай еңбекақыны төлеу тек 10 пайызы ғана құраса, онда 1923 жылы бірінші желтоқсанында ол 800 ... ... ... Бұл ақша ... ... ғана ... ... жылы қазанда Ресей Кеңестік Федеративтік Социалистік Республикасында Мемлекеттік банкі ұйымдастырылып, ол елдің басты эмиссиялық орталығы болып саналады. Мемлекеттік банктің ... ... ақша ... ... ... ... болды.
Ақша реформасын өткізудің экономикалық алғышарттарына ЖЭС жүргізудің нәтижесіндегі шаруашылық жағдайдың ... ... ... ... ... ... көлемінің өсуі (бидай, мақта және т.б) тауар айналымының артуы жатады.
Тауар шаруашылығындағы ақша айналысының бірқалыпты болуының екінші бір ... - бұл ... ... ... ... 1922 ... бірінші қаңтарынан бастап 1923 жылдың бірінші қаңтарына дейінгі жылдар аралығында Мемлекеттік банктің алтын валюта резерві 6,7 млннан 31 млн ... ... ... 1922 жылы ... ... ... жән ... еркін түрде иеленуге рұқсат берілді, оған дейін халық оларды ... ... ... ... Бағалы металдардан жасалған монеталар мен шетел валюталарын сатып алу мен сатуды Мемлекеттік банктің өзі ғана ... ... ... ... айналысын қалыпқа келтірудің басты бір қадамына 1922 жылы мемлекеттік ақша ... ... ... ... 1 ... ... шығарылған 10 мың рубльге теңесті. Ақшаларды қайта есептеу олардың төрт нөлін сызып тастау арқылы жүргізілді. 1922 жылдың 1 мамырынан бастап ... ... жаңа ... ... асты. Айналыстағы ескі ақша белгілерін 1923 жылдың бірінші қаңтарына дейін ... ... ... рет ... ... 1923 ... ... 1 рубль 1922 жылы 100 рубльге немесе бұрынғы кеңестік ақша белгілерінің 1 миллионына теңесті.
Деноминациялар ақшаны есепке алуды оайлатты, ақша ... ... ... ... ... ... Әйтсе де рубльді тұрақтандыру мүмкін болмады. Мемлекеттік бюджеттің тапшылығы жағдайында жаңа ақшалар үсі үстіне шығарыла ... де, олар ... ... ... ... 1930 - 1932 ж. ... ... мазмұны
1930 - 1932 ж. жүргізген несие реформасы елдегі банк жүйесінің дамуындағы жаңа кезеңнің басталуы еді және соның ... жаңа ... ... ... ... ... ұйымдастырылады. Несие реформасын жүргізу үшін елде біраз алғы шаралар жүргізілді. Бріншіден, бұл кездері экономика салаларында ... ... қол ... және ... жеке капитал ығыстырылды. Сөйтіп, 1930 ж. мемлекеттік сектордың өнеркәсіптегі үлес салмағы 99,1%-ке, ... ... ... ал ... ... 86,5%-ке жетті. Ауыл шаруашылығында 55 % тауарлы астықты мемлекеттік және ұжымдық шаруашылықтар ... ... ... ... ... ... басқару жүзеге аса бастады. 1928 ж. халық шаруашылығын ... ... бес ... ... ... олар ... ... буынына жеткізілді. Жоспар кәсіпорынның өндірістік және қаржылық іс-әрекеттерін қамтыды. Үшіншіден, шаруашылықтың негізгі ... - ... ... ... ... ... ... вексельді айналыснан шығарып, оның орнына есеп айырысуды тек банк ... ... және ... ... ... тек ... ... нәтижесінде 1929 ж. 1 қарашасында халық шаруашылығына берген қысқа ... ... 80%-ке ... ... ... тиді ... ... банктер саланы қаржыландыру және ұзақ мерзімді несиелендірумен айналысты. КСРО мембанкінде халық шаруашылығына барлық салаларын қысқа мерзімді несиелендіру ... КСРО ... ... ... ... ... және жетекші бөлімі ретіндегі ролі одан әрі арта түсті. Одақтас республиканың барлығында, соның ішінде, Қазақстанда барлық банктердің республикалық мекемелері ... ... ... банк ... ... принципі банктердің жоғарғы билік органдарына бағынуы, қандай да бір ... ... ... жол ... сақталды. Сонымен қатар, тәжірибеде берілген банктерде ақша айналымын шоғырландыру қағидасы жүзеге асырылды, соның ішінде, әр бір кәсіпорын, ұйым немесе ... тек бір ... ғана есеп ... немесе ағымда шот ұстай алды. Осы банкте олар өз ақшалай қаражаттарын сақтады, ... және ... ... ... ол арқылы барлық қолма-қол емес есеп айырысу операцияларын жүргізді. Сонымен, несие реформасын жүргізу үшін алғы ... ... 1930 ... ... ... ... ... басталды. Несие реформасының мақсаты - несиелеу мен несие-есеп жұмыстарының жаңа түрлерін ... - 1932 ж. ... ... ... ... ... ж. ... бірінші бес жылдық жоспар бойынша өнеркәсіп, транспорт, сауда және ауыл шаруашылығының көп бөлігі ... ... ... ... ... болды. Ол көптеген ресурстарды қаржылық банк жүйесіне жинақтап, орталықтандырып, одан соң жоспарлы түрде халық шаруашылығына бөліп беру ... ... бұл ... айналым қаражатын жоспарсыз бөлумен шұғылданған коммерциялық несие ... ... ... қоса ... ... ... несиелеумен шұғылданып, есепті вексельдермен жүргізіп банк бақылауынан тыс ... Іс ... бұл ... ... ... ... ... болмады. Нәтижесінде, шаруашылық орындарының бірін-бірі несиелеуі, яғни коммерциялық несие тікелей мемлекеттік жоспарлы басқарумен қайшылыққа келіп елдегі несие ... ... ... ... туындады. Несие реформасын кезеңде өткізіліп негізі мына мәселелер шешіледі: 1. шаруашылық орындарының бірін-бірі коммерциялық несиелеуін жою және оны тура ... ... ... мемлекеттің банктың бағытын нығайтатын есеп жұмысының жаңа түрін, яғни шаруашылық есепті ... ... ... ... ... мерзімді несиелеу процесін мемлекеттік банкте шоғырлау. өндіріс ... ... және ... ... ... қызмет аясын анықтау, шаруашылық орындарын несиелеудің принциптерін бекіту;
4. несие жүйесін қайта құру, яғни мемлекеттік банкпен ұзақ ... ... ... арнаулы қызметін ажырату.
Сонымен, несие реформасының алғашқы кезеңінің негізгі мақсаты коммерциялық несие тікелей ... ... ... ... - несие алушыға, жоғары басқару органының жоспары бойынша тікелей банк беретін несие. Бұл оны коммерцмялық несиеден негізгі айырмашылығы. ... ... ... бұл ... ... ... бірден өзгеріс енгізе қойған жоқ. Банктің жіберген қаталері төмендегідей: :: есептеуге автомотизм (санасыз, тек ... ... ... ... ... ... ... банкісі сатып алушыға жіберілген барлық тауарлар үшін ақшаны дағдылы автоматты түрде аударса, ал сатып алушының банкісі де дәл солай автоматты ... оның ... ... ... ... ... отырды; жіберген жүктің дұрыстығы және шаруашылық органдардың арасындағы келісімнің орындалуы бақыланған жоқ; :: несие берудегі автомотизм ... ... ... ... ... ... ... тексермей-ақ, банк шаруашылық мекемелеріне жоспарплы түрде несие ... ... ... жоспарды орындау үшін қажетті айналым қаражатының жалпы жетіспеуіне қарай анықталып, оның пайдалану мақсаты мен ... ... ... ... ... ... және қарызға алған айналым қаражаттарын ажыратпауы (араластырылуы): әрбір шаруашылық мекемелеріне ... бір шот ... онда өз ... да, ... ... да ... ... де, шығыны да есептеледі, олардың арасындағы ерекшеліктер көрсетілмейді; :: банктің несиелеу және есеп айырысу реформасын жүргізуге техникалық дайынсыздығы: ережелер, нұсқаулар, ... ... ... ала ... болған жоқ, содай-ақ банктің төлем жүргізуге қабылдайтын құжаттары саны ... да ... ... ... кезеңдері осы жіберілген кемшіліктерді жойып мемлекеттік банктың халық шаруашылығына қысқа мерзімді несие берудің бірыңғай орталығы және мемлекеттің есеп касса орталығы ... ... ... келе 1930 - 1932 ж. жүргізілген несие реформасының нәтижесіндежоспарлы ... ... сай елде ақша ... ... ... мемлекеттік банк біріңғай өндіріспен тауар айнылымын есептейтін және ... ... ... [7; 171 - 1736].
1.3. Ақша реформасын жүргізудің маңыздылығы.
Ақша реформасы екі кезеңде жүргізілді. 1922 жылы 25 ... және 11 ... ... ... ... банкке 1,2,3,4,5,10,25 және 50 червонец тұрғысындағы банктік билеттерді шығару туралы құқық берілді. Бір червонец соғысқа дейінгі ... ... ... 10 ... ... Мемлекеттік банк червонецтерді кәсіпорындарда векселдік және тауармен қамтамасыз етілген қарыздар беру арқылы шығарылып отырды. Бұл тауар айналысының қажеттілігмен ... ... ... ... берді.
Червонецтерді эмиссиялаудың несиелік сипаты олардың қарызды өтеу барысында банкке қайтарылуына қызмет етті. Вексельдер мен тауарлы материалдық бағалылықтардан ... да ... ... ... 25 ... алтынмен және шетел валютасымен қамтамасыз етілді. Банктік билеттер алтынға айырбасталмады, бірақ банк червонецтердің алтын ... ... ... ... ... ... барлық тарихында червонец жалғыз ғана тұрақты валюта болып ... ... жән ... несиелердің ұлғаюына қарай червонецтер де айналыста қолданыла бастады. Олар айналыстағы барлық ақша ... ... ... ... жылы - 15%, ... - 37% және ... - 74 % ... Кәсіпорындар арасында барлық ақшалай есеп айырысулар, мемлекеттің кірістері мен шығыстары және басқа да төлемдер червонецтермен бейнелене бастады.
Червонецтер ірі ақша болғандықтан да олар ... ... ... ... ... ... Кеңестік ақша белгілері өздерінің ұсақ құндылығына қарамай олар ұсақ бөлшек сауда және базар айналысында қызмет ете ... Шын ... елде екі ... ... ... ... ... Мемлекеттік банктің несиелеу барысында шығарған червонецтерді және халықаралық қажы комитетінің бюджет тапшылығын жабу мақсатында шығарған ... ... ... ... ... ... ... айналыстағы ақша массасы астрономиялық санға - 762,3 квадрильон рубльге жетті. Бұл ақша ... ... құны 15,2 млн ... ... ақша ... ... қарқыны орташа және ұсақ купюрадағы ақшалардың жетіспеушілігіне әкеліп соқтырды. Сөйтіп ұсақ ақшалар ретінде әртүрлі ақшалар, әсіресе, тұрақты валюталарда бейнеленген сурогаттарды ... ақша ... ... шаруаларға үлкен зиян келтірді. Червонецтер қаланың валютасы болды, іс жүзінде олар ауылдарға жетпеді. Ауыл ... ... ... ... ... ... бәрі ақша реформасын тезірек аяқтауды талап етті. Бұған деген өзіндік экономикалық алғышарттары болды: бюджет ... 15%-ға ... ... ... пен ауар ... өсуі байқалды, алтын қоры ұлғайды ( 1.01.1923ж 10,9 млн рубльден, 1.02.1924 ж 153,6 млн ... ... ... ... ... ... Орталық атқару комитеті және Халық Комиссарлар кеңесі декретіне байланысты ақша реформасы тоқтатылды. Айналысқа 1,3 және 5 рубльдегі қазыналық билеттершығарылды, мұндағы 10 ... ... құны 1 ... ... ... ақша ... ... жылы дүниеге келген Григорий Яковлевич Сокольков (Бриллиант) 1922-1924 жылдар арасында ақша реформасын ұйымдастырушы және теоретигі болды. Ол 1922 ... ... ... ... ... елдің экономиклық өрлеуінің қажетті шарты деп дәлелдеді. Осы уақыттарда көптеген шаруашылық иелері құнсыз кеңестік ақша белгілерінің эмиссиялануы - ... ... ... ... мемлекеттік қажеттілікке қайта бөлудің мүмкін болар тәсілі деп санады. Бұл көзқарасқа қарсы болған Г.Я. Сокольников барлық тауарлық ... ақша тек қана ... және ... ... болып табылмай, сондай-ақ құн өлшемі және қорлану құралы болып табылады деп санаған.
Қорлану құралы ретіндегі ақшаға деген қажеттілік алтынның , тұрақты ... ... ... етті. Алтынға валютаның еркін ауыстырылуын жақтаушы ретінде ғана емес, сонымен қатар Г.Я. Сокольников алтын резервтерін жинақтау қажет деп ... ... үш рөлі ... ... есеп ... ... қор ... Ішкі нарықта червонец бағамын реттеуші (Мемлекеттік банк алтынды шетел валютасымен бірге ішкі ... ... ... ... ... ... жағдайларға арналған сақтандыру резерві
Червонец тарихқа деген атпен кірді, бұл жерде оның мазмұны патшалық он рубльдің алтын мазмұнына сәйкес келуінің ... ... ... ... банк ... ... ... қалыпта ұстау мақсатында алтынды және шетел валютасын сатып және сатып алып отырды. Мемлекеттің ... ... және ... ... ... ... пен ұсыны қатынасына араласуын валюталық интервенция деп атай отырып, ол өз кезегінде червонец позициясын ныңайтға, оның ... ... ... ... ... ... ... баждарын төлеуге де қабылданды. Червонецке тұрақты бағамда валюта лаумүмкіндігі, сондай ақ ... ... ... ... ... оған деген сенімді арттырып қоймай, оның пайдалану аясын кеңейте түсті. 1923 жылдың бірінші шілдесінде червонецтер елдегі ақша массасының ... ... Ең ... ... ... ... құралы болып табылады. Валюталық нарыққа алтынның және шетел валюталарының қатты құйылымы басталды.
1922-1924 жылдары ақша реформасында ... ... ... ... орнына мыс монеталардың келуі таңғажайып нәрсе деп баға берді.
Ақша ... ... ақша ... ... қатаң орталықтандырып Ұлы Отан соғысында тұрақты ақша жүйесімен қадам басуға мүмкіндік ... ... ... АҚША ЖҮЙЕСІ ЖӘНЕ БАНКТІК ЖҮЙЕНІҢ ДАМУ ТАРИХЫ
2.1. Ақша жүйесі жөнінде түсінік
Жалпы мемлекеттік ... ... ... ақша ... ... ақша ... болып табылады. Әр бір мемлекеттің өзінің ұлттық ақша жүйесі бар. Ақша жүйесі - бұл ... ... ... және ... ... ... ақша айналысын ұйымдастыру формасы.
Ақша жүйесінің өзіне тән типтері және элементтері болады. Ақша ... типі бұл ... ... ... ... сипаттайды. Ақша жүйесі келесі элементтерден тұрады: ақша бірлігі, эмиссиялық жүйе және ақша түрлері .
Ақша бірлігінің - ... ... ... ... қызмет ететін, заңды түрде бекітілген ақша белгісі. ҚР-дың ақша бірлігі ретінде 100 тиыннан құралған 1 ... ... ... бірліктерінің түрлері. Егер 1991 ж. 1 қаңтарына дейін айналыста қазыналық билеттер болса, онда қазіргі кезде ҚР ақша ... ... ... өсу құны ... ... ... түрлеріне қабылданатын банкноттар мен монеталардан құралады. Олар Ұлттық банктің міндеттемесе болып табылады және барлық активтермен қамтамасыз етіледі. ... ... - бұл әр ... орталық банктерінің айналысқа ақша шығаруын білдіреді. Қолма-қол ақшаларды шығарып, олардың айналысын ұйымдастыру және айналыстан шығаруды Ұлттық ... ... ақша ... ... ... мен ... сату ... жүзеге асырады.
Ақша түрлері заңды төлем құралы болып табылатын: несиелік және қағаз ақшалар (қазыналық билеттер) жатады. ... ... ... 100, 50, 20, 10, 5, 2 және ... бнак ... 100 ... қазыналық билеттер; 1 долларлық, 50, 20, 10, 1 центтік күміс-мыс және ... ... ... ... ... ... - бұл ... бір елдің ақша бірлігіне қатысты бейнеленген сол ... ақша ... ... ... ... ... болады:
- металл ақша айналысы, яғни мұндай ақша тауарды тікелей бола отырып, ақшаның барлық қызметтерін атқарады, ал ... ... ... ауыстырылады;
- несиелік және қағаз ақшалар айналысы, яғни алтын айналыстан алынып тасталып, оның орнына несиелік және ... ... ... ... ... ақша ... екіге бөлінеді:
Биметаллизм - жалпыға балама рөлі екі бағалы металға (алтын және күміс) негізделген ақша жүйесі.
Биметаллизмнің үш түрі ...
- қос ... ... яғни ... ... мен ... ... шекті қатынас, металдардың нарықтық құндарына байланысты белгіленген;
- қатар жүретін валюталар жүйесі, яғни мұнда бұл қатынас ... ... ... ... ... ... яғни мұнда алтын және күміс монеталары заңды төлем құралы қызметін атқарады, бірақ бірдей негізде емес, себебі ... ... ... ... ... жүзеге асырылып, алтын монеталар жасауға ерік берілді.
Биметалдық ақша жүйесі капиталистік шаруашылықтың даму қажеттілігіне сәйкес келмеді, себебі екі металды құн ... ... ... пайдалану ақшаның бұл қызметінде қарама-қайшылық тудырды. Нәтижесінде, ... құн ... ... ... ... бір ғана металдың болуы талап етілді. Сөйтіп, биметаллизм ақша жүйесінің ... ... ақша ... ... - бұл барлығына бірдей балама және ақша айналысының негізі ретінде бір ғана металл (алтын немесе күміс) ... ... ақша ... ... құн ... ... байланысты алтын монометаллизмі мынадай үш түрге бөлінеді: алтын монета стандарты, алтын құйма стандарты және алтын девиз ... ... ... ... ... ... - бұл еркін бәсеке тұсындағы капитализм ... ... ... келе ... ... несие жүйесінің, дүниежүзілік сауда мен капиталды сыртқа шығарудың дамуын ... Бұл ... ... ... тән ... белгілерімен сипатталады:
- алтын елдің ішкі ақша айналысында болып, ... ... ... ... ... алтын монеталарды құюға рұқсат етілді;
- толық құнды емес ақшалар ... жүре ... ... және ... ... алтын монетаға ауыстырылды;
- алтын және ... ... ... ... ... шығаруға және ішке алып келуге болатын болды.
Алтын құйма стандартының алтын монетадан айырмашылығы, ... ... ... монета болмайды және алтын монетаны еркін түрде жасауға тыйым салынады. Мұнда банкноталар, ... ... ... емес ... сияқты алтын құймасына тек олардың сомалары көрсетілген жағдайларда ғана айырбасталады. Англияда 12,4 кг алтын құймасының бағасы 1700 фунт стерлинг ... ... ... ... - ... ... шетел валютасына айырбасталатынын білдіреді. Сөйтіп, бұл стандарт бір елдің валютасына тәуелділігін көрсетеді. Германия, Австралия, Дания, Норвегия және басқа да елдерде ... ... ... ... - 1933 жж. ... экономикалық дағдарыстың нәтижесінде алтын монометаллизмнің барлық формалары ... ... ... ... ... жүйесі бекітілді. Банкнотаның алтынмен қамтамасыз етілуі және оны алтынға айырбастау капиталистік елдердің барлығында тоқтатылды.
Алтын айналысынан айырбасталмайтын несиелік ақшалар жүйесі, ақша ... ... ... ... ... ... Несиелік ақшалардың номиналдық құны оның нақты құнынан біршама асып тұрады. Эмиссиялық жүйені реттеу ашық нарықтағы операциялар, міндетті резервтер нормасы, ... ... ... ... да ... арқылы, қаржы және валюта саясатының көмегімен жүзеге асырылады.
Қазақстан Республикасының ақша жүйесі 1995 жылы 30 ... ... ... Ұлттық банк туралы " ҚР Президентінің заң күші бар ... ... ... ... ақша ... ұйымдастыру негізін және формаларын белгілейді, онда ресми ақша бірлігі, ақша бірліктерінің эмиссиясы, сонымен монеталарды ... ... ақша ... ұйымдастыру және реттеу тертіптері қамтылады.
2.2. Ақша ... ... ... заманда пайда болды. Олар тауар өндірісінің дамуындағы бірден-бір шарт және өнім ... ... ... -- бұл сату ... айырбастау үшін жасалынған еңбек өнімі. Адам еңбегінің өнімі (зат) оны өндірушілердің ... ... ... ... ... ... формасын қабылдайды. Заттардың тауарға айналуы ақшаның пайда болуындағы объективті алғышарттарды құрайды. Бірақ кез келген зат тауар бола алмайды. Егер ... ... ... құны өз ... ... ... ... коғам тарапынан мойындалмаса, онда оны дайындауға кеткен уақыттың рәсуә болғаны; мұндай бұйым тауарлық формаға ие емес, ... оның ... ... ... ... да әрбір тауар қажетті тұтыну кұнның алу кұралы бола отырып, өзінің өндірушісіне ... ... ... құны ретінде көрінеді. Айырбас құн тауарлардың өзінен бөлініп ... және ... ... өз ... өмір сүретін тауар, ол ақша .
Әрбір ерекше тауар міндетті түрде тұтыну кұны ... ... Оның кұны ... түрде болады және тек қана ақшаға теңестіру жолымен табылады. Тауарлар және ақшалар бір және осы ... ... ... ... ... бола отырып, айырбас процесінде бір-бірін табады және өзара ... ... ... ... байланысты неғұрлым жиі айырбасталатын тауар -- барлық басқа тауарлардың ... ... ... кұралы бола бастады. Осыдан келіп, құнның толық немесе кең көлемдегі формасынан жалпы ... ... ... ... өту ... ... оның ролі бір ... нық бекітілмеген еді. Біртіндеп жалпы кұндық эквивалент ролін белгілі бір тауарлар көптеп атқара ... және осы ... ақша деп ... Кұнның жалпы кұндық формасы ақша формасына айналды.
Тауар айналысының тарихи эволюциялық даму процесінде жалпы кұндық эквивалент немесе ... ақша ... әр ... ... ... ... ... уклад өз эквивалентін алға тартады. Әр түрлі ... бір ... әр ... ... болады. Малды жалпы эквивалент ретінде пайдаланылғаны туралы нақты дәлелдер әр ... ... ... ... ... табылған заттарда, поэзияларда кездеседі.
Бір халықтың өзінде әр түрлі уақыттарда және әр түрлі ... бір ... әр түлі ... ... ... ... ірі еңбек бөлінісінің нәтижесінде мал бағушылардың бөлініп шығуымен мал (ірі қара) айырбас құралына айналды. Олардың белгілі түрлері табиғи-климаттық жағдайларға байланысты ... сол ... ... ... ... Шалғынды аудандарда - жылқы, сиыр және қой; ал шөл және ... ... - ... ... - бұғы ... ... ... қызметін атқарады. Малды жалпы эквивалент ретінде пайдаланылғаны туралы нақты дәлелдер әр түрлі ... ... ... ... табылған заттарда, поэзияларда кездеседі. Гомердің көне Троя батырлары туралы поэмасында өгізді құн өлшемі ... ... ... ... Осы ... металдан жасалынған ақшаларда "өгіз" деген атау ойып өрнектелініп жазылып жүрді. Латынның сөзі "пекуния" ... ... ... ... ... ... ... сөзі үнділердің ақша бірлігінің атауы "рупия" негізінде жатыр. Ежелгі Русьтарда да ақша металл ақшаларға ауысқаннан кейін де "мал" деген ... ие ... ... ... 1018 ж. ... ... ... жинаған малдарымыз: ерлерден 4 кун, старостылардан 10 гривен және боярлардан 18 гривенен тұрады". Ол ... ... ... ... ... ... орны - "мал ұстайтын орын" деп аталынды.
Капитал сөзінің шығуы да малменен байланысты, ... ескі ... ... бұл сөз мал басы ... ... білдіре отырып, меншік иесінің байлығын көрсетті.
Солтүстік халықтары ең ... ... ... ... үшін жүнді пайдаланды. Ежелгі скандинавтар көлемі бойынша әр түрлі тауарлар сатып алу барысында құстардың, аңдардың жүндерін пайдаланды. Құс ... ... ... ... ал аң жүндері Солтүстік Америка халықтарында жалпы құндық эквивалент ретінде колданды. Жүн ақшалар Монғолияда, Тибетте және ... ... кең ... ... ... Русьтардың арабтармен, хазармен, Византиямен сауда-саттық жасауы барысында жүн ең басты құралдардың бірі ... ... Русь ... жүн ақша ... ... болып саналды.
Әлемде әр түрлі экзотикалық ақшалар болған. Каролин аралдары тобына кіретін Яв аралында осы ... ... феи акша ... ... ... Олардың формасы дөңгелекше тас түрінде келе отырып, диірменнің тасын еске ... ... ... ... ... ... ал массасы тоннаға дейін жетеді. Сауда мәмілесі орындалғаннан кейін сатушы феяға бұрынғы иесінің белгісін өшіріп, өзінің белгісін соғады.
Юлий Цезарь патшалығының ... ақша ... ... ... ... бір ... құны үш ... алты бұзау, он екі қойға теңестірілді.
Өнер мен жер игерушілердің бөлінуімен эквиваленттің жетілуі жалғасты. Бөлінушілік, ... ... ... бар эквиваленттер пайда болды. Бұл аз бұзылатын әсімдік өнімдері -- зәйтүн ... ... ... ... ... түріндегі тұздар, тағы басқа..
Жалпы эквивалент ретінде металдар да пайдалана бастады. Ежелгі Спартта, Жапонияда, Африкада темір, мырыш, ... мыс, ... ... ... ... ... Рим ... Дионосий Сиракуз және орта ғасырдағы ағылшын корольдары ... ... ... ғасыр Солтүстік Америкада ұсақ төлемдерге қорғасын дөңгелекшелер колданылды.
Металл ақшаларының артықшылығы, олар -- ... ... ... және тағы ... ... ақшалардың кең таралуымен ақша есебі салмағының жүйесі нақтылана түсті.
Кейін келе металдардың арасында басты роль алтын мен күміске өте ... ... олар ... ... үшін аса қажетті сапаға ие.
Әрине, металдар бұған дейінгі ақша формаларын бірден ығыстырып шығарып тастаған жоқ. Ұзақ уақыт бойы металл ... ... ... сақтап келді. Темір ақшалар күрек, таға, шеге, шынжыр және тағы басқа формаларда ұзақ уақыт бойына сақталынды. Грек ақшасының атауы ... - бір уыс шеге ... ... ... Мыс ақшалар қазанның, құмыра, қалқан түрлерінде айналыста болды. Күміс және ... ... ... ... ... түрінде пайдаланылды.
Монеталардың пайда болуы -- ақшаның құрылуындағы соңғы кезең ... ... де ... номиналды құны, сол монетаның құрамындағы металдың құнына тең болса, онда ол - толық ... ақша ... Ал, ... құнсыз ақшаны біз - билонды ақша деп атаймыз.
Монеталық ақша айналысының тарихында мынандай түсініктер қалыптасқан:
Биметаллизм - Жалпы ... ... екі ... ... ... мен күміс атқарады.
Монометаллизм - Жалпы эквивалент ... ақша ... ... бір ... ... өмір ... ... қажеттілік ол тауар өндірісі және тауар айналасынының болуына негізделеді. Кез ... ... ... ақша ... ... ... табылады. Тауар және ақша бір-бірінен бөлінбейді. Ақша айналысы болмаса, онда тауар айналысы да ... ... ... ... -- ... ... Грей және ... акшаға теріс көзқараста болды. Прудон тауар өндірісін сақтай отырып, ақшаны жоюдың ... ... және оны ... болды.
Ақша тауардан дами отырып, тауар болып қала береді, бірақ тауар ерекше жалпылама эквивалент.
Ақша -- жалпы бірдей эквивалент, ерекше ... онда ... ... ... құны бейнеленеді және оның делдал ретінде қатысуымен тауар өндірушілер арасында еңбек өнімдерінің айырбасы үздіксіз жасала береді.
Жалпыға бірдей ... рөлі ... ... ... ... ... ... барлық тауарлардың құнын бейнелеу қасиеті, оның табиғи ... ... ... ... "Табиғат ақшаны жаратпайды. Алтынға бұл қасиет коғаммен берілген".
Алтын жалпыға бірдей эквивалент рөлін орындау үшін ең бірлайық ... ... ... ... ол ерекше табиғи сапаға ие: бөлінуі оңай, әдемі, бұзылмайды, тот баспайды, тек қана "патша арағында" ериді. Екіншіден, ең бастысы алтын ... ... ие. ... ... оның қорының аз болуы, алтынды өндіруге кететін еңбек шығындарының өте ... ... ... соғады. Алтынды колдану жылдан-жылға өсуде. Ол әртүрлі салаларда пайдаланылады - электроникадан бастап, зергерлік-іскерлікке ... ... өте жұқа ... ... балқытылған құймалар түрінде кездеседі.
Ресей XIX ғасырдың 20 -жылдарында алтын өндіруден бірінші орында болды. Өткен ғасырдың ... оның ... ... ... үлесі 40 % кұрады.
Қазақстанда 160 алтын кен орындары бар. Соның ішінде 60-сы жұмыс істеп тұр.
Алтын тек қана ... ... ... ғана ... сонымен бірге электронды-есептеуіш және компьютерлік техникаларды, ... ... ... ... ... ... үшін де колданылады.
Жасанды алтынды ойлап табу сұрақтары әр кез ... ... ... ... ... алхимиктер еңбектенді. Ежелгі Египетте жалған алтын құймалары табылған. Біздің ғалымдар ұзақ уақыт іздену мен сынақтар жүргізулері нәтижесінде ... ... ... Электр кедергісі алтынның техникалық құймасына жақын. Жаңа ... ... ... алты есе асып түседі.
2.3. ҚР банк жүйесінің құрылымы
ҚР банк ... ... ... ... 1995 ... 31 ... Заң күші бар Жарлығында делінген жолдардан ... ... ... ... ... ... оны > Заңы және > ... негізінде көруге болады.
Қазіргі кезде Қазақстан Республикасында нарықтық банк жүйесінде әр түрлі меншік формасындағы банктер мен ... ... ... ... ... ішінде:
Мемлекеттік банк - үкімет қаулысымен ... ... ... ... оның ... ... иеленушісі үкімет.
Инвестициялық банк - негізінен тікелей және портфельдік инвестиция тартумен шұғылданатын екінші деңгейлі банк. ... ... банк - ... акцияларының үштен бiрiнен астамы:
а) Қазақстан Республикасының резиденттерi еместердiң;
б) орналастырылған акцияларының немесе жарғылық капиталдарға қатысу үлестерiнiң үштен бірiнен астамы Қазақстан Республикасының ... ... не ... ... Қазақстан Республикасы резиденттерiнiң заңды тұлғаларының иелiгiнде, меншiгiнде немесе ... ... ... ... ... - заңды тұлғаларының;
в) Қазақстан Республикасының резиденттерi емес ... ... ... ... ... ... адамдар) болып табылатын Қазақстан Республикасы резиденттерiнiң иелiгiнде, меншiгiнде немесе басқаруында болатын екiншi деңгейдегi ... ... банк - ... шарт ... ... ... iстеп тұрған құрылтайшылары Қазақстан Республикасының Үкiметi (немесе ол уәкiлдiк берген мемлекеттiк орган) мен сол шартқа қол қойған мемлекеттердiң ... ... ... ... емес несие қаржы мекемелері Ұлттық банктің лицензиясы ... ... ... ... ... құқы бар банктік емес заңды тұлғалар.
Банк - осы ... ... банк ... жүзеге асыруға құқылы коммерциялық ұйым болып табылатын заңды тұлға.
Банктiң ресми мәртебесi заңды тұлғаны әділет органдарында (тіркеуші органдарда) ... әрі - ... ... банк ... ... тiркеумен және банк операцияларын жүргiзуге қаржы рыногы мен қаржылық ұйымдарды реттеу және қадағалау жөнiндегi уәкілетті органның (бұдан әрi - ... ... ... болуымен белгiленедi.
Банкiнiң ресми мәртебесi жоқ бiрде-бiр заңды тұлға ... деп ... ... ... өзiн банк қызметiмен айналысушы ретiнде сипаттай алмайды.
Банк басқармасы тұрған жер (почта бойынша мекен-жайы) банк тұрған жер деп танылады.
Коммерциялық ... - ... ... ... халыққа тікелей және жан жақты кешенді қызмет көрсеттін банктер. Бұл олардың басқа арнаулы несие мекемелерінен айырмашылығы. Ал банктік емес ... ... ... ... олар тек кейбір банктік операциялар жүргізумен және кейбір қызмет ... ... ... ... ... ... ... неғұрлым жоғарғы пайда табу.
Банктің жарғылық қоры оның міндеттемелерін қамтамасыз етіп, банктік операциялар жүргізудің негізгі көзі ... ... ... ол ... банкті қоспағанда) акция сату есебінен немесе құрылтайшылардың жарнасы есебінен қалыптасады. Банктің құрылтайшылары мен акционерлері сатып алған акцияларына тек ақша ... ... ... ... ... ... ... акциясын төлеуге оның несиеге алған, кепілге алған және басқа да ... ... ... ... Банктің акциясы алғашқы нарықта барлық құрылтайшыларға бірдей құнмен, яғни акцияның ... ... ... ... ... ... оның ... қаражаттарында жарияланған жарғылық қорының елу процентін акционерлері банк тіркеуден ... ... ... ал ... ... ... ... бір жыл ішінде түгел төлеуі қажет [10, 120б].
Жарғылық қорды молайту екі ... ... ... ... ... оның ішінде банктің пайдасын капиталдандыру және банктің облигациясын оның акциясына айырбастау есебінен.
Жалпы ... ... ... бос ақша қаражатын тарту жинақтау және оны қарыз капиталына айналдыру;
* кәсiпорындарға мемлекетке жеке тұлғаға ... ... ... ... ... жүргiзу;
* ақша айналымын реттеу;
* айналымға несие құралын шығару;
* экономикалық, қаржылық кеңес беру;
* эмиссиялық ... ... ... жарғысы бар толық шаруашылық есеп және өзiн-өзi қаржыландыру негiзiнде қызмет жасайтын заңды тұлға болып табылады. Мемлекеттiк банк осы заң ... ... ... ... кеңесiне есеп бередi. ҚР заңына сай мемлекеттiк банк деп капиталы толығынан өкiмет иелiгiнде немесе акционерлiк капиталдың ... ... ... ... ... ... есептеледi. Коммерциялық банктер ол өздерiнiң акционерлер жиналысында қабылданған жарғысы бойынша қызмет iстейдi.
Екіншіден акцияның көрсетілген құнын өсіру жолымен.
Банктің ... ... ... ... ... ... оның ағымдағы қызметін банктің басқармасы жүргізеді. Банктің басқарушы қызметкерлері болып қадағалау кеңесінің төрағасы және оның ... ... ... және оның ... ... бас ... және оның ... банк бөлімшесінің бірінші басшысы және бас бухгалтері мен олардың орырбасарлары саналады. Банктің заңға ... ... ... ... және оның ... банк ... бірінші басшысы және бас бухгалтері қызметке Ұлттық банктің келісімімен тағайындалады. Әдетте олардың банк жүйесіндегі: төраға мен бас ... үш ... кем ... ал олардың орынбасарлары екі жылдан кем емес қызмет стажы болуы шарт. Осы айтылған ... ... ... ... үш айға дейін алмаса, өз міндеттерін әрі қарай орындауға құқы жоқ.
Акционелердің жиналысы кезекті және кезектен тыс болып бөлінеді. Кезекті ... ... ... жылдағы банк балансы жасалғаннан кейін бір айдан аспай ... ... ал ... тыс жиналыс құрылтайшылардың, қадағалау кеңесінің, Тексеру комиссиясының талабы бойынша шақырылады.
Банктің ... ... ... белгілі бір міндеттер мен талаптарды атқаратын қызмет тараулары мен бөлімшелерден тұрады. ... кез ... ... ... ... ... ... атқаратын міндеттерін ескеріп қалыптасады.
2.4. Қазақстандық банктік жүйенің даму тарихы
Кеңес үкіметі кезінде Қазақстанның өзінің ... ... ... жоқ, себебі республика аумағында КСРО-ның орталықтандырылған несие жүйесінің филиалдары мен бөлімдері қызмет етті. Осыған байланысты ... ... ... ... тарихымен тығыз байланысты. Патшалық Ресейдің банк жүйесіне: Мемлекеттік ... ... ... қалалық банктер, ипотекалық несие банктері мен басқа да несиелік мекемелер кірді. [2,169 б].
Ресейдің мемлекеттік банкі (өз қызметін 1860 жылы ... ... ... ... орталық банкі болып табылады. Ол айналымға қағаз ақша ... ... ... ие ... ... ... (47 банк 743 филиалымен) қарыз капиталы нарығында басымдық жағдайға ие болып, 1914 жылы шоғырланудың ... ... ... және ұсақ ... қызмет көрсету үшін мынадай ұсақ несиелік мекемелер қызмет атқарды: өзара несие беру қоғамы (11081), қалалық қоғамдық банктер (343).
Ипотекалық ... ... - ... ... жер ... мен ... жер ... 10 акционерлік жер банктері, 36 қалалық несиелік банктер мен ипотекалық несиенің басқа да банктерінен құрылды.
Несиелік мекемелердің ішінен, әсіресе, деревнялардағы дәулетті ... ... ... ... кооперация кеңінен танылды. Ол қарыз-жинақ кассалары мен ... ... ... жылғы қазан төңкерісінен кейін банк ісін ұйымдастыруды ... ... ... өз ... ... ... жеке ... банктер мен басқа несие мекемелері Мемлекеттік банкпен біріктірілді. 1922 жылы Тұтыну кооперациясының банктері және Өнеркәсіп банкі құрылды.
1924 жылы ... ... ... ... ... банкі құрылып, оның акционерлері мемлекет, кооперативтік және қоғамдық ұйымдар болды. Сөйтіп, 1925 жылы КСРО-да Мемлекеттік банк, Өнеркәсіп банкі, Сауда банкі және ... ... ... ... ... коммуналды банкі (Ценкомбанк), Кооперативтік банк және акционерлік, салалық, аймақтық банктер ... ... ... ... және ұзақ ... несие түрлері бойынша да ажыратылды. 1928 жылы Өнеркәсіп банкі мен Электробанкі бірыңғай өнеркәсіп пен ... ... ұзақ ... ... ... біріктірілді. Жалпы 1927-1929 жылдары банктердің өзіне тән ерекше қызметі - ... ... беру ... ... ... ... қаржыландырудың түріне айналды. [3, 16-4 б.]
КСРО-да ... ... ... ... ... ... жаңа ... салалық банктер ұйымдастырылды. Капитал жұмсалымдарды қаржыландыру және несиелендіруге байланысты 4 арнайы банктер құрылды:
1. Промбанк, 1959ж. КСРО Құрылыс ... ... ... ұйымдастырылды.
2. Ауылшаруашылық банкі, 1959ж. оның қызметтері КСРО Мембанкі мен Құрылыс банк арасында ... ... 1939ж. ... өз ... тоқтатты, ал активтері мен пассивтері 1959ж. таратылған КСРО Сауда банкіне берілді.
4. Ценкомбанк, 1959ж. ... да оның ... КСРО ... банк мен Мембанк арасында үлестірілді. [3, 165 б]. ... ... ... 1987-1988 жылдары жүргізілді. Нәтижесінде, КСРО Мембанкі мен КСРО ... ... құру ... ... ... банкі, Агроөнеркәсіп банкі және Тұрғын үй-әлеуметтік банкі. КСРО Мембанкінің құрамына кіретін ... ... ... ... экономбанк, Жинақ банкі құрылды. КСРО Мембанкі кәсіпорындар мен ұйымдарға кассалық және несиелік - есеп айырысу қызмет көрсетуін тоқтатты. Ол елдің ... ... деп ... ... ... реттеген 1990 жылдың аяқ шенінде одақтық екі заң - Заң және Заң ... Осы ... сай ... ... ... акцияландыру кезінде коммерциялық банктерге айнала бастады. [8, 181 б.] ... 1 - ... банк ... ... және даму ... [6, ... ж дейінгі банк жүйесі
1930-1987 жылдар
1988-1990 жылдар
1991 жылдан бастап
Ресей Мембанкі және көптеген несие-банк мекемелері
1. КСРО ... ... ... КСРО ... ... ... кассалар жүйесі).
2. КСРО Мемлекеттік Құрылыс банкі ... ... ... ... Банк жүйесін қайта ұйымдастыру: КСРО Мембанкі және маманданған банктер: КСРО Өнеркәсіп құрылыс, КСРО Агроөнеркәсіп, КСРО Тұрғын үй- әлеуметтік, КСРО ... және КСРО ... ... банктері 2.Жаңадан кооперативтік банктердің құрыла бастауы
1. ... ... ... банк ... ... Екі деңгейлі банк жүйесі - Ұлттық банк және коммерциялық банктер.
1990 жылғы Заңға ... ... екі ... банк ... ... Осыдан бастап Қазақстан банк жүйесінің жаңа даму сатысына көшті.
ІІІ. ҚР БАНК ЖҮЙЕСІН ... ... ... АСЫРУ БАРЫСЫ
+ ҚР банк жүйесін дамыту жолындағы реформалар
Қазақстан Республикасының экономикасы нарықтық қатынастарға көшу кезеңінде несиені басқарудың ... және ... ... ... қызмет көрсету механизмін құру, банктердің кәсіпорындардың қызметіне ... ... ... ... ... банк пен ... сонымен қатар, банктің өз жүйесі шеңберіндегі оның жекелеген буындарының арасындағы өзара қарым-қатынастар жүйесін қайта құру, ... жаңа ... мен ... ескере отырып, принціпті түрде реформалау қажеттігінің маңызы зор.
1990 жылы ... ... өз ... ... ... ... ... талаптарына сай келетін меншікті банк жүйесін құруға бетбұрыс жасады.
1990 жыл ... ... ... ... заң Қазақстандағы банктік реформаны жүргізудің бастапқы кезеңдерін қамтиды.
1995 жылғы банктік реформа:
Бұл банктік реформа Ұлттық банктің 1995 жылға арналған ... ... ... ... уақытта қалыптасқан екі деңгейлі банктік жүйенің қызмет етуіне байланысты жасаған талдауда, олардың көрсетіп отырғандай, кемшіліктердің басым бөлігі банктер қызметін реттейтін ... ... ... ... қалушылық және оның іске асырылуына іс жүзінде бақылау жасау тетіктеріндегі ... ... ... таңда ҚР жұмыс жасап отырған банктік жүйенің қалыптасуын үш кезеңге бөлуге ... ... жж. - ... ... мамандандырылған банктер қызметінің бір бөлігін республикалардағы сол банктердің тиісті бөлімшелеріне беру арқылы қайта түрлендіру; алғашқы коммерциялық ... ... ... КСРО ... орталық банктің жекелеген қызметтерін беруге байланысты бастапқы қадамдар жасау кезеңі.
2-кезең. 1992 аяғы 1993 ... - ... ... бола ... ҚР ... ... орталық банктің бірқатар қызметтерін орындауға біртіндеп кірісуі, коммерциялық банктердің экстенсивті түрде қалыптасуы және дамуы, ұлттық ... ... ... ... ... ... қараша айынан осы уақытқа дейінгі, яғни айналысқа ... ... ... ... ... ... ақша-несие аясының қызмет етуіне толық жауапкершілік алу, бюджет және банктармен қарым-қатынас орнатудың классикалық принциптерін енгізу, ... ... ... ... ... ... ... жылғы банктік реформалауға дейінгі жұмыс жасаған банктік жүйенің басты кемшіліктеріне мыналарды жатқызуға болады:
а) Ұлттық (орталық) банк қызметіне байланысты:
* ... ... ... ... ... ... Банк пен ... министрлігі қызметтерінің жеткіліксіз шоғырлануы;
* коммерциялық банктердің өтімділігін толық қолдау тетігінің жеткіліксіздігі;
* екінші деңгейдегі банктер қызметін ... және ... ... баяу ...
* валюталық реттеу және бақылау жүйесінің қалыптасуындағы артта қалушылық;
* ... ... ... ... талдау, оларды болжау және шешім қабылдауда пайдалану деңгейінің төмендігі;
* осы уақытқа дейін пайдаланылып келген Ұлттық Банк пен ... ... ... бухгалтерлік есеп жүйесінің халықаралық стандартқа және нарықтық экономика талаптарына сай келмеуі;
* Ұлттық банк ... ... ... ... кадрлардың кету деңгейінің жоғарылығы.
ә) Екінші деңгейдегі банктерге байланысты:
* Ұлттық банктер тарапынан белгіленген экономикалық (қазіргі пруденциалдық) нормативтер мен банк ... ... ... ... ... нарықта қызмет ете беруі;
* қаржы ресурстарын жинақтаудын, іс жүзіндегі тетіктерінің әлсіздігі;
* шаруашылық субъектілерін несиелеу барысында жобаларды ... ... және банк үшін ... ... туындайтын тәуекелді бағалау дәрежесінің, сондай-ақ несиенің қайтарылуына жасалатын ... ... ... ...
* орта және ұзақ мерзімде ірі жобаларды дербес түрде қаржыландыруды іске асыруға мүмкіндік беретін, банктердің капиталдану деңгейінің жеткіліксіздігі;
* ... ... ... және ... ... ... баяулығы;
* банк қызметкерлерін кәсіби жағынан даярлаудың жалпы төмен деңгейде болуы.
Бұл банктерді қайта түрлендіруге байланысты бірқатар шаралар 1994 жылдың орта ... ... 1995 ... ... ... ... ... 1994 жылы Ұлттық банктің ұсынысы бойынша Агроөнеркәсіп балансы Қаржы Министрлігінің қарамағында құрылған ауыл шаруашылығын қолдау мемлекеттік қорының балансына беру ... іске ... ... ... Әлем Банкін 1994 жылдың орта кезеңінде Мемлекеттік Экспорттық-импорттық банкке (қазіргі Эксимбанк) және әмбебап Әлем банкке бөлу шаралары ... ... ... ... мамандандырылған Халық банкін әмбебап банкке түрлендіру шаралары жүргізілді. Түрлендіру мынадай үш кезеңді қамтиды:
1-кезеңде (1995жылдың бірінші жартысы) мемлекеттік емес акционерлерден акцияларын ... алу ... 100% ... ... ... келтіру және оның жарғылық капиталын ұлғайту мақсатында мемлекеттен жалға алған ғимаратын Халық банкінің меншігіне ... ... ... ... ... ... салымдарының индексациялау жүйесін анықтау міндеті белгіленді.
2-кезеңде (1995 жылдың екінші жартысы және 1996 жыл) ... ... ... ... және ... карточкаларды енгізу және олардың қолданылу ауқымын кеңейту міндетті.
Үшінші кезеңде (1997 ... ... ... ... ... ... Банк ... пруденциалдық нормативтерге сәйкес 01.01.1998 жылы бастап салымдарды мемлекеттің толық, кепілдемесінен ұжымдық ... ... ... сақтандыру жүйесіне өтуге дайындық жасап және жекешелендірудің бірінші кезеңін бастау міндеті тұрды.
Төртінші кезеңде әмбебап банк -- ... ... ... ... (61%, 1994 ... ... анықталып, ондағы негізгі борышқор-кәсіпорындардың бір бөлігі 1995 жылы жаңадан құрылатын Медетші ... ... ... ... ... банк -- Кредсоцбанктегі мемлекеттің үлесі -- 40,3% мөлшерінде (1994 жылдың сәуіріне) анықталды. 1995 жылдың каңтар айының ... ... оның ... капиталындағы мемлекеттің үлесін сату бағдарламасын Ұлттық Банк даярлауға тиіс болды.
Коммерциялық банктер жүйесімен қатар коммерциялық банктер үшін ... ... ... ... ... ... нақты секторды орта және ұзақ мерзімді несиелеу қызметін өз міндетіне алатын мамандандырылған ... ... ... да ... ... ... ... халықаралық тәжірибеде даму банктері деп атады, себебі олар үшін басты мақсат ... табу емес ... ... ... ... ... ...
Қазақстанда банк секторын реформалау бағдарламасын іске асыру шегінде Эксимбанк, Мемлекеттік даму банкі және Тұрғын үй құрылыс банкі құрылды. ... ... ... ... ... көрсетуге маманданған Халық банкі болды.
Мемлекеттік даму банкі -- бұл банк ... ... ... ... ... ... ұзақ ... несиелеуді жүзеге асыруға бағытталған үкіметтің қаржы-несие институты болып табылады.
Экспортты-импорттық банк (Эксимбанк) -- бұл ... үшін ... ... даму және ... ... экспортын қаржыландыру үшін, экспорттық несиелер мен инвестицияларға сақтандыру және кепілдеме беру үшін Әлем банктен бөлініп шыкқан банк.
Тұрғын үй құрылысы ... -- бұл ... үй ... ... ... ... ... халық үшін тұрғын үй жинақ шоттарын қалыптастыру, ипотекалық несиелеу жүйесін құру мақсатында құрылған банк.
Медетші банк ... -- бұл ... ... ... ... құрылған банк. Бұл банкті құру туралы жарғыға сәйкес, ол небары 4 жыл мерзімге қызмет етуге уақытша құрылды.
Ұлттық ... 1995 ... ... ... қолданған шаралары қаржылық және экономикалық тұрақтылыққа қол жеткізді. Ең бастысы, ақша-несие реттеу әдістері мен құралдары әрі ... дами ... ... ... ... ... өзгерді. 1995 жылғы ақпан айынан бастап, директивті несиелерді беру тоқтатылды. Орталықтандырылған көздер есебінен берілетін несиелер көлемі мен ... ... ... ... ... Ұлттық Банктен екінші деңгейдегі банктерге ауысты. Ұлттық Банк орталық банктерге тән қызметке: қысқа мерзімді өтімділігін қолдап отыру мақсатында екінші ... ... ... ... Үкіметке несие беру және ақша-несие және валюталық ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банктін екінші деңгейдегі банктерге берілетін несиелері несиелік ресурстар аукционы арқылы 3 ай мерзімге дейін ... ал ... ... ... ... мемлекеттік бағалы қағаздардың қайталама нарығына өте бастады. Сөйтіп, банкаралық несиелер нарығы дами түсті. 1995 жылы ... ... ... ломбардтық несиелеу жүйесі енгізілді. Базалық ақшалардың өсу қарқынына шек қою мақсатында Ұлттық Банк айналысқа өзінің қысқа мерзімді ноталарын шығару арқылы ақша ... ... ... жылы ... Банк ... қаржыландыру мөлшерлемесінің нақты мәнін қалпына келтірді. Инфляция қарқынын төмендету арқылы оның мөлшерлемесін төмендетті. Айталық, 1995 жылдың ... ... ... ... ... ... айында - 2,4%-ға дейін төмендету нәтижесінде қайта қаржыландыру мөлшерлемесі: 210%-дан 45%-ға дейін төмендеген. Айта ... тағы да ... ... жетістіктерге қол жеткізілді.
1996-1998 жылғы банктік реформалар:
Бұл реформалар Ұлттық банктің 1996-1998 жылдарға арналған Қазақстан республикасының банк жүйесін ... ... ... ... ... банктік реформа Ұлттық банк тарапынан жасалған бағдарламаның арнайы негізінде ... Оның ... ... мен ... ... ... ... бағдарламасының басты мақсаты - Қазақстан Республикасы Ұлттық валютасының ішкі және сыртқы тұрақтылығын әрі қарай арттыру және ... ... ... ... үшін ... деңгейдегі банктердің жүйесін нығайту.
Көздеген мақсатқа жетуде Ұлттық Банк мынадай міндеттерді шешуге күш жұмсайды:
* ақша-несиелік реттеу әдістері мен құралдарын жетілдіру;
* ... ... ... ... ... ... арқылы қолма- қол ақша айналымында әкімшілік басқаруды күшейту;
* валюталық реттеуді дамыту және ... ... ... банктік қадағалау жүйесін және банк қызметін реттеу қағидатын ... ... ... ... және банк ... ... ... Ұлттық Банктің басқа елдердің орталық банктерімен және басқа да қаржылық институттарымен байланысып, халықаралық қаржы ұйымдарына ... ... ... ... ... кадр және ... ... нығайту;
* екінші деңгейдегі банк жүйесін сауықтандыру;
* төлем жүйесін дамыту;
* елдің банк жүйесінің қызмет етуінің және ... ... ... ... ... ... қол жеткізу үшін Қазақстан Ұлттық Банкі ақша-несие саясатының біршама тиімді классикалық құралдарын ... ... ... ... ... беру ... ... қайта қаржыландыру мөлшерлемесін анықтау, міндетті резерв нормасын белгілеу, валюталық нарықта интервенция жүргізу және мемлекеттің бағалы қағаздарымен, сондай- ақ Ұлттық ... ... ... ... жүзеге асыру жатады.
Республикамызда тәжірибелерден берілген директивті несиелердің уақытында қайтарылмағаны, яғни олардың 24 %-дан астамы ғана қайтқандығы белгілі. Соның салдарынан ... Банк ... ... ... ... ... ... Осындай жағдайларға байланысты Ұлттық Банк 1996-1998 жылдары орталықтандырылған несиелерді тек кана ... ... ... ... қанағаттандыру үшін несиелік аукциондар, банкаралық нарық, ломбардтық несиелеу, операциялары, вексельдерді қайта есепке алу ... ... ... ... 1991 ... бергі банк реформасы және 1995 жылғы банк жүйесін ... ... ... ... реформалаудың қажеттілігі, дүниежүзілік банктің мамандарының пікірінше, қысқа мерзімді мәселелер ... бар ... ... және ... өз ... ... формасын жүргізуде кедергі етуі мүмкін деп сынайды. Бірінші категорияға орталықтандырылған ... мұра боп ... ... ... мен ... ... ... үлестіру жүйесінің ескі тәжірибесімен келісілген қаржылық ресурстарды дұрыс орналастырмау мәселесі. Екінші категорияға банктердің қарыздары мен ... ... ... жатқызамыз.
Бұл мәселелер өміршең мемлекеттік және жеке ... ... ... ... емес кәсіпорындарының пайдасына кетуіне жол береді.
Бұдан басқа бұрынғы жүйе мекемелер мен кәсіпорындар арасында төлем ... мен есеп ... ... ... ...
1992 жыл ішінде Қазақстанның экономикасына несиелік салымдардың көбеюі байқалады. 1992 ... 2 ... ... ... ... 11,3 пайызын құраса, ал 4 тоқсанда 29,8 пайызды құрады. Бұл негізінен қайта қаржыландыру және Ұлттық банктердің ... ... ... әрі бұл өз ... Ресейдің Орталық банкінің контокорренттік несиесімен қаржыландырылады. Оларды келесідей мәліметтер куәләндырады: 1992 жылдың 1 ... ... ... ... ... ... ... сомасы 6,7 пайызды құраса, 4 тоқсанында 17,8 пайызды құраған. Мұндай несиелік ресурстарды ... ... ... орталықтандырылған әкімшілік үлестіру - өміршең емес шығынды ... ... ... беру ... ... ... ... несиелердің, яғни банктердің несиелік портфелінің нашар несиелерден құрылуына әкеліп соқтырады. ... жылы ... ... 7,5 ... ... сомасында орталықтандырылған несие берілді, 5,6 млрд. теңгесі үкіметке, яғни ... ... 75 ... ... ал олар бойынша жалпы қайтарылатын сома 138,5 млн. теңгеге немесе 3,9 ... тең ... ... ... мерзімі ұзартылған болып табылады.
Ұлттық банкінің несиені қайта қаржыландыру тәжірибесінің ... ... ... ... емес ... емін - ... кіру мүмкіндігіне ие бола отырып, депозиттік ресурстарды өз ... ... ... айырылуда. Бұдан басқа мұндай несиелерді субъективтік негізде орналастыруда кедергі болған тағы да бір ... - бұл ... ... ... ... ... қажеттіліктің көбеюіне және несиелік тапсырыс бойынша орталықтандырылған тікелей несиелендірген ... ... ... тәжірибесінің әлсіреуіне әсер етеді.
Мемлекеттік кәсіпорындар мұндағы арзан несиелерді алып, көбінесе оларды инвестор үшін емес, жалақы төлеуге және материалдық құндылықтарды ... үшін ... ... деңгейі мен Ұлттық банк несиесінің номиналдық пайыз мөлшерлемесін салыстыруға болады: соңғысы 1992 жыл наурыз айында 25 ... ... ... ... ... сауда бағаларының жылдық инфляциясы 500 пайыздан жоғары болған. 1992 жылы қараша айында номиналды ... ... 65 ... ... жоғарлағанда, инфляция 1000 пайызды құраған. Бұл кезде арзан несие алатын кәсіпорындар өздерінің қаржылық жағдайын жақсартуға және жұмыстарын қайта ... ... ...
Осылайша мемлекеттік кәсіпорындарды қолдайтын тікелей несиелеу саясатының төменгі пайыздық мөлшерлеме саясатымен берілуі несиелік ресурстарды дұрыс орналастырмауға әкеледі.
Арнайы банктердің ... ... ... өтімділігін ескермей, тікелей несиелендіру мерзімі өтіп кеткен қарыздарының ұлғаюына әкеліп соқтырады, ал осы кезде жаңадан ... ... ... ... ... ... ... несие алуға қол жеткізе алмады.
Төменгі пайыздық мөлшерлемесінің саясаты жинақ ақшаларды банктерге толық ... ... ... ... жоқ. Кәсіпорындар мен жергілікті тұрғындар өздерінің жинақ ақшаларын нақты активтерге салғанды қалады. Кәсіпорындар өздерінің тауарлар қорын арттырса, азаматтар өз ... ... ... пен ұзақ ... ... тауарлар сатып ала бастады. Нақты активтер ақшалай қорларды құнсызданудан, ... ... ең ... ... болып табылады. Салымдар үшін төлейтін банк пайыздары инфляциядан туындайтын ... ... ... ... мен ... тұрғындардың жинақ ақшаларын жұмылдырудың жеткіліксіздігіне банктердің байланысты несиелік ресурстар жеткіліксіздігі, банктердің тиімді мекемелерге несие беруге мүмкіндік бермейді.
Несиелік ресурстарды ... ... ... ... ... және ... несиелерді беру тәжірибесі кері әсерін тигізеді. Субсидиялық несиелер толтыруы әлеуметтік қорғауға арналған, сонымен ... ... ... тиімсіз жұмыстарын көрсететін шығындар, т.б. Олар Ұлттық банктердің қайта қаржыландыратын несиелерге қарағанда, төменгі пайыздық (1992 жылы 4 ... 65 ... ... ... бойынша беріледі.
1992 жылы Ұлттық банктің несиелерінің үлесі барлық ... ... ... 70 ... немесе барлық несиелік салымның 42 пайызын құрады. Жеңілдікті несиелердің негізгі бөлігі ауыл шаруашылық және дайындаушы кәсіпорындардың үлесіне тиді.
1993 жылы ... ... ... ... ... несиелер жеңілдетілген пайыздық мөлшерлемелермен 3, 25, 65 пайызға беріледі.
Ұлттық банк кәсіпорындарының қарыздарының жаппай есеп айырысуын жүргізу кезінде қарық кәсіпорындарға ... ... ... берді. 1992 жылы осы мақсаттарға берілген несиелердің үлесі барлық жеңілдік несиелерінің 30 пайызы болды. Несиенің ... ... ... қалды.
Дегенмен жоғарда аталған несиелер кәсіпорынның қаржылық жағдайын жақсартуға берілгенімен де, олар кәсіпорындар шығындарын қаржыландырудың құралына айналды. Сонымен қатар, ... және ... ... ... номиналды пайыздық мөлшерлемесі мен инфляция деңгейінің арасындағы үлкен ... ... алып - ... ... ...
Несиелік жұмсалымдардың жалпы сомасында мемлекеттік емес қарыз бюджеттің тапшылығын жабу үшін үкіметке берілген ... үлес ... ... 1992 жылы 1 ... олар ... 13,7 және 11 ... құраса, 1993 жылы 1 қаңтарда 1,5 және 2 пайыз, ал 1993 жылы ... ... ... 877 млн. теңге берілді немесе ол несиенің барлық сомасының 11,8 пайызды құрайды.
1991 жылы 1 қаңтарда уақында төленбеген есеп ... ... 5 млн. ... құраса, 1992 жылы 1 қаңтарда 11,2 млн. теңге құраса, 1992 жылы ... 384 млн. ... ... ЖҰӨ-нің 12,3 немесе алынған банктік несиелердің жалпы сомасы 84,1 пайызды құрады. 1993 жылы мерзімі өтіп кеткен төлемдер 91,5 млн. ... 5,5 ... ... дейін немесе 60есе жоғары өсті.
1992 жылдың соңында Қазақстан мен Ресей, екі елдің кәсіпорынның қарызын өзара есепке алу ... екі ... ... қол ... ол ... ... 1992 жылдың аяғында 80 млн. теңгені құраған.
1993 жылғы қараша айында Ұлттық банкке Ұлттық валютаның енуімен ақша несие саясатын ... ... ... банктер мен өзара қарым қатынаста классикалық қағидаларды ендіруі банктердің қызметтерін реттеу жүйесін нығайтуға қатысты толық жауапкершілік ... ... ... ... сәтінен бастап, 1995 жылға дейін орталық банктің қызметін атқару жүйесі қызметін реттеп отыратын ... ... ... және ... тұрғысындағы дәстүрлерімен тәжірибесі жоқ Ұлттық банк дербес түрде ақшалай - несиелік саясат жүргізу тәжірибесін қолға алды. ... жылы ... ... ... ... ... ... асыру орта мерзімді бағдарламаныжасауға мүмкіндік туғызды.
Оның мақсаты мен міндеттері тұтастай алғанда, 1995 жылғы жасалған бағдарламамен бірдей. Бірақ еліміздің орталық банк ... ... ... ... ... тәжірибесі оған экономикасы дамыған елдерге тән, нарықтық ... сай ... ... саясатының құралдарын пайдалануға көшу міндеттерін жүктеді.
1995 жылы 15 ақпан айында Қазақстан ... ... ... ... 1995 жылы арналған Қазақстандағы банктік жүйені реформалаудың бірінші бағдарламасы ... ... 1995 ... ... дейін сәтті жүзеге асырылған жағдайда келесілерге қол жеткізу мүмкіндігі болжанған:
Ұлттық банкінің негізінен классикалық орталық банктерге тән валюталық және ... ... ... ... ... ... ... аяқтау және оны пайдалану. Бұл өз кезегінде Ұлттық банкке тиімді ақшалай несиелік саясатын жүргізуге және банктік заңдармен анықталған ... ... ... негізгі міндеттерді толығымен орындалуына мүмкіндік береді.
Экономикалық ынталандыруды дұрыс қолдану мен нормативтік реттеуді жетілдіру және ... банк ... ... ... ... барлық коммерциялық банктер қызметінің сапасын жақсартуды жүзеге асыру; олардың капиталдандыру деңгейін жоғарылату және халықаралық ... сай ... ... ...
Банкаралық несиелік және валюталық нарықтарды дамыту және тереңдету жолдарымен оларда қалыптасатын пайыздық мөлшерлемелер мен айырбас ... ... қол ... ал ... банк оларға тек өзінің тікелей және жанама реттеу құралдарымен ғана ықпал етеді.
Республикалық бюджеттің тапшылығын Ұлттық банкінің тарапынан тікелей несиелеуден бас ... оның ішкі және ... ... ... ... емес ... ... қаржыландыруға көшу.
Шаруашылық жүргізуші субъектілері арасында төлемдердің қауіпсіз, уақытылы және тиімді жүзеге асыру мақсатында еліміздің төлем ... ... ... ... жаңа ... қол ... және ұзақ ... ұлттық төлем жүйесін дамыту.
Орта және ұзақ мерзімді инвестициялық жобаларды инфляциялық емес ... ... ... ... ... ... ... нақты жағдайын ескере отырып, оны жүзеге асырады.
Ең алдымен ақша несиелік реттеудің ... және ... дами ... [27,54-61 б]
Банктердің қайта қаржыландыру механизмдерінде маңызды өзгерістер болды. 1995 жылы қаңтар айынан бастап директивті несиелерді беру тоқтатылды. Орталықтандырылған көздер ... ... ... ... және ... ... Экономиканы несиелеу қызметі негізінен Ұлттық банктен екінші деңгейлі банктерге көшті және олар өз кезегінде экономиканы несиелеудің ... ... ... бос қаражаттарын, халықтың жинақ ақшаларын тарту және сыртқы қарыздарды өздері тарту ... ... ... ...
1995 жылдың 1 жартысында Ұлттық банктің 2 ... ... ... ... негізгі массасы аукцион арқылы ресурстар 3 ай ... ... 2 ... ... ... ... ... бағалы қағаздардың 2 нарығына көше бастады. Сонымен бірге, банкаралық несие нарығы дамыды. ... ... ... ... ... ... ... Базалық ақшалардың өсуін тежеу мақсатында, жылдың әр кезеңінде ... банк ... ... ... шығару жолымен ақша массасының өсімін стерилизациялап отырды.
1995 ж. Ұлттық банк қайта қаржыландыру мөлшерлемесінің жоғарлауын қарастыруға әкелді. Инфляция ... 1995 ж ... 8,9 ... 2,4 пайызға дейін төмендеуін ескеріп, қыркүйекте қайта қаржыландыру мөлшерлемесі ... ... 45 ... ... төмендеді. Кейінгі айлардағы инфляцияның өсуі (айына 4,4) 20 қарашадан бастап Ұлттық банктің қайта қаржыландыру мөлшерлемесін 52,5 ... ... ... ... ... Бұл ... өз кезегінде 2 деңгейдегі банктердің пайыздық саясатында да көрініс алды.
1995 жылы Ұлттық банк мемлекеттік ... ... ... дамуын қамтамасыз етті, ашық нарықтағы операциялар басталды. Бұл жерде 1, 2 нарықтардың қызмет етуі ... ... ... 1995 ж. айналыс мерзімі 3 айлық қазынашылық вексельдің көлемі 4,1 млрд. теңгені құраса, мерзімі 6 айлық қазынашылық вексельдер 0,8 млрд. ... ... ... ... ... ... ... жыл бойы 11,4 млрд. теңге құраса, оның ішінде ашық ... ... 2,2 ... теңгені құраған.
1995 жылы Қазақстандық банкаралық валюталық қор биржасындағы АҚШ долларын сатып алу туралы Ұлттық банктің позитивті тенденцияларын ... ... ішкі ... ... ... ... экспорттан түсетін түсімдерін міндетті түрде сату талаптарын 30 пайызға дейін төмендету мүмкіндігін қарастырса, кейін оны мүлде алып тастау қарастырылады. Жыл ... ... тыс ... ... даму алды және ондағы операциялар көлемі биржалықтан асып кетті.
1995 жылы алтын валюталық резервтерді басқару бойынша көптеген жұмыстар жүзеге асырылды. 1995 жылы ... ... ... басқармасы алтын валюта резервтерін басқару тұжырымдамасын бекітті.
Ұлттық банк алтын валюта ... ... ... валюта мен қымбат бағалы металдарды сату және сатып алу операцияларын жүргізді.
Мұндай ақша ... ... ... нәтижесі 1995 жылы монетарлық бағдарламаларға жүктелген параметрлер негізінен орындалады. Ол инфляцияның орташа айлық қарқынын 24,1 ... 4,8 ... ... ... ... Әрі шетел валюталары бойынша теңгенің бағамы тұрақтанады. Ұлттық банктің жүргізіліп отырған ақша несие саясаты экономиканың тұрақтануына жақсы жағдай туғызады. ... ... (1994 ж. 23,7) 9 ... ... төмендеді. 1997 жылы салыстырғанда экономикалық бірқатар салаларда өндірістің өсуі байқалады. Сауда балансының қалдығын ... ... ...
Қазақстан Республикасында төлем құралдарын тиімді пайдалануды жоғарылату үшін 1995 жылы Ұлттық банктің басқармасымен: , ... ... ... ...
және Президенттің заң күші бар жарлығы шықты.
3.3. ҚР ... ... ... ... ... ... несиелердің уақытында қайтарылмағаны, яғни олардың 24 %-дан астамы ғана қайтқандығы белгілі. Соның салдарынан Ұлттық Банк ондай ... ... ... ... ... ... жағдайларға байланысты Ұлттық Банк 1996-1998 жылдары орталықтандырылған ... тек кана ... ... мерзімді қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін несиелік аукциондар, банкаралық нарық, ломбардтық несиелеу, ... ... ... ... алу ... ... отырды.
Ұлттық Банк пен Қаржы министрлігі арасындағы бюджетті несиелеуге байланысты жаңа қатынастың қалыптасуына сәйкес, 1998 жылдан бастап, Қаржы ... ... ... өз ... ... міндеттеме алғандықтан, Ұлттық Банк оған тікелей несие беруін тоқтатты. Оған дейін бюджеттің тапшылығының 80%-ға жуық бөлігі Ұлттық Банк несиелері ... ... ... айта кету керек. Мұны да осы реформаның бірден-бір нәтижесі деп санауға толық болады.
Банк жүйесін реформалау және ақша банкноталарын ... ... ... іске қосу ... қолма-қол ақшамен байланысты жағдайды түбірімен өзгерістерге әкелді. Осыған байланысты қолма-қол ақша ... ... 1992 -- 1993 ... ... ... ... ... директивтік саясаттың орнына экономикалық реттеу әдістерін пайдаланудың алғышарттары жасалды.
Сөйтіп, осы реформа нәтижесінде кәсіпорындарды және ... ... ... ... ... жасалатын кассалық операцияларының лимиті алынып тасталды.
Ұлттық валютаның тұрақтылығын сақтап отыру мақсатында Ұлттық Банк ... ... ... ... теңгенің жүйелі валюталық айырбас бағамы саясатын жүргізіп отырды. Алтын-валюта резервін басқаруда Ұлттық Банк мынадай екі ... құру ... деп ... ... инвестициялық, портфель және тактикалық өтімділік портфелі.
Мұндағы, тактикалық өтімділік портфелі валюталық бағамды реттеу ... ... және ... мерзімді міндеттемелерді жабу үшін қажет. Өтімділік портфелінің негізгі құралдарына ақша нарығының құралдары жатты.
Стратегиялық инвестициялық портфель құрамы ... ... орта ... (3 ... 3 ... дейінгі) және ұзақ мерзімді (3 жылдан 10 жылға дейінгі) міндеттемелерінен тұрды.
Аталған портфельдің негізгі құралдарына: мемлекеттік бағалы қағаздар нарығының құралдары, орта және ұзақ ... ... және ... ... ... да ... ... қадағалау жүйесін реформалаудың басты мақсаты -- банктік қадағалау әдістері мен ... ... ... ... болып табылды. Осыған сәйкес, Ұлттық Банк екінші деңгейдегі банктерге капиталдану талабын қойды. Мұндағы мақсат -- бәсекелік ортада ... ... ... тәрбиелеу және біршама тұрақты банктерді анықтау болып табылды. Осындай талаптың негізінде Ұлттық Банк ... ... ... өзара бірігуін немесе жойылу шараларын ұйымдастырды. Реформа нәтижесінде көптеген банктер таратылды немесе бірігу үдесін басынан кешті. ... ... ең ... ... банктер басынан кешті. Өйткені олардың барлығы дерлік бастапқыда бюджет қаражаты есебінен құрылғандықтан да, олар үшін ... ... ... ... мәселеге айналады. Сөйтіп, кейбіреуі өзара бірігіп жұмыс жасауға мәжбүр болды. Айталық, Мемлекеттік Даму ... ... ... үй ... ... Центркредит банкпен қосылып, ал, Медетші банк - Медетші қор ретінде ... ... ... ... ... Банк ... банк жүйесіне жүргізген кейінгі реформалар себеп болды.
Ұлттық ... 1995 жылы ... банк ... ... ... ... ... жылдары әрі қарай жалғасып, нәтижесінде Ұлттық Банктің халықаралық стандартқа сәйкес жасалған жаңа шоттар жоспары екінші деңгейдегі банктер қызметіне толығымен ... ... ... ... -- нарықтық экономика талаптарына жауап беретін жалпыға ортақ халықаралық ... мен ... ... тәжірибесіне енгізуге мүмкіндік беретін шаралар кешенін білдіреді.
Бухгалтерлік есеп реформасын аяқтауға байланысты жұмыстар мынадай мерзімдерді қамтыды:
-- ... Банк ... жылы ... және бас ... бойынша нұсқаулық материалдар дайындап, оларды баспадан шығару. 1997 жылы 1996 жылдың жұмыс нәтижелері ... жаңа ... ... мен ... ... ... енгізу, Ұлттық Банктің қызметіне байланысты халықаралық аудит жүргізу, банк мекемелерінде ескі шоттар жоспарынан жаңаға ... ... ... ... ... 1998 ... ... жартысында қосымша есеп бойынша бағдарламалық қамтамасыз етудің жаңа пакетін әзірлеу және екінші жартысында Ұлттық Банктің бюджетін ... ... ... ... ... ... бойынша:
1996 жылы екінші деңгейдегі он банктер бойынша жаңа шоттар жоспарын енгізіп, ай сайын осы жоспарға сәйкес жиынтық балансын алу.
1997 жылы ... ... ... ... ... ... ... стандартын жасау, барлық екінші деңгейдегі банктер бойынша үшінші тоқсанда жылдық жинақ есебін құру ... ... ... қатар, бұл банктік реформаның басты нәтижесі -- бұл ... ... ... ... қалу ... ... ... ұжымдық сақтандыру қоры құрылды. Бұл қорды құру уақыты 1997 ... ... тиіс еді, ... әр түрлі себептерге байланысты қор 1999 жылдын аяғында құрылып, өз қызме тін 2000 жылдың қаңтарынан ... ... ... елдерінде, соның ішінде Қазақстанда, тәуелсіздік алумен бірге экономиканың қаржы ... ... және ... ... ... тұрақтылығын жетілдіру мен нығайту және тұрғындардың қаржы секторына сенімін арттыру бойынша іс-шараларды белсендендіруге әкелген басымды мемлекеттік ... ... бірі ... ... ... күнге Қазақстанның қаржы секторы банктік қызметтер нарығы, бағалы қағаздар нарығы, сақтандыру нарығы және зейнетақы қызметтерінің ... ... ... секторлармен көрініс тапқан.
Банк секторы экономиканың қантамыр жүйесі және қаржы секторының ең үлкен сегменті болып табылады. Қазақстандық банктік қызметтер нарығының ... мен ... ... ... ол ... реформаларды басынан өткерді.
1990 жылы Заң қабылданған кезде отандық банк жүйесін реформалаудың алғашқы заңнамалық негізі қаланды. 1991 жылы екі ... банк ... ... ... мемлекеттік салалық банктерді қайта ұйымдастыру және СССР Мемлекеттік банкінің республикалық бөлімшелерінің егеменді мемлекеттердің орталық банкі қызметін атқаруы, сонымен қатар ... ... ... құрылуы септігін тигізді. Сол кезден бастап Қазақстан банк ... ... ... ... ... ... ... және оның облыстардағы бөлімшелерімен, ал екінші деңгейі өзге банктермен көрініс тапты. ... ... ... және ... ... дамуы коммерциялық банктердің жылдам өсуіне әкелді, олардың саны, ... 1993 жылы ... ... ... ... сәуірінде орталық банктің міндеттерін, қызметінің қағидаттарын, құқықтық мәртебесін және құзырлығын, банк жүйесіндегі рөлі мен орнын, Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... жаңа Заң қабылданды.
Қазақстанның тәуелсіздік алуы мемлекеттіліктің негізгі нышандарының бірі ретінде, ... ... ... ... инфляциялық қысымнан және қолма-қол ақшаның тапшылығынан қорғау мәселесін шешу мақсатында ұлттық валютаны енгізу туралы мәселені шешуді күн ... ... ... ... ... ... Президенті бекіткен ұлттық валюта - теңгені дайындау және енгізу бойынша кезек күттірмес ... ... ... ... ... ... - бұл дағдарысқа қарсы шараларды қабылдау қажеттігі және ... ... ... ... ақша-несие және пайыз саясатын жүргізу, бағалардың еркіндігі, халықтың әлсіз топтарын ... ... ... жылғы ақша реформасы теңгені тікелей енгізу жолымен келесі артықшылықтарды әкелді:
* респбуликаның ... ... ... ... ... ... Қазақстан тұрғындары болашақтағы белгісіздіктен арылды;
* жаңа ұлттық валюта ... ... ... оның ... бағамын анықтауға мүмкіндік берді [1].
1993 жылдың қарашасында ұлттық валютаны енгізу ... ... ... және ... ... ... ... Ұлттық банктің рөлін арттырды. Ұлттық банк банк жүйесінің қызмет етуінің нормативтік және құқықтық негізін қалыптастыруға үлкен көңіл ... банк ... үшін ... минималды резервтік талаптар, экономикалық нормативтер сынды пруденциалды реттеудің нормативтері енгізілді, сонымен қатар шетел қатысуымен ... ... ... ... бір ... ішкі ... ... туралы және банктің қарыз қоржынын сыныптау туралы ережелер қабылданды. Айта кеткені жөн, банктік жүйенің реформалануы кезеңінде бұл ... ... ... ... ... ... орталықтандырылған қайта бөлуді максималды қысқарту және Ұлттық банк қызметтерін орталық банктердің классикалық қызметтеріне ... ... ... ... ... ... банк жүйесін реформалаудың алғашқы бағдарламасы 1995 жылдың 15 ақпанында қыбалданды.
Банк жүйесін реформалаудың келесі кезеңі ТМД аумағында ... бірі ... 1996 ... ... қабылданған 2000 жылдың соңына дейін капитал өтімділігінің жеткіліктілігі, активтер сапасы, ... ... есеп ... ... ... және беру ... қызметтің халықаралық стандарттарына екінші деңгейлі банктерді өткізу ... ... [2]. ... ... ... деңгейіне Ұлттық банктің қойған қатаң талаптары банктердің бірігуі/жұтуы, төмен капиталданған банктердің несие серіктестіктеріне өз ... ... ... ... банк ... ... ... жою мен қаржылық тұрақсыз және төлем қабілетсіз банктерді күштеп жою тәртібін қолдану есебінен банк ... ... ... ... ... ... стандарттар деңгейінде өз қызметін жүзеге асыратын, жоғары капиталдандырылған банктері бар тұрақты банк жүйесін қалыптастыруға мүмкіндік ... ... банк ... ... шаралар банктер санының 1993 жылғы 204-тен 1997 жылдағы 81-ге дейін қысқаруына әкелді. Қазіргі уақытта Қазақстанда 37 екінші деңгейлі банк ... ... жылы ... инвестициялық және депозиттік деп бөлінуі алынып тасталды, банк қызметінің түрлерін кеңейту қарастырылды, сонымен қатар банктерді ашуға және ... ... ішкі ... және ... тәртіптерге қатаң талаптар қойылды, CAMEL жүйесі бойынша банктердің қаржылық жағдайын рейтингтік бағалау енгізілді.
Қазақстанда банк ... жеке ... ... асыратын несиелік серіктестіктер, ломбардтар, ипотекалық компаниялар, инвестициялық қорлар және т.б. сияқты банктік емес ... ... ... да ... болып табылады. Несиелік серіктестіктер және микроқаржылық ұйымдар сынды банктік емес мекемелер қызметінің мақсаттары мен міндеттері халықты, шағын және орта ... ... ... ... ету, ... қабілеттілік және қаржылық тұрақтылық деңгейін арттыру болып табылды, және олардың қызмет етуі ауылдық аймақтардағы қаржылық қызмет көрсету ... ... ... ... ... сонымен қатар қосымша жұмыс орындарын жасау жолымен әлеуметтік мәселелерді шешуге көмектеседі, кедейлік деңгейін төмендетеді және шағын ... пен орта ... ... ... ... ... ...
Осылайша, 1998 жылдың соңындағы банк жүйесін қайта қалыптастыру коммерциялық банктерден тұратын олардың ... ... ... несиелік серіктестіктер, тарсталық, лизингтік, факторингтік фирмалар, ипотекалық компаниялар түрінде көрініс табатын банктік емес қаржылық мекемелермен толықтырылғандығымен негізделеді. 2009 ... 1 ... ... банктік операциялардың жекелеген түрлерін жүзеге асыратын 17 ұйым, соның ішінде 7 ипотекалық ұйым жұмыс жасайды.
1999 жылдың сәуірінде Үкіметтің және ... ... ... Қазақстанда теңгенің еркін айырбас бағамының режимі енгізілді, бұл әсіресе Ресейде 1998 жылы сыртық ... ... ... ... ... ... Ұлттық банктің араласуынсыз валюта нарығындағы сұраныс пен ұсыныс негізінде теңге бағамының қалыптасуын ... Бұл шара ... ... ... ... ... ... өндіріс жұмысының рентабельділігін арттыруға мүмкіндік жасады. Қазақстан бұл кезеңде халықаралық қаржылық ұйымдардың ұсыныстарына қарамастан, банк клиенттеріне ... ... ... ... ... бағам бойынша ауыстыруға құқық беру жолымен жеке және заңды тұлғалардың жинақтарын қорғау бойынша ... ... ... ... ... айырбас бағамы режимін енгізу өз нәтижелерін уақыт күттірмей берді. Яғни, 1999 жылдың үшінші тоқсанында сауда ... оң ... ... сипаттағы экспорт көлемі бірінші тоқсанмен салыстырғанда 60 пайызға өсті. 1999 жылдың қазанында теңгенің бағамы біршама ... ал ... ... ... ... ... бір айдың ішінде 143 миллион АҚШ долларына дейін ұлғайды.
Ұлттық банктің жүргізіп отырған ақша-несие саясатының ең мәнді жетістіктерінің бірі 1993 жылы ... ... ... ... тоқтатуы болды. Инфляция қарқыны мен қайта қаржыландыру мөлшерлемелерінің серпінінің тенденциялары бір-біріне сәйкес болғандықтан, қайта қаржыландырудың банктік мөлшерлемелерінің төмендеуінің ... ... ... жүріп жатты. Яғни, 1994 жылдың қаңтарынан 2002 ... ... ... қайта қаржыландыру мөлшерлемесі 27,0-ден 7,5%-ға дейін төмендеді. Әлемдік тәжірибе көрсетіп отырғандай, ақша және несиелер құнының ұзақ ... ... ... ... тиімді қызмет атқаруының және сәйкесінше оңтайды экономикалық өсу мен халықтың жоғары жұмысбастылығының ... ... ... ... ... ... Н.Ә. Назарбаев, Ұлттық банк, Бағалы қағаздар бойынша Ұлттық комиссия, Үкімет өкілдері, сонымен қатар республиканың қаржы нарығының өкілдері қатысқан 1999 ... 28 ... ... ... ... ... қаржыгерлерінің І Конгресі тек банк секторының ғана емес, бүкіл ... ... ... даму ... атап ... ... ... Алғаш рет қаржы нарығының барлық секторларының өкілдері экономикалық өсудің және ... ... ... ... міндеттерін шешуге мүмкіндік беретін қазақстандық қаржы нарығында кең инвестициялық мүмкіндіктерді жасау және жаңа қаржылық институттарды қалыптастыру мәселелерін талқылау үшін ... ... ... ...
Отандық қаржыгерлердің І Конгресі резолюциясының негізінде Конгресс отырыстарының арасынеда қабылданған шешімдерді әрі қарай жүзеге асыруға ... ... ... ... ... Қазақстан қаржыгерлерінің ассоциациясы (ҚҚА) құрылды. ҚҚА Қазақстан қаржыгерлерінің атынан ... ... ... ... жинақтау бағдарламасын жүзеге асыру, жаңа қаржылық құралдарды енгізу, қаржы нарықтарын ... ... етіп ... ... ... ... бойынша Парламентпен және Үкіметпен қызметтестік жасауға бағытталды [3].
Айта кеткені жөн, 1999 жылдан бастап Қазақстан қаржыгерлерінің алты ... ... ... ... қазақстандық екінші деңгейлі банктерде жеке тұлғалардың шамамен 30 миллиард теңге депозиттері шоғырландырылған, ал ... ... ... ... іскерлік айналымға салынбаған бір миллиард АҚШ долларынан астам жинақтары болған. Ал жинақтардың басым бөлігін ... ... ... шығарған. Тіпті еліміздің Ұлттық банкінің ресми мәліметтері бойынша капиталдың елден кетуі 1999 жылы 650 миллион долларды құраған. Осылайша, жинақтардың басым ... ... банк ... ... ... ... ... бірі - бұл сол кездегі ресми құрылымдардың банктік есеп-шоттарға заңды санкцияланған қол жетімділігі.
Сондықтан отандық ... ... ... ... ... үшін ... ... шаралар кешені жасалды және жүзеге асырылды:
* 1999 жылы желтоқсанда құру жолымен жеке ... ... ... ... ... ... қалыптастыру;
* барлық заңнамалық қайшылықтарды болдырмауға және банктік құпия қағидасын ... ... ... 2000 жылдың 29 наурызында енгізілуі;
* 2001 жылдың 2 сәуірінде Заңның қабылдануы, оған сәйкес сол жылы тұрғындар табыстарын заңдастыру ... ... ... [4]. ... ... ... ... ақпарат құпия болды және оларға ешқандай салық төлеу қажет ... ... ... ... ... ... 1995 ... 2000 жылға дейінгі жеке тұлғалардың табыстары және мүлкі туралы декларацияна ... уәде ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру нәтижесінде 2000 жылдың басында 16 банк жеке тұлғалардың мерзімді салымдарын ұжымдық ... ... ... ... ... ... ... банктерге белсенді тарту нәтижесінде банктің белсенді операцияларын жүргізу көлемінің өсуіне, олардың бәсекеге қабілеттілігінің артуына, банктік қызмет ... ... ... төмендеуіне, және олардың банк клиенттеріне қол жетімділігіне әкелді. 2000 жыл ... бұл ... ... саны 18-ге ... ... ал 2004 жылдан бастап эеке тұлғалардың депозиттерін қабылдауға құқығы бар барлық ... етіп ... ... деңгейлі банктер қосылды.
30 күнге созылған амнистия нәтижелері бойынша екінші деңгейлі банктерде ашылған ҚР азаматтарының арнайы есеп-шоттарына 480 млн. АҚШ ... ... сома ... соның ішінде тек 50,5 миллионы шетелден келді. Арнайы шоттарға жатқызылған депозиттердің орташа көлемі 164 мың долларды ... және де ... ... ... 50 ... ... ... сомасы шамамен 800 мыңды құраған. Өз капиталдарын ... ... ... ... 3 мың ... пайдаланды, олардың ішінде 88%-ы қолма-қол ақша әкелді.
Осылайша, банктердегі азаматтардың салымдарын қорғау бойынша шаралар кешені тұрғындардың банктік жүйеге сенімін ... Және де егер 1994-98 ... ... ... ... ( резидент еместерді қоса алғанда) 5,4-тен 31,6 млн. ... ... онда 1999 жылы өсім 23,4 ... ... 2000 жылы - 36,7 ... ... ал 2001 жылы - бірден 248,3 млрд. ... ... ... ... ... жылдары 2000 жылғы 294 млрд. теңгеден 2007 жылдың соңында 6,4 трлн. ... ... ... ... және банктердің меншікті капиталы, ресурстық базасы жиынтығының ... келе ... ... ... 2000 ... 2007 ... ... жартысына дейінгі кезеңдегі несие нарығы қазақстандық қор нарығының серпінді дамушы сегменттерінің бірі болып қалды. Қайта ... ... ... ... ... ... валютаның девальвация қарқынының баяулауяна байланысты несиелер бойынша мөлшерлемелер 2000 жылдан 2007 жылға дейінгі кезеңде нақты сектор кәсіпорындары үшін ... ... ... ... ... шетел валютасында 15,5%-дан 10%-ға дейін төмендеді.
Экономикаға несиелердің көлемі 2000 жылғы 276,2 млрд. теңгеден 2007 жылдың соңында 10,2 трлн. теңгеге дейін ... ... банк ... ... ... көрсеткіштері көрсетілген кезеңде 10,6%-дан 56,5%-ға дейін өсті
Қысқа және орта мерзімді банктік несиелеудің басты ... ... ... ... және шетел қаржы институттарынан синдикатталған займдарды тарту болды. Экономиканы ұзақ мерзімді несиелеудің ... ... ірі ... банктердің еурооблигациялар шығаруы болды. 2007 жылы қазақстандық банктердің еурооблигациялар шығаруы кезіндегі қарыз алу, банктердің еурооблигацияларын ... ... ... 30 ... ... Ұзақ ... сыртқы қорландыруды тарту шарттары да тартымды болды. Айналыс мерзімі 5 жылдан ... ... ... ... ұзақ ... еурооблигациялары бойынша орташа купон 2002 жылғы 10,8%-дан 2007 жылы ... ... ... ... ... банктердің қаржыландыру мерзімі 10-15 жылға дейінгі несиелер беруге жағдайы болды.
Екінші деңгейлі банктердің ... ... ... ... тартуы салдарынан 2003-2007 жж. аралығында банктердің ұзақ мерзімді несиелеуінің өсуі байқалды. Ұлттық банктің мәліметтері бойынша 2007 жылдың ... ... ... ... ... банктер тарапынан несиелеуі 54,7%-ға ұлғайып, осы жылдың соңына 7258,4 млрд. теңгеге жеткен. Екінші деңгейлі ... ұзақ ... ... ... ... ... 2007 жылдың соңында 5800,8 млрд. теңгені құраған, ... ... ... ... ... 1457,6 ... долларды құраған. Осылайша, 2007 жылдың нәтижесі бойынша екінші деңгейлі банктердің жиынтықталған ссудалық қоржынындағы ұзақ мерзімді несиелердің үлесі 79,9%-ға ... (2006 ... ... ... - ... ... емес ... екінші деңгейлі банктер ұзақ мерзімді несиелік ресурстарының 634,7 млрд. теңгесі немесе ұзақ мерзімді несиелердің жалпы көлемінің 10,9%-ы ... (2006 ... ... 11,4% ... Оныі ... ... ... 49,3%, электр энергиясын, газ және суды өндіру мен бөлуге - 3,7%, ... - 17,2%, ... - 5,3% ... ... банк секторы үлкен несиелік ресурстарды иеленді, алайда негізгі қаржылық ағын ел өнеркәсібі мен ... ... ... ... ... үй құрылысы және өзге де салаларды (өндірістік емес сала, сауда, жеке ... ... ... Бұл ... 2007 жылы екінші деңгейлі банктердің ұзақ мерзімді қарыз қаражаттарының 67,8%-ын тартты [6].
Осылайша, банктердің салыстырмалы арзан шетел капиталын ... ... ... экономикасында 2002-2007 жж. Кең ауқымды несие экспансиясының пайда болуын ынталандырды. Бұл кезде банктік ... ... ... өсу ... 60-70% ... ... ... қызметін реттеу тұрғысында жүргізілген реформаларды ерекше атап өтуге болады. Реформалаудың басынан бастап Қазақстан қаржы жүйесінің ... ... бір ... ... ... ... үлгіні таңдаған болатын және мақсатты бағытты соған қадамдар жасады. Қаржы нарықтарын бірегей реттеу жүйесін Қазақстан нарықтарына қолдану мәселелері көптеген ... ... ... ... ... ... реттеуші органдарды біріктіру тұрғысында келесі негізгі аргументтер келтірілді: қаржы қызметінің кең спектірін (банк қызметі, ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығындағы андеррайтинг және маркет-мейкинг) білдіретін қаржылық конгломераттардың пайда болуы; қаржы ведомостволарының дұрыс үйлестірілмеген ... ... оның ... ... ... реттеуші қызметті және пруденциалды қадағалауды жүзеге асырудағы қайшылықтар [7]. Сөйтіп, 2003 ... ... екі ... ... ... ... - ... банк пен Бағалы қағаздар бойынша Қазақстан Республикасы Ұлттық комиссиясы, Бұл Ұлттық банкке бүкіл қаржы жүйесі ... ... ... ... ... ... ... асыруға мүмкіндік берді. Қаржы нарығын дамыту және қазақстандық қаржы ... ... ... ... жетілдірудің құрылымдың реформаларын жүзеге асырудың келесі қадамы қаржы нарығы қатысушыларын реттейтін бірегей органды құру болды. 2004 жылдың қаңтарынан Қазақстан Республикасы ... ... және ... ... ... және ... ... агенттік немесе Қаржылық қадағалау агенттігі (ҚҚА) осындай орган болды.
Айта кеткені жөн, 2004 жылдан бастап Ұлттық банк Қазақстан Республикасындағы бағалар ... ... ету ... ... ... ... орталық банктің классикалық қызметтерін орындай бастады. Негізгі мақсатты жүзеге асыру үшін Қазақстан Ұлттық ... ... ... жүктелген:
1) мемлекеттік ақша-несие саясатын жасау және жүргізу;
2) төлем жүйелерінің қызмет етуін қамтамасыз ету;
3) валюталық реттеуді және ... ... ... ... қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз етуге септігін тигізу [8].
2002 жылы 2003-2015 жылдарға арналған Қазақстан Республикасын индустриалды-инновациялық ... ... (әрі ... - ... қабылданды, оның негізгі мақсаты экономика салаларын әртараптандыру және дамудың шикізаттық бағыттылығынан кету жолымен еліміздің тұрақты ... жету ... ... ... анықталған мақсаттарға жету үшін дамудың мемлекеттік органдары құрылған болатын: АҚ, Инвестициялық компаниясы>> АҚ, АҚ, АҚ, АҚ, ... АҚ (әрі ... - ҚДБ) ... ... ... 100% қатысуымен құрылған. ҚДБ қызметінің мақсаттары мемлекеттік инвестициялық қызметтің тиімділігін жетілдіру және ... ... ... пен ... ... және ... өнеркәсіпті дамыту, ел экономикасына ішкі және сыртқы инвестициялар тартуға септігін тигізу болып ... ... ... міндеті ұзақ мерзімді және орта мерзімді төмен пайызды несиелер, соныңішінде экспорттық несиелер беру жолымен, сонымен ... өзге ... ... берілетін қарыздар мен несиелер бойынша кепілдік міндеттемелер беру жолымен жеке ... мен ... ... ... ... болып табылады.
Қазақстанның даму банкі сонымен бірге қайтарымды негізде қаржыландырылатын ... және ... ... ... сонымен қатар кепілдендірілген мемлекеттік қарыздар есебінен қаржыландырылатын жобаларға қызмет көрсету бойынша қызметтерді орындайды.
Жалпы, банк секторымен экономиканы ұзақ мерзімді ... ... ҚДБ ... 2007 ... ... 1,3 ... ... 655,8 млн. теңгені (2006 жылдың соңында - 1,4%) ... ҚДБ ... ... ... емес ... жеке ... болсақ, онда өңдеуші өнеркәсіпте Банктің үлесі 14,2% (2006 ж. - 15,3%), электр энергиясын өндіру мен бөлуде - 32,5%, ... - 7,4%, ... - 1,7% ... ... қаржы секторының келесі жетістігі ретінде бұл саладағы халықаралық тәжірибені (АҚШ және Малайзия) есепке ала отырып, 2000 жылдың желтоқсанында (әрі ... - ҚИК) АҚ - н құру ... ... ... ... ... ... Компания қызметінің негізгі міндеттері ипотекалық несиелеу көлемдерін ... ... ... төмендету жолымен тұрғын үй алуға жағымды жағдай жасау болып табылады. ... ... ... рөлі ... банктермен қатар ипотекалық тұрғын үй қарыздарын беруге емес, ипотекалық нарықты жасау және ... ... ҚИК ... ... ... ... ... беріледі. Мұндай серіктестер ретінде екінші деңгейлі банктер және банк қызметінің жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар ... ... ... ... ... қызметінің негізгі бағыттары банктер тарапынан берілген ұзақ мерзімді ипотекалық тұрғын үй қарыздары бойынша талап ету ... алу, ... ... ипотекалық несиелеу үшін, соның ішінде өзінің ипотекалық бағалы қағаздарын шығару ... ұзақ ... ... ... ... ... Қазақстан 2001 жылдан бастап ипотекалық несиелеудің екі деңгейлі жүйесі ... ... ... банктер және банктік емес ұйымдар ретіндегі ... ... ... білдірсе, екіншісі - талап ету құқықтарын және алғашқы ... ... ... ... несиелерге кепіл құқықтарын сатып алуды жүзеге асыратын қайта қаржыландырушы ұйымдар.
Айта кеткені жөн, 2002 жылы ... ... ... ТМД ... ішінде алғашқы болып ипотекалық тұрғын үй несиелері бойынша талап ету құқықтарымен қамтамасыз етілген тиесілі компанияларды қамтамасыз ететін ипотекалық обллигацияларды ... және ... ... ... ... мен ... ... негізгі институционалды инвесторлар болады.
2004 жылы 2005-2007 жылдарға Қазақстандағы ... үй ... ... бағдарламасы шеңберінде қолжетімді тұрғын үйлерді ипотекалық несиелеудің Арнайы бағдарламасы жасалды және қабылданды. Бұл бағдарламада ҚИК қаржылық оператор ... ... 2007 ... 1 ... жағдай бойынша АҚ екінші ретті нарықта және республикалық бюджеттің несиеліку қаражаттары есебінен салынған тұрңын ... ... ... ... 81,6 ... теңге сомасындағы 31 мыңнан астам ипотекалық несиелер берді. Жасалған келісім-шарттардың басым үлесі Алматы ... ... ... жалпы көлемінің 31,8%) және Астана қаласына (13,2%) тиесілі болды. Сол кезеңде ... ... ... ... (9,5%), ... (8%), Павлодар (5,5%), Оңтүстік Қазақстан (6,4%) облыстарының азаматтары белсенді пайдаланды [9].
2005-2007 жылдардағы тұрңын үй құрылысы Мемлекеттік бағдарламасының қатысушыларының бірі ... ... ... банк ... 27 қазан 2003 жылдағы шешімімен құрылған (әрі қарай - ИНКҚҚ) болды.
ИНКҚҚ ипотекалық ... ... ... ... байланысты залалдардың бір бөлігін несие берушілерге кепілдендіру бойынша қызметті жүзеге асырады.
ИНКҚҚ негізгі міндеттері ... ... үй ... ... ниет ... ... түрлі санаттарына жағымды жағдайды қамтамасыз ету, мерзімдерін ұлғайту, пайыздық мөлшелеремелерді және алғашқы жарна көлемін төмендету жолымен ипотекалық несиелердің қолжетімділігін ... ... ... қызметінің басымды бағыттары Ипотекалық несиелер қоры тарапынан ипотекалық тұрғын үй ... ... ... қарыз алушының өзінің міндеттемелерін орындамау жағдайын кепілдендіру есебінен несие берушілердің ... ... ... ... ... ... ... ипотекалық несиелеу жүйесін қалыптастыру, дамыту және жетілдіру болып табылады.
2008 жылдың 1 ... ... ... ... ... ... ... қоры сомасы 39 296 млн. теңге көлемінде 13 687 кепілдеме міндеттемелерін берді [10]. Осылайша, еліміздің қаржы секторы тарапынан берілген ... ... ... ... ... ... ... үй несиелерінің үлесі 2%-дан 8%-ға дейін артқан. Бұл 2005-2007 жылдардағы ... ... ... үй ... дамытудың Мемлекеттік бағдарламасы шеңберінде бюджеттік қаражаттар есебінен салынған әрбір ... ... ... Қордың қолдауымен алғандығын білдіреді.
Алайда, ипотекалық несиелеудің шарттарына сәйкес оны тек қатысты түрде қамтамасыз етілген орта ... ... ғана ала ... Және де бұл ... ... ... төмен табысты тұрғындардың үлесі жоғары, және көпшілік үшін ипотекалық несиелеу әзір қол ... ... ... Сондықтан, 2003 жылдың шілдесінде Қазақстан Республикасындағы тұрғын үй жағдайын жақсарту бойынша жалпы мемлекеттік саясатты жылжыту үшін ... ... 100 ... ... ... (әрі ... ҚТҚЖБ) құрылды.
Тұрғын үй құрылысы жинақтарының жүйесі Қазақстан халқының тұрғын үй жағдайын жақсарту бойынша шараларды несиелеудің жаңа жүйесі болып ... ... - ең ... ... және орташадан төмен табысы бар тұрғындар үшін арналған бұл жүйенің қағидалары мен шарттарының жүзеге асырылуы басталған ТМД аумағындағы алғашқы ... ... ... ... - бұл ... ... уақыт ішінде төмен сыйақы мөлшерлемесін кепілдендіру. Банк ссудалық капитал ... ... ... ... және ... ... пайыз саясаты қаржы нарығының сыйақы мөлшерлемесінің конъюнктурасынан қатысты ... ... Бұл ... жинақтаушы салымдар бойынша төмен пайыздар төлей отырып, төмен пайыздық ... ... ... ... ... ... үй ... жақсарту бойынша іс-шараларды қаржыландырудың мақсатты бағытталған жүйесінің болуы Қазақстан Республикасында тұрғын секторының сатылап дамуына әкеледі.
Сонымен, 2009 жылдың 1 ... ... ... ... тарапынан 221,96 млрд. теңге сомасындағы тұрғын үй құрылыс жинақтары туралы 144 232 ... ... 47,79 ... ... ... 15 540 ... ... [11].
Бүгінгі күні ҚТҚЖБ көптеген ірі еуропа елдерінде ... ... ... келе ... және ... ... ... бар отбасыларға еліміздегі ең төмен пайыздық мөлшерлемемен тұрғын үйді ... ... ... және ... ... ... үй құрылыс жинақтары жүйесін жүзеге асыратын елімздегі жалғыз қаржы институты ... ... ... ... келгенде, ақша дегеніміз - бұл тауар өндірісінің тарихи категориясы, тауар айырбасы процесінің ұзаққа ... ... ... ... ... Яғни ақша - ... ортақ балама ретіндегі тауар өндірісі мен тауар айырбасына қажет, ол еңбектің әр түрлі жіктелуі ... әр ... ... ... ... қоғамдық еңбек шығындарын салыстыруға мүмкіндік береді. Біріншіден, тек ақшаға айырбастау арқылы ғана ... ... ... ... екенін анықтауға болады.Екіншіден, әр адамның еңбектегі, яғни қоғамдық ... ... ақша ... анықтауға болады.Себебі, адам қоғамдық еңбектегі үлесін жалақы ретінде алғанда, ақша ... ... ... ... ... ... үрдісінде ақшаның делдалдық етуімен тауардың ішкі қайшылықтары да ... ... - ... ақша ... ... елдің жүйесін қалыпқа келтіруге және нығайтуға бағытталған ақша ... ... ... ... асатын түрлендірулер.
Жалпы, ақша реформалары мынадай әдістер ... ... ... жаңалау, яғни құнсызданған ақша бірлігін жою туралы және жаңа валюта ... ... ... ... келтіру,яғни ақшаның бұрынғы алтындық құрамын немесе валюталық бағамын қалпына келтіру ;
-деноминация, яғни ... ... ... ... ... ... ірілендіру.
-Қазақстанда 1922-1924 ж.ж.,1947 жылы ақша реформалары ,1961 жылы баға масштабын өзгерту,1993 жылы ҚР-ң ақша рыформасы болды .Әрбір ... ... ... отрибутикасы болады.Оған ту ,елтаңба,әнұран және ұлттық валюта жатады.
Ұлттық валюта ... ... ... ... ... бірі ... табылады.Кез келген мемлекеттің тарихына оның бір-ақ рет енгізілетін өз ... ... да ... ... кез ... ... өткен тарихын, бүгінгі күнін және келешегін бейнелейді.Ал Теңгенің ҚР ... ... ... ... 1993 ... 15 ... жарлығынан бастау алады. Осы айтулы күнге орай ,белгілі сәулетші , суретші дизайнер , ұлттық валюта - ... ... бірі ... ... баспаға әзірлеп , қазақ және орыс ... ... ... " атты ... ... жарық көрді.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
* Блеутаева К.Б. Ақша және ... Оқу ... ... , ... ... ... Хайролла. Теңге. Алматы,2003. 212 б.
* Сейтқасымов Ғ.С. Ақша, несие, банктер. Оқулық. Алматы , 2005. 64-69 ... ... Ғ. ... ... ... ... ... етті.// Егемен Қазақстан. 14 қараша 2003. 2-3 б
* ... Д.М. ... ... - ... ... // ... 13 ... 2001. 3 б.
* Тобаяқов Б. Тәуелсіздік рәмізі ... ... ... ... // ... ... 14 қараша. 2004. 3-4 б.
* Әубәкіров Я., Нәрібаев К., Есқалиев М., Жатқанбаев Е., Байжумаев Е., Досқалиев С. Экономикалық ... ... ... ... , 1998. 479 ... ҚР ... ... валютаның 10 жылдығына байланысты сұхбаты. Теңге-ел тұрақтылығымен тәуелсіздігінің белгісі. // Егемен ... 18 ... 2003. 1-2 ... ... А. ... жаңа дизайны: сіз не туралы ... ... // ... Қазақстан 30 қыркүйек 2006. 7 б.
* Кәпқызы Е. Теңге мүшелге ... // ... 16 ... 2006. 1 ... ... Ә. ҚР-ң ... ... хабарлайды, түсіндіреді, түсініктеме береді. // Егемен Қазақстан. 15 қараша 2005. 6 б.
* ҚР-сы Ұлттық ... ... ... ... ... күміс монетаны айналысқа шығару турасы. // Егемен Қазақстан. 15 қараша 2005 жыл. 2 ... ... ... және ... ... ... Заң.- ... Дәнекер, 2002.-72 б.
* Көшенова Б.А. Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары.- Алматы: Экономика, 2000.-328 ... ... Ғ.С. ... несие, банктер.- Алматы: 2001.-466 б.
* Мақыш С.Б. Коммерциялық банктер операциясы.-Алматы: ... ... ... ... ... // ... № 5.-2007. С.46-51
* ... А. //Банки Казахстана.-Алмата.- №5.- 2005. С 34-36
* Бораш К. //Егемен Қазақстан.- №6.- 2004 10 қаңтар. С 3-5
* Омаркулов А.М. ... ... № 7.-2011. С 44-46
* ... В.А. ... ... №8.- 2005. С 21-26
* Баймұханов С.Б.; Балапанова Ә.Ж. Бухгалтерлік есеп.- Алматы; ... ... ... Лисак Б.И. Оценка эффективности банковских услуг по инкоссации //Банки Казахстана. Алматы, 2009. №6 С. 18- 20
* Куанова Г.А ... в ... ... ... // ... Алматы, 2004.№ 6-7. С 63-68

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 41 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасындағы ақша-несие саясаты63 бет
Қазақстан Республикасындағы несиелік ақшалармен жүргізілетін операцияларды талдау29 бет
«Қазақстан Республикасының мұнайгаз секторындағы шетел инвестициялары»105 бет
Ақша айналымын тұрақтандыру әдістері мен нышандары34 бет
Еңбек нарығының қалыптасуы мен қызмет етуінің теориялық негізі73 бет
Зейнетақы жүйесі қалыптасуының теориялық сұрақтары28 бет
Зейнетақы реформасы туралы20 бет
Инвестициялық жобалар және олардың жіктелуі28 бет
Кәсіпкерлердің конституциялық құқықтары мен кепілдіктері43 бет
Лизингтік қызмет көрсетудің теория-әдістемелік негіздері68 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь