Су қорын экономикалық бағалау


Су ресурстарын экономикалық бағалау: су тұтынушы өндіріс күштерін тиімді орналастыру; суды қорғауға, үнемдеп тиімді пайдалануға экономикалық ынталандыру және оны ұлттық байлық құрамында есептеу үшін қажет болады.
Су ресурстары өзен.су жүйесінде қалыптасады. Суды басқа аудандардан әкелетін су шаруашылық аудандарында шеткі шығын шамасы (З ) су тасымалдаушы құрылым шығыны мен (И ) алынатын суға шығындарды (Q •З ) пайдаланылатын су ресурстарының көлеміне (Q ) қатынасымен анықталады.
З = ,
мұнда: З , З . су әкелетін және су алынатын аудандарда суға шеткі шығын; Q = Q + Q . су ысырабы қоса есептелген тасымалданатын су көлемі. Іс жүзінде кейде тасымалданатын су көлемі пайдаланылатын көлеміне тең болады (Q = Q ). Мұндай жағдайда шеткі шығын су алынатын аудандағы шама бойынша ысырап пен тасымал шығынын ескеріп анықталады.
З = З ,
мұнда К . су тасымалдаудың пайдалы коэффициенті.
Су үнемдеу шараларын мысалмен қарастырайық. Ең тиімдісін таңдау үшін су үнемдеудің төрт нұсқасы бар делік:

Пән: Экономика
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 10 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Су қорын экономикалық бағалау
Су ресурстарын экономикалық бағалау: су тұтынушы өндіріс күштерін
тиімді орналастыру; суды қорғауға, үнемдеп тиімді пайдалануға экономикалық
ынталандыру және оны ұлттық байлық құрамында есептеу үшін қажет болады.
Су ресурстары өзен-су жүйесінде қалыптасады. Суды басқа аудандардан
әкелетін су шаруашылық аудандарында шеткі шығын шамасы (З) су
тасымалдаушы құрылым шығыны мен (И) алынатын суға шығындарды
(Q·З) пайдаланылатын су ресурстарының көлеміне (Q)
қатынасымен анықталады.
З=,
мұнда: З, З – су әкелетін және су алынатын аудандарда суға шеткі
шығын; Q= Q+ Q – су ысырабы қоса есептелген тасымалданатын су
көлемі. Іс жүзінде кейде тасымалданатын су көлемі пайдаланылатын көлеміне
тең болады (Q = Q). Мұндай жағдайда шеткі шығын су алынатын аудандағы
шама бойынша ысырап пен тасымал шығынын ескеріп анықталады.
З= З,
мұнда К – су тасымалдаудың пайдалы коэффициенті.
Су үнемдеу шараларын мысалмен қарастырайық. Ең тиімдісін таңдау үшін
су үнемдеудің төрт нұсқасы бар делік:

32
Су үнемдеудің тиімді нұсқаларын таңдау
Көрсеткіштер I II III IV
Суды үнемдеуге
жұмсалатын
тікелей 4,2 5,0 8,5 10,0
шығындар,
тиынм
Жоғары ауданда
суға шеткі 9,5 9,5 9,5 9,5
шығын,
тиынм
Төменгі
ауданда суға 6,0 6,0 6,0 6,0
шеткі шығын,
тиынм

Есептеулер (С + ЕК) келтірілген шығын формуласымен жүргізілген.
Таңдаулы нұсқаулар су үнемдеуге жұмсалатын тікелей шығындарды екі ауданнан
алынатын судың шеткі шығындарымен салыстырып айқындалады. Тасымалдау
кезінде судың ысырабын азайту, су қоймасындағы судың булануын кеміту немесе
суды пайдаланушыларға сусыз технологияны қолдану арқылы суды үнемдеуге қол
жеткізуге болады.
Қарастырылған мысалда жоғары аудан үшін 1-3 нұсқа бойынша су үнемдеу
шығындары тиімді, ал 4-нұсқада тиімсіз. Төменгі аудан үшін 1-2 нұсқалар
тиімді.
Ақаба суды тазарту шығынын неғұрлым көп кездесетін ластаушылар бойынша
анықтау қажет. Сонымен қатар, судың тазалығына қойылатын қатаң талап ел көп
қоныстанған аудандарда, осыған сәйкес шеткі шығын шамасы да, басқа елсіз
мекендерге қарағанда жоғары болады.
Су қорының экономикалық бағасы өндіріс күштерін орналастыруға едәуір
ықпал етеді. Суға шеткі шығын шамасы бойынша алдымен су көп тұтынатын
өндірісті орналастыру ауданы анықталады, ал рента шамасына қарап тиімді су
көзі таңдалады. Мысалы, суды көп керек ететін химия өндірісін орналастыру
керек делік. Ол үшін жеке облыстар су бассейндерінің шеткі шығын шамасын
анықтайды.
33

Талдықорған облысында ол – 12,8 тиын, Павлодарда – 13,6 тиын,
Жезқазғанда – 20 тиын.
Суға жұмсалатын шығынды есептемегенде өнімнің бір өлшеміне жұмсалатын шығын
120 теңге. Өнімнің бір өлшеміне 200 м таза су алынады. Сонда
Талдықорған облысында өнімнің бір өлшеміне жұмсалатын барлық шығын 120 +
(12,8 · 200) = 145,6 теңге.
Павлодар облысында өнімнің өзіндік шығыны 117 теңге болса, суға
жұмсалатын шығынмен қоса есептегенде 117 + (13,6 · 200) = 149,2 теңге,
Жезқазғанда – 110 + (20 · 200) = 150 теңге болды делік. Суға кететін
шығынды есептемегенде, өндірісті Жезқазғанда орналастыру тиімді, ал суға
кететін шығынды есептесек, өндірісті Талдықорғанда орналастыру тиімді.
Ренталық бағалау. Табиғат ресурстарын рентамен бағалаудың басқа
әдістерге қарағанда артықшылығы бары даусыз. Ренталық қағидаға сәйкес
тиімнің екі категориясы ажыратылады: дифференциялдық тиім және ренталық
тиім. Дифференциялдық тиім халық шаруашылығының кез келген саласында пайда
болуы мүмкін. Табиғат пайдалану салаларының өзінде кез келген
дифференциялды тиім рентаға айналмайды. Оны су ресурстарын пайдалануға
байланысты алуға болатын тиімнен байқауға болады. Мұнда, әсіресе, өзен
жүйелерінде көптеген факторларға ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Минералдық шикізат қорын экономикалық бағалау
Табиғатты қорғауға, тиімді пайдалануға ынталандыру
Табиғатты пайдалану экономикасы туралы ақпарат
Табиғатты пайдалану экономикасы дәрістер тізімі
Ресурстар мен жер қойнауын қорғау әрі оңтайлы пайдалану
Бағдарламаны жүзеге асырудан күтілетін нәтиже
Судың радиоактивтік ластануы
«Қазақстан Республикасының экологиялық құқығы» пәнінің оқу-әдістемелік кешені
Орман шаруашылығының экономикалық тиімділігі
Баға және табиғат ресурстарын экономикалық-географиялық тұрғыдан бағалау теориялары
Пәндер