Поли және моноэтностық ортадағы мәдениеттің психологиялық ерекшеліктерін эмпирикалық зерттеу

Біздің еліміздегі этнопсихологиялық мәселелер туралы зерттеулерді екі негізгі бағытта қарастыруға болады. Жұмыстардың бірінші тобын көптеген ұрпақтардың шығармашылық даналығының негізі болатынын халықтың психологиялық тәжірибесін зерттеп құрайды. Осы тәжірибені ғылыми тұрғыда зерттеудегі маңызды қадам ретінде Ш.Уалихановтың, Ж.Аймауытовтың, Т.Тәжібаевтың еңбектерін атауға болады. Бүгінгі таңда осы дәстүрді Қ.Б.Жарықбаев, С.М.Жақыпов, Н.Елікбаева, т.б. болып табылады.
70 жылдардан бастап еліміздің бірталай ғалымдарының профессор Н.Джандельдиннің "Ұлттық психологияның табиғаты" профессор Н.Елікбаевтың "Ұлттық психология" еңбегінде бүгінгі этностық психологияның кейбір теориялық әдіснамалық мәселелері қамтылған. Сонымен қатар аталған ғалымдар көптеген ғылыми конференцияларда этникалық психология тақырыбына байланысты мақалалармен халық көпшілікке ой салуда.
Бүгінгі этнопсихологиядағы міндеттерді айта отырып В.К. Шабельников халықтардың өткен кезеңдегі психикалық турпат өзгерістерін өзгертіп зерттеп қана қоймай болашақ кезеңдегісіне де алдын ала болжау жасау қажет екенін атағаны мәлім. Бұл әрине сананың детерминация механизмдері мен гео био детерминациясын зерттеп білгенде ғана мүмкіндігі бар. Ғалым Қазақстанның айрықша аймақтық-биосфералық жағдайына сәйкестенетін ұлттық дәстүрлер мен текстік өмірдің өзін психологиялық жаңа формаларымен салыстыруда жете түйсінуге тоқталған.
Сондай-ақ бұл бағытта Б.А.Әмірованың этностық жаңсақ танымдарының оқыту процесіне әсер ететіні туралы зерттеулері А.Т.Малаева, Л.К.Көмекбаева ғылыми еңбектерінің маңызы зор.
Зерттеу мақсаты: Поли және моноэтностың ортадағы мәдениеттің психологиялық ерекшеліктерін эмперикалық зерттеу.
        
        Поли және моноэтностық ортадағы мәдениеттің психологиялық ерекшеліктерін
эмпирикалық зерттеу
Біздің еліміздегі этнопсихологиялық мәселелер туралы ... ... ... ... ... Жұмыстардың бірінші тобын көптеген
ұрпақтардың шығармашылық даналығының негізі ... ... ... ... құрайды. Осы тәжірибені ғылыми тұрғыда
зерттеудегі маңызды қадам ретінде Ш.Уалихановтың, ... ... ... ... ... ... осы дәстүрді
Қ.Б.Жарықбаев, С.М.Жақыпов, Н.Елікбаева, т.б. болып табылады.
70 ... ... ... ... ... ... ... психологияның табиғаты" профессор Н.Елікбаевтың
"Ұлттық психология" еңбегінде бүгінгі этностық психологияның ... ... ... ... ... ... ... ғалымдар
көптеген ғылыми конференцияларда этникалық психология тақырыбына байланысты
мақалалармен халық көпшілікке ой ... ... ... айта ... В.К. ... өткен кезеңдегі психикалық турпат өзгерістерін өзгертіп зерттеп
қана қоймай болашақ кезеңдегісіне де ... ала ... ... ... ... ... Бұл ... сананың детерминация механизмдері мен гео био
детерминациясын ... ... ғана ... бар. ... ... аймақтық-биосфералық жағдайына сәйкестенетін ұлттық дәстүрлер ... ... өзін ... жаңа формаларымен салыстыруда жете
түйсінуге тоқталған.
Сондай-ақ бұл ... ... ... ... ... оқыту
процесіне әсер ететіні туралы зерттеулері А.Т.Малаева, Л.К.Көмекбаева
ғылыми ... ... ... ... Поли және моноэтностың ортадағы мәдениеттің психологиялық
ерекшеліктерін эмперикалық зерттеу.
Зерттеу объектісі: Поли және моноэтностық топ ... ... ... ... ... 2007 жылдың ақпан айынан бастап
наурыз айына ... ... ... ... қарсылық реакцияларды көрсеткен жоқ,көмектесемін деген ниетпен
қатысты.Зерттеу алдында зерттелінушілерге жауап бланктері ... ... беру ... ... ... ... қабылдап,орындауға кірісті.Әдіснамаларды толтыру барысы 1сағат 20 минут
уақытты ... ... ... құндылық бағдар тестті
өткізілді,екіншіО.И.Комиссарованың Топтағы ... ... ... өткіздім,үшіншіВ.В.Столин Тұлғаның өз-өзіне қатынасын зерттеу
әдіснамасын жүргіздім.О.И.Комиссарованың әдіснамысында шамалы ... бұл ... оңай ... инструкциясын тез түсініп оңай орындады.Әдістемелер қазақ
тілінде болды.Тілдік ... ... ... ... ... зерттеуге белсенді қатысты және нәтижені білуге
қызығушылықты көрсетті.
Зерттеу ... Поли және ... топ ... ... ... жағдайлары.
Зерттеу әдістемелері: 1. Мәдени құндылық бағдар тесті (Л.Г.Почебут)
2. Топтағы нормалық қалауларды өлшеу
(О.И. Комиссарова)
3. ... ... ... Столин)
Зерттеу әдістемелерінің сипаттамасы мен зерттеу барысы.
О.И. Комиссарованың "Топтағы нормалық қалауларды өлшеу" атты әдістемесіне
сипаттама:
Берілген тест индивидтің ... ... ... зерттеуге арналған.
Тест нормативті қалаулардың екі түрін бөліп көрсетуге мүмкіндік ... ... ... ... ... ... де ... екі типі қалыптасады және олар ... ... ... және ... ... ... ... басқаны қабылдаудағы пайда болатын ... ... ... ... ... реттеу процесін адекватты сипаттауға
мүмкіндік береді.
Нұсқау: "Сіздердің алдарыңызда бірнеше сауалдардан тұратын сұрақнама. Егер
Сіз келіссеңіз "қосу" белгісін қойыңыз; егер ... "алу" ... ... жеке ... "қосу мен алу" бірге жіберіледі, егер Сіз
жауабыңызға сенімді болмасаңыз.
Берілген ... ... ... ... болжауға мүмкіндік
беретін құрал ... ... ... ... ... 1 жыл ... ... жүргізіледі.
2. Топтың біріккен іс-әрекетте тәжірибесі болуы керек.
Сұрақнама парақтары әрбір зерттелушімен жеке түрде толтырылады.
2. Мәдени құндылық бағдар тесті (Л.Г. Почебут)
Біз ... ... ... ... кез ... ... өзінің дамуы
қоршаған ортадағы мәдениеттің ерекшеліктеріне де байланысының барын не
жоқтығын байқау үшін Л.Г. ... ... ... бағдар» әдістемесін
қолдандық.
Ұсынылып отырған әдістеменің басты ... Дж. ... ... ... ... зерттеу кезінде қандай да бір мәдениеттің ... табу өте ... ... қазіргі уақытта адамдардың миграциясы, әрі
құнды болатын жан дүниелерінің өзара ауысуы жүруде. Мәдени құндылық ... бұл ... ... ол ... ... ... ... мен
құрылуының негізгі тенденцияларын зерттеуге арналған.
Этнопсихологиялық зерттеулер көп ... ... ... ... ... Ал, ... көп мағыналы. Ғылыми әдебиеттерде оның 150
ден астам анықтамасы бар. Мәдениет ... ... ... өмір ... оның ... ... ... құлқының нормаларын , сөйлесу
стильдерін және т.б. кіргізеді.
Тест бес сұрақтан тұрады және әрбір сұрақ үш ... ... ... ... ... үш типі жайлы көрініс енгізілген.Бірінші тип
дәстүрлі мәдениет(ДМ) адамдардың өткенге ... ... ... ... ... тәуелді тіршілік иесі ретінде қарастырылады.
Мұнда отбасы қатынастарға, туысқандық ... ... ... ... ... мән ... Осындай мәдениетте адамның ішкі еркіндігіне
тиым салынады. Қауымдастық жағынан оның іс ... ... ... ... қатал бақылау жүргізіледі. Шешім қабылдау ұжыммен өтіп, ал
шешімнің нәтижесі жасы үлкендерге байланысты. Адамның іс-әрекеті тәртіпке
сай ... ... ... жету мен оны ... әдетте бірнеше уақыт
өткеннен соң жүзеге асады.
Екінші тип - ... ... ... (ҚЗМ) адамдардың қазіргі, заманға сай
оқиғаларға бағытымен ... ... ... ... оны сақтап,
экологиялық сұрақтарға қызығушылық танытады.
Адам тәні қарама-қайшылықты көрініс деп түсініледі. Осы ... ... ... ... ... дамуында, өзіндік
жетілдіру мен өзіндік өсуге шоғырланған. Адамдар арасындағы қатынас әдетте
формальді, олардың әлеуметтік жүйедегі рөлі және ... ... ... ... баяу қалыптасып және ... және ... ... ... ... ... ... әдептік нормалар мен ережелер арқылы реттеуге тырысады. Тұлғааралық
қатынастарда адамдар әдетте ұстамды, әлеуметтік ... және ... ... ... Жекеше шешімді қабылдау өзара қажеттіліктер,
қызығушылықтар және топпен, ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекет жетістіктерінің нәтижесіне адам көбінесе қаржылы
тұрғыда емес, ... ... ... ... тип динамикалық дамып жатқан мәдениет (ДДМ), ... ... тез ... ... ... бағытталған. Адамдар аз уақыттағы
жоспарларды құрып, оларды серпінді түрде жүзеге асырғысы ... ... ... үшін “уақыт-ақша”. Табиғат- жұмбақ емес. Өмір тез ... ... ... ... ... ... бағынуы керек деген ой
басым деп ойлау бар. Оның барлық сырлары ... оның даму ... және ... ... ... басты міндеті табиғаттты басқару
болса, адам ... ... ... ... ... ... тәуелсіздік пен ерекшелік алға қойылған
мақсаты. Шешім ... ... өз ... ... ... Жекеше
қызығушылықтармен және құндылықтардың маңыздылығы ... ... ... ... ... ... ... рөлдік қарым- қатынастың
теңдігіне бағытталған. Әлеуметтік ... ... ... ... ... бірдей мүмкіндіктерді ұсыну болып ... ... ... ... емес айып салу және ... ... ... Осы мәдениеттегі адамдардың назары іске, тапсырмаға,
жұмысқа негізделген. Адам үнемі саналы ... өзін ... ... ... құрбандыққа шалады. Сынаушылардың жауабын өңдеген кезде берілген
үш типтің динамикасын көруге болады.
Әсіресе «Мен-концепцияның» - «Мен–бейненің» когнитивті компоненті- адамның
өзі ... ... ... ... «Мен–бейнеге» адамның өзінің
мүмкіндіктері, қоршағандармен қатынасы, ... ... ... ... т.с.с ... ... Атап өтетін
жағдайлар өте көп, өйткені ... бір ... ... ... ... ... ... өзін біріктіруге, ал басқа жағынан
- өзін олардан ажырата алып, өзін ерекше, қайталанбас тұлға ретінде сезіну.
Сондықтан «Мен-концепция» ... ... екі ... ... а) ... ... ... адамдармен қосылуын
қамтамасыз етеді және б) ... оның ... ... ... және ... ... ерекшелік сезімдеріне
негіз салушы.
Зерттелушілерге төмендегідей нұсқау беріледі: "Әрбір тараудан Сіздің
мәдениетіңіздің ... ... ... белгілеңіз. Сонымен қатар,
Сіздің отбасыңыз, ... және ... ... неге үйреткенін еске
түсіріңіз. Сізге бір өтініш-жауап беру ... егер жаңа ... ... ... ... ... болса, онда ол көзқарасыңызды
қолданбаңыз".
1. ... ... ... ... ... маңызды фактор ретінде
адамдар мынаны санайды:
а) өткенді
б) қазіргіні
в) болашақты
2. Біздің мәдениетімізде адамдар өздері туралы былай ойлайды:
а) табиғат күштерінің құрбандары
б) ... ... ... ... табиғат күштерін басқаратындар
3. Егер менің мәдениетімдегі адамдарды басқармаса, онда олар мынаны
істейді:
А) жаман қылықтарды
Б) жаман мен ... ... ... ... Менің мәдениетімдегі адамдар өздерінің қарым-қатынастарында ең негізгі
ретінде:
А) тұқым және шыққан тегі
Б) үлкен жанұя
В) тұлғаның ... мен ... ... ... ... былай санайды:
А) тіршілік ету өз өзімен өмір сүруге жеткілікті
Б) тұлғаның ... мен өсуі ... ең ... мақсат болып табылады
В) тәжірибелік іс әрекет пен ерекшелікке жету ең жақсы мақсат.
В.В. Столиннің «Тұлғаның өзіндік қатынасын зерттеу» сұрақнамасы
Моно және ... ... ... өз ... қатынасын анықтау
мақсатында біз В.В. Столинннің «Тұлғаның өзіндік қатынасын ... ... ... үшін тоғыз өлшем алынған. Олар өзіндік қатынасты өзіндік
«Менге» сезім ретінде сипаттайды.
1)«Меннің» саналығы
2)Өз өзін ... және ... ... ... және «Меннің» реттілігі
4)Басқалардың үміттері
5)Шартсыз өзіндік қабылдау
6)Өз тұлғасының құндылығын уайымдау
7)Өзіндік «Менмен» байланыс сезімі
8)Өзіндік түсінбеушілік, «Меннің» даулығын сезіну
9)Өзіндік айыптау сезімі
Осы тоғыз ... ... ... ... ... ... ... 11 пунктен тұрады. Шкаланың ... ... ... түсінелітінінің көрсеткіші. Жоғары мағыналар
жабық және өзі жайлы мәліметті құпияда сақтау.
Шкала 2- өз- ... ... 14 ... ... ... жоғары
көрсеткіштері өз - өзіне ... ... ... көрсеткіштер
өзіндік қанағатсыздықты көрсетеді.
Шкала 3-Өзіндік басқару -12 пунктен тұрады. ... көзі ... ... ... ... адам ... «Менін» анық сезінетінін көрсетеді.
Төменгі көрсеткіштер адамның өзіндік «Мені» уақытша ... ... ... 4- өз - өзіне қатынастың ... ... ... Жоғары
көрсеткіштер субьектке оның тұлғасының басқалар алдындағы дәрежесінің
жоғары екендігін көрсетеді. ... ... кері ... күту
үмітімен байланысты.
Шкала 5 - өзіндік құндылық-14 пунктен тұрады.Жоғары көрсеткіштер ... ... ... ... өзіндік «Меннің» бағасын көрсетеді.
Төменгі көрсеткіштер өзінің рухани «Менін» дұрыс ... ... 6- ... ... ... ... ... полюс өзіне достық
қатынасты көрсетсе, төменгі полюс өзіндік ... ... ... 7 - ... ... пунктен тұрады. Жоғары көрсеткіштер Мен-
концепцияның ригидтілігін білдірсе, төмен көрсеткіштер кері тенденцияларды
айқындайды: ... ... ... ... идеальді көрініске
ұқсастыққа ұмтылыс.
Шкала 8-ішкі даулық -15 пунктен тұрады. Жоғары ... ... ... ... ... ... ... жоққа шығаруға
тырысу, жабық болу.
Шкала 9- өзін-өзі кінәләу -10 ... ... ... ... көрсетеді. Шкала жағымды жақтардың жоқтығының себепшісі
болып ... 110 ... ... ... ... және ... бланкі беріледі. Әдістеме екі жауаптан тұрады: “келісемін”,
“келіспеймін”, олар ... ... ... ... ... мағыналар арнайы трафареттің ... ... қою ... ... шикі ... ... кестемен стандартты бағаларға
-“қабырғаларға” көшіріледі.
Зерттелушінің ... ... ... ... ...... ... өзіне немесе өз тұлғасының, ... ... т.с.с ... ... және ... сыйлауда, өзіндік намыс
сезімінде, өзіндік бағада және қызығушылықтар деңгейінде көрінеді.
Екінші компоненттің негізін өзіндік сыйлау ... ... ... ... ... Өзіндік сыйлау – бұл өз күші мен мүмкіндіктеріне
сенім. Ол қандай да бір ... ... емес және тек ... ... ... адамның өз - өзіне жалпы қатынасын көрсетеді. Өзіндік ... ... ... ... маххабат. «Өзіндік баға» ұғымына, атаудың
өзінен ... ... ... ... дәл ... ... ... Өзіндік бағалау – адамның өзін жалпы (жалпы өзіндік баға) және өз
тұлғасының жеке ... ... ... ... қатынастарын
бағалауы. Өзіндік бағалау тұрақты бола алады, яғни ... ... ... бойы ... отыратын және тұрақсыз.
Даму үшін тұрақты және тұрақсыз ... ... ... ... ... ... ... шарттарының өзгеруінде тұрақты өзіндік бағаның
сақталып отыруы, ... және ... ... ... ... ... кедергі келтіреді. Өзіндік бағаның ... ... ... толқуларды тудырады- өзі жайлы көріністің ең
биігінен ең ... ... ... ... ... осы ... байланысты. Халықтар мен
мемлекеттер ... ... үшін саны жоқ ... ... ... мен және өз қарсыластарының ... ... ... ... ... ... ... баға қажеттіліктер деңгейімен, яғни адам өз алдына қоятын
мақсаттардың ... ... ... ... ; ол оның қай
жетістіктерді ... деп, ал ... ... ... ... Нақты іс-әрекетте өзіндік баға және ... ... ... алады. Сондықтан нақты іс-әрекетке қатысты өзіндік баға
және қажеттіліктер деңгейі ...... ... және ... деп айтуға
болады.
Осы жағдайларда өзіндік бағаның адекваттылығы жайлы айтуға болады. ... егер ол ... ... ... да бір ... ... ... келетін болса, адекватты болып табылады. Адеватты емес
өзіндік ... ... ... ... ... ... ... емес өзіндік баға көтермелі( субьект өзінің актуалды
мүмкіндіктерін ... ... ... және ... (ол оларды
төмендеткен кезде). Сонымен қатар адекватты емес көтеріңкі және адекватты
емес ... ... ... ... ... және ... да бір іс-әрекеттің
сәттілігінің күшті тежеткіші болып табылады.
Егер адам(этнофор) ... ... ... ... және өз алдына аса
жоғары, мақсаттың ... ... сай емес ... ... ... сәттілікпен сәтсіздікке соқтығады. Мұндай уайымдар өте ауыр және
олардан қашу үшін, ол өзіннің өзіндік ... ... ... ... ... ең алдымен өз-өзіне бұл басқа адамдардың ... ... ... ... деп, ... ... ... ету
керек; ерекше күрделі жағдайларда ол өзіндік сәтсіздікті ... ... ... бұл өзі үшін ерекше қорғаныс механизмдерінің
әсерінен санадан тыс жүреді. Өз өзін ... ... ... тез ... ... ... ... даму зонасы жоғалады.
Бірақ мынаны түсіну маңызды, жоғары немесе төмен өзіндік баға ... ... да бір ... ... ... тек нақты қандай
да бір іс- әрекетке қатысты айтуға болады.
Тұлғаның дамуы үшін оптималды ... ... ... ... өзіндік
бағаның жоғары деңгейі табылады. Өзіндік сыйласым деңгейі жоғары ... ... бар, ... ... өзін ... ... ... өзіндік мүмкіндіктері мен талпыныстарын жүзеге асыру арқылы
нақтылайтын адам.
Керісінше, өзіндік сыйласымныі ... ... ... ... өзіндік махаббаттың ауырлығымен, өзін басқалар арғылы нақтылауға
талпыныспен сипатталады. ... ... ... ... бар ... ... ... түкке тұрғысыз қалжыңын ауыр ... ... ... одан да тіке ... Олар ... тұрмайтын өкпеге,
тайталасқа бейім болады. Олар үшін басқа ... ... ... ... ... ... ... жүргізгеннен кейін, алған мәліметтердің нәтижесін кестеге
орналастырдық.
Зерттеу мәліметтерінің сандық және ... ... Л.Г. ... ... құндылық бағдар" атты әдістемесінің негізіне
мәдениеттің үш типі жайлы көрініс енгізілген .
1- тип дәстүрлі ... ... тип ... заман мәдениеті (ҚЗМ)
3- тип динамикалық дамып жатқан мәдениет (ДДМ)
1-кесте Моноэтностық және полиэтностық топтағы қазақ студенттерінің ... ... ... ... Р/с ... ... |Полиэтностық |
| | ... ... ... қазақтар |
|1 |Дәстүрлі мәдениет (ДМ) |75 % |55 % |
|2 ... ... ... (ҚЗМ) |62 % |60 % |
|3 ... ... ... |55 % |57 % |
| ... (ДДМ) | | ... біз ... ... моно және полиэтностық ортадағы
мәдени құндылық бағдардың ерекшелігінің ... ... ... мынадай қорытындылар шығып отыр. Дәстүрлі мәдениетке қазақ
ұлты 75 % балл берсе, ал полиэтностық ортадағы топтар 55 % балл ... ... тез ... өмір салты мен дәстүрлерді де өзгеріске
ұшыратуда. Аса көрнекті ... ... ... қазақ қауымының
арасында шетел мәдениетіне ... ... ... ... ... осы
әсердің полиэтностық топтарға емес, ... ... ... әсер ... ... отырмыз. Келесі типтің нәтижесіне тоқталып болсақ жоғарыда
айтылып ... ... ... ... ... ... жағынан "Қазіргі
заман мәдениеті" қазақтар арасында үлкен орынды алып отыр, ал полиэтностық
топ өкілдеріне керісінше төмен. Мұндай динамиканы ... ... ... Сандық құрамы аз халықтар өз этносының ерекшелігін ... ... ... ... ... ... жүреді Сондықтан
да Қазақстандағы полиэтностық топ өкілдерінің көрсеткіші осындай ... отыр . ... ... ... ... аса ... ... динамикалық дамып жатқан мәдениет әсері әлі толық біздің елімізге
толық ене қойған жоқ. Оның ... ... ... сезілуі мүмкін. Өйткені
бұл тип шетел халқының өмір салтына жақын келеді.
Біздің мемлекетіміз ... даму ... әлі жете ... жоқ. Сондықтан
оның белсенділігі де төмен. Осындай ауытқу кезеңдерінде тұлғаның ... ... де ... ... ... ... ... сұрақ туындайды.
Зерттеу нәтижелерінің көрнекілігін қамтамасыз ету мақсатында ... ... ... ... ... ... ... топтағы нормалық қалауларды анықтау үшін
О.И.Комиссарованың "Топтағы ... ... ... атты ... ... тест индивидтің әртүрлі нормалардың қалауын ... Тест ... ... екі ... ... ... мүмкіндік
береді. Бөлінген нормативті қалаулардың негізінде топтағы индивидтерде
нормативті үміттердің екі типі ... және олар ... ... ... және функционалды. Нормативті
үміттерді білу зерттеушіге басқаны қабылдаудағы пайда болатын ... және ... ... әлеуметтік реттеу процесін
адекватты сипаттауға мүмкіндік ... 2 Моно және ... ... ... ... ... ... көрсеткіштері.
|№ Р/Р |Нормативті қалаулар ... ... |
| | ... ... ... |
|1 ... қалаулар сферасы |47,3 % |53 % |
|2 ... ... |45,4 % |42,3 % |
|3 ... ... |19,2 % |18,5 % ... екі топ ... ... ... ... ... іскерлі қалаулар сферасын алып қарайтын болсақ ... ... саны көп яғни ол ... ... қорытындыға әкеліп отыр.
Жаңа мемлекет ерекше заман талаптарын қойған кезде ... ... ... ... байқап отырғандай тілімізбен бірге қазіргі кезде
мәденетіміз, дініміз маңызды орын алып жатыр. Осы процестер қазақ ұлтының
жалпы ... де ... ... ... ... ... ... қарқынды топтан қалмай келеді бірақ ... ... ... ... ... жағы төмен болып отыр. Ал ... ... ... белсенділік полиэтностық ортада басым.
Оның себебі ... ... ... ... ... Моноэтностық және полиэтностық топтағы қазақ студенттерінің өзіндік
қатынастарының салыстырмалы көрсеткіштері
|№ Р/Р ... ... ... ... |
| | ... |қазақтар көрсеткіштер |
|1 |Ашық |49 % |48,6 % |
|2 ... ... |45,4 % |46,8 % |
|3 ... ... |51,2 % |57,8 % |
|4 ... ... |52,4 % |53,7 % |
|5 ... баға |53 % |47 % |
|6 ... қабылдау |55,3 % |54,9 % |
|7 ... ... |44,4 % |45,2 % |
|8 ... |35,3 % |39,3 % |
|9 ... кінәлау |30,7 % |33,8 % ... ... ... ... ... ... түсінілетінінің
көрсеткіші. Жоғары мағыналар жабық және өзі жайлы мәліметті құпияда сақтау.
Алынған мәліметтерде ... ... ... бірақ ерекшелікті көруге
болады. Қазақ ұлты өкілдері полиэтностық топ өкілдеріне қарағанда жоғары
көрсеткіштерді бейнелеп отыр. Осы мәліметтер ... ұлт ... ... ... ... ... ... Полиэтностық топта
айырма көп емес. Өзіне сенімді өзіндік басқару атты екі шкалада пайыздық
нәтижеден ... ... ... ... ... Яғни жоғарыда
ескеріп кеткеніміздей аз санды халықтарда алға ұмтылу ... ... ... Сол ... осы ... пайыздық жағынан көп болып
отыр.
"Меннің" айнасы берілген шкалада да ... топ ... ... ... бағаны анықтайтын шкалаға келетін болсақ осы жерде айырма қазақ ұлт
өкілдерінің басымшылығымен ... Оның ... ... ұлты ... ... өмір ... ... да болуы мүмкін.
Көрсеткіштердің айқындылығын қамтамасыз ету ... ... ... ... және ... ... мәдениет типтерінің ерекшеліктерін айқындау
мақсатында жүргізілген эмпирикалық зерттеу мәліметтерін сандық ... ... ... ... үшін ... Q ... Q критерийі жалпы психологиялық зерттеулердің мәліметтерін
статистикалық өңдеуде екі таңдау арасындағы қандай да бір сандық ... ... ... ... ... үшін ... Бұл екі
таңдау тобы арасындағы қандайда бір белгі бойынша айырмашылықты тез ... ... ... ... ... ... ең қарапайым
түрі болып саналады.
Бұл үшін алдымен зерттеу болжамын қалыптастырамыз:
Н0 –Поли және моно этностық ортадағы студенттердің мәдениет типтерін
таңдау мәліметтерінің арасында ... ... – Поли және моно ... ортадағы студенттердің мәдениет
типтерін таңдау мәліметтерінің арасында ... ... ... ... ... үшін поли және моноэтностық ортадағы
студенттердің мәдениет типтерінің ... ... ... ... ... құндылық бағдар" әдістемесі бойынша
топтардың 3-түрлі мәдениет типі ... ... ... ... ... ... сенімділігін
тексереміз /7-6 кестелер/.
4 кесте- Поли және моноэтностық топ зерттелушілерінің дәстүрлі мәдениет
шкаласы бойынша ... ... ... топ ... |№ |Моноэтностық топ ... |
|1 |10 |1 |10 |
|2 |10 |2 |10 |
|3 | | | |
|4 |10 S1 | | |
| |10 | | |
|5 |9 |3 |9 |
|6 |9 |4 |9 |
|7 |9 |5 |9 |
|8 |9 | | |
|9 |9 | | ... |9 | | ... |9 | | ... |8 |6 |8 ... |8 |7 |8 ... |8 |8 |8 ... |8 |9 |8 ... |8 |10 |7 ... |7 |11 |7 ... |7 |12 |7 ... |7 |13 |7 ... |7 |14 |7 ... |7 |15 |6 ... |7 |16 |6 ... |7 |17 |6 ... |6 |18 |6 ... |6 |19 |6 |
| | |20 |5 |
| | |21 |5 |
| | |22 |5 |
| | |23 |5 S2 |
| | |24 |5 |
| | |25 |5 ... Q ... ... ... формуласын есептейміз.
Q эмп=S1+S2=4+6=10
ә) Q критериннің критикалық мәнін анықтаймыз (кесте бойынша)
Q кр 7/ ... Q эмп = Q ... ... Но-теріске шығарылып Н, қабылданады
Жауап: Зерттелуші топтардың дәстүрлі мәдениет шкаласы мәліметтері арасында
маңызды айырмашылық бар және ол ... ... ... ... (Р. ... ... Поли және моноэтностық топ ... ... ... шкаласы бойынша айырмашылықтарын анықтау.
|№ |Полиэтностық топ көрсеткіштері|№ |Моноэтностық топ ... |
|1 |7 |1 |7 |
|2 |7 |2 |7 |
|3 |7 | | |
|4 |S1 | | |
|5 |7 | | |
|6 |7 | | |
| |7 | | |
|7 |6 |3 |6 |
|8 |6 |4 |6 |
|9 |6 |5 |6 ... |6 |6 |6 ... |6 |7 |6 ... |6 |8 |6 ... |6 | | ... |6 | | ... |6 | | ... |6 |9 |5 ... |6 |10 |5 ... |5 |11 |5 ... |5 |12 |5 ... |5 |13 |5 ... |5 |14 |5 ... |5 |15 |5 ... |5 |16 |5 ... |5 |17 |5 ... |5 |18 |5 |
| | |19 |4 |
| | |20 |4 |
| | |21 |4 |
| | |22 |4 S2 |
| | |23 |4 |
| | |24 |4 |
| | |25 |4 ... Q ... эмперикалық мәнiн анықтаймыз
Q эмп = S1+S2 = 6+7=13
ә) Таблица бойынша Q ... ... ... 7/Р ≤ 0,05 Qэмп ≥ Qкр (Р ≤ ...... Но ... ... Н1 қабылданады.
Жауап: "Қазіргі заман мәдениет" шкаласы ... ... ... ... айырмашылақ бар және ол статистикалық мәнділік деңгейіне
жетеді. (Р ≤ 001 )
6 кесте. Поли және ... топ ... ... дамудағы
мәдениет" шкаласы бойынша айырмашылықтарын анықтау
|№ |Полиэтностық топ |№ ... топ ... |
| ... | | |
|1 |10 | | |
|2 |10 | | |
|3 |10 | | |
|4 |10 S1 | | |
|5 |10 | | |
|6 |9 |1 |9 |
|7 |9 |2 |9 |
|8 |9 |3 |9 |
|9 |9 | | ... |9 | | ... |9 | | ... |9 | | ... |9 | | ... |9 | | ... |8 |4 |8 ... |8 |5 |8 ... |8 | | ... |8 | | ... |8 |6 |7 ... |7 |7 |7 ... |7 |8 |7 ... |7 |9 |7 ... |7 |10 |7 ... |6 |11 |7 ... |6 |12 |6 |
| | |13 |6 |
| | |14 |6 |
| | |15 |6 |
| | |16 |6 |
| | |17 |6 |
| | |18 |6 |
| | |19 |5 |
| | |20 |5 |
| | |21 |5 |
| | |22 |5 |
| | |23 |5 |
| | |24 |5 S2 |
| | |25 |5 ... Q ... эмперикалық мәнiн есептейміз
Q эмп =S1 + S2 =5+7 =12
ә) Таблица бойынша Q ... ... ... кр 7 ≤ 0,05 Q эмп ≥ Qкр (Р ≤ ... / Р ≤ ... Но ... шығарылып Н1 қабылданады.
Жауап: Динамикалық дамудағы мәдениет ... ... ... арасында маңызды айырмашылық бар және ол статистикалық мәнділік
деңгейіне ... (Р ≤ о,о1 ... ... ... және ... ... ... өмір сүріп отырған адамның
ұлттық сипатта дамуына қоғамдық өмірдегі өзгерістер әсер ... ... ... ... өшіп ... ... ... демографиялық және басқа да процестер елiмiзде өмiр сүрiп жатқан
барлық халықтардың ... сана ... ... ... бiр ... және ... ... сана сезiмiнiң деңгейi көп ұлтты
қоғамның әлеуметтiк психологиялық және атмосферасын ... бiр ... ... сана сезiмдердiң құрылымы, этникалық эдентификация өз
"Менiң" бастан кешiруi, әсерленуi өзiндiк қатынасты ... ... ... тiлге, халық творчествасына, ... ... ... психологиялық орнықтылық сияқты белгiлермен анықталады.
Этно факторлардың ... өсуi ... сана ... ... ... ... қасиеттердiң және интеграцияланған индивидуалдықтың
дамуының жүйелi орындайды әрi реттейдi.
Полиэтникалық ... ... ... мәселесi де мәндi. Басқа
этникалық мәдениеттердi қабылдау, ... үшiн ең ... ... ... силау оның позитивтi құндыц екенiн ұғыну оған идеген сенiмдiлiк
басқа мәдениетпен жиi байланысқа түсу мiне ... ... ... ... ... ... ... адам творчествасының өнiмi.
Мәдениет жеке ... ... ... ... ... ... ... дамиды. Мiнез-құлықтағы өзгерiс мiндеттi түрдегi
мәдениеттегi өзгерiстi бiлдiредi. ... ... ... ... олардың
өзара рефлексиясымен өзара бейнелеулерi үшiн жағымды ... ... ... ... ... ... ... мәдени
құндылықтары потенциясы байқалады. Ол медиатор белгiлi сөз символ, ... ... ... олар ... халықтың тiршiлiк әрекетiнiң
дамуымен ұйымдастыру ... ... бiлiм ... ... ... бейнелейтiн мәнге айналады. Солар арқылы ғана табиғи психикалық
формалар идеалды адам қабiлетiне ... ... ... өз
мәдениетiн меңгередi: мiнез-құлық мәдениетi, ойлау ... ... ... ... ... ... идеаклды мәдени формасы
бола бастайды. Бұл формалардың маңыздылығы поли және моноэтностық ... ... ... психологиялық маңызын
анықтайды.
Жалпы ... ... ... сандық және сапалық ... ... ... сай іріктелініп алынған
әдістемелерді жүргізу мен ... ... ... статистикалық
сенімділігін тексеру нәтижесінде болжам толығымен дәлелденіп, ... өз ... ... деп айтуға толық негіз болады.
ҚОСЫМША
О.И. Комиссарованың "Топтағы нормалық қалауларды өлшеу" атты әдістемесі
1. Ең үлкен қанағатты адамдар өз жұмыстарының жоғары ... ... ... ... ... бар ... ғана ... Барлық спортсмендер атаққа ұмтылады
4. Рационалды адамдар үнемі сөйлесудің кемшілігінен зардап шегеді
5. Мен өзімді арам ойы жоқ адам деп ... Ең ... ... деп мен өз ... білетін адамдарды есептеймін
7. Әрбір адам қоршағандардың ашуын келтірмейтіндей өздерін ұстау ... ... ... оның ... ... қарауына
байланысты
9. Адам қарым қатынасын ешқандай іс орнын толтыра алмайды
10. Кейде өсек айтқан маған қанағат әкеледі
11. Басқаларға ұнау үшін өз ... ... ... ... ... ... ... тек іскер қатынас болуы керек
13. Адамға ең қорқыныштысы жалғыздық сезімі
14. Балалық шағымда мен мақтағанды жақсы көретінмін
15. ... ... ... ... өз өзін ... ... ретінде
қолданады
16. Өзін түсінетіндерді адам ең жақсы достары деп санайды
17. Мектептің негізгі рөлі оқушыларды дұрыс мамандық ... ... ... ... ... ... жұмыс істеген кезде адам ерекше күштің пайда
болғанын сезінеді
19. Мен өзім жақсы ... ... ғана ... Мен ... арқылы тек іс жайлы сөз жүргізгім келеді
21. Істің қызығушылығы үшін қызметкерлер жайлы ұмытып ... ... ... ... ... ... ... нәтижеме жаман әсер етеді.
23. Бос уақытты достармен қарым- қатынасқа ... ... Мен ... ... ... қоюға тырысамын.
25. Жақсы басшы ең алдымен өз саласында жақсы маман.
26. Көп ... үшін ... ... жаңа ... ... тағы ... Мен атақты адамдардың өмірі жайлы кітаптарды қалаймын.
28. Жұмыстағы әріптестер достық қарым- қатынаста болулары керек.
29. Өздерінің сезімдерін ұстай алмайтын ... ... ... ... ... Мектеп ең алдымен оқушыларда ең жақсы адамдық қасиеттерді тәрбиелеу
керек.
31. Менің жақсы достарым көп ... ... Мен ... ... ісіме байланысты жоқ заттар жайлы сөйлесемін.
33. Талпыныстары ... ... , ... ... ... ... ... қарым- қатынастың нашарлауы жұмысшылардың іс әрекетіне ықпалын
тигізеді.
35. Менің ойымша іс үшін ... ... ... ... ... Таныс емес ортада мені ашық адамдар тартады.
37. Жақсы басшы ең ... ... ... түсінушілік атмосферасын
қалыптастырады.
38. Бос уақытты өзіндік оқыту мен сүйікті іске жұмсау керек.
39. Студенттің жетістіктері ... ЖОО да ... ... , ... ... Мен ашық, тура адамдарды дөрекі деп есептеймін.
41. Бірдей ... ... ... мен ... ... , оған ... ... едім.
42. Ең жақсы қанағат сезімді адам жақын достарының арасында алады.
43. Адамдар қарым- қатынастарын анықтау үшін өте көп ... ... Мен ... ... ... ... ... ойлаймын.
45. Мұғалімнің басты міндеті оқушылар арасында жақсы түсінушілікті орнату.
46. Өмірде адам тек өз-өзіне ғана ... ... Өз ... мойындау маған қиынға түседі.
48. Сүйікті ісіне өмірлерін арнаған адамдар таңдандырады.
49. Компанияның жаны болу адам үшін ... ... ... ... көңілімді қалдыру үнемі қиын.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Поли және моноэтностық топтарға арналған әдебиеттерді талдау49 бет
"мектеп басшысының жеке тұлға ретіндегі ролі"7 бет
Бастауыш мектептегі оқу-тәрбие жұмысында таным процесін дамыту44 бет
Басқару ғылымының пәні мен әдістері35 бет
Бензол молекуласының электрондық құрылысын МПДП әдісімен есептеу22 бет
Ботаникалық ресурстану ғылымы және оның ғылымдар жүйесіндегі орны6 бет
Геометрия сабағында ақпараттық технологияларды пайдалану48 бет
Герберт Спенсер9 бет
Гидрологиялық және су шаруашылық есептеулер36 бет
Дін әлеуметтануы7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь