Архитектура мен өнер

Монғолдар салған ойранға қарамастан, Онтүстік Қазақстан мен Жетісудың қалалық мәдениеті дамуының дәстүрлі бағыты жойылған жоқ. XIII—XV ғасырлар мәдениетінде пайда болған өзгерістер оның алдындағы кезең мәдениетінің даму серпінінде үзіліс болғанын көрсетпейді. Мұндай құбылыс монғолдар жаулап алған, дамыған қалалары бар басқа аумақтарға да тән болатын. Г. А. Федоров-Давыдов төменгі Еділ бойының алтын ордалық қалалары мен Қырымның, Хорезмнің, Еділ Бұлғариясының Алтын Орда өктемдігіне түскен қалаларының синкретикалық мәдениеті арасындағы айырманы өте дұрыс атап өткен. «Төменгі Еділ бойынан айырмашылығы, — деп санайды ол, — оларда ежелгі отырықшы және қала дәстүрі орын алды, қалалар мәдени жағынан да, әлеуметтік жағынан да, аумақтық жағынан да монғолдарға дейінгі қалалардың жалғасы болды». Қазақстанның оңтүстігінде бұл барлық жерден: сәулет өнерінен де, іргелі және қолданбалы өнерден де байқалады.
XIV—XV ғасырлардың сәулет өнері жоғары деңгейге жетеді, зерттеушілер оны дүниежүзілік сәулет өнерінің ең жарқын құбылыстарының бірі деп атайды. Сәулет өнерінің жетекші шеберлері ұрпақтар тәжірибесін таратушылар әрі жеткізушілер болды, бірақ ешқашан да осы тәжірибенің ғана шеңберімен шектеліп қалмай, оны тұңғыш жаңалықтар табу арқылы байытып отырды. XIV ғасырдың аяғы — XV ғасырдың басында Ахмет Йассауидің кесенесі салынды. Ахмет Йассауи кешені аумағы 46,5x65,5 м болатын порталды-күмбезді үлкен ғимарат болып табылады. Үйдің аралық ені 50 м үлкен порталы мен аралығы 18,2 болатын арқалары бар. Үйдің еденінен орталық залдағы күмбезінің ең биік жеріне дейінгі биіктігі 37,5 метрге тең. Күмбездің өз диаметрі 18,2 м.
Кесененің ішіне әдетте екі қатарлы оюлармен жөне сүйектен ойылған ернектермен безендірілген аспалы есігі бар басты орталық есік арқылы кіретін болған. Табалдырықтан аттаған бойда, келуші кешеннің ең үлкен, орталық бөлмесіне кіреді, оның көлемі 18,5x18,5 м. Кіреберістегі және қарсы қабырғадағы терең екі қуыс залды крест сияқты етіп көрсетеді. Күмбез ішкі жағынан сталактиттермен қапталған, оларда оюлы өрнектердің іздері сақталған. Залдың ортасында адамның бойындай үлкен қола қазан тұр, сондықтан зал қазандық деп аталады. Онда қазанды құйған шебердің есімін - тавриздік Сәруар аддиннің баласы
        
        АРХИТЕКТУРА МЕН ӨНЕР
Монғолдар салған ойранға қарамастан, Онтүстік Қазақстан мен Жетісудың
қалалық мәдениеті дамуының дәстүрлі бағыты жойылған жоқ. ... ... ... ... ... оның ... кезең мәдениетінің даму
серпінінде үзіліс болғанын көрсетпейді. Мұндай құбылыс монғолдар ... ... ... бар ... ... да тән ... Г. А. Федоров-
Давыдов төменгі Еділ бойының алтын ... ... мен ... Еділ ... ... Орда өктемдігіне түскен қалаларының
синкретикалық мәдениеті ... ... өте ... атап ... ... ... ... — деп санайды ол, — оларда ежелгі ... ... ... орын алды, қалалар мәдени жағынан да, әлеуметтік жағынан ... ... да ... ... қалалардың жалғасы болды».
Қазақстанның ... бұл ... ... ... ... де, іргелі
және қолданбалы өнерден де байқалады.
XIV—XV ғасырлардың сәулет өнері жоғары деңгейге жетеді, зерттеушілер оны
дүниежүзілік сәулет өнерінің ең ... ... бірі деп ... ... жетекші шеберлері ұрпақтар ... ... ... ... ... ешқашан да осы тәжірибенің ғана шеңберімен
шектеліп қалмай, оны тұңғыш ... табу ... ... отырды. XIV
ғасырдың аяғы — XV ғасырдың басында Ахмет ... ... ... ... ... аумағы 46,5x65,5 м болатын порталды-күмбезді үлкен
ғимарат болып табылады. Үйдің аралық ені 50 м ... ... мен ... ... ... бар. Үйдің еденінен орталық залдағы күмбезінің ең
биік ... ... ... 37,5 метрге тең. Күмбездің өз диаметрі 18,2 м.
Кесененің ішіне әдетте екі ... ... жөне ... ойылған
ернектермен безендірілген аспалы есігі бар басты ... есік ... ... ... ... бойда, келуші кешеннің ең үлкен,
орталық бөлмесіне кіреді, оның көлемі 18,5x18,5 м. Кіреберістегі және ... ... екі қуыс ... ... ... етіп ... Күмбез ішкі
жағынан сталактиттермен қапталған, оларда оюлы ... ... ... ... ... ... үлкен қола қазан тұр,
сондықтан зал қазандық деп аталады. Онда қазанды құйған ... ... ... ... ... ... Абд ... есімін және құйылған уақыты
1399 ... 25 ... ... сақтап қалған бедерлі жазу бар.
Орталық залдың айналасына түрлі мақсаттағы 35 жай жасалған. ... ... бар, ... ... онда ... орналасқан, кіші
Ақсарай, оның еденінде қабір үстіне қойылған алты ... тас, ... ... ... ... ... қабірі үстіне қойылған тақта
тас жатыр. Қабірлер үлкен Ақсарайда да бар. Кешеннің батыс ... ... үйі ... оған Жолбарыс хан дәлізі арқылы барған, Жолбарыс
ханның бейіті де сол ... түр. ... ... ... ... ... ... бөлінген. Қабірдің үстіне ашық-жасыл түсті яшманың жылтыр
тақта тасынан құлпытас қойылған. Кесененің сырты құйма ... ... ... олар ... ... және ... өрнек
құрайды. Солтүстік порталдың қаптамасы ғажайып ... ... ... ұлы әмір ... ... есепті басшылыққа алды, — деп жазды Ахмет
Йассауи ... ... бірі М. Е. ...... ... ... бөлу арқылы олардың сезіміне дем ... ... ... ... рухани бірлігін атап көрсету, әсершіл номадқа ой-
өрісінің алыптығымен әсер ету, ал оның ... ... ... күш-
қуатын көрсетіп беру—XIV ғасырдың аяғында мемлекеттің шет аймағында орта
азиялық сәулет өнерінің таңғажайып ескерткішін ... ... ... мақсаттар міне осылар еді».
Темірдің ресми тарихы - «Жеңістер кітабында» үйдің салынуы ... ... ... ... ... Сол жылы ... ... ханы
Қызыр-Қожа ханның қызы—Тәуекел-ханымға үйленген еді. Зайыбын күткен Темір
қыркүйек айында Қожа Ахметтің ... ... ету үшін Ясы ... ... ... бастауға бұйрықты ол сол кезде берген болса керек. Әмір
Темірдің ғимараттың ... ... мен ... ... ... ... ... күмбездің диаметрі қырық бір кезге тең ... ... ... екі ... бар биік ... портал көзделген. Оның ... ... отыз кез және ... есік ... ... жеті ... ... хәуізі бар үлкен күмбезді шаршы жай ... ... ... он екі кез бөлме, онда кішірек күмбез астында Тавризден
әкелінген мәрмәр ... ... ... ... ... Қабірдің оң
жағы мен сол жағында жиналыстар өткізуге арналған екі бөлме (чарсуфы) бар.
Сонымен бірге басқа да ... ... ... ескерткішке тауап етуге
келушілерге арналған хұжыралар көзделген. Сол дәуірдің сәулет ... ... ... ... мен ... ... тиіс ... Мәулен Убайдолла Садырға ... ... ... осындай еді».
Белгілі ғалым М. Е. Массон бұл ... ... ... деп ... ... ... жоспары жағынан да, түпкі ойы жағынан да Орта
Азияда ұқсасы жоқ. Ол — бірегей. Бірақ оның көк тіреген зәулім ... ... ... ... ... ... арғы жағынан дәуірге үндес
пиғылдың сарыны еріксіз сезіледі, ол сасанилер дәуіріңцегі ... ... ... мен ... ... ... ... түйсік арқылы
алынған болуы мүмкін. Ктесифон мен Фурузабад сарайлары П әрпі ... ... ... өз көрінісін тапқан; сасанилер патшаларының
(Тек-и Кеср) қабылдау залының алып ... ... ... үлгі болған.
«Көк тәңірісінің және жер патшасы дара билігінің бірлігін» сәулет өнерінде
жүзеге асыру идеясы сасанилік ... ... орын ... Византияның
неғұрлым айқын ықпалы ... ... ... ... бай ... ... Даңқты Шығыстың ғана емес, мұсылмандық
Түркияның да сәулет өнеріне, едәуір дәрежеде сан ғасырларға озып кеткен сол
дүниежүзілік ескерткішке ... Қожа ... ... айқын
көрінгені сонша, оны «мұсылмандардың Айя-Софиясы деп толық ... ... орта ... зираты аумағында, Ахмет Йассауи
ханақысының оңтүстік-шығыс жағында 60 м ... ... ... ... бар. ... дейін ескерткіш қатты күйреген жағдайда жетті, қазір ол
қалпына келтірілген. Кесене 5 ... ... ... ... ... шаршылап жоспарланған екі және ұзынша етіп жоспарланған төрт ... ... ... ... ... беті ... үшты биік арқамен жабылып,
Ахмет Йассауи ханақысы ... ... кіре ... ... ... ... ... шешілген. Қалған қасбеттері әрбір қасбетіңде 5 қуыс ... ... ... ... ... бөлігі цилиндр төрізді биік
барабанға ... ... ... ... ... өнері
тұрғысынан зерделеу Рабиға Сұлтан Бегім кесенесі мен ... ... ... ... жоқ ... ... арасында жақын ұқсастық бар
екенін анғаруға мүмкіндік берді. Кесенеге археологиялық ... ... ... ... жөне ... ... тастардың көп болуы
ескерткіш түгелдей полихромдық қаптамамен қапталған деп ... ... ... ... ... ... кіретін
есік табылды. Сегіз қырлы етіп жоспарланған сағана ескерткіштің ... ... ... ... ... ... ұшты аласа 8 арқа тіреп
тұр. Сағананы ... ... ... ... ... соның ішінде балалар сүйегі
де салыньш, терімен қапталған бірнеше ағаш жәшік табылды. ... ... ... ... ... ... арасында Рабиға Сұлтан
Бегімнің құлпытасы бар, онда мынадай эпитафия жазылған: «Бұл — құдіретгі
әмір Темір Гураганның ұлы, ... ... қаза ... ... ... Ұлықбек Гураганның қызы, ақсүйек, (құдай) кешіріп, ... ізгі ... ... ... ... тыныштық тауьш жатқан жері.
Құдай олардың бәрі жатқан жерге ақтық ... ... ... сәулесін түсіріп
тұрсын. Бұл жалған дүниеден мәңгілік жайға кету құдай қалаған ... ... жаңа ай ... заманның 890 жылдың (яғни 1485 ж.) айларының
бірінде ...... ... ... ... жаны ... ... ғасырдағы сәулет өнері құрылыстарынан Сығанақтағы қазір қирап қалған
Көккесене белгілі. Бұл — XIV ғасырдың орта шенінде ... ... ... ... ... қабірі. Кесене шаршылап жоспарланған,
сағана еден астынан ... ... ... ұшты ... бар әдемі
порталмен ерекше керсетілген. Оның ... ... ... ... ... ... соң ... қырлы өтпелі жер, он алты қырлы барабан және сүйір
шатырлы күмбез жасалған. Сырт жағынан ... ... ... ... көк жөне көгілдер түсті кірпіштермен қапталған. Күмбездің ішкі жағында
арабша жазу бар. Зерттеушілердің пікірінше, сәнді пропорциялы және ... ... ... XIV ... ... ... ... ұштасып жатыр, ал оның ең тамаша үлгісі Көне Үргеніштегі
Төребек-ханым кесенесі болып ... ... ... жердегі Арыстан баб
кесенесі XIV ғасырдың аяғына қарай ... ... Осы ... қарай ол
толық қайта құрылған болатын.
Археологиялық қазба жұмыстарының ... XIV—XV ... ... өнерінің жаңа ескерткіштері мәлім болды. Бұлар — көп адамға арналған
мешіт пен монша. Мешіт Отырар қаласы жұртындағы «орталық төбенің» ... ... ... Ол ... ... ... оның ... мен
безендірілуінің жалпы принциптері түсінікті. Мешіттің салынған мерзімі XIV
ғасырдың аяғы — XV ғасырдың басы деп ... 60x22 м ... ... ... ... қарай созылып
жатыр. Солтүстік қасбетінің ортасындағы кірер есік көлемі 2,7x1,35 ... тік ... етіп ... ... бар, ... ... ... портал түрінде жасалған. Портал тіреуіштерінің аралығы 6
метрге жуық. Батысындағы пилон 1,7 ... ... ... сақталған,
шығыс жағындағысының кірпіші түгелдей дерлік бұзылып ... ... түп жағы ... ... диаметрі 2 м болатын мұнаралар
орнатылған. Мұнаралардың ішінде орама басқыш бар, оған ... ... ені 1 м ... ... есік ... кірген. Порталдың батыс жағында
басқыштың алғашқы төрт баспалдағы сақталған. ... ... ... ... шаршы кесінділі (1,35x1,35 м) отыз ... және үш ... етіп ... ... төрт ... ... ... арасындағы ойық 3,7 метрге тең. Кіреберістің алдында екі зал
бар. Шатырдың тіреулері, іс жүзінде түгелдей ... ... ... ... ... залда тік бұрышты кескіндегі көлемі 3,3x1,65 м
болатын бағана ... ... ... бар ... ... алдыңғы екі
бағанасы ішінара сақталыпты. ... ... ... ... деп
санауға болады. Артқы тіреулері михрабтың екі ... ... ... ... көрінеді. Ғимараттың михраб қабырғасында табалдырығы ... ... бар, ол ... ... жағындағы бекіністі дуал жанындағы көше
мен тұрғын үй құрылысы жағына қарай ... ... ... ... м, ... ... бұрыштары бағаналар түрінде безендірілген.
Мешіт салынатын алаң мұқият тегістелген. Бағаналардың түбі тегіс шұңқыр
етіп, 15—20 ... ... ол ... ... ... ... оған топырақ тұздарынан қорғаушы ретінде көмір
қосылған. Топырақ іргесінің жалпы ... 1,1 м. Бұл - ... ... жол бермеудің Орта Азия мен ... ... ... ... ... ... дәстүрлі әдісі. Тіреуіш
конструкциялар — қабырғалар, ... ... ... ... ... ... ... күйдірілген тұтас немесе жарты кірпіштен
қаланған. Кірпіштер ғана сылағымен тұрақты ... ... ... ... ... жерлерінде ғана сылағының бастапқы жұқа
қабаты сақталған.
Мешіт ... ... ... ... ... үйлерден
табылған қаптама қабаттарға қарағанда, онда ... ... ... ... мен көк және ... түсті изразецтер,
өрнекермен және фантастикалық зооморфтық сюжеттермен әшекейленген шаршы
және төрт бұрышты тақталар түріндегі ... ... ... ... ... ... ... көпшілігі зал орнындағы жайлар
мен михраб текшесі бар қабырғадан табылды. Терезелердегі керамикалық торлар
— панджардың фрагментгері табылды. Біздің сөз етіп ...... ... нақ көп күмбезді мешіт. Мұны оның көлемі, әдеттегі құрылыс
материалдары ... ... ... ... ... мен
мықты порталдардың болуы дәлелдейді. Мешіттің ... оның ... ... тағы бір ... ... болғанын көрсететін белгілер
бар. Қаланың оңтүстік-шығыс ауданындағы ансамбльді құрылыс белгілері XIV—XV
ғасырлар шебіндегі Отырардың жалпы ... ... ... ... ... рөл атқарғанын дәлелдейді.
Отырардың көп күмбезді мешіті Орта Азияның орта ... ... ... ... ... үлгідегі құрылыстарға жатады.
Бағаналы конструкция ... ... ... ... ... ... ... ертерек, X ғасырда салынып, бағаналы мешіттер типологиясының
дамуындағы алдыңғы кезең болып табылады. Мешіті бар ... ... ... етіп қайта салу қала өмірінде қатардағы оқиға болған жоқ ... ... Діни ... ... ... (мешіттер, медреселер,
мазарлар) мүлкіне және одан түсетін, вақфтық ... ... ... ... ... бойы ... қалған. Мысалы, әмір
Темірдің Қожа Ахмет Йассауи кесенесі мен Түркістан қаласындағы ... ... ... берген вақфтық грамотасы мәлім. Әдетте істелетініндей,
қаланың кейінгі әміршілері мазар ... ... ... ... ... ... ... әлдебір маңызды өзгерістер болғаны күмәнсіз.
Шынына келгенде, мешіт ұзақ жұмыс істемеген, ... ... ... ... іздері, еденнің жаңа деңгейі байқалмайды. Жалпы қалалық өрттен кейін
үй, жағылған от пен қара топырақтың ... ... ... баспана
ретінде пайдаланылған да, сонан соң тұрғын үй етіп ... ... ... ... ... ... болғаны сияқты, XIII—XV ғасырдың бірінші жартысындағы
қалалардың сәулет өнеріндегі басым болған ... ... ... бар. Отырардан да мерзімі XIII ғасырдың соңғы ширегі — XV ғасырдың
басы деп белгіленетін монша ... ... Ол ... ... ... 200 м ... су қоймасының жағасында, XI—XII ғасырлардағы моншаның
орнына орналасқан. Монша ... ... күн ... ... ... тек қана жаңа ... батысқатаман жылжытылып, оған
кіретін есік ... ... ... ... ... ... болған. Монша жоспарынан крест көрінісін айқын аңғаруға болатын ... ... ... ... Екі ... кезеңін байқау мүмкін болды.
Қабырғаларының сыртқы көлемі бойынша моншаның бастапқы аумағы ... ... Бұл ... орталық залдың көлемі 22 шаршы метр, су ... бар ... ... қалғандарының бәрінің алаңы 7,2 шаршы
метрден болған. Екінші кезең моншаның кеңейтілуімен сипатталады. ... ... ... ал ... жағы 1,5 метрге жылжытылған.
Моншаның жалпы көлемі 163,5 шаршы метрге (17x15,5 м) ... ... 10 ... ... ... ... шешінетін жер (люнги-хана), буға
түсіп, массаж ... үшін ... екі ... орталық зал бар.
Залдан жуынуға арналған бөлмеге — «ыстықхана» мен ... ... ... ... ... жақ бұрышында ыстық екі ... ... жақ ... бір ... ... бар екен. Демалатын ... ... 2 ... ... ... дөңгелек хәуіз салынған. Оның
еденіне пішімі әр ... ... ... ... ... ... су ... басталатын су құбыры арқылы жүзеге
асырылған. Жер асты галереясына құбырлар қатары ... Су ... ... және ... суға ... ... тұрған бөлмесіне
жеткізілген. Нақ осы бөлмеден төрт бөлімге бөлінген ұзын ... ... ... ... ... неге арналғанын түсінуге Ибн Синаның хабарлауы
көмектеседі, ол моншаның организмге ықпалын суреттей ... суға ... ... ... ... ... ... кейбіреулері
өсімдіктерді, күкіртті, күлді қайнату арқылы алынған, басқаларын ол темір,
тұз, кварц және тотияйын деп ... ... су ... ... ... ... ... алатын құдықтарға ағызып жіберілген.
Отырар моншасы оттықпен жылытылған, ал ... ... ... ... соң бағаналар жүйесі мен бағыттаушы қабырғалар ... ... ... ... қыздыратын ағындарға бөлінген. Түтін қалың
қабырға ішінен өткізілген тік қуыстар арқылы шығарылған. Олар сонымен ... ... ... атқарған. Моншаның қабырғалары күйдірілген
шаршы кірпіштен қаланған, еденге төсеу үшін кірпіш пен көлемі 40x40x10 ... ... ... ... ... ... ... кірпіштер мен тақтатастар пайдаланылған. Орта Азия, Еділ
бойы, Кавказ бен ... ... ... ... ... ... да ... моншасына ұқсас. Оны Алтын Орданың Бұлғар (Еділ бойы)
қаласының «Ақ және Қызыл ... ... ... ... ... ... ... ерекше көп екені аңғарылады.
Іргелі ғимараттар құрылысында бұрынғысынша шикі кірпіш пен күйдірілген
кірпіш кеңінен пайдаланылады. Кірпіш ... ... ... 24-28 см ... ... ... да қалындығы 4-6 см, үлкендігі 40 см ... ... ... ... ... жоғары. Оларды
лабораторияда тексеру бұл кірпіштердің қазіргі беріктілік нормативтеріне
сай келетінін, тіпті әлдебір ... оның ... асып ... ... ... ... безендіруге пайдаланылатын құйма ... ... ... ... пайдаланылған глазурьлер жөнінде де ... ... Тас ... ... ол ... ... төсеу үшін қолданылған. Үйлердің қабырғалықтарын қаптаған кезде
мәрмәр тақталар ... ... ... ... ... ... ... сирек болса да бор алынған. Есік және терезе ... ... ... ... Тіреуіштер мен арқалық бөренелер үшін
қарағаш, арша, тұт ағашы алынып, ... ... ... мен ...... оймалы және құрастырмалы бөлшектеріне жұмсақ
ағаш түрлері—терек, тал қолданылған. Сыртқы қаптамаларға көк, көгілдір, ақ,
жасыл және қара ... ... ... ... ... ... ... полихромдық майоликтер пайдаланылған. Бөлменің ішкі көрінісі
әшекейлермен, бедерлі өрнектермен безендірілген.
Аркалар, күмбездер сияқты конструкцияларды ... ... ... ... ... түрлі дөңестерге негізделген күмбездеп жабу жүйелерінде
мейлінше қызықты жаңалықтар ашылды. Екі, ... үш ... ... ... ... мен ... баб кешеніңце ... ... ... ... ... баб пен Түркістанда
оймышталған ағаш колонна сақталған. Арыстан бабтағы колонналардың ... ... ... ... ... ... ұштарының кесіндісі шаршылап
жасалған. Олардың төменгі жағында геометриялық өрнекпен — үшбұрыштармен,
ромбылармен, сегіз бұрышты жұлдызшалармен ... ... ... белдеу
орналасқан. Ағашты оймыштау өнері Сырдария аймағының дәстүрлі өнер түрі
болған, ... мен ... ... ... ... Құйрықтөбе
қаласының орнындағы аддыңғы ортағасырлық сарайдан табылған оймышты фриз
тақтайларын еске ... ... Қожа ... ... кесенесінің
есіктерін көркемөнердің осындай түрінің жалғасы деп ... ... Есік ... оймыштармен және жалпақ сүйек әшекейлермен безендірілген. Сағанаға
кіретін есікке де ... ... ... ... ... ... ... Есіктердегі қоладан жасалған екі нәзік ілмек
нақышталған күміспен және алтынмен әшекейленген. ... ... ... басы ... ... Ал есік ... ... қаңылтырлармен қапталып,
оларға алтындап жазу жазылған. Жазулардан анықталғанындай, ... ... ... Изз-ад-дин 1394—95 жылдары жасаған.
Салмақты он тұтқасы және шығыңқы 30 бүршігі, өрнекті белдеуі бар қазан,
кесененің ішін ... ... ... ... шеберлердің асқан зор
көркемдік талғаммен жасалған тамаша ... ... ... ... аса ... ... ... АРХИТЕКТУРА МЕН ҚҰРЫЛЫС
Жазбаша деректемелер қалаларда діни және азаматтық сипаттағы іргелі
құрылыстар ... ... ... қала ... ... ... мешіттер, медреселер, ханақылар, кесенелер жататын.
Зайн ад-дин Васифи қалада XVI ғасырда салынған ... ... ... ... Оның ... ... ... данқы шыққан. «Оның
айванының иіндеріне, — деп жазады Васифи, — ғаламат биік және өте ғажайып
екі үлкен ... ... ... ... ... сол Заххаку
айваның жыландарға теңеген. Сол мұнаралардың ... ... де, ... ... ... ... бөрене салынған, сейтіп,
әлдебіреу бөренені күшпен қозғалтқан кезде, шынжыр ... де, ... ... ... адамға мұнара құлап түсетін сияқты болып көрінеді,
ал ... өзі әлем ... ... Бұл мұнаралар XIX ғасырдың
ортасында да ... және ... ... ... ... ансамбльдің
орнында күйдірілген кірпіш сынықтары үйіліп жатыр, бірақ бір кездегі іргелі
де сәулетті құрылыстың ... ... ... осы кезге дейін
аңғаруға болады.
Суреттерге жасалған талдау олардың кірер беттегі қасбетінің екі ... ... ... ... екі ... ... ... қасбет
жақтауынан жоғарырақта «гүлдесте» деген сталактит ернеумен ... ... ... ... ... ... ... «тербеліп тұратын» мұнаралар неғұрлым ерте
уақытта да болған, ... ... ... ... ... ... ... мұнаралы қасбет үлгісі Иран мен ... ... ... ... ... ... медресесі қасбетіне
Темір тұсындағы ... ... ... құрылыстары, бәлкім,
Самарқанд ғимараттары сәулеттік үлгі болуы мүмкін.
Отырардағы археологиялық қазба жұмыстары XVI—XVII ғасырлардағы ... ... Ол қала ... ... бөлігіне орналасқан,
тік бұрышты етіп ... ... ... ... ... ... ... 135,6 шаршы метр. Мешіттің қасбеті үш ... ... ... ... ... ... ... көлемі 87,1 шаршы метр
зал мен оған шығыс жағынан жалғасатын 6 бөлмеден тұрған. Орталық есік сірә,
батыс қабырғасында, алаң ... ... ... ... сипатын ұғыну оны соңғы орта ғасырлардағы Бұхара
мешіттерімен салыстыруға мүмкіндік ... ... ... ... және
толық жуынуға арналған арнаулы белмелер болған, қыстыгүні жуыну үшін су
жылытылып берілген.
Мұндай бөлмелер Отырар мешітінде де ... ... ... ... ... алуға, ал екіншісі ... ... ... ... керек.
Соңғысыңда бұл рәсім үшін қажетті температураны сақтауға ... ... Осы ... ... ... ерекше тағам — «халиса» әзірленіп,
қаланың немесе махалланың тұрғындарына ... ... Екі ... ... ... немесе мешітте жұмыс істейтін адамның ... үйі ... ... ... ... қандай дәрежеде болғаны айқын емес, бірақ
ол отыз шақты махаллада біреу-ақ болғандықтан, сол кез үшін оны күмбезді
мешіт ... деп ... ... ... ... ... махаллалық
мешіт ретінде пайдаланылған өз махалласының бір тұрғын үйінде оқыған болуы
мүмкін.
Қала құрылысының қоғамдық құрылыстары арасында, бұрынғысы сияқты қоғамдық
моншалар ... ... ... салынған сондай бір монша Түркістанда
осы кезге дейін сақталған. Бұл — ... 400 ... метр ... ... ... көп ... гамарат. Моншаның қазіргі жер бетінен
биіктігі 5 м, іргетасы жерге 3 м ... ... ... 8 ... ... ... арналған зал; моншаға кірердегі ... дене ... ... бар ... жуыну залы; ыстық сумен жуынатын орын; тағы бір
жуынатын орын; екі ... ... ... ... ... сумен
жабдықталған. Жуынды сулар моншаның шығыс жақ қабырғасынан 15 м ... су ... ... ағызылған. Монша пешпен қосылған жылы ... ... ... Құрылысы жағынан алғанда моншаның неғұрлым
ерте кездегі Отырар моншаларынан еш ... жоқ, ... ... монша салу өнері сәулет өнерінің негізгі және ең ... бірі ... ... ... ... ... ... құрылыс тәсілдері мен сәулет нысандары ғасырлар бойы ... ... ... бәрі ... ... 8— 10 см
болатын, көлемі әр түрлі: 32x25, 25x15, 23—25x20 см тік ... ... ... ... ... ... мол араластырылған, бірақ
шымнан ойылған ... те кең ... ... ... ... ... ... 24—26 см) күйдірілген кірпіш негізінен еденге тесеу, сәкілердің
жиектерін, пештің аузын ... және т. б. үшін ... ... ... мен ... да кездеседі. Құы-лыс ісінде ішінен
қиюластырылып, бір немесе екі қатарлы етіп ... ... ... ... Қаңқаның қаншалықты кеңінен пайдаланылғанын
айту қиын, өйткені ағаш нашар сақталады. Кірпіш қалау жүйесі: ... ... және ... ... ... ... қалау, «шырша»
тәрізді етіп қалау да кездеседі. Кірпіштер лаймен ... ... рет ... ... ... су ... ерітінді — қыр
кеңінен пайдаланылып, онымен ... ... ... ... ... ... ... жапсырма бөлшектер-жапырақшалар,
айшықты тақталар дайындалып, олар Түркістанның ... ... қазу ... ... бай ... ... безендіру
ретінде пайдаланылған. Отырарда қыр дайындалатын ... ... ... жоқ. ... жағдайларда қабырғаларға тұзды
топырақ шашу үшін қамыс төселгенін байқауға болады. Жабу құрылысы ... ... ... ... ... ... қалдықтарын мұқият
тазалау төбенің былайша жабылғанын аңғаруға мүмкіндік берді. ... ... ... бар ... ... 1,5 м және ... 15—20 см, ... қарсы сәкінің жиегіне тұтастай ... ауыр ... ... Ағаш бағанның тірек негізі түрінде деп ... ... ... ... ... ... белгіленген, бұл — бөлменің
ортасындағы нүкте. Тірек негізге баған ... ол ... ... көмегімен ұзын арқалықты тіреп ... Ұзын ... ... ... қамыспен жабылған да, балшықпен сыланған.
Шағын белмелерде сырғауыл түріндегі тірек негіз болмайды, ... ... ... ... ... орнатылған немесе сәкіге ... ... ... ... сирек кездеседі. Шұңқыр орынға қарағанда,
тіреуіш бағананың түбі ... ... ... ... ... ... ... қалдықтарына немесе тас тұғырларға ... ... де ... немесе қос-қостан бағандар орнатылған. Ағаш пен
қамыс үйлерді жабу үшін және ... ... ... Ағаш
табалдырықтар мен есіктердің ағаш ... аз ... ... ... ... ... ...

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қала құрлысы мен сәулет өнері24 бет
«Жасыл» құрылыс38 бет
Дербес электронды есептеу техникасының архитектурасы туралы3 бет
Есептеу жүйесі9 бет
Күрделіліктері бойынша жүйелер қалай жіктелінеді4 бет
Микропроцессорлық жүйелер құрылымы. Микропроцессор архитектурасы25 бет
Орта ғасырлардағы қазақ халықының мәдениеті9 бет
Тарих сабақтарында тарихи-мәдени ескерткіштерді пайдалану4 бет
ЭЕМ даму тарихы. Есептеу машиналарының даму бағыттары8 бет
Экскурсиялық құжатты жобалау (Алматының архетектуралық көрінісінің ерекшелігі)28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь