Экология

Экология
Экология ( лат. оіkos . үй, баспана; logos . ілім) . жеке организмнің қоршаған ортамен қарым.қатынасын, ортаға бейімделу заңдылықтарын, сондай.ақ организм деңгейінен жоғарырақ тұрған биологиялық жүйелердің . популяциялардың, организмдер қауымдастықтарының, экожүйелердің, биосфераның ұйымдастырылу және қызмет атқару заңдылықтарын зерттейтін ғылым. Экология терминін ғылымға енгізген Э.Геккель (1866). Экология ғылымы жедел дамып, көптеген жаңа салалары пайда болды. 19 ғасырдың аяғы, 20 ғасырдың басында ғалымдар негізінен жекелеген факторлардың, әсіресе климаттық факторлардың, организмдердің таралуы мен сан динамикасына әсерін зерттеді. Бірімен.бірі тығыз байланысқан, біртұтас құрылымдық бірлік түзетін организмдер қауымдастықтары (қ. Биоценоз) туралы ұғым да осы кезде қалыптаса бастады (К.Мәбиус, 1877; С.Форбс, 1887). 20 ғасырдың басында Экология жеке ғылым бағыт ретінде таныла бастады, ал “экологияның алтын ғасыры” аталған 20 . 40.жылдары популяциялар мен қа.уымдастықтарды зерттеудің басты бағыттары айқындалып, Экологияның негізгі ережелері мен заңдары тұжырымдалды: Ф.Клементс (1916) биоценоздардың өзгеріп, дамитынын және бұл бейімделушілік сипатындағы құбылыс екендігін көрсетті; А.Тинеманн (1925) өнім ұғымын енгізді, ал Ч.Элтонның Э. бойынша алғашқы оқулығында (1927) биоценоздарда жүріп жатқан процестердің заңдылықтары көрсетіліп, трофикалық қуыс ұғымына анықтама берілді, Экологиялық пирамидалар ұғымы тұжырымдалды; 1926 жылы В.И. Вернадскийдің “Биосфера” атты кітабы жарыққа шығып, онда алғаш рет Жердегі бүкіл тірі организмдер жиынтығының . “жердің тірі затының” ғаламдық рөлі айқын көрініс тапты. А.Тенсли (1935) және В.Н. Сукачев (1940) еңбектері бірімен бірі өзара тығыз байланысқан, қоршаған физикалық ортамен зат және энергия алмасып отыратын организмдер кешені туралы көзқарастардың дамуына, экожүйе және биогеоценоз ұғымдарының қалыптасуына әкелді. Популяция санының ауытқуларын, популяциялар арасындағы әсерлесулерді сипаттайтын матем. модельдер құру (А.Лотка, В.Вольтерра, 1925, 1926), сол модельдерді эксперимент барысында тексеру (Г.Ф. Гаузе, 1934) сияқты, қазіргі теория Экологияның негізін құрайтын зерттеулер де сол жылдары қалыптаса бастады.
20 ғасырдың 60 . 70.жылдары, бұған дейін негізінен биолог мамандардың арасында ғана қолданылып келген “экология” термині кенеттен көпшілік
        
        Экология
Экология ( лат. оіkos – үй, баспана; logos – ілім) – жеке
организмнің қоршаған ортамен қарым-қатынасын, ортаға
бейімделу заңдылықтарын, сондай-ақ ... ... ... ... жүйелердің – популяциялардың,
организмдер қауымдастықтарының, экожүйелердің, биосфераның
ұйымдастырылу және қызмет ... ... ... ... ... ... ... Э.Геккель (1866).
Экология ғылымы жедел дамып, көптеген жаңа салалары ... 19 ... ... 20 ... басында ғалымдар
негізінен жекелеген факторлардың, әсіресе климаттық
факторлардың, организмдердің таралуы мен сан динамикасына
әсерін зерттеді. ... ... ... біртұтас
құрылымдық бірлік түзетін организмдер қауымдастықтары (қ.
Биоценоз) туралы ұғым да осы кезде қалыптаса ... ... ... 1887). 20 ... ... ... жеке ... ретінде таныла бастады, ал “экологияның алтын ғасыры”
аталған 20 – 40-жылдары популяциялар мен қа-уымдастықтарды
зерттеудің басты бағыттары айқындалып, Экологияның негізгі
ережелері мен ... ... ... ... ... ... және бұл
бейімделушілік сипатындағы құбылыс екендігін
көрсетті; А.Тинеманн (1925) өнім ұғымын енгізді, ал
Ч.Элтонның Э. бойынша ... ... ... ... ... ... ... трофикалық қуыс ұғымына
анықтама берілді, Экологиялық пирамидалар ұғымы
тұжырымдалды; 1926 жылы В.И. ... атты ... ... ... онда ... ... бүкіл тірі организмдер жиынтығының – “жердің тірі
затының” ғаламдық рөлі айқын көрініс тапты. А.Тенсли
(1935) және В.Н. ... (1940) ... ... бірі өзара
тығыз байланысқан, қоршаған физикалық ортамен зат және
энергия алмасып отыратын организмдер кешені ... ... ... және биогеоценоз
ұғымдарының қалыптасуына әкелді. Популяция санының
ауытқуларын, популяциялар арасындағы әсерлесулерді
сипаттайтын матем. модельдер құру (А.Лотка,
В.Вольтерра, 1925, 1926), сол ... ... ... (Г.Ф. ... 1934) ... ... теория
Экологияның негізін құрайтын зерттеулер де сол жылдары
қалыптаса бастады.
20 ғасырдың 60 – 70-жылдары, бұған дейін негізінен биолог
мамандардың арасында ғана ... ... ... ... ... ... ең ... терминдердің
біріне айналды. Осы жылдары, табиғат пен адамзат арасындағы
қайшылықтардың үдей түсуіне байланысты, қоршаған ортаның
ластануы, қоршаған ортаның ахуалы, халық санының өсуі,
азық-түлік пен ... ... ... ... ... әр ... ... зерттеліп, бұқаралық ақпарат
құралдары бетінде кеңінен талқылана бастады және бұл процесс
әлі де жалғасын табуда. Соның нәтижесінде Экологиялық
дүниетаным жаратылыстану ғылымдары ғана ... ... ... да енді, Экологияда
көптеген жаңа бағыттар пайда болды. Бұл бағыттар мен
салалардың бірқатары Э.Геккель негізін қалаған биология
Экологиядан ... ... ... ... ... ... ... ғылым салаларының қазіргі күнге шейін нақты
шекаралары белгіленіп, еншісі ажыратылған жоқ ... ... ... ... ... беру
оңай емес. Экологиялық ғылымдардың соншалық сан алуан болуына
қарамастан осы күнгі Экологияның барлық салалары мен
бағыттарының негізінде ... ... ... ... ... ... ... идеялар
жатыр. Мысалы, бірінен бірі соншалық алшақ көрінуі ... мен ... ... ... ... ... тыңайтқыштардың мөлшерін белгілеу,
дәрі-дәрмектердің емдік мөлшерін анықтау, атмосфераға
шығарылатын немесе су қоймаларына төгілетін ластаушы
заттардың шектік концентрацияларын есептеу сияқты
шаралардың негізінде Экологиядағы шектеуші факторлар
ережесі мен ... заңы ...... ... және ... ... ... заңдылықтарын зерттейтін іргелі
табиғаттану ғылымы деп анықтама беруге болады. Жедел
дамып келе жатқан және шекарасы көмескі ... ... ... ... ... ... қатынасын зерттейтін
әлеуметтік экологияны атап өткен жөн:
1) ең жалпылама түрде – ... ... ... ... ... яғни ... ... ортамен ара салмағын
зерттейтін ғылыми пән;
2) адамзат қоғамының ... ... ... және ... ... арқылы табиғатты ұтымды
пайдаланудың ғылым негіздерін жасайтын, сол арқылы
табиғатты сақтап, адамның тіршілік ету ... ... ... пән. ... ... міндеті – адамзат қоғамының және оның
жекелеген аймақтық топтарының табиғатпен әсерлесу
заңдылықтарын зерттеу негізінде жаңа
табиғи-мәдениеттендірілген ортаны жобалау;
3) жекелеген ... ... ... ... адам ... бір бөлігі;
4) адамдардың іс-әрекеттерін және сол іс әрекеттерді өзге
адамдардың ... жеке ... ... ұжым ретінде
әлеуметтік-психология тұрғыдан баға беруін зерттеу.
Зерттеу нысаны ортақ болуына байланысты әлеуметтік Экология
адам Экологиясымен ұштасады. Экологияның негізі биологияда
жатқанымен, қазіргі ... ол шын ... ... ... ... ... қолданбалы, экономика, қоғамдық
ғылымдарға ұласады. Көпшілік қауымға Экологияның биология
негізінен гөрі оның табиғатты қорғау, табиғат қорларын ұтымды
пайдалану (табиғатты пайдалану) сияқты қолданбалы ... ... ... ... ... ... ... салалық бөлімдері көбірек танымал.
Экологияның барлық салаларының теориясы негізін құрайтын
биология ... ... ... ... ... жөн. ... ... – негізінен
биол. жүйелерге әсер етуші қоршаған орта факторларының үш
тобын (абиотикалық фактор, биотикалық фактор, анторопогендік
фактор) және ... тірі ... ... ... (дара организмдер деңгейі, популяциялар деңгейі,
экожүйелер деңгейі, биосфера деңгейі) зерттейді. Тиісінше,
дара организмнің немесе белгілі бір түрге жататын организмдер
тобының қоршаған орта ... ... ... ... зерттейтін бөлімі аутэкология деп аталады;
популяциялардың құрылымы мен сан динамикасы, популяция
санының реттелу механизмдері, жойылып кету қауіпі төнген
түрлерді ... ... мәні бар ... мен ... ... ... немесе керісінше
санын шектеу сияқты мәселелермен демэкология (популяциялық
Экология) ... ... ... және
микроорганизмдерден тұратын күрделі жүйелердің
құрылымын, дамуын, орнықтылығы мен өнімділігін,
аталған организмдер топтарының арасындағы сан алуан
әсерлесулерді, олардың бір-бірімен және физикалық ... және ... ... ... ... ... Жер ... тіршілік ортасы ретіндегі
ерекшеліктерін, қалыптасу тарихын, құрылымы мен қызмет
атқару заңдылықтарын, адамның шаруашылық және өзге де
әрекеттеріне байланысты биосферада болып ... ... ... ... ... ... Экология) зерттейді. Глобалдық Экологияның
теориясы негізін В.И. Вернадский тұжырымдаған биосфера туралы
ілім құрайды. Қорыта айтқанда, биология пән ... ... ... ... биология жүйелердің қоршаған орта
жағдайларымен әсерлесе отырып қалыптасуы, дамуы және
тұрақты қызмет атқаруы жөніндегі ғылым деп ... ... ... ... ... ... экология
механизмдері, популяциялардың санын реттеу,
өнімділік процестерін басқару, табиғи және
антропогендік ... ... ... ... ... ... ... шоғырланады.
Тарихы
Экология ғылымының қалыптасу кезеңдері
Экология ғылымының калыптасуы тарихи дәуірлердегі коғамның және
ондағы өндіргіш күштердің даму деңгейлерімен тығыз байланысты.
Экология ғылымының ... ... ... үш ... ... арқылы жинақтала бастады. Бұл кезең адамның пайда ... ... XIX ... ... ... уақыт
аралығын қамтиды.
Алғашқы экологиялық түсініктер, ұғымдар мен тұжырымдар кез
келген халықтың аңыз-әңгімелерінде, ... ... да ауыз ... ... жиі ... ... ... — суда, құлан — қырда" деген
мәтелі әрбір ... ... ... ... аңғартып тұр. Ал
"Жылқының жауы — бөгелек, жыланның жауы — дегелек" деген ... ... ... ... ... ... ... ғылымы туралы кейбір ұғымдар мен түсініктер өте ерте
кездерден басталды. Бастапқы экологиялық ... ... және ... ... нәтижесінде калыптасты.
Организмдердің тіршілік етуі өздері тіршілік ететін табиғи орта
жағдайларымен тығыз байланысты болатындығы ертедегі ойшыл
ғалымдар Эмпедоклдің (б.з.д. 490—430 жж.), Теофрасттың
(б.з.д. ... жж.), ... ... ... жж.)
еңбектерінде атап көрсетілген.
Орта ғасырлардағы өндіріс деңгейінің нашар дамуы және діни
көзқарастардың кеңінен таралуы биология ... ... ... ... Дегенмен де Разес (865—925
жж.), Әбу Насыр әл-Фараби (870—950 жж.), Әбу Әли ибн Сина
(Авиценна, 980—1037 жж.) және т.б. ... ... ... ... ... ... ... Осындай ғылыми
еңбектердің арқасында алғаш рет тірі организмдер мен орта
жағдайларының өзара қарым-қатынасы туралы нақты ... ... ... ... ... ... дәуірінде табиғат туралы зерттеулерге қызығушылық
арта түсті. Ботаника және зоология, т.б. ғылым ... ... ... ... ... да жаңа ғылым
салалары қалыптаса бастады.
Көптеген саяхатшылардың жаңа жерлерді ашуына сәйкес сол
аумақтардың өсімдіктері мен жануарлары туралы ғылыми
еңбектер жарық көрді. Голланд ... ... ван ... жж.) микроскопты жасап шығаруы арқылы бұрын белгісіз
болып келген ұсақ организмдер жайлы жаңалықтар жарияланды.
Ағылшын ғалымы Джон Рей ... жж.) ... ... ... 18 ... астам өсімдік түрлеріне
сипаттама жазды. Сонымен қатар ол биология ғылымына алғаш рет
"түр" деген ұғымды енгізді. Көрнекті швед ғалымы Карл Линней
(1707—1778 жж.) өз ... тірі ... ... ... ... ... атап көрсетті. Француз ғалымы Жорж Бюффон
(1707—1788 жж.) организмдер мен қоршаған орта ... ... ... ... болатынын ерекше атап жазды.
Швейцариялық ғалым Абраам Трамбле (1710—1784 жж.) су
жануарларының тіршілігі үшін ... ... ... ... және ... өзара қарым-қатынасы
туралы пікірлер айтты. Ағылшын ғалымы Эразм Дарвин (1731—1802
жж.) "Табиғат ордасы" және т.б. еңбектерінде ... ... ... ... ... ... ретінде жазды. Француз ғалымы Жан Батист Ламарк
(1744—1829 жж.) орта жағдайларының өсімдіктер мен
жануарлардың ... ... ... ... ... ... ... орыс ғалымдары П.С.Паллас
(1741—181 Іжж.), И.И. Лепехин (1740—1802 жж.), И.Г.Гмелин
(1709—1755 жж.), С.П. Крашенинников (1711—1755 ЖЖ

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Қазақстан Республикасының экологиялық кодексі"239 бет
10 сынып бағдарламасындағы элементтер химиясы курсы бойынша табиғатқа әсері бар деген негізгі тақырыптар бөліп алып, осы элементтердің адам ағзасымен, қоршаған ортамен байланысты экологиялық, химиялық және табиғатты қорғау ұғымдарының проблемалары негізінде бағдарламалар дайындау58 бет
«бастауыш сынып оқушыларына экологиялық тәрбие беру»29 бет
«Биологиялық экология»30 бет
«Экологиялық сараптама түрлері »19 бет
«Экологиялық қолайсыз аймақтардың құқықтық режимі»25 бет
«Экологиялық – құқықтық реттеудің түсінігі, мәні. Қоғам мен табиғаттың өзара байланысы.»32 бет
Адам экологиясы5 бет
Адам экологиясы жайлы9 бет
Адам экологиясы туралы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь