Эстетикалық тәрбиені қалыптастырудың педагогикалық негіздері

КІРІСПЕ

І ТАРАУ. ЭСТЕТИКАЛЫҚ ТӘРБИЕНІҢ ҒЫЛЫМИ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1. Эстетикалық тәрбиенің қалыптасуы және дамуы .
1.2. Эстетикалық талғамын қалыптастырудың маңызы .

ІІ ТАРАУ ЭСТЕТИКАЛЫҚ ТӘРБИЕНІ ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
2.1. Бастауыш мектепте эстетикалық тәрбие берудің жолдары
2.2. Эстетикалық тәрбие берудің қазіргі жағдайы

ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
        
        Эстетикалық тәрбиені қалыптастыру жолдары
Мазмұны
КІРІСПЕ
І ТАРАУ. ЭСТЕТИКАЛЫҚ ТӘРБИЕНІҢ ҒЫЛЫМИ ... ... ... ... қалыптасуы және дамуы .
1.2. Эстетикалық талғамын қалыптастырудың маңызы .
ІІ ТАРАУ ЭСТЕТИКАЛЫҚ ТӘРБИЕНІ ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
2.1. Бастауыш мектепте ... ... ... жолдары
2.2. Эстетикалық тәрбие берудің қазіргі жағдайы
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
Кіріспе
Қазіргі таңда Қазақстан Республикасында білім беру ... ... жеке ... ... ... Оның ... бастауыш мектеп
білім, білік, дағдылардың тұтас жүйесін қалыптастырып, баланың ... ... ... ... ... алғашқы баспалдағы.
Соңғы жылдары бастауыш білім ісін ... ... құру ... ... жүргізілуде. Осы салада алдыңғы қатарлы ғалымдардың,
жаңашыл-педагогтардың, тәжірибелі ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
2003 жылы жарық көрген ... беру ... ... тәрбие
бағдарламасында баланы адамгершілік тұрғысынан тәрбиелеуді көздеп, оның
рухани дүниесінің ... мен ... ... ... ... ... ... тәрбие маңызды орын алады.
Кез-келген мемлекеттің ... ... ... ... ... ... білім беру аясы жағдайы мен оны ... ... ... ... ... анық. Осы жағдайларды
түсіну Қазақстан Республикасындағы білім беруді ... 2015 ... ... даярлауға әкелді, бұл қазіргі уақытта үздіксіз білім
беру стратегиялық қайта құрудың бастауыш сатысын тікелей жүзеге асырудың ең
бір тактикалық ... бірі ... ... Концепцияда бастауыш
мектептің негізгі міндеті: баланың бастапқы ... мен ... ... ... қамтамасыз ету болып табылады. Осы
сатыдағы оқыту мен тәрбиелеу оқу ... ... мен оның ... ... тілмен қатынас жасаудың элементарлық тәжірибесін
оқу, хат пен есептеудің, көркемдік іс-әрекеттің әр түрінде ... ... ... ... ... ... гигиена мен
саулықты өмір салтының берік дағдыларын алуға бағдарланған, сөйтіп негізгі
мектептің ... беру ... одан ... де ... қор ... ... ... кездегі білім беру жүйесінің, мемлекеттің
ұлттық қауіпсіздігі мен экономикалық қуатының қоры және басты факторы болып
табылатын және ... ... жаңа ... ... ... ... ... жайы ретіндегі адам капиталы рөлі мен маңызы күшеюде.
Бүгінгі күні бастауыш мектеп оқушыларына берілетін тәрбие ұлттық ... ... ... ... ... мен ... ... қабылдауға
бағытталады. Сонда ғана оқушыға эстетикалық тәрбие беру мүмкіндігі артады.
Әсемдік әлеміне баланы сәби ... ... ... әдеміні сезінуге
талпынтатын болсақ, ол сезімін одан әрі ... ... ... әдебиеттерге әдіснамалық талдау жасау
нәтижесінде байқағанымыз оқушыларға эстетикалық ... ... ... ... ... көптеген ғалымдардың көңіл аударғаны. Бұл кіші мектеп
оқушысының жеке тұлғасының қалыптасуына бейнелеу өнерінің әр ... ... ... ... зерттеулердің барлығын көрсетті: оқушының ой-
өрісін дамыту мәселесі Н.М. Сокольников, Э.И. Кубышкина, Т.С. ... ... С.И. ... Н.М. ... Н.Г. Салмина, О.А. Куревина,
Е.А. Луцева еңбектерінде, өнер шығармалары арқылы баланың адамгершілік және
ақыл–ой ... ... В.С. ... Б.М. ... Т.Я. ... ... орын ... Қамақов, Қ. Амірғазин, Е. Асылханов, Ж. Балкенов еңбектерінде
халықтың ... ... өнер ... ... ... оның ішінде сезімдік талғамына әсері ашып көрсетілген.
Зерттеу мақсаты: Бастауыш сыныптарында бейнелеу өнері ... ... ... тәрбие беру
Зерттеу міндеттері:
Бастауыш сынып оқушыларыньщ ... ... ... эстетикалық тәрбие берудің ғылыми-теориялық негіздерін анықтау.
Бастауыш сынып ... ... ... ... ... ... беруді тәжірибе-эксперимент
негізінде тексеріп, дөлелдеу.
І ТАРАУ. ЭСТЕТИКАЛЫҚ ТӘРБИЕНІҢ ҒЫЛЫМИ ТЕОРИЯЛЫҚ ... ... ... ... және ... ...... де көп қырлы үрдіс. Жеке тұлғаның
эстетикалық тәрбиеге қатысты психологиялық ерекшеліктерін Л.С. ... ... А.А. ... В.С. ... қарастырған.
Адамның эстетикалық санасының құрылымын аша ... ... ... ... ... ... ... идеалдар мен талғам, эстетикалық ... ... ... ... ... Осы тұста біз жоғарыда аталған
ұғымдардың өзіне тән ерекшеліктерін айта ... жөн ... ... өнер және ... ... ... жасаудың бастапқы сатысы. Оның тереңдігі мен айқындығына
эстетикалық әсерленудің тереңдігі ... ... ... ... құбылыстары мен өнерден
эстетикалық сезімдерді оятатын қасиеттерді, сапаларды ... алу ... ... ... ... ... бейнелеу өнеріне
байланысты қабылдау да енеді.
Бұл эстетикалық ... ... Ол ... ... ... ... ... тағы да басқа қажеттіліктерді қанағаттандыратын
әрекеттерді ... ... ... ... ... А.В. ... эстетикалық қабылдаудың үлгісін екі бағытта
қарастырды: ерікті көңіл күйі басым шығармашылық толғаныс; логикалық ойлау
үрдістері ... ... ... Юсов ... ... төрт ... ... құрамдарын бөліп көрсетті:
-бірге әсерлену қабілеті, эмоциялы ықыластылық;
-өнер туралы ... ... ... мен ... болуы;
-көркем шығармалар түрлерін қабылдау қабілеті;
-бағалаулар мен көркемдік пайымдауларын болмыс құбылыстары мен өнердің
басқа ... ... ... білу ... [3, ... ... ... эстетикалық қабылдау, бейнелеуге қажетті
сенсорлық ... ғана ... ... ... ... құбылыстың
эстетикалық бағалануы, оған әсерленіп жауап беру, заттың әдемілігін,
айқындығын көре ... ... ... Дәл осы қасиет ерекше таң қалдырған,
қуантқан нәрсені графикалық түрде жеткізудің негізін қалайды.
Адамның эстетикалық, ... ... ... ... ... қабылдау мен эмоциялар себептен ... ... үшін олар ... ... ... ... табуы қажет.
Әлеуметтік-эстетикалық әсерленулер жалпыға ортақ, ешқандай “ережеге “
бағынбайды, ... ... ... ... ... ... әсерленулер адамның белсенді шығармашылық іс
әрекетін оятып, “сұлулық ... ... оның ... ... эстетикалық
қарым–қатынасының нақты мынадай формаларын, яғни эстетикалық эмоцияларды,
талғамдарды, идеалдарды жинақтап көрсететін категория. Эстетикалық әсерлену
шығармашылық ... ... ... ... ... ... ... мәселеге айналып отыр. Кейде эстетикалық
қабылдауды ... емес ... ... бағалауға болады. Адамды
шығармашылық іс-әрекетке баулу бір ... да, оның ... ... ... қарым-қатынасын қалыптастыру бір басқа [4, 33.б.].
Эстетикалық әсерленудің неғұрлым қарапайым формасы эстетикалық эмоция.
Психологияда эмоциялардың табиғаты жайлы мәселеге ... екі ... ... ... ... ... ... адамдарға, өз-өзіне қатысты
әсерленуі деп айтады. Басқа бір ... ... ... ... ... ... қарастырады. Мәселен, К.Платонов «Эмоциялар
бейнелеудің бір формасы болып ... ... олар ... дүниенің заттары
мен құбылыстарын емес, әсерленген адамның іс әрекетінің ... мен ... ... ... Адам бұл ... өзінің оларға деген қатынасы ретінде субьективті сезінеді» деп
жазған.
Обьектілер немесе түсініктердің ... ... үшін ... ... сұлулық жөніндегі “көркем”, “асқақ”, “үйлесімді”,
“жетілген” сияқты түсініктерге ... ... кері ... ... ... тиіс [4, 34.б.].
Бастауыш сынып оқушыларының эстетикалық ... ... ... ... ... ... ... жете айыру мен оларды
бағалай білу қабілеттерінің ... ... ... Осы ... ... ... ... В.В. Волков, Е.И. Игнатьев,
А.В. Запорожец, В.И. Кириенколардың заттар, шындық өмір ... өнер ... ... қалыптастыру заңдылықтарын анықтауға
арналған зерттеулерінің осы мәселенің шешімін табуда маңызы зор.
В.И Кириенко бейнелеу ... ... ... ... ... ... қарастырады, атап айтқанда, кейбір бөлшектері тап
осы мезетте байқалмаса да, обьектінің барлық қасиеттерін ... ... ... ... қабылдау.
Мысалы, терезеден тек адамның басын ғана көргенде біз оны ... ... ... ... ... тік және ... ... ауытқуды бағалау қабілеттілігі;
-пропорцияларды қабылдай білу қабілеттілігі;
-ұсынылған түстің аққа жақындық дәрежесін бағалау қабілеттілігі;
-болашақ қысқартуларды бағалау қабілеттілігі.
Бұларды эстетикалық ... ... ... ... әрбір табиғатқа, оның сұлулығына, ... ... ... өнерімен кіріктіре отырып оқушылардың ... ... ... ... ... жағдай туғызу мүмкіндігі
тумақ.
Эстетикалық сезімдер – адамның шындық өмір ... мен ... баға беру ... ... ... эмоциялық күйі.
Эстетикалық сезімдер оқиғаны ой ... ... ... ... ... таңдану, аяушылық, жаны ашу, ортақтасу сияқты эстетикалық әсерлерді
тудырады. Олар оқушылардың заттар мен қоршаған ... ... ... түсі ... ... мен ... дамуы және
молаюы салдарынан едәуір терең, түсінікті бола бастайды.
Эстетикалық ... ... ... ... ... ... ... жасаған заттар мен туындыларға деген ара
қатынасын ... ... ... мен ... ... ... ... білдіреді. Эстетикалық сезім болмыстағы әсемдікті түсіну ... ... ... әр ... ... топтастырады [5,
34.б.].
Табиғаттың өзінде эстетикалық сезімдерді, байқағыштықты, қиялды дамыту
үшін бай материал бар. Бұл жөнінде К.Д. ... ... ... ... хош иісті жыралар, жайқалған егістік, қып–қызыл шие, алтын күз
бізге тәрбиеші болған жоқ па?» деген [5, ... ... ... ... ... және ... ... күйлерді бастан кешіруде пайда
болатын тұрақты ... ... жеке ... ... ләззатқа шөліркеуі
ретінде көрінеді. Өнермен жиі кездесуден туған қажеттілік адамды шаттыққта
кенелтіп, өнерге деген ұмтылысты ... ... ... ... ... деген даярлықты тудырады. Осылайша қоршаған ... мен ... ... ... қатысты жалпы ұстаным қалыптасады. Олай болса,
оқушының бастауыш сыныптан ... ... пен ... ... деген
талғамын, эстетикалық сезімін қалыптастырудың жолдары мен әдістерін ғылыми
тұрғыда тұжырымдауға мол мүмкіндік ... ... ... ... ... ... талғамымен
тығыз байланыста қалыптасады.
Эстетикалық талғам туралы мәселе адамның күнделікті өмірімен, эстетикалық
теория және практика, ... ... ... ... ... ... ... қабылданатын обьектінің сапаларына ғана
емес, оны қабылдаушы, бағалаушы, танушы ... ... ... ... Адам қабілетінің күрделі иерархиясындағы эстетикалық талғам
айырықша, өзекті ұстанымды иеленеді. ... ... мен ... ... ... қасиеттер мен ерекшеліктер болмайынша
кез келген іс-әрекет үлкен жетістікке жете алмайды. Ол адам ... баса ... ... ... талғам бұл субьектінің
бағалау типі ғана емес, ... іс ... ... болмысқа
қатынасының түрі. Мұндай қарым-қатынас табиғатқа шыққан ... ... ... ... ... ... біртіндеп оның бейнелі
ойына әсер етпек. Бастауыш сынып оқушыларының нақты ... ... ... ... ойы туындайды. Эстетикалық аспектіде обьективті
құбылыстардың сапасын бағалаумен қатар, адамның іс ... ... ... тану ... де анықталады. Бұл шынайы әдемілік пен ұсқынсызды,
қайғылыны немесе күлдіргіні көру, сезіну, түсіне алу және оны әділ ... ... ... ... ... ... ... түсініктер
мен пайымдаулар бастауыш сыныптарда қалыптасады.
Баланың эстетикалық талғамы оқу мен айналаны танудың ... дами ... Оның ... ең ... ... оқу ... Бұл ... баланың табиғат көріністерімен, оның
құбылысымен, өнер құбылыстарымен жүйелі ... ... ... ... ... көп.
Эстетикалық талғам оқушының эстетикалық дамуының ... ... ... ... әрі ... жағынан
ұйымдастырылған болып келеді. Бастауыш сынып оқушыларының көркемдік
эстетикалық түсініктеріне ... ... ... ... талғамын
жетілдіруге толық жағдай жасай алады. ... ... ... ... талғам болып табылады. Онда оқушының әдебиет пен ... ... ... жеке ... көрінеді [4, 36.б.].
Көркемдік талғамның дамуы оқушыларды бейнелеу өнері сабақтарында
белгілі бір ... ... ... ... баулиды.
Балаларды сұлулық пен қайырымдылыққа үйретіп қана ... ... ... ... яғни ... ... қана ... оны сақтай білуге,
мейірімділікке, жақсылық жасай білуге тарту ... ... егер ... пәні кез-келген табиғат нысанын сақтауға,
қорғауға, қамқор болуға тәрбиелесе, оның көркемдігі мен ... ... бұл ... маңыздылығын күшейте түспек. Эстетикалық
сапалары дамыған адам қоршаған дүниенің ... ... ... ... сезімі нәзік, өзін-өзі терең түсінетін ... ... ... әсер ... ... ... шын беріліп қабылдау қабілеттері пайда
болып, іс- әрекет кезінде жүзеге асыруға құмарлана, қызыға кіріседі.
Бейнелеу өнері – адамзат ... ... ... құбылыстарын,
қоғамды көркем бейнелейтін өнер түрі. Олай болса, ... ... ... ... ... зерттеу көзіне айналуы тиіс.
Адамның эстетикалық санасының маңызды элементі – ... ... ... ... өмір ... кемелдігі (мүлтіксіздігі) жайлы
түсінігі. Эстетикалық идеал әсерленуден тыс ... ... ... өзі әсерлену актісі болып табылады. Эстетикалық идеал кез–келген
іс-әрекет ... және ... ... ... ... өмір ... ... бағалаудың өлшемін де көрсетеді.
Жеке тұлғаның эстетикалық қажеттілігі эстетикалық сананы ... ... ... ... ... мен осы қарым-қатынасқа бара
бар бейнелеуі тұтасқан. Адамның эстетикалық қажеттілігі іс- ... ... оның ... ... ... ... онда адам ... ойын жеткізеді, мүмкіншіліктерін іске асырады. Мәселен, оқушы
көктемгі ... ... ... ... ... оның ... ... машықтанады. Машықтану бірден пайда болмайды, ... өз ... ... шығарғысы келген ... ғана ... ... ... ... талғам жинақталып келіп,
бастауыш мектеп оқушыларының жеке тұлғалық мотивациялық ... ... Жеке ... ... деп ... ... ... қарамастан, оқушының дүниеге, қоғамға, өзіне қарым– қатынасын
анықтайтын тұрақты және басым ... ... ... ... ... ... ... ретінде оның
өмірдің әр түрлі қырларына қызығушылығын, эстетикалық әсерленуін, қоғамдағы
мінез-құлық, ... ... ... пен ... ... ... болады.
Өмірдің барлық салаларындағы белсенді шығармашылық іс-әрекет те ... ... ол ... ... дамуына, эстетикалық
құбылыстарға деген нәзік эмоциялы серпіліске, оларды ... ... ... ... асырудағы іскерлікке негізделеді [4, 37.б.].
Эстетикалық тәрбиенің құрылымын сипаттау өзара байланысқан бірқатар
компоненттерді белгілеуге мүмкіндік береді, олар:
- ... ... ... ерекше міндеттері;
- әр түрлі іс-әрекет түрлері;
- эстетикалық тәрбие міндеттеріне сәйкес тәсілдер;
- жалпы тәрбие әдістерінің ... ... ... эстетикалық тәрбиеліктің қалыптасуы барысында көрінетін эстетикалық
тәрбиенің нәтижелері [6, 4.б.].
Эстетикалық тәрбиенің тұтас процесінде бүтіннің ең маңызды бір буыны
мен ... ... ... ... ... ... ... өмірдегі және де ... ... ... дұрыс
қабылдап, бағалай білудегі қабілеттілік, эстетикалық сезімнің қалыптасуы
деп есептеу қажет.
Тәрбиенің ауқымы кеңейіп жағдай өзгерген ... ... ... ... ... дами ... халқының эстетикалық ой-пікірінің тарихы жөніндегі деректер ақын-
жыраулардың творчествасында, әдеби мұраларында жиі ... ... ... ... ... т.б. қазақ жырауларының жыр
толғауларында, еңбекші бұқараның ... ... ... ... ... ... ... поэзиясында жырлау дәстүрге айналған.
Көне түркі мәдениетінің «Құдатқу білік», Диуани Хикмет үлгілері қазақ
халқының эстетикалық ... ... зор ... ... ... ... ... саласында ранайы еңбектер
жазып қалдырмағаны белгілі. Алайда өздерінің саяси қоғамдық және ... ... ... ... ... ... ... өнерінің
даму барысында аса көңіл бөлді. Қазақ ағартушыларының эстетикалық көзқарасы
мен ... ... ... дүниетанымдық көзқарастарымен тығыз
байланыстылығы сол ... өмір ... ... ... ... ... Ол заңды құбылыс. Бұл жердегі басты ... ... ... жан-жақты, жүйелі талдап зерттеулерінде емес,
керісінше мүмкіндігінше сол проблемалар жайлы сөз қозғап, өз ... ... ... тұжырымдауында жатыр. Қазақ халқының ұрпақтан-ұрпаққа
ауыз екі шығармашылығы арқылы беріліп отырған эстетикалық көзқарастары мен
пікірлерін айтып ... ... Ш. ... Ы. ... ... теория жүзінде талдап, ... ... ... ... ауыз ... жинауда көп еңбек сіңірді. Ал,
халық ауыз әдебиеті ... ... ... ... роль ... ... ... ол осы мұраларға бірінші болып ғылыми
пікір ... ... ... ... ... ... ағартушы - ғалым
Ыбырай Алтынсарин шығармаларында, әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... барысында халық мұрасына:
ауыз екі шығармашылыққа, салт-дәстүрге, әдет-ғұрыпқа ерекше зер сала ... ... ... әсер ету ... ... Ы.
Алтынсариннің дүниетанымдық көзқарасының қалыптасуына атасы ... ... ... ... педагогикалық еңбегінде, әсіресе «Қазақ
хрестоматиясында» ... ауыз ... ... тек білімділік,
өнегелік, адамгершілік ақылгөйлік сипат қана емес, сондай-ақ ... ... ... сезімталдыққа баулу бағытын көздеді.
Қазақ халқының ұлы ақыны, жазба әдебиетінің негізін салушы ... ... ... әр ... ... ... Ол ... үнемі
достық, татулық, әділеттік, дұрыстық сияқты адамгершілік қасиеттерге
тәрбиелеуге шақырды.
Абай жастарды тәрбиелеудің әр ... ... ең ... ... және
әдебиет арқылы тәрбиелеуді ұсынды. Балалардың дүниеге көзқарасын және
мінезін қалыптастыруда жанұяның ролі аса зор ... ... ... ... ... үшін ... өздері де жақсы тәрбиеленген ... ... ... Бастауыш сынып оқушыларының эстетикалық талғамын қалыптастырудың
маңызы
Баланың эстетикалық көзқарастарын тәрбиелеу әсемдіктің қасиеттері бар
әр түрлі өмір мен ... және ... ... ... ... ... ... балалардың эстетикалық көзқарастары үздіксіз дамиды. Оған
себеп болатын нәрсе - оқу, ... және ... ... жаңа ... ... тәрбиелеудің негізгі құралы - өнер. Ол
шындықты көркем, сезімді қабылданылатын бейнелер арқылы адам ... ... әсер етіп оның ... және оны ... ... етеді.
Педагогикада эстетикалық көзқарастарды тәрбиелеу тәрбиенің басқа саласымен
тығыз байланысты. Балалардың ақыл-ой ... ... ... ... ... ... ... емес. Еңбекке тәрбиелеу - адамдардағы
әсемдікті еңбек мазмұны мен процесін ... ... ... пен мінез-
құлықты тәрбиелеу мүмкін емс. Сондай-ақ әсемдікке көзқарасты тәрбиелеуді
өмірден, ендігі белсенді ... және ... жету ... ... ... ... ... әсемдікті өмірден, адамдар қылықтарыныан, еңбек ... , ... ... ... және ләззат алуды үйретіп қна
қоймайды, күнделікті өмірде әсемдікті жасау ... мен ... ... ... ... еңбектегі, өмірдегі ең
жақсыны қабылдау одан ләззат алу эстетикалыққ тәрбие дүниедегі ... ... ... ... Өнер ... тануға, қастерлеуге
баулиды, оған керісінше ұсқынсыздыққа жағымсыз көзқарас қалыптастырады.
Эстетикалық тәрбиенің өзіне тән ... бар. ... бірі ... ... және эстетикалық қабылдауды үйрету. өмірдегі, өнердегі
әдемілікті сезу және көру ... әр ... ... ... ... ... оның ... білуге тырыспады. Ал кейбіреулер оған онша мән
бермейді, қалай болса солай ... ... өте ... ... ... оған ... үшін ең алдымен бейнелеу өнері, музыка, және ән ... ... ... ... . ... ... сезімталдықты эстетикалық
қабылдауды және қажет. Білім адамды ... ... ... ... адам ... ... ... түсінеді, қырағылығы
ықыластық, қамқорлық баланың эстетикалық дамуының негізі.
Эстетикалық танымның ... ... өнер ... ... мен, не
тегін де шығармашылықпен байланысты іс-әрекеті мүмкіндік береді.
Қазіргі жағдайда біздің ... ... ... мәселелердің
бірі баланың эстетикалық белсенділігін тәрбиелеу. Ол әдемілікті сезіп ... ... ... қана ... осы ... ... өзін ... өзгеріс жасауы қажет. Өмірге енген эстетика (еңбек, табиғат
эстетикасы, ... ... және ... ... ... Адам белсенді түрде өмірдегі әдемілікке көркемдікке өз үлесін
қосып, оны көріксіздіктен, ұсқынсыздықтан қорғауы ... ... ... және ... ... ... дамиды. Сондықтан оның барлық еңбек демалысы
эстетикалық бағытта ... ... ол өз ... ... ... ... ... маңызды міндеті - өнер және ... ... ... ... және бейімділігін дамыту. Осыған
орай, мектепте оқушылардың ықтимал мүмкіншіліктерін және ... ... ... ... ... ... - әдебиет және өнер. Олар
зоридеялық тәрбиелік роль ... ... пен өнер ... қуанышқа
бөлейді, жігерлендіреді. Олардың идеялығынан баюына игі әсер ... ... ... адам санасына белгілі көзқарастар әр түрлі құралдар арқылы
әдебиетте - проза, (поэзия кескіндеме, жанр, пейзаж, ...... ... ... оратория, ән) енгізіледі.
Белгілі орыс суретшілері П.А. Педотовтың, В.Г. ... ... ... И.И. ... И.Н. Левитанның; Және қазақ суретшілері
Ә. Қастеевтің, М.Кенебаевтың, Қ. Шаяхметовтың т.б. ... ... ... ... тәрбиесіне күшті ықпал етеді.
М.Горкий, М.А. Островский, А.А. Фадеев, М.А. Шолохов, М. Әуезов, ... С. ... т.б. ... адам ... ... және
бостандығы үшін күрескерлердің бейнелері жастарды ұлы ерлікке рухтандырады.
Сонымен өнер мен ... адам ... және ... ... ... шарттары
болып табылады.
Әдемілікті сезуде эстетикалық көзқарастарды қалыптастыруда табиғат зор
роль ... ... ... ... ... сезімін дамытады.
Эстетикалық түсінігін байытады. Адам табиғатты бақылаушы ғана емес, ... ... ... ... ... Сондықтан өзінің күшін
қабілетін адамдар бақыты үшін ... ... ... ... ... қала мен ... ... жерлерді көгалдандыру, бақ және гүлдер
өсіру, мәдениет және демалыс ... ... – бұл зор ... ... ... ... еңбекке әсемдік
тұрғысынан қатынасы, өзіндік белсенді іс-әрекеттермен байланысты екенін
көрсетеді. Мәселен өзі шешу ... ... да ғана оның әрі ... әрі ... ... күйі жай ... тояттайды.
Жемісті еңбектен қанағаттандыруы, көңілдің жай табуы, эстетикалық бала
үшін көп ... бір ... оқу ... ... ... ... оның оқудың
қорғаушы күші, дем берушісі ретінде пайдалану үшін ... ... ... ... ... ... және ... қабілеттері артады. Қажеттегі біліктерімен жағымды әдет-
дағдыларымен бірге ... ... ... ... тілі ... оқушылардың тілін дамыта отырып, мұғалім суретке
қарап әңгіме құрауды әсер ... ... ... беруді қиын да жаңа
белгілерді жасауға үйретеді. Көркемдікті ... ... ... ... ... күші ... ... өте әсерлі сезімдерді оятып, музыка мұраттарын
қалыптастырып, бала тәртібіне ықпал етеді. Музыканы тыңдау, ән салу ... ... ... мәні бар ... к ... ... ержүректік
сезімдерден ортақ әсер алу оларды рухани өрлеу ... ... ... ... ... тәртіп пен мінезқұлықтық тәрбиені күшейту
үшін музыка пәні ... ... ... ... ... мән берілген.
Музыка пәнінің бағдарламасы ән салу және жазылып алынған музыкалық
шығармаларды тыңдау ... ... есту ... ... ... сынып мұғалімі музыка сабағын өзі жүргізетіндей ... ... ... музыка сабақтарына тікелей қатысып, ол ... ... ... отырып, басқа сабақтарда сыныптан тыс
жұмыстарды ... адам ... ... орны ... ... ... ... сабақтарының да балалардың эстетикалық көзқарасын
тәрбиелеуде ықпалы мол. Кескіндеме ... ... ... ... ... ... ... табиғат және қоғам әсемдігі өрнектеледі.
Бейнелеу ... ... ... үшін ... ... ... ... өмірдегі тәртібіне үлкен ықпал жасайды.
Бейнелеу әсемдікті түсіну мен нәзіктікті сезінуі, алған әсерлерін
бейнелеу, сызықтық ... салу ... ... жеке ... ... мүсін
сызықтық суреттерде әсемдікті жасау қабілеті ... ... ... ... тану барысында қалыптаса бастайды.
Көркем әдебиет және тарих пәндері оқушылардың шығармашылық қабілетін
дамытады. Олардың қоғамдық ... ... ... ... ... үміттендіреді. Әсіресе әдебиет сабақтары оқушыларды
әдемілікке баулиды, таным ынтасының ... ... ... ... оқу ... оқушыларға эстетикалық тәрбие берудегі ролін
орасан зор десек, ол асыра бағалау болмас еді.
Мектептегі эстетикалық тәрбие оқушылардың ... тыс ... ... кеңінен пайдаланады. Эстетикалық тәрбиенің ... ... ... ... бар. ... ...... музыка, хореография, бейнелеу өнері т.б.
Оқушылардың шығармашылық ... ... ... бірі -
көрмелер, сайыстар. Көрмеде оқушылардың ... ... ... газеттер,
қолжазба журналдары көрсетіледі. Сайыста жақсы лирикалық, эстрадалық әндер,
әңгімелер орындалады. Сайыс оқушыларды қуанышқа бөлейді, келешекке үмітін
тұтандырады.
Мектеп және ... ... ... ... ... сәйкес
эстетикалық саяхат өткізіледі. Саяхаттың негізгі ... ... ... ... ... ... түрлі көрмелер).
Көркемөнерпаздар үйірмесі оқушылардың өнерге әуестігін, қызығушылығын,
талғамын дамытуда үлкен роль атқарады.
Көркемөнерпаздар ... ... ... және ... ... ... жұмысына көмектесуде мектеп кітапхансының
мүмкіншілігі бар.
Сыныптан тыс эстетикалық ... ... ... ... ... бейімділік принциптері іске асырылады.
Мектеп оқушылардың эстетикалық мәдениетіне басқа факторларда әсер
етеді, ... ... ... ... ... жиһаздары, демалыс бөлмелері,
қолайлы жұмыс орны ... ... ... негізгі көзі.
Басты мәселе, күнделікті өмірдегі әсемдіктің адам мен ... ... ... ... болғанын ұғындыру. Осының негізінде ғана
оқушы өз еңбегінің пайдалы екенін және оның сұлылығын жасайтын адам ... Мұны ... ... ... ... ... ... және баспа
сөз материалдарын кеңінен пайдалануға болады.
Қазіргі кездегі эстетикалық тәрбиенің ... шеші үшін ... ... ... тәжірибесін меңгеру қажет.
Мәдени құндылықтарын жасауда әр халықтың өзіндік ерекшелігі ... ... ... ... өмір ... ... ... өре нәзіктік байқағыштыққа тән. Кең ... ... ... ... ... ... ... ауа-райының өзгерісін алдын-ала
болжау, өсімдіктің атын қойып табу т.с.с.
Халық ... ... ... ... ... және оны ... еңбекте бекітуге тырысады. Оны халқымыз үй жиһаздарын жасауынан
және оны ... ... ... ... ретінде пайдалануынан көруге
болады.
Қазақ халқының музыкалық ... ... таң ... ... ... ... жас ұрпаққа берудегі ісіне қызмет етеді.
Халқымыздың тұрмысына енген қолданбалы ... ... ... ... эстетикалық тәрбиеде өз алдына бір сала. Ағаш, тері
өңдеу, метал өңдеудегі өнері әлемге ... ... ... ... ... біз ... ... білімі мен тәрбие тәжірибесіне сүйенуіміз қажет.
Жеке адамның жалпы мәдениеті яғни эстетикалық тәрбиенің ... ... ... жылы шырайлылық, қайырымдылық, тазалықты
сақтау т.б.
Жалпы эстетикалық мәдениет - бұл қатынас эстетикасы, ... ... ... білу ... дене ... т.б. А.С. ... ... бұл
проблемаларға зор мән берілген.
Үйелменде ата-аналармен, мектеп оқушылары және мұғалімдермен басқа
адамдар мен қатынас жасау ... ... ... ... қатынас
балалардың күнделікті өмірінде, іс-әрекетінде ... ... ... әсер етеді. А.С. Макаренконың айтуы бойынша адамдармен
шырайлы қарым-қатынас, ... ... ... дос және ... ... бәрі моральдық эстетиканың басты саласы.
Әрбір үйелмен өз үйіне жылы ... ... ... Әртүрлі үй-дүние-
мүліктерінің өз орнында әдемі ыңғайлы ... ... ... және ... бөлмелерді өте қолайлы етіп жабдықтайды. Үйелмен
балаларды үй ... ... жеке ... ... ... ... ұстауға,
күтуге, үйді жинауға, тазалықты сақтауға үйретеді. Осында йжұмыстардың
барлық ... ... ... әке мен ... ересектердің басты
міндеті.
Оқушылардың үй жағдайын өзгертуге байланысты жұмыстарға ... ... ... ... ... ... тұс ... терезе
перделерін қалай таңдап алу керек, бөлмелерде ... ... ... етіп
орналастыруға болады, бөлме өсімдіктерін өсіру, оларды күту, яғни осы сияты
жұмыстарды өз бетімен орындауға үйрету, ... ... ... ... ... және эстетикалық ұғымды қалыптастырады.
Адамның сыртқы көрінісі, киімі, жүріс-тұрыс, оның ... ... Киім ... сән ... өмір ... ... ... етеді. Ескірген сән бойынша киіну адамды сұрықсыз етеді, оның
сүйкімділігін жояды. ... ... ... - бұл ... ... ... бейнесіне сергітуші жаңалықтар енгізу.
Артық сәндену, түрлі ... ... ... ... абырой
әпермейді. Сырт киімді, аяқ киімді, шашты баптауға, өскелең өмір талабына,
жас ерекшелігіне сәйкес таңдап алуы ... ... ... адамды қымбат
мүліктердің көрмесіне айналдыруға ... ... ... өлшемін есепке алу керек.
Жеке адамның сыртқы мәдениеті мен дүниесінің ... ... ... ... ... эстетикалық танымын, сезімін, мәдениетін,
білімін, көтеруде ең ... ... ... мен ... Олар өздері
үлгі болып эстетикалық тәрбие жұмысының мазмұны, формаларын және ... ... ... іске ... ... ... түрлі өнер адамдарының іс-әрекеті арқылы баланың тәртібіне;
өмірге көзқарасына , түсінік құлықтарына игі әсер ету;
қоғамдағы, табиғаттағы, өнердегі ... ... ... байқай білу
қабілеттерін дамыту;
Эстетикалық талғамын дамыту, дұрыс пікір айта ... ... ... оның ... көмектесу;
Баланың көркем өнерге деген қабілетінің шығармашылықпен ... Ал, адам ... мен ... ... түсіну, бақылау,
байқау, пайдалану үшін жастардың сауатты, терең білімді болуы қажет, ... ... ... ... ... өнерін, живописьті, кино
мен театрды түсініп, олардан ... ... ... ләззат ала білу үшін де
сезім - түйсігі ұшқыр, ақыл – ойы ... ... адам ... ... ... сезімдері олардың өмірінде зор роль атқарады.
Әсемдікті көре ... жсай білу ... ... ... ... Қызғылықты
етеді. Біз әр адамды адамгершілікті тұлғалық ... ... ... ... да әр ... ... ... көркемдікті, әсем
нәрсені сүйетіндей етіп дамытуымыз керек. ... ... ... сәулеттілік және ұждансыздықты, қуаныш пен қайғыны түсінуге
байланысты, оның ... ... мен ... ... ... ... ... шынайы көзқарасы мен мұраттарының болуы керек екендігі
шығады.
ІІ ТАРАУ: ЭСТЕТИКАЛЫҚ ... ... ... ... ... мектепте эстетикалық тәрбие берудің жолдары
Бастауыш сыныптар үшін бейнелеу процесі оның нәтижесі мен суретінен
гөрі маңыздырақ. Ол қандай ... ... ... нені ... бұл ... бояу мен ... ... және орынды болатындығын беріле ойластырады.
Егер педагог балалар үшін қызықты және маңызды тақырып ... ... ... ... оқушының салатынын суретіне әрқашан эмоциялы көңіл
бөлумен қатар жүреді. Мұндай кезде ... ... ... ... ... ... оның ... өзі болып көрінеді. Ол осы ... ... ... қана ... ... және ... туралы өз түсінігін
пайдалана отырып, олардың қылықтары мен жеке бастарының қасиеттеріне ... ... ... бала олардан өзіне ұнағандарының бәрін: әсемдік,
мейрімділік, әділеттілік адалдықты иеленіп алады.
Бейнелеу әрекеті ... ... ... ие болғанда ғана
нәтижелі тәрбиелейді. Шығармашылық әрекетпроцесінде әр бала бұрын ... ... жаңа ... ... қимыл әрекеттерін
игереді.
Балалардың шығармашылық белсенділігі өз-өзінен ... ... ... ... ... шығармашылық жағдай жасау керек. Мысалы: тапсырма,
оның мазмұны мен ... ... ... ... ... Бұдан әрі педагог балалардың шығармашылық бейнелеу процесіне
басшылық жасайды. Ол ... ... мен ... ... ... салады, оны бағалайды. Сөйтіп, балаға және оның жұмысына ... ... ... ... ... шығармашылығына белсене қатысады.
Біріншіден, ол әр оқушыны шығармаға сәйкесмақсатқа жетектейді, балалар
мұғалімнің ойына сәйкес әрекет жасайды.
Екіншіден, балаға көмек бере ... ... ... ... ... ... ... міндеттерді шешуге бағыттайды және суретте оның
жеке басының қабілеті мен дарынын барынша ... ... ... ... ... болмысты қабылдауына белгілі бір дәрежеде
мақсат қояды екен. Бұл ретте ... ... ... міндеттерімен ғана
шектеліп қана қоймай, сонымен бірге ... ... ... ... ... қамтиды. Оның тұтастай түйсіну қабілеттеріне әсер етеді.
Осы жөнінде Н.К. Крупская былай деген: «Балалар сурет ... ... ... ... сабағының міндетті түрдегі шарты ... ... ... ... ... ... маңызға ие. Адамды бейнелеу баланың
адамдар жөніндегі түсініктерін тереңдетеді, оның бойында мінез құлықты
адамгершілік және ... ... ... ... ... ... ... кезде адамдардың мінез –құлқының кез ... ... ... ... ... «мектепте келе жатқан жолда нендей қызықты
жағдайларды көрдіңдер?» - деген сұрақтың төңірегінде ... ... ... соң ... осы ... суреттеу арқылы бейнелейді. әрине,
суреттеу үшін балаға бәрі бірдей қолайлы емес.
Бала сурет арқылы өзін қоршаған өмір ... баға ... ... өмір ... ... ... ... етуі мен мұраттары арқылы айқындалады. ... ... ... ... ... оның ... жасалған өмірдің жаңа
көрінісі болып табылады. Бала бұл өмірді жасап қана коймай, оның өзі ... ... ... ... ... ... осы ... баланы
тәрбиелеу үшін маңызды, өйткені толқыныс үстінде баланы оқиға қаһарманына
айналдырады, кейіпкердің бойындағы қасиеттерді өз бойына көшіреді. Бала ... сан ... ... ... Бала ... ... ... көңіл
толқыныстарын білдіріп отырады, біреулері қолдарын ерсілі-қарсылы сермейді,
дауыстап әңгімелеседі. Өлең ... ... жай ғана ... ... ... бет ... өзгереді. Мұның бәрі де жан ... ... ... ... қабылдай білуден, өзін басқаның орнына қоя
білу қабілетінен келіп туады. Мұның өзі ... ... ... ... да, ... ... тәрбиелеуге көмектеседі.
Сурет салып машықтанған бала белгілі суретшілердің ... ... ... ... ... ... ... қоймайда. Мұның өзі
баланың эстетикалық талғамын жетілдіре түседі. Мектептегі сурет сабағы
арқылы ... ... ... ... ... ... сурет
сабағы арқылы балалардың эстетикалық даму дәрежесін жоғарлатуға ... ... ... мұғалімдердің жұмыс тәжірибесі осыны көрсетеді.
Т.Шевченконың «Келі түйген қазақ әйелі» деген картинаны жолдастарына
мазмұндап бергенде мынадай басты қасиеттеріне тоқталады:
Мұнда үлкен ... ... ... ... жай ... бейнелейді. әйел
бір сәт жұмысын қойып, қалжырап келі сапқа сүйеніп тұр. Сұлулық атаулыға
Т.Шевченконың сезімталдығы болды, бұл ... ... ... ... оның өзі ... ... парасатын паш ете отырып, ол: сұлулық
деген біздің жүрегіміздің ... ... ... - дейді. Бұдан жас
баланың дүниеге ... ... ... бір ... ... жалған сұлулық пен шын сұлулықты ажыраты білгендігін көруге
болады.
Баланың өзін қоршаған дүниені өнер арқылы танудың бір ... Ол ... ... ... Ол – ... ... қоршаған дүниені көре отырып,
жанды-жансыз заттарды кейіптеп түсініп, бейнелеуге болады.
Сондықтанда мектептегі сурет сабағы – ... ... ... ... Бейнелеу өнері қоғамның рухани қажеттерінің бірі. Ол оқушыларды
ол адамзат ... ... ... ... ... ... оның
бүкіл ой-арманы мен сезімдерін қалыптастырудың құралы.
Бейнелеу өнері арқылы эстетикалық тәрбие берудегі жұмыстың нәтижелі
болуы:
1) мектептегі сурет ... ... ... ... ... сол мектеп ұжымының бейнелеу өнерін көрнекті құрал,сурет деп
қарамай, өмірді өнер ... ... ... деп ... іске ... салмас бұрын оқушыларға:
1) оқушыларға суретті көрсету және талдау;
2) ... ... ... ... ... ... түсіндіру;
4) шығарманың (суреттің) көркемдік қасиеті, авторлық шеберлігі жайында
оқушыларға аңғарту;
5) суреттің идеясы;
6) суреттің авторы, оның ... мен ... ... ... ... ... ... беретін мектептердегі бейнелеу өнерін оқытудың негізгі
мақсаттарының ... ... ... ... меңгерту.
Композиция, симметрия, түсті тану негіздерін оқушыларға ... ... ... өнер ... талдау барысында беріледі. Бұл үшін
жеке немесе бірнеше суретшінің шығармалары таныстырылып, әрбір ... ... сай ... ... сәндік қоданбалы өнер шеберлерінің туындыларын
таныстыру көркемдік білім негіздерін оқушыларға үйрету ... ... ... ... ... ... ... көрсету арқылы
композиция ұғымына, түстерді тану ... ... ... ... Ол үшін ... ... ... затты бейнелеу кезеңінде немесе
тақырып бойынша сурет салу барысында суретшінің картиналары эпидиоскоп
арқылы ... ... ... ... ... ... ... ең қажетті деген көріністерге тоқталып, көркемдік ... ... ... әңгімелейді.
Қазақстанның халықтық сипаты бар өнерінің көмегі көп әсер ... ... ... мен ... металлургтер мен кеншілер,
геологтар мен мұнайшылар арасында, тау мен ... ... ... құрылыстары мен жаңа орталықтарында болып, жасампаз еңбектің ерлерімен
араласып бірге жүріп, бәрін көріп, бүгнгі сәулетті өмірдің терең мәнін ... ... әсем ... ... ойымен, ұшқыр өнерімен бейнелейді.
Сол сияқты кең байтақ республикамыздың керемет бай табиғатының ... ... ... ... ... А.М. ... қазақтың
қарт суретшілерінің бірі Ә.Ысмайылов пейзаждарының ... тән ... ... ... бар. Ол ... ... ... жердің
туын, құзын кең байтақ, даласын әдемі ... ... ... мұз ... ... ... секілді
пейзаждары керемет сұлу суреттер.
Қазақ сурешілерінің көптеген шығармаларында туған ... ... қала мен ... ауылдың жаңа тұрмысы, осы заман жастарының
өмірі нанымды жатық бейнеленеді. Туған Отанына, өз халқына ... ... ... ... зор ... ... тапқыр суретшілерді
қызу іске рухтандырады.
Республиканың дарынды суретшілерінің туған жер тақырыбына жазған
шығармаларында адам мен табиғаттың ... ... ... әсем ... ... шешіледі. Өнер иелерінің еңбектері арқылы оқушылар өз
өлкесінің сұлу ... өз ... ... мен әдет ... тани ... ... жеткіншектерге эстетикалық тәрбие беру үшін өнердің қай түрі болса
да баланы қоршаған өмір шындығынан, ... ... ... ... ... ғана ол ұғынымды да, одан туыншынып ләззаттануға да
болатынын байқаймыз.
Халықтың өзіндік ерекшелігін ... өнер ғана ... ... ... ... ... бола ... Мысалы: балалардың
қызығушылығын арттыру үшін ұлтымыздың ежелден келе жатқан ою ... ... ... түрі бар ... көздерін жеткізу, олардың ой
елеген толғантуға мол ... ... ... ... ... ежелден келе жатқан ағаштан жасалатын
үй бұйымдарының ... орны зор ... ағаш ... кәсіп еткен
шеберлерді халық олардың өндіретін бұйымдарына қарай «үйші», «ерші»,
«арбашы», ... деп ... ... ... ... оларды көрсету.
Әрине, ұлтымыздың бұл өнері оқушылардың ынталарын одан әрі арттырады.
Бейнелеу өнерінің бір саласы - ... ... ... ... ... ... ... қол өнері болып табылады. Он саусағынан өнері тамған
халықтың шеберлері ұрпақтан-ұрпаққа өзінің бай ... ... ... ... мен стильдің қалыптасуына үлгі таратып, халық шеберлерінің
көркемдік жолындағы қиялы бірінші ... ... ... ... анық
көрініс тапты. Тұрғын үйді, тұрмыс бұйымдарын, үй жиһазын, киімді, аңшылық
құралды, ... ... ... шеберлері безендіріп әшекейлейді.
Халықтан шыққан асқан шебер зергерлер әдемі сақина, білезі, сырға,
жүзік, ... ... ... алқа жасады. Зергерлер асыл тастарды, алтын
мен күмісті оюлап безендіру техникасын ... ... ... қол ... ... ... жасайды. Ол халықтың сана-сезімінің,
ой-өрісінің өсуімен байланысты түрмен мазмұн ... байи ... ... іңкәрлік, оған жан-тәнімен талпыну-адам баласының игі
қасиеттрінің бірі. Бұл рухани ... ... ... ... ... ... ... бейнелеу өнерін оқыту барысында оқушыларға эстетикалық тәрбие
беріп ,оның эстетикалық талғамын қалыптастыруда мәдени мұраның мәні де ... ... ... бағдарламасында өнерді қабылдау бөліміне екінші – сыныпта жиырма
бес сағат ... ... ... ... ... ... қабылдап түсіну;
- перспектива (тасадан көру);
- сұлу сурет (живопись) өнерінің мәнерлеу құралдары, түс және
жарық туралы түсінік; түс гаммалары; ... ... ... ... ... ... ... форма; фактура
(тегіс, бұлдыр);
- сәндік қолданбалы өнердің мәнерлеу ... ... ... ... үйлесімділігі; формасы;
- халық өрнектерінің тұрмыста (киімде, бұйымда) пайдалануы;
- графика өнері; сызық; нүкте; иллюстрация; этикеткалар;
- сәулет өнері; тұрғын үйлер; өнеркәсіп орындары; діни ... ... ... бөліктері (тіреу, қорған, балкон).
Ал практикалық іс-әрекеттер мазмұнына – 26 ... ... – 10 ... ... ... ... берілетін білім, іскерлік пен дағдының
мазмұны төмендегідей негізгі түстер тобындағы түс ... ... ... ... көк-көгілдір, жасыл-сары. Бір түспен бірнеше заттардың
түсін бере ... ... ... қою ... ... мысалы: шөп, пияз,
қияр, қарбыз. Бөлме өсімдіктері.
Суретші шығармасындағы түстер гаммасын ажырату. Колорит, жылы,
суық түстер. ... ... ... «Сібір магистарлі», «Күзгі жаңбыр».
Натюрморт. Затқа қарап сурет салу, бірнеше ... ... ... ... Жеміс - жидектерді бейнелеу.
Бейнеленетін зат, оқиға, көріністерге лайықты аң, ... ... ... адамдар. Көлем, форма, түс. Нәрсені бір – ... ... ... ... үлкен кішілігін бере білу. Долбар
(набросок) жасау. Мысалы: ... ... ... үй. ... ауыл ... ... ... арнап суреттер салу (жыл мезгілдеріне
байланысты).
Оқу ... ... ... ... ... ... Арасан-»; Ж.Шәрденов «Медеу мұз айдынында», «Таудағы қыс», «Алмасу»;
Ә.Жүсіпов ... ... ... ... «Бақытты күн»;
С.Мәмбеев «Киіз үй»; Қ.Телжанов «Ата мекен», «Көкпар».
Мүсіндеу өнері ... ... ... ... ... ... ... құстың
балапаны, ит, аю т.б.
Көлем. Пішін. Бірнеше затты, нәрсені біркелкі сандау арқылы
композиция ... ... ... ... От басы мүшелерін санау. Үйрек
және балапандары. Ыдыстар.
Қозғалыстағы қалыпты бере ... ... ... ... ... ... ... Фактура. (Ағаш, сүйек, қола, темір,
сазбалшықтан жасалған бұйымдарды ажырату).
Сәндік ... ... 15 ... бөлінген. Ою-өрнектер. Долбар
(набросок) жасау. Бояумен жұмыс. Ылғал қағазда бояу. «Мүйіз» , «Шұғыла»,
«Балдық», «Тұмарша» ... үй ... ... ... кілемше (алдын-ала салынған
суреттерді өрнектермен безендіру). Симметрия шешімдерін табу.
Графикадағы мәнерлеу құралдары сызық, нүктелерден бейне құрау.
Графикалық ... ... ... пайдаланып безендіру. Шығармалар.
Иллюстрациялар. Ертегілер елінде. Мысалы: «Күн ... ... ... ... сақа» т.б.
Бейнелеу өнері пәні біртұтас оқу тәрбие үрдісінің ... ... ... сананың эстетикалық түрлеріндамытудың,
оқушының шығармашылық әлеуетін практикалық ... ... ... ... ... ... ... мен іскерліктерін қалыптастырады.
Бағдарламада бейнелеу өнері түрлеріне жыл бойы материалдар нақты
бөлінеді. Тоқсан бойынша бөлу ... ... ... ... ... міндеттерін іске асыруын көмектеседі.
Жылдың аяғында ұжымды жұмыс ... ... ... керек,
барлығы бірігіп, шалғындағы шешек атқан гүлдер мен балалар серуендеп жүрген
орманды салуды ... ... ... ... ... алуы ... арнайы бұрыш ашып, біраз уақытқа дейін іліп қоюға болады. Енді ... ... ... ... ... эстетикалық тәрбие беруде
оның эстетикалық талғмын қалыптастырудың жолдарын қарастыралық.
2.2. Эстетикалық тәрбие берудің қазіргі жағдайы
Оқушыларға эстетикалық ... ... ... ... ... бүгінгі таңда ерекше жолға қойылып отыр.Ал бейнелеу
өнері - ... ... ... ... бірі. Ендеше, әсіресе
қазақ бастауыш мектептерінде бұл ... ... ... ... деп ... сабақтардан кем болмауға тиіс. Өйткені қазақ ... ... ... ... ... ... ... мен малшылырдың
балалары болып келеді. Сондықтан да ... ... ... ... үшін ... ... көзі ғана ... жылу көзі де.
Мұғалімнің жақсы дидактикалық әсерлігінің болуы қазіргі кезде
маңызды, өйткені ... ... ... ... ... ... ал ... беру процесінің өзі өнер. Балаларды ... ... ... ... ... таңырқату арқылы дербес ойлау
әрекеттеріне қозғау салу керек. Бұл ... ... ... ... ... ... зер ... оқушының одан әсемділікті көре
білуіне, өмір мен өнердің ... ... баға бере ... ... ... эстетикалық талғам қалыптастырудағы орны ұшан
теңіз. Н.Г. Чернышевский айтқандай: «Айналадағы ... ... ... адамды жарқын қуанышқа бөлейді, тамашаға таң қала тәрбиелеу тәтті
қиял туғызады, сайып келгенде эстетикалық рахатқа ... ... ... мен ... ... ... жерде, ой
жүйесінің қабылдағыш ... ... ... ... ... ... Бұл ... қатарласа отырып, білімнегіздерін ... ... жеке ... ... ... ... ... жасайды.
Өйткені оқыту процесінде өнер саласының түрлі ... адам ... ... ... олардың құпия астарына көзін толық жеткізбейінше, эмоциялық
сезім тудырмақ емес. Ұғыну, сезіну, ... ... ... ... ... ... ... адамның ой-қиялын оятып қана қоймай, оны
тұтандыра білу қажет. Сонда ғана қолға алып отырған ... жаң ... ... ... өнерге эстетикалық көзқарас өрістей бермек.
Тегінде эстетикалық сезім құдіретін затты көру ғана емес, сезіну
оятады. ... ... ... тану ... ... объектісін сезіне қабылдау
– көрген мен естігеннің ... ... ... ... талғам ерекшеліктерінің бірі адамның тарихи мұраға, ... ... оның өз өмір ... астасын жатуында. Осыдан барып
оқушы әрбір халық туындысын ой елегінен өткізе ... оның ... ... ... ... ... ... ішкі сырына қанығады. Демек
эстетикалық қабылдаудың шығармашылық жағы деп ... ... ... ... ... ... ... орай бейнелеу өнері сабағында
халық өнерін пайдаланып, оны түсіндірумен қатар оқушыларға осы ... ... қою, ... ... ... ... ... іздетіп
таптыру қажет-ақ. Әр түрлі бояулы, мазмұнды, ... ... ... ... ... көптеп қолданылса, бұл сезім мен ұғыну
дағдыларын ... ... шын ... ... шұғылдандырудың, ой белсенділігі мен ... ... мол ... ... ... еді.
Эстетикалық қабылдау құбылыстың сырт бейнесі мен ішкі ... ... ... яғни ... көркін ғана көрсетіп қоймай, адамның осы
өнерге деген ... ... ... ... бірі ... ... ... өнеріне көзқарасы оның өз өмір тәжірибесімен астасын жатуында. Осыдан
барып оқушы ... ... ... ой ... ... қабылдайды, оның
қашан, қайда нендей жағдайда пайда болғанын болжайды, ішкі ... ... ... қабылдаудың шығармашылық жағы деп оқушының оқығанын өз
білімімен салыстыра түсінуін айтамыз. Осыған орай бейнелеу өнері ... ... ... оны ... ... оқушыларға осы материал
төңірегінде сұрақ қою, ... ... ... ... ... іздетіп
таптыру қажет-ақ. Әр түрлі ... ... ... ... ... салынған суреттер көптеп қолданылса, бұл сезім мен ұғыну
дағдыларын ... ... шын ... түсіндірудің,
оқушынышығармашылықпен шұғылдандырудың, ой ... мен ... ... мол ... ... ... ... мақсатта жүргізілген ... ... ... ... талғамын қалыптастыру бағытындағы 2 ... ... ... ... мысал келтірейік:
Сабақтың тақырыбы: «Туған жердің күзгі көрінісі»
Сабақтың түрі: Жазықтықта бейнелеу
Сабақтың мақсаты:
1.Білім беру: перспектива, композиция туралы білім беру.
2.Дамытушылық: ... ... ... ... ... ... ... эстетикалық тәрбие ... ... ... ... ... ... ... сабақ жоспары, оқулық, көрнекілік реппродукциялар,
кесте, слайд т.б.
2.Оқушыларға: альбом, қарындаш, бояу, қалам, су құятын ыдыс ... ... ... табиғаттың әсемділігі көңіл-күйі туралы
білімдерін кеңейту.
1) Ұйымдастыру-0,5-1минут.
2) ... ... ... ... ... ... түсіндіру)-10-12минут.
3) Практикалық жұмыс-30минут.
4) Қорытындылау-2-3минут.
Оқу проблемалары:
-жыл мезгілдері, атаулары, айырмашылық белгілері;
- күзгі табиғат ... ... күз ... қазақша аттары;
- күзгі табиғат құбылыстарының көңіл-күйін суреттеп айтып беру;
- күз мезгілінің адамдар өміріндегі мәні мен орны ... ... ... ... күз ... ... репродукциялары, түрлі-түсті слайдтар (Ә.Қастеев, Қ.Телжанов.
М.Мынбаев, әртүрлі ағаш жапырақтары, көкөніс, жеміс-жидектер суреті).
Әдеби ... ... ... ... ... қоңырауы»
жинағынан күз туралы өлеңдер.
Сабақтың мазмұны: сабақты оқушылардың жыл мезгілдерінің ... ... ... бейнелерін, күз айларының қазақша атауларын,
күздің өзіне тән образды ерекшеліктерін айтып ... ... ... ... ... ... ... әңгімені оқушылардың
күнделекті байқау, көру барысында жинақталған әсерімен жарасымды ... ... ... күз ... бояу ... өзгеруі, ауа-райының
құбылыстарына байланысты табиғат көңіл-күйін (көңілді, ... ... ... ... білуін қамтамасыз етемін.Оқушыларға сұрақтар
бере отырып, олардың күз ... ... ... ... ... ... бейнелеп айтып берулерін талап етіп, сұрақтар
қоямын.
1) Балалар, көргендерімізді, байқағанымызды еске ... ... жыл ... ... ... білеміз?
2) Күзгі табиғат жаз мезгілінен қандай белгілерімен ерекше?
3) Күзгі табиғаттың жапырақтары, ... ... ... ... (бояу түстері).
Сұрақ-жауап әдісін пайдалана отырып әртүрлі ағаш ... ... ... ... қызыл-сары, қызғылт) жапырақтардың ағаш
басынан күзгі ұқандарын еске ... ... ... ... етемін.
Демек, бұл сабақта оқушының айналадағы өмір шындығын байқау,
сезіну, талдай білу ... ... ... ... ... ... ... күзгі табиғат құбылыстарының дыбыстары – жаңбырдың дыбысы,
желді күнгі ағаш, орман үні, қайтқан құстар әуені, ... ... ... қарай музыка шығармасы Д.Нүрпейісова «Бұлбұл»,
А.Тілендиев «Аққу» күйлерін ... Тағы да ... ... «Күз
мезгілдерінің қандай қасиеттері ұнайды?», өзіңнің туған өлкеңнің көркем
көріністері , ... ... ... қою ... ... күзгі
табиғатқа, туған жерінің сұлулығына деген ... ... ... ... ... ... ... бейнеленген суретті шығармаларды көрсете
отырып оқушыларға нұсқаулы түрде сұрақтар қойдым. Үш ... ... ... мына ... мұқият қараңдар: суретші қай жыл мезгілін
суреттеп көрсеткен? Ойлаңдаршы! Қандай ... қарй ... ... (немесе оқиғаның күз мезгілі өтіп жатқанын) айқындаңдар. Бір ... ... күз ... ... ... ... ... сұрақ-жауап түріндегі әңгіме барысында күзгі табиғаттың
әр кезеңінің сипатын, көңіл-күйін, бояу ... ... ... ашық күнгі күздің алғашқы маусымды (қуанышты, байсалды, сергек);
- бұлтты, тұманды күзгі күндер (түнерген, бұлыңғыр, түксиген);
- жаңбырлы, желді күндер ... ... ... адам ... туралы мағұлматтар:
- күзде астық піседі, адамдар астық өнімін ... жер ... егін ... ... ... дайындайды;
- күзгі ағаштар отырғызу,айналаны тазалау.
Сосын балаларға көңілді күздің суретін салғызамын. Балалар әр түрлі, яғни
әр ... ... ... ... ... , ... ережесін сақтай отырып
балалар практикалық жұмысын жасайды.
Балалар табиғат көрінісін бейнелеуді шартты жағдай деп ... ... ... ... ... арқылы табиғи бояу
түстерінің үндестігін меңгеруді үйренеді. ... ... ... ... ... ... ... Айналамызды қоршап тұрған
табиғат әрбір адамға айрықша әсер етеді.
Сабақ қорытындысы:
Бүгінгі өткен тақырыпты қорытындылай келе ... ... ... ... келе ... ... алысамын.
Бүгінгі өткен жаңа тақырыптар бойынша сұрақтар қоямын:
- Балалар, бүгінгі өткен сабақ сендерге ұнайма?
- ... бұл ... не ... ... өте жақсы жауап бердіңдер – деп, балаларды ... ... ... жеке көмек көрсетемін. Сосын үйге тапсырма беремін:
1) өз ... ... ... ... ... бояуларының
түстерінің өзгерісін байқау;
2) әр түрлі ағаштардың, жапырақтардың гүлін алып ... ... бояу ... ақ ... ... ... ағаштар суреттерін
салу.
Міне, осымен сабағымызды аяқтаймыз.
Бұндай сабақ оқушылардың қоршаған ортаға деген талғамын қалыптастырады.
Оқушының ... ... ... ... ... орны ерекше. Дегенмен, эстетикалық тәрбие мектепте өтілетін түрлі
пәндер мен тәрбиенің басқа салаларымен тығыз ... ... ... ... ... ... және ... жұмыстарындағы
шығармашылығын қажет етеді. Мұғалім баланың ... ... ... ... ... ... ... мадақтайтын көрсеткіштерді,
Қазақстан суретшілерінің шығармалары мен шағын ғана өмірбаяны, ... ... ... ... ... ... мен халық
зергерлерінің шығармаларын сынып ішін безендіруде кеңінен қолданса, олардың
еңбегін жоғары ... ... ... жасындағы балалардың барлығы дерлік көркемдік
әрекетке, әсіресе, ... ... ... көрсетеді. Бұл, әрине,
әсіресе, бейнелеу өнеріне ... ... Бұл, ... ... ... ... ұғыну қажеттігін тудырады, ол кез-келген әлеуметтік
қажеттілік сияқты тәрбие ... ... ғана ... ... ... ... бақылағыштық, қиял, көру арқылы есте
ұстау, оның қабылдау ... ... ... нышандар айқындала түседі.
Мұнымен бір мезгілде балада айрықша ... ... ... ... және ... білу ... ... бастайды. Албұның өзі
7-10 жастағы балаларда құбылыстаға моральдық баға берумен байланысты, олар
үшін әдемілік пен жақсылықта айқын шек жоқ, ол ... және ... ... ... ... ... білу ... өмірін байытады,
қоғамдық құбылыстадың кез-келген көріністеріне ынталарын ... ... ... ... ... ... оның эстетикалық талғамы қалыптасады.
Өз оқушыларының жақсы сапаларымен көркемдік қабілеттеріне сенетін мұғалім
ғана ойдағыдай тәрбиелейді.
Эстетикалық ... ... ... ... ... ... тікелей байланысты. Балалар түсті және түс
реңктерін ... ... ... ... олар ... бояу ... қабылдаудан соң соғұрлым тереңірек қуаныш сезінеді.
Әдістемеміздің нәтижесін алу үшін біз оқушылардың жұмысын 2 «б» ... ... ... ... сынып оқушылары суреттерін талдау
| | | ... |2 «а» |2 «б» ... | | |
| | | |
| |а |ә ... |
ә |
б |
а |
ә |
б | |
% |
17 |
8 |
4 |
14 |
8 ... ... ... ... ... дұрыс берілген;
ә. Суретте картинадағы табиғат кейбір кемшіліктермен берілген;
б. Картинадағы табиғат дұрыс берілмеген.
Соңында біз өз жұмысымызға талдау ... ... ... ... ... келтірілген.
Тәжірибелік – педагогикалық жұмыстың ... біз ... ... ... суретте көрсетілген төмендегідей нәтижелерді
алдық.
Нәтижелер көрсеткендей ... ... ... ... ... ... ... екендігін көрсеткен. Сабақ ... ... ... мен көрнекті құралдарды, экскурсиялар мен ... ... ... ... оқушыларды эстетикалық тәрбиелеуді дамытуға ықпал етеді,
кейін де бұл тәсілдерді ... ... ... ... эстетикалық
тәрбиелеуде қолдануға болады.
Қорытынды
Бастауыш сынып ... ... ... іске ... ... ... баса орын алды. Себебі, бұл әдіс заттар мен ... ... ... ... ... суреттер мен картиналарды қарап,
талдауы, оқу фильмдері мен ... да ... ... ... ... барысында іске асады. Осы көріп-байқағандарын, одан ... ... ... үшін және оның есте қалу ... ... бұл ... ... көрнекілік, т.б. сол сияқты әр түрлі ақпарат
көздері де қоса қолданылады. ... ... ... заттар мен
құбылыстарды тек көріп, сол арқылы қабылдап қана қоймай, оған қосымша түрлі
ақпараттық мағлұматтармен толықтыра ... ... ой ... ... ... ... ... оны есте сақтауы күшейеді. ... ... ... кез келген жағдаятта осы алған ұғымдары негізінде сол заттың
не құбылыстың бейнесін салуға, жапсыруға не ... ... ... ... ... ... ... қоршаған орта заттары
және құбылыстарымен таныстыру барысында біз оқу ... ... ... көп ... бөле ... ... сенсорлық
тәрбиесінің қалыптасуына жағдай жасауға тырыстық. Себебі, бастауыш сынып
оқушыларының ең ... ... ... ... ... А.С. Макаренко айтқандай, оларға бірнеше ... ... гөрі бір рет ... ... ... сипап
көрулеріне, тағы да басқа сезім ... ... ... ... басты
қасиеттерін қабылдауына жағдай жасау орынды болатынын байқадық.
Оқушының қоршаған орта көріністерін бейнелеу өнері ... ... ... оны ... ... негіздеуіне мүмкіндік беретін
арнайы білім мен шеберлікті меңгеруі керек. Бұл ... мен ... олар ... ... алу, ... ... ... жүйелі
жүргізілетін жұмыстардың және түрлі практикалық іс-әрекеттердің барысында
жинақталған білім негізінде қалыптасты. ... ... ... ... ... үшін мұғалім алдымен жапырақтардың түсуін,
оның түсін бақылатады. Бақылаған ... ... ... ... түсі мен реңдеріне оқушылардың көңілін аудара отырып, әр ... ... ... ... қатар, жапырақтың қай кезде,
неліктен түсетіні ... ... Бұл ... оқушылардың
дүниетанудан алған білімдері негіз болады. Жер ... ... ... сары ... ... ... ақындар өлеңінен де үзінді ... ... ... ... ... ... әсер ету, күзгі
көріністің өзіндік көркемдігін көре ... ... ... әрі ... ... (Алтын күз( картинасын пайдаланып, осы көріністі суретшінің
қалай ... оның неге ... күз» деп ... ... ... табиғи ортадағы күз көрінісімен бетпе-бет танысып, күзгі
көріністің басты ерекшелігіне көңіл аударса, енді осыны қылқалам ... ... ... Бұл табиғат көрінісін бейнелегенде шындықтың
суреттелетінін сезінуге мүмкіндік береді. ... да осы ... ... ... бейнелеуге тырысады. Мұнан әрі мұғалімнің
оқушылармен әңгімелесуіне, сол ... ... ... мен ... ... ... Бұл ... негізінде мына мақсаттар жүзеге
асады:
- сезімдік–бейнелі қабылдауды қалыптастыру;
-заттар мен табиғат құбылыстарын, пейзаждық жанр шығармаларын талдау
негізінде ... ... ... өнер шығармаларының мазмұнын түсініп, әсерлі құралдарын талдау;
- қоршаған табиғат пен өнер шығармаларынан ... ... ... ... ... ... ... сезіну мен түсіну қабілеттерін дамыту оны
шексіз сүйе білуге үйрету.
Әңгіме барысында мұғалімнің оқушыларға қоятын сұрақтары төмендегідей:
- жылдың кез ... ... және кез ... ... ... ... әсемдігін көре білуге және түсінуге жетелеу;
- қоршаған ортаға байланысты туындаған мен өнер шығармаларын ... ... мен ...... ... ... ... мазмұнын түсінуге әкелу;
Пайдаланылған әдебиеттердіц тізімі:
1. Қазақстан Республикасының орта білім берудің мемлекеттік стандарты
2- кітап Республикалық басылым. Алматы, 1998, 198 ... ... ... Заңы ... туралы» / Егемея Казақстан,
№11,маусым 1999,3 б.
3. Келімбетов Ы. «Ежелгі дәуір әдебиеті», Алматы: Анатілі - 1991. -192 б.
4. Абай ... ... ... 1993, 152 ... ... К.Д. ... ... сочинения», в 2-х томах,
теоретическис проблемы педагогики. М: Педагогика АПН, 1974, 584с.
6. Алтьшсарин Ы. Соб. соч. в 3- ... ... ... 1976, 3 14 с.
7. Макаренко А.С. Избранные педаготические сочинения в 2-х томах М:
Педагогика 1977.
8. Шәкірім Қүдайбердіүлы. Үш ... ... ... ... ... ... 1991, 80 б.
9. Аймауытов Ж. Бес томдык, шығармалар жинағы. 4-том. Психология
/ред. алқасы С. Қирабаев М.Базарбаевт.б. Алматы: Ғылым, 1998, 4486.
10. ... А. Ақ жол: ... мен ... пуб. ... әдеби зерттеулер (қүр. Ғ.Нүрғалиев). Алматы: Жалын, 1999,4646.
11. Жүмабаев М. ... ... қара ... X. ... ... ... 1989, 448 ... Выготский Л.С. Проблемы психологического развития ребенка
Изобразительные психологические исследования. М: Издание ... ... 1965, 62 ... ... М. ... ... очерктер. / Қаз ССР. оқу
министр. пед. ғылым. институты. Алматы: Қаз. мем. оку-пед. басылым,
1972,2116.
17. Жарықбаев Қ. Психологияның қысқаша библиографиялық ... ... ... ... ... ... Қаз. ССР оқу ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 42 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Педагогикадан мемлекеттік емтиханға дайындық40 бет
Эстетикалық тәрбие беруде қазақ педагогтары мен ағартушыларының идеяларын педагогикалық тұрғыда негіздеу34 бет
Эстетикалық тәрбие және халықтық педагогика5 бет
Педагогика мамандығының пайда болуы мен қалыптасуы6 бет
Бастауыш сынып оқушыларының ұлттық дүниетанымын музыка арқылы қалыптастырудың педагогикалық шарттары57 бет
Болашақ бастауыш сынып мұғалімдерінің технологиялық құзыреттілігін қалыптастырудың педагогикалық шарттары22 бет
Дүниетану сабағында жаңа технологиялар28 бет
Кәсіпорындардың қаржылық ресурстарын басқаруды қалыптастырудың экономикалық механизмін жетілдіру жайлы17 бет
Мектепке дейінгі ұйымдарда балалардың этностық-мәдени сәйкестілігін қалыптастыру33 бет
Орта мектеп химиясы бойынша сыныптан тыс жұмыстарды ұйымдастыру, сыныптан тыс жұмыстарда жеткіншектердің адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың педагогикалық шарттары31 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь