Бас бостандығынан айырудың қылмыстық құқықтық мәселелері

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1 БАС БОСТАНДЫҒЫНАН АЙЫРУ ЖАЗАСЫ . ЖАЗАНЫҢ БІР ТҮРІ РЕТІНДЕ
1.1 Қылмыстық жазаның түсінігі және мақсаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7
1.2 Жазалардың жүйесі және түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .11
1.3 Бас бостандығынан айыру түріндегі жазаның түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ..17

2 БАС БОСТАНДЫҒЫНАН АЙЫРУДЫҢ ҚЫЛМЫСТЫҚ ҚҰҚЫҚТЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ
2.1 Бас бостандығынан айыру жазасын тағайындаудың ерекшеліктері ... ... ... ... .21
2.2 Бас бостандығынан айыру жазасын өтеу мекемелері ... ... ... ... ... ... 27


3 БАС БОСТАНДЫҒЫНАН АЙЫРУ ЖАЗАСЫН ҚОЛДАНУДЫҢ КРИМИНОЛОГИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
3.1 Бас бостандығынан айыру мекемелеріндегі қылмыстылық жағдайлары мен себептері ... ... ... ... ... ... ..38
3.2 Бас бостандығынан айыру орындарындағы сотталғандардың қылмыстылығының алдын алу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...45

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..59

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .62
        
        Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі. Қазақстан Республикасы өзін ... ... және ... ... ретінде орнықтырады, оның ең
қымбат қазынасы - адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары ... ... ... ... ... ... Республикасы өзін
құқықтық мемлекет ретінде бекітеді. ... ... ... ... оның ... мен ... кепілдіктері мен механизмдердің
болуымен сипатталады.
Әлеуметтік-экономикалық жағдайдың шиеленісуі, қоғамның құңдылықтардың
өзгеруі, құқықтық ... пен ... ... ... ... сол ... ... жаңа өмір талаптарымен өмір сүре аламау
сияқты факторлар, республикада қылмыстылықтың ... өсуі ... мен ... теоретиктердің бұл мәселеге қатысты қоғамдағы
қылмыстылықпен күресудің жаңа әдістерін табуын ... ... ... бірге
өмір талаптарының өзгеруі жаңа қылмыстардың түрлерінің пайда ... ... Ол әр ... салаларда көрініс табады, мысалға, экономика, қаржы,
банк қызметі және т.б. Осыған байланысты қылмыстарды анықтау, ... ... ... ... ... ... маңызды жұмыстар атқарылады.
1997 жылы қылмыстылықпен күрес барысында отандық заңнамаларда елеулі
өзгерістер болды. 1 ... 1998 ... ... жаңа ... кодекс күшіне
енді де, ескі 1959 жылғы ... ... ... ... жаза ... - ... әсер ... басқа шараларының жүйесі, оларды қолдану
тәртібі және жауаптылық пен жазадан ... ... мен ... елеулі
өзгерістерге ұшырады. [2].
Бұл аталған ережелер өзінің ... 1997 ... 13 ... ... ... - ... ... жалғасын тапты.
Жаңа Қылмыстық - атқару кодексі ескі ... ... ... ... ... ... ... заңдық реттеудің шеңберін ұлғайтты.
Мысалы, ... рет ... ... ... ... және басқа
қылмыстық - атқару шараларының барлық түрлерін ... және өтеу ... - ... заңнамасының қағидалары мен бастаулары, сотталғандардың
құқықтық жағдайы арнайы баптар мен тарауларды қарастырылған.
Яғни, құқықгық мемлекеттің ... ... ... ... ... ғана ... осы тарихи кезеңде ... ... ... ... ... ... тиісті заң
актілерін дұрыс қолдана білулеріне де байланысты.
Осы тұрғыдан алып қарағанда, бас ... ... ... ... ... ... ... мәселелердің бірінің қатарына жатады.
Бас бостандығынан айыру сотталған адамға оның ... ... ... ... бір және ... ... жүктелуімен қосарласады. Ол жүріп-тұру құқығынан
айырылады, ... және ... және т.б. ... ... ... ... ... еңбек ету түрін
таңдаудан, жұмыс пен ... ... ... де ... ... Бұл
жаза сотталған адамға оны ... бір ... ... еңбекке
тарту, онымен тәрбие жұмыстарын жүргізу ... ... ... ... бостандығынан аыру сияқты жазаның болуы ... ... оның ... бір ... ... ... ... болмайды. Бұларға сотталған адамның отбасының, ... ... ... ... ... сондай-ақ әкесіздік
проблемасын, ерлі ... ... бас ... ... ... ... ортаның «әдет-ғұрыптарына» ие
болудың кері ... және ... да ... мән ... ... ... Қазақстан халқына жолдаған жолдауында «Біз ... ... ... ... ... жұмыс жүргізуге тиіспіз.
Бұл сектор өткен ... ... ... сақтап қалған.
Біздің жүйемізде жазалау айыптары ... аз ... ... ... ... ... 0%-ды құрайды. Жазалаудың негізгі түрі
бас ... ... ... ... ... ... қамау орындарынан
босағандарды оңалтумен ... ... ... ... қатарын қатарын толықтыруда» деп айтып өткен-ді.
Бүгінгі күні сотталғандардың отыз ... ғана бас ... ... емес жаза ... қолданылады, қалған ... (бұл 2010 ... 1 ... ... ... – 52482 ... ... да толып тұрған түрмелер мен колонияларға ... ... ... ғимараттары мен материалдық-техникалық жағдайы ... ... ... аса ... ... қылмыс жасаған тұлғаларға ... ... ... ... алтернативті жазаларды қолдану болып
табылады.
Бұл тұралы Қазақстан Республикасының 2010 жылдан 2020 жылға ... ... ... ... тұжырымдамасында «бас бостандығынан
айырумен байланысты емес қылмыстық жазалауды қолдану саласын ... ... бас ... айыру түріндегі жазалауларды жекелеген
санкциялардан алып тастауға не бас ... ... ұзақ ... деп ... ... ... айыру жазасын қолданудың қылмыстық құқықтық және
криминологиялық аспектілері» тақырыбындағы ... ... ... мақсаты
болып оның негізгі ережелерінің мазмұның толық және ... ашу, ... мәні мен ... анықтау болып табылады.
Диплом жұмысының міндеттері болып келесілер табылады:
- қылмыстық құқығында жаза ... ... ... алғы ... ... ... жазасының теориялық ережелерді ашу;
аталған саладағы заңнаманы зерттеу және анализ жасау;
құқықтық реттеуде кемшіліктерді анықтау және ... ... ... ... қажетті әдебиеттер мен монографияларды пайдалану;
болашақта тәжірибеде қолдану үшін оның мазмұның түсіну мен анықтау;
Зерттеудің ... ... ... ... ... ... қарап жалпы және жеке ғылыми тану әдістерін қолдану:
салыстырмалы-құқықтық, формальді-заңи, жүйелі- құрылымдық, ... ... ... ... ... ... ... ҚР
Конституциясы, ҚР ҚК және өзге де салалық кодекстер, конституциялық заңдар
мен заңдар, ҚР Президентінің заң күші бар ... ... ... ... ... және ресей ғалымдарының
қылмыстық процесс саласындағы ғылыми еңбектер жатады: Сергеевский Н.А.,
В.Н.Петрашева. М., Ной Н.С., ... ... Н.А., ... ... А.С., ... А.Н., Алауханов Е., А.В.Наумова. М.
Зерттеудің мақсаты мен міндеттері диплом жұмысының құрлымын анықтайды,
яғни ол кіріспе, үш ... ... жеті ... ... ... ... ... тізімінен тұрады.
1 БАС БОСТАНДЫҒЫНАН АЙЫРУ ЖАЗАСЫ – ... БІР ТҮРІ ... ... ... түсінігі және мақсаты
Қылмыстық жауапкершілік құқықтық жауапкершіліктің ішіндегі ең қатаң
түрі болып ... ... ... ... ... үшін
қылмыстық заңмен белгіленеді. Қылмыстық жауапкершілік – бұл ... ... үшін ... ... қылмыстық – құқықтық сипаттағы басқа
да шаралармен жазаланатын қылмыстық заңмен ... ... ... ... ... саяси, ұйымдастырушылық –
басқарушылық және мәдени – тәрбиелік шаралар ... ... ... ... да, қылмыстылықпен күрестегі маңызды, тиімді шара ... жаза ... ... ... күресте қылмыстық жаза
маңызды ғана емес, қажетті құрал ... ... ... жаза ... ... ... ... қызметін үзеді.
Мемлекеттік мәжбүрлеудің ең өткір шарасы ретінде, жаза ... ... ... ... бір ... ... шектеу немесе айырудан тұрады да, сотталушыға моральдық,
физикалық және ... ... ... ... ... келтіруден көрінеді.
Жазаның бұл сипаты 1948 жылғы Адам ... ... ... 28 бабының талаптарына сәйкес келеді. Осы декларацияға
сәйкес, қоғамның әрбір мүшесі басқалардың құқықтары мен ... ... ... ... ету үшін және ... ... ... тәртіп және қоғамның жағдайының әділетті талаптарын
қанағаттандыруы қажет.
Қылмыстық жаза тағайындау барысында кейбір құқықтарды шектеу табиғи факт
ретінде қабылданады. Шындығында да, ... ... ... ... көзге ілмейтін, басқа азаматтарға қауіп төндірмейтін адам, ... адал ... ... ... түрде қиындату құқығынан айырылуы
керек те, болашақта қылмыс ... ... ... ... ... көлемде шегуі қажет.
Осыған байланысты, жаза ... ... ... ... деген теріс бағасы түрінде көрініп, ойшылдардың назарын ертеден
аударып келе ... ... ... есептелінеді. Ежелден бері, ғалым –
криминалистер өзінің ... ... ... ... ... ... оқталған болатын. Бұл теориялар: өш
алу, қорқыту, жалпы және арнайы сақтандыру, қазіргі ... ... ... ... және т.б. [4, ... жаза мемлекеттің адам ... ... ... ... Ал ... өзі үшін жаза – ол ... ... ... ... жаза ... ... ... И. И. Карпец, Н. А. ... және И. С. ... ... ... Республикасының Қылмыстық кодексінің 38 бабына сәйкес: ... – сот ... ... тағайындалатын мемлекеттік мәжбүрлеу шарасы.
Жаза қылмыс жасауға кінәлі деп танылған адамға ... да, ... мен ... заң ... ... айыру немесе оларды
шектеу болып табылады”.Заңда берілген жазаның анықтамасы, жазаны қылмыстық
құқықтық құбылыс ретінде ... ... ... ... ... жол ... Жаза –қылмыстық заңмен тек қылмыс ретінде көзделген әрекеттер
үшін ғана тағайындалуы мүмкін. ... жаза ... ... ... негіз болып табылады. Егер адам ... ... оған жаза ... жағдайда да қолданылмауы
керек. Кеңестік ... ... ... бұл ... ... талай мысалдарын оңай табуға болады.
2. Жаза сот ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік атынан және қоғамның мүддесі үшін
тағайындалатындығы. Мемлекет атынан ... және ... үшін ... ... жаза белгілейтін айыптау ... ... және ... ... ... ... ... білдіреді.Басқа мемлекеттік органдар бұндай
құқыққа ие емес. Жариялылық заңда көрсетілген ... ... ... ... жағдайларда, жазадан босатуды тек сот
органдарының ... ... ... Жаза – ... ... ... адамның белгілі бір құқықтары мен
бостандықтарынан айыруды немесе оларды шектеуді жүзеге ... ... ... ... ... айыру; тұратын жерді,
жүріп тұруды, қызмет түрін таңдауды шектеу; әскери шеннен, кейде
өмірден айыру.
4. Жаза - ... жеке ... ... Ол тек қана ... ғана ... да, ... да мән ... болмасын өзге
адамдарға нұқсан келтірмеуі керек.
Жаза - қылмыс жасаған адамға қатысты ғана қолданылатын, қылмыстық ... ... ... Осы белгісі арқылы жаза басқа шаралардан,
мысалы, әкімшілік, тәртіптік, азаматтық – ... ... ... ... ... ... арқылы, мемлекет қылмыскерді
заң тыңдаушы мінез – құлыққа мәжбүрлейді. ҚР ҚК 39 ... ... ... ... ғана сот арқылы тағайындалады [5, 350б.].
Қылмыстық ... ... да ... күштеу шараларынан
ерекшелігі сол, оны ... ... ... ... ... туралы атақ береді. Сотталғандықтың кінәлі үшін белгілі
бір ... ... бар, ол ... туралы өмірбаянында
көрсетілуі керек, ... ... ... ... ... жатады. Немесе сотталғандық атақ кейде қылмысты
саралауға, жазаның мөлшерін ... ... ... колонияның
түрін белгілеу үшін маңызды ... ие ... [6, ... ... ... ... 38-бабының 2-бөлігінде
жазаның мақсаты әлеуметтiк әдiлеттiлiктi қалпына келтiру, ... ... ... және ... ... да, басқа адамдардың да жаңа
қылмыстар жасауынан сақтандыру екендігі айтылған.
ҚР-ның Қылмыстық кодексін қабылдағаннан бері сазайын ... ... ... ... ма, әлде жоқ па деген сұрақ өзектілігін ... ... ... ... ... жазаның кез келген түрінен көрінеді,
оның ауырлығына қарай біз нақты жазаның ... ... айта ... кез – ... ... жаза ... сотталғандарға физикалық және
құлықтылық азабын шектіреді. Бірақ та, адам құқықтарының Жалпы ... 7 ... ... ... және саяси құқықтардың
Халықаралық Пактісінің 7 бабына сәйкес, жаза тән азабын ... ... ...... қорлауды мақсат етпейді.
Қылмыстық құқықтың негізгі мәселелерінің бірі жазаның ... ... ... “Жазаның мақсатын шешуге құқықтың осы саласының
институттарының құрылуы ғана ... ... ... дұрыс қолдану да
тәуелді” [7, 21б.].
Жазаны кек алу ... ... ... және бұл ... ... ... қою теориясын ұстанған ... ... ... Беккария
былай деп көрсеткен: «Жазаның мақсаты адамды ... және ... ... бар ету ... ... ... ... қоғамға зиян
келтіруіне қарсы тұру және ... ... ... ... қалу».
Қылмыстық жазаның мақсаттарын анықтау мәселелері және ... орын алып ... ... ... құқық ғылым өкілдеріне жаза
мақсаттарының дамуының екі негізгі бағыттарын бөліп қарастыруға мүмкіндік
береді [8, 23б.].
1. Жазаның абсолюттік ... Бұл ... ... ... ...
жасалынған қылмыс үшін зауалын тарттыруды және ол үшін ... ... ... ... ... ... күнә деп санап,
жазаның мақсаты ретінде осы күнәдан арылуды түсінеді.
2. Жалпы сақтандыру, арнайы сақтандыру және аралас пайдалылық ... ... ... ... ... және ... қолдайды.
Қылмыстық құқық ғылымында аталған теориялардан басқа ... ... ... ... ... ... көп жылдар бойы сазайын тарттыруды жазаның мақсатына
жатқызу немесе жатқызбау туралы пікірталастар жүргізіліп ... ... ... нүктені 16 шілде 1994 жылы қабылданған Қылмыстық
кодекс қойды.
Яғни, жаза ... - ... ... ... ... және жаңа қылмыс жасаудың алдын алу ... ... ... ... жылдарында–ақ, профессор Н.А.Беляев
жазаның мақсаты ретінде, ... ... ... ... ... [9, ... бұзу ... бұзылуына әкеліп соқтырады. Бұл тікелей
қылмыстық құқыққа, қылмысқа және жазаға ... ... ... әділеттіліктің бұзылуы ұрлықтан, тонаудан, қарақшылық пен кісі
өлтіруден көрінеді.
Жазаның әлеуметтік әділеттілікті ... ...... ... ... ... ... сәйкес әділ жаза тағайындау,
адамның жасаған бір қылмысы үшін екі ... ... ... ... ... және ... ... алу міндеттерін
орындауды қамтамасыз етуі.
Әрине, кісі өлтірудің нәтижесінде, жәбірленушінің ... ... ... ... ... та бұл ... ... әділеттілікке кінәлінің
құқықтары мен бостандықтарын шектеу немесе олардан ... ... ... ... де, жаза ... физикалық немесе психикалық
азап келтіру мақсатында ... ... ... ҚР ... ... ... күш қолдануға немесе адамның қадір – қасиетін
қорлауға тиым салады.
Қылмыстық жазаның басқа мақсаты ... ... ... ... мақсаты дегеніміз сотталғандардың қоғамның заңды тыңдайтын, тәртіпті,
қоғамдық тұрмыстың ережелері мен ... ... ... болуы.
Заң шығарушы сотталғандарды түзеу мақсатын қайта тәрбиелеу мақсатымен
байланыстырмайды. Қазіргі кезде адамды қайта тәрбиелеу мүмкін емес. ... ... ... ... ... ... ... мүмкін емес. Мемлекеттің алдында тұрған басты мақсаты жазасын
өтеген адамның қайталап ... ... [32, ... ... ҚазССР–нің Қылмыстық кодексінің ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылмады,
себебі, олар жазаға қатысты көрінеу көтермеленген еді.
Жаза жаңа ... ... ... Заң ... ... ... мақсатының жалпы және арнайы болып ... ... та, бұл ... түсінігінен шығып тұр.
Арнаулы сақтандырудың иелері болып, қылмыс істеп ... ... ... бұл адамдардың тарапынан тағы да қылмыс
істеу фактісінің орын ... ... ... ... Жазаның осы
көздеген мақсатына жетуінің құралы – ... ... ... адал, заң талаптарын мүлтіксіз ... ... ... ... Бұл ... ... ... қылмыс істеп ... ... ... ... өзгертіп қылмысты
құбылысқа, ... ... ... ... ... ... ... қорықса да өзгертіп дұрыс жолға салу ... ... ... ... жаза ... ... ... қылмыс жасауының алдын алуды білдіреді.
Жалпы сақтандыру қылмыс жасауға бейім тұлғаларға заңда көрсетілген тиым
арқылы әсер етуді білдіреді. Жазаның бұл ... ... ... ... ... ... нақты мүмкіндігінен айыру арқылы қол
жеткізіледі.
Кейінгі кездері кезеңді басылымдарда айтылып ... ... ... ... ... құқыққа сай емес деп тану қажет деген
жарияланымдар көп кездеседі, себебі, дамыған ... ... жат, ... ... ... ... ... тиімділігі аса жоғары емес те шығар, бірақ та
біз, қазіргі ... ... ... ... ... ... ... деп айта алмаймыз.
Сондықтан да, жаза адамгершілік тұрғысындаға тұрақсыз адамдарға
әсер ... ... ... ... ... іс әрекеттер
жасамауға мәжбүр етеді. Осыған орай қылмыстық заң жазаны ... ең ... ... ... ... асыру ісіне әр қырынан
келеді. Заң ауыр және аса ауыр ... үшін ... рет ... қылмыскерлерге жазалаудың ең қатал шараларын ... ... ... заң ... ... ... шынайы өкінген,
келтірілген зиянды жойған, қылмысқа қатысқан өзге де ... ... ... кінәлілерге айтарлықтай жеңілдіктер де
белгілейді.
1.2 Жазалардың ... және ... жаза ... олардың көлемі (мерзімі) және ... ... ... ... жаза ... оны ... ... негізгі қағидларды жүзеге ... ... ... бар. ... ... ... бір ... жазалар түрлерінің толық тізімі жазалар ... ... заң ... адамға өзінің қатаңдығы, сипаты және
ерекшеліктерімен әсер ету ... ... жаза ... ... Жаза түрлерінің әрқилы ... ... ... ... оны ... ... қаіптілігін ескеріп және оның
түзелуіне барынша әсер ... ... ақ ... ... ... әрі жаңа ... алдын алуға жол ... ... ... ... ... өзінде барлық ... үшін ... ... жекелеген жазаларды қолданудың шарты, шегі және
тәртібі ... ... өзі ... аумағында қылмысқа қарсы
күрес ... ... ... ... ... ... мүмкіндк
береді. Сотталған адамға келтірілген айырудың ... ... ... ... ... ... Сотталған адамға моральдық жағынан әсер ... ... ... ... ... ... тарту, арнаулы,
әскери немесе құрметті ... ... ... ... ... ... және
мемлекеттік наградадан айыру.
2. Сотталған адамның құқығына шек ... ... ... белгілі бір лауазым атқару немесе ... ... ... ... айыру, әскери қызмет бойынша
шектелу.
3. Сотталған адамды ... ... ... ... ... ... ... мүлікті тәркілеу.
4. Сотталған адамның ... ... бас ... баланысты жаза түрлері: бас бостандығынан айыру, өлім
жазасы, қамау.
Жаза түрлерін топтастырудың ... ... ... ... ... ... ... барлық жаза түрлері неізінен үш ... ... ... ... ... ... ... жазалар
дегеніміз заң бойынша жеке дара жаза ретінде, ... ... ... үшін ... ... түрлерін айтамыз. Қылмыс
жасады деп ... ... ... ... ... ... салу;
б) белгiлi бiр лауазымды атқару немесе белгiлi бiр қызметпен айналысу
құқығынан айыру;
в) қоғамдық жұмыстарға ... ... ... әскери қызмет бойынша шектеу;
е) бас бостандығын шектеу;
ж) қамау;
з) бас бостандығынан ... өлiм ... ... ... ... ... жазалар жатады. Қосымша жазалар деп
негізгі ... ... ... ... мақсатын жүзеге
асыруда оған көмекші рөл ... ... ... ... Жоғарғы сотының ... жаза ... ... ... ... туралы» 1999 жылғы 30 ... ... ... 25, ... «Негізгі және қосымша
жазаларды дұрыс ... ... оны ... ... ... ... жүзеге асыруға, жазаның мақсатына ... ... ... ... үкім ... ... әр іс ... ауыр, аса ауыр, сыбайлас жемқорлық ... ... ... жаза қолдану қажеттілігі мәселесін қараған жөн.
[19, ... ... ... ... ... шаралар
қолдану немесе қолданбау мүмкіндігі айтылған ... онда ... ... ... ... қарап, қабылдаған шешімнің
дәлеллерін үкімнің ... ... ... ... көрсетуге тиіс.
Ал қосымша жаза ... ... бұл ... ... ... ... сілтеме жасалмайды. ... ... ... ... баптарында қосымша жаза ... ... ... сот оны Қылмыстық ... ... ... ... жағдайда ғана ... ... ... жасай
отырып қабылдаған шешімнің дәлелдерін ... ... ... ... ... ... ... мынаған аударылы тиіс: қосымша жазаның айыппұл,
мүлікті ... ... ... ... жаза ... тек ... сотталушыны кінәлі деп таныған ... ... ... ... жаза ... ... ... ғана
қолданылуы мүмкін. Белгілі бір ... ... ... белгілі бір
қызметпен айналысу ... ... ... ... немесе құрметті
атағынан, сыныптық шенінен, ... ... ... және ... ... ... ... қосымша жаза
ретінде ҚК-тің Ерекше бөлімінің қылмысты саралаған ... ... ... де ... ... ... ... қолдану
туралы шешім қабылдағанда, үкімнің ... ... ... ... 41 ... ... ... жасалуы тиіс. Ауыр
немесе аса ауыр қылмыс үшін сотталған ... сот ... ... ... ... 2 ... негізінде Қазақстан Республикасы
Президенті тағайындаған құрметті, ... ... ... ... ... дәрежесінен, біліктілік сыныбынан айыру туралы
тиісті ... ... ... ... ... тиіс.
Қосымша жазалар сотталушыны кінәлі деп ... заң ... ... ... Егер ... жаза Қылмыстық
кодекстің 41 немесе 50-баптарының ... ... ... заң ... жазаның осы түріне ... ... ... - ... [9, 25б.].
Сондықтан да қылмыстық заңның ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі көрсетілсе, онда
соттардың оны тағайындау туралы мәселені ... ... ... ... ... ... көрсетуге тиіс. Ал қосымша
жаза қолданылмаған жағдайда ... ... ... ондай
шешімнің қабылданбауына сілтеме жасалмайды.
Қосымша жаза жеке дара ... ол тек қана ... ... ... Сотталғандарға негiзгi жазалардан басқа
мынадай қосымша жазалар: а) ... ... ... ... ... ... дипломатиялық дәрежесiнен, бiлiктiлiк сыныбынан және
мемлекеттiк наградаларынан айыру; б) мүлкiн тәркiлеу қолданылуы ... ... ... де, қосымша да жазалар ретінде қолданылатын
жазалар жатады. ... ... ... ... белгiлi бiр лауазымды
атқару немесе белгiлi бiр қызметпен айналысу құқығынан айыру және ... ... Осы ... жаза ... ... жаза ... да ... басқа жазаға қоса тағайындалуы ... жаза ... ... ... ... ... адам белгілі бір
материалдық қиындыққа тап болады. Айыппұлдың ... ... дәл ... көрініс табады. Кінәлі адамнан үкім ... ... ... адам және ... үшін тәрбиелік мәні зор және мұның өзі
қылмыстан сақтандыруда ерекшке роль атқарады. ... ... және ... ретінде тек қана заңда көрсетілген ретте және соның ... [33, ... ... ... ... ... санкциясында көрсетілмеген болса,
онда ол негізгі немесе қосымша жаза ... ... ... ... тек қана ... ... ... 55-бабы бойынша заңда
көрсетілгеннен гөрі жеңілірек жаза ... ... ... ғана
қолданады.
Белгілі бір лауазым орнына ие болу немесе белгілі бір қызметпен айналысу
құқынан айыру ... ... ... ... ... ... бір ... атқаруға немесе белгілі бір кәсіптік ... де ... ... ... ... тұрады [2, 41бап].
Қылмыстық кодекстің осы бабында екі түрлі әр ... жаза ... бір ... ... және белгілі бір кәсіппен айналысу
құқығынан айыру.
Жазаның бұл түрі сот арқылы істелген қылмыстың ... ... ... одан әрі ... бір ... ... ... белгілі бір кәсіппен
щұғылдануы мүмкін болмайтын жағдайда тағайындалады. Мұндай жаза, ... ... ... ... жол қозғалысы және көлік ... ... ... үшін ... ... алдаған
адамдарға (223-бап), қызмет пайдаланып сеніп тапсырылған бөтен мүлікті
иемденген ... ... ... ... ... ... ... бір лауазым иесі болу немесе белгілі бір ... ... ... қылмыстық жаза шарасы ретінде істелген қылмыстың мәніне
қарай кінәлі адамды белгілі бір лауазым иесі болу ... ... ... шұғылдану құқығынан айыру қажет болғанда, мұндай ... ... одан әрі ... ... ... тапсыруға болмайтын реттерде
қолданылады.
Мұндай жазаны қолдану негізінен ... ... ... ... ... қылмыс жасайтындардың қылмысты қайталап жасауына ... ... ... ... жасаудан сақтандыру болып табылады. Белгілі бір
лауазым иесі болу немесе ... бір ... ... ... ... ... сотталған адамды мемлекеттік қызметте
белгілі бір ... иесі ... ... ... ... материалдық
жауапкершілікке байланысты лауазымдық қызмет атқармау.
Екіншісі, сотталған адамның белгілі қызметпен (кәсіппен) шұғылдануына
тыйым ... ... ... ... ... ... салу, көлік құралдарын жүргізуге байланысты кәсіпті атқаруды тыю,
т.б. ҚК-тің 41-бабының 2-бөлігіне сәйкес:
Белгілі бір ... ... ... ... бір ... айналысу
құқығынан айыру жазаның негізгі түрі ретінде бір жылдан бес ... ... және ... ... түрі ... алты ... үш жылға дейінгі
мерзімге белгіленеді.
Белгілі бір лауазым иесі болу немесе белгілі бір ... ... ... ... жаза ретінде қылмыстық заңның санкциясында ол
туралы ... ... ... ... Қылмыстық кодекстің 55-бабының
талаптарына сай жеңілірек жаза тағайындау кезінде қолданылады.
Жазаның бұл түрі қосымша ретінде істелген іс-әрекет сараланатын ... ... ... ... ... немесе заңның
санкциясында көрсетілмесе де кінәлінің істеген іс-әрекетінің мәніне ... оны ... бір ... ... ... ... ... деп тапса
қолданылады.Мысалы медецина қызметкерлерінің мамандық ... ... ... адамның еңбек қабілетінің үштен бір бөлігі тұрақты
жоғалса немесе бас бостандығына шек қойюға жазалауымен бірге (114-бап, ... ... жаза ... ... ... ... бір ... құқығынан айыру жазасын тағайындауға да болады.
Қымыстық жазаның осы түрін қолдану барысында жазаның орындалу мерзімін
есептеудің маңызы аса зор.
Бұл ... ... ... ... ... бас ... қосымша жаза ретінде тағайындау кезінде ол ... ... ... ... ... уақытына қолданылады, бірақ бұл орайда оның
мерзімі ... ... ... ... ... ... басқа негізгі
түрлеріне қосымша жаза түр ретінде белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан
айыру тағайындалған жағдайда, ... ... ... ... ... ... үкім заңды күшіне енген сәттен бастап есептеледі.
Осы жаза қолданыған сот үкімі ... ... ... ол ... оған ... ... адам Қылмыстық кодекстің 362-бабы бойынша
жауапқа тартылады.
Әскери қызметшілерге, елу бес жастан асқан әйелдер мен ... ... ... ... әйелдерге, сегіз жасқа дейінгі балалары бар
әйелдерге, бірінші немесе ... ... ... ... ... ... ... сотталған адамды мәжбүрлеп еңбекке тарта отырып, үкімде
көрсетілген мерзімде ай ... ... бір ... ... ... білдіретін қылмыстық жазаның бір түрі болып ... Бұл ... тек ... түрі ... ... ... Ерекше бөлімінің
санкцияларында арнаулы көрсетілген реттерде ғана қолданылады.
Түзеу ... ... адам бас ... ... ... ... ... өзінің жұмысын, қызметін сотталғанға дейін еңбек
еткен ұжымында жалғастыра береді. Оның түзелуі осы өзі істеген еңбек ұжымы
шеңберінде, қоғамнан ... ... ... ... өзі ... ... ... әкімшілігінің, отбасы мүшелерінің, жақындарының бақылау
жүргізуіне толық мүмкіндік береді.
Сонымен бірге ... ... бас ... ... ... ... ... белгілі бір дәрежеде жазалау ықпалы арқылы да әсер етеді.
Қылмыстық кодекстің 44-бабының 1-бөліміне ... ... ... қызмет өтеп жүрген, сотталған әскери қызметшілерге, сондай-ақ шақыру
бойынша әскери қызметін өтеп ... ... осы ... ... ... ... ... жағдайларда әскери қызметке қарсы
қылмыс жасағаны үшін, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... қызметшілерге осы Кодекстің Ерекше бөлімінің
тиісті баптарында көзделген түзеу ... ... үш ... екі жылға
дейінгі мерзімге әскери қызметі бойынша шектеу тағайындалады.»
Сонымен, қылмыстық заңда осы ... ... үшін ... ... ... бұл жаза ... ... әскери қызмет өтеп
жүрген сотталған әскери қызметшілерге, екіншіден, шақыру бойынша ... өтеп ... ... үшіншіден, бұл жаза көрсетілген
адамдардың тек әскери қызметке қарсы ... ... ... ... қылмыс жасағаны немесе Қылмыстық кодекстің Ерекше бөлімінің
тиісті баптарында көзделген түзеу ... ... ... ... бостандығынан шектеу сотталған адамды қоғамнан оқшауламай, арнаулы
мекемелерде бір жылдан бес жылға дейінгі мерзімде оны ... ... ... ... тұрады. Бас бостандығын шектеуді қоғамдық
жұмыстарға тартумен немесе түзеу жұмыстарымен ауыстырған ... ол ... ... ... де ... мүмкін (45-баптың 1-бөлімі).
Жазаның бұл түрі негізгі жаза ретінде жеке дара ... ... ... ... ... ... ретінде Қылмыстық кодекстің
Ерекше бөлімінің ... ... ... ... көрсетілген.
Мысалы, 108-баптағы денсаулыққа жан күйзелісі жағдайында зиян келтіру, 102-
баптағы өзін-өзі өлтіруге дейін ... және т.б. ... ... шектеуге сотталғандар жазаларын арнаулы мекемелерде – қоныс
колонияларында республика ... ... ... ... және басқару
органдары осы жазаны өтеуге жіберілгендерді еңбекке орналастыруға міндетті.
Бас бостандығынан шектеу мерзімі ... бір ... бес ... ... ... ... Заң бойынша бас бостандығынан ... мына ... ... ... ... және ... ... жүкті әйелдерге, сегіз жасқа дейінгі балалары бар әйелдерге,
елу бес жасқа толған әйелдерге, алпыс ... ... ... қасақана
соттылығы бар адамдарға, сондай-ақ шақыру бойынша әскери қызмет өткеріп
жүрген ... ... [34, ... ... ... сотталған адам жазасын өтеуден ... сот осы ... ... ... нақ сол мерзімге бас
бостандығынан ... ... ... алады. Мұнда бас бостандығынан
шектеуді өтеу уақыты бас бостандығын шектеудің бір күн ... үшін ... ... бір күні тең ... ... ... ... қатар Ресейлік әдебиеттерде ... ... ... жиі ... Бас ... айыру немесе шектеумен байланысты емес
жазалар ... ... ... бір ... ... немесе
әскери атағынан айыру, қоғамдық ... ... ... Бас ... ... немесе шектеумен байланысты қылмыстар
(бас бостандығын шектеу, ... ... бір ... ... айыру, өмір бойы бас бостандығынан айыру)
3) Өлім ... ... ... заңда мазмұны мен мәні әр ... ... ... Бұл ... ... ... – қылмыспен
тиімді күрес жүргізудің ... ... ... ... Бас ... айыру жазаның түсінігі
Бас бостандығынан айыру дегеніміз сотталған адамды сот белгілеген
мерзімде ... ... ... оны ... ... ... ... жүзеге асыру болып ... ... ... жазаның ең қатаң түрі болып табылады, сондықтан да оны
жазаның басты мақсаты ... ... ... ... ... ... жағдайларда қолдану қажет. Бас бостандығынан айырылғанда
сотталған адамның құқылық ... ... ... ... ол ... өз ... бойынша еңбек ... ... ... ... мөлшерін өз бетімен пайдалануға ... ... ... ... бостандығынан айыру жазасы мемлекеттік күштеу жазаларының бірі болып
табылады және ол мемлекеттің қылмыспен қарсы күрес ... ... ... ... ... ... қарсы күрес жүргізуде әр түрлі
ұйымдастырушылық, тәрбиелік, экономикалық, рухани шаралардың барлық түрін
кеңінен қолданады, ... ... ... ... ерекше көңіл
бөледі. Сондықтан да біздің жас, тәуелсіз мемлекетіміз қылмысқа қарсы күрес
қылмыстық жаза қолдануда ең ... ... деп ... Бас ... жазасы мемлекеттік күштеу ретінде тек ... ... ... ғана ... асырылады. Қылмыс істеген адамдарға мұндай жазалау
шараны қолдану мемлекеттің ... ... бірі ... ... ... өте ауыр ... істегендерге соған сәйкес ауыр
қылмыстық–құқылық күштеу шараларын қолдану мемлекеттің міндеті болып
табылады.
Бас ... ... ... сот ... ... қоғамға
едәуір зияндылығы орын алғанда, жасалған қылмыстың мәнін, ... ... ... ... ... істеген адамның бостандықта жүріп
түзелуі мүмкін емес, оның түзелуі ... ... ... ... ерекше шараларды қолдану қажет деп ... ғана ... ... ... ... ... - ... әділдікті,
әділеттілікті қалпына келтіру, сондай–ақ қылмыс істеген адамдарды түзеу,
сондай-ақ сотталғандарды да, басқа адамдарды да жаза ... ... ... ала ... ... ... ... әділеттілікті қалпына
келтіру, сотталған адамға жаза тағайындау және ... ... ... ... ... жаңа ... ... оны сақтандыру жазаның арнаулы ескертуі
болып табылады. Әлеуметтік әділеттілікті ... ... ... ... ... ... ... жағдайда қылмыс істеген адамға
әділетті жаза ... ... ... қоғамға қауіптілігі,
келтірілген зиян мөлшері, жаза тағайындаудың басты негіздері, кінәлінің
жеке басының ... ... ... қылмысқа сай келетін, ... ... ... ... ... ... сақтандырудың иелері
болады, бұған қылмыс істеп сотталғандар танылады.
Жазаның мақсаты бұл адамдардың тарапынан тағы да ... ... ... ... ... болып табылады. Осы көздеген мақсатқа жетудің құралы –
сотталғандарды түзеу арқылы, еңбекке адал, заң талаптарын мүлтіксіз орындау
рухында тәрбиелеу болып ... Бұл ... ... ... ... ... ... әлеуметтік, психологиялық көзқарасын өзгертіп қылмысты
құбылысқа, қоғам ережелерін бұзуға, ... күн ... ... ... ... да ... дұрыс жолға салу болып табылады.
Сондықтан да қылмыскерге бас бостандығынан айыру ... ... оны ... мазадан қорықса да қылмыс істемейтін, заң ... ... ... ... адам етіп ... болып табылады. Ал
жазаның басқа бір мақсаты - басқа адамдарды ... ... ... ... Бұл яғни ... ... ... тәртіптік, әкімшілік құқық
қалыптарын бұзып, биморальдық күйге түсіп жүрген қылмыс ... ... ... ... ... ... тұрақсыз адамдарды
қылмыстық құқықта көрсетілген ... ... ... және ... ... сөзсіз қолдануын ескерту, қылмыстан сақтандырудың
жалпы түрі болып ... [10, ... ... ... ... ... функциясының бір көрінісі
болып табылады. Қылмыстық құқық қалыптарының жеке түрлерінің санкцияларында
көрсетілген жазаларда қылмыс істеген кінәлі ... ... ... ... ... заң барлық азаматтарға, олардың психологиялық
сана–сезіміне әсер ету арқылы, ... ... ... адам
өмірінің қорғалуының, құқық тәртібін тағайындаудың қажеттілігі ... ... ... ... ... ... құқықтағы бас бостандығынан ... ... ... ... қинау немесе адамгершілік намысына тиіп, қорлау мақсатын
көздемейді. Бұл тарихи қалыптасқан қылмыстық ... ... ... Осы ... жазаның мақсаттары туралы заңның қалпының өзінде
қарама–қайшылық жоқ па екен деген заңды сұрақ туындайды. Бас ... жаза ... ... ... мен бостандықтарына шек қою арқылы,
сөз жоқ, оның жанын қинайды, адамгершілік намысына тиеді.
Қылмыстық заңды алып қарайтын болсақ, заң бас ... ... ... Бас ... айырудың түсінігі қылмыстық ... ... ... ... ... қалыптастырылған. ҚР ҚК ... 1 ... ... бас бостандығынан айыру сотталушыны қоныс
колонияларына жіберу, жалпы, ... ... ... ... ... ... отырғызу жолымен оқшаулаудан тұрады. Үкім шығару кезінде, он
сегіз жасқа толмай бас ... ... ... ... ... күшейтілген режимдегі тәрбиелеу колонияларына орналастырылады [29,
75б.].
Айта ... бір ... ... ... ... шартты сипатта.
Сотталғандарды түзеу мекемелерінде оқшауланған деп ... ... ... ... түзелуіне әсер ететін негізгі құрал ... әсер ету ... ...... ... 7 бабының 1 бөліміне сәйкес,
“сотталғандарды түзеу – оның бойында құқық ... ...... ... ... ... адамзат қоғамының нормаларына, ережелері мен
дәстүрлеріне оң көзқарастарды қалыптастыру”, - деп көрсетілген. ... ... ... ... деген, оның ішінде ... ... ... ... ... ... ... сотталған адамда мүмкін емес құбылыс. Сотталған адам түзеу
мекемелерінде ... ... ... ... ... хат пен ... хаттарды сан жағынан шектеусіз жіберуге
және алуға құқылы.
Сотталған адамдарға кешенді түзету шараларын ... бас ... ... ... ... ... ... – біреуінде сотталушылар
жазаның мақсатына жетуге бағытталған қарқынды және ұзақ ... ... ... (ҚР ҚК ... ... айыру сотталғандардың құқықтық жағдайын өзгертеді де,
олардың құқықтық дәрежесін шектеуден ... ... ... ... ... бір ... шектелуінен немесе олардың мүлдем
айырылудан байқалады. Бұл құқықтық шектеулер сотталғандар үшін ... ... (бас ... ... орындарындағы адамдарды сайлау
құқығынан айыру), немесе онда көрсетілмей – ақ ... ... ... – жайды таңдап алу, жүріп – тұру бостандығы). Бас ... ... ... құқықтарын шектеуден басқа, оларға қосымша
міндеттер жүктелінеді. Мысалы, сотталғандар мекемелердегі белгіленген күн
тәртібін сақтауға ... ақша ... ... тиым ... ... мен міндеттердің саны мен сипаты түзеу мекемелерінің
түрлеріне байланысты, себебі, ... ... тек ... тән ... ... ... жазасы өтелетін түзеу мекемелерінің түрлері:
қоныс – колониялары, жалпы, қатаң, ерекше режимдегі түзеу мекемелері, ... ... ... ... ... және ... ... тәрбиелеу
колониялары.
Бұл түзеу мекемелері сотталғандардың қоғамға қауіптілік ... ... ... ... ... қарай өзара ажыратылады.
Ересек, кәмелетке толған сотталғандар жаза-ны түзеу колонияларында ... ... ал ... ... ... ... өтейді.
Денсаулығы нашар-лағандар, науқасқа шалдыққан сотталғандар жазаны емдеу-
түзеу мекемесінде ... ... ... сотталғандардың жасаған
қылмыстарының қоғамға қауіптілік дәрежесі мен сипатына және қылмыскерлердің
жеке басының қауіптілігіне қарай ... ... ... қатаң жөне
ерекше режимдердегі колонияларға бөлінеді .
ҚР ҚК 48 б. сәйкес, ...... ... адам ... ал
басқа мекемелерге отырғызылады, себебі, қоныс – ... ... ... себепті де оларды ашық типтегі мекемелердің қатарына жатқызуға болады.
Бас бостандығынан айыру ... ... ... әр ... сотталғандарды “жасалынған қылмыстардың және оларды жасаушылардың
қоғамға ... ... мен ... ... бөлек ұстау
қажеттілігінен туындайды.
Қылмыстық құқық теориясында бас бостандығынан ... ... ... мерзімді және мерзімсіз деп екіге бөлінеді [11, 98б.].
Қылмыстық заң бас бостандырынан айыру жазасы тек негізгі жаза ... ... 15 ... ал ерекше ауыр қылмыстар үшін 20 жылға дейінгі мерзімге не
өмір бойына белгіленеді. Абайсызда жасалған қылмыс үшін бас ... 10 ... ... ... бас ... ... ... - өмір бойы бас бостандығынан
айыру жатады. Жаңа қылмыстық заң өмір ... бас ... ... ... ... аса ауыр ... жасағаны үшін берілетін өлім жазасына
балама ретінде ғана белгіленеді және сот өлім ... ... ... ... ... ... ... Осыған байланысты өмір бойына
бас бостандығынан айыру жазаның жеке түрі емес, өлім жазасына балама ... яғни өлім ... ... ғана ... Өмір ... ... ... жазасының шарттары: адамның аса ауыр қылмыс жасауы және
бұл қылмыстар бір немесе бірнеше адамдардың ... ... ... ... сот ... ... ... мән-жайларын және кінәлінің
жеке басының жағымды қасиеттерін ескере отырып өлім жазасын қолданбай-ак,
оның орнына ... өмір ... бас ... ... жазасын
тағайындайды. Өмір бойы бас бостандығынан айыру әйелдерге, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... және үкім ... сәтіне алпыс
бес жасқа толған еркектерге тағайындалмайды.
2 БАС БОСТАНДЫҒЫНАН АЙЫРУДЫҢ ҚЫЛМЫСТЫҚ ... ... Бас ... ... ... тағайындаудың ерекшеліктері
Кез келген жаза белгілі бір ... үшін ... да бір ... айырылу, күйзеліске түсу болып табылады. Бас ... ... ... ... ... мүшелеріне қарағанда
сотталғанның құқықтық жағдайы едәуір шектеледі. Атап ... ... ... ... және ... құқықтары шектеледі, ол заңда
көзделген жағдайларда ... ... ... ұшырауы мүмкін.
Бас бостандығынан ... ... ... ... ... ең
қатаң жаза түрі болып табылады,себебі қазіргі кезде өлім ... ... үшін ... қаіпті қылмыс жасалып, оны ... ... ... ... ... емес ... ... ғана
бас бостандығынан айыру ... ... ... жиілігі
бойынша жазның бұл түрі ... ... ... Бас
бостандығынан айырудың Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... 2002 жылы – 41,7%, ... 43,9%, 2004 – 44,4%, 2005 – 45,3%, 2006 – 39,8%, 2007 – 50,6%, ... 47,9% ... Республикасы Жоғарғы Сотының 2001 жылғы 19 қазандағы «Бас
бостандығынан айыру жазасын тағайындаудың ... ... ... ... «Соттар заң бойынша көзделген жазалардың iшiнен
жазаның неғұрлым қатаң түрi - бас ... ... ... ... ... ... кезiнде сотталушылардың түзелуi мүмкiн болмаған және жаңа
қылмыстардың алдын алу мүмкiн болмаған ... ғана ... ... Бас бостандығынан айыру жазасын тағайындағанда оның
мөлшерi туралы мәселе жазаның ... қол ... үшiн ... ... тиiс [23, ... ... ... белгiленген жаза тағайындаудың жалпы негiздерiн
әрдайым сақтай бермейдi, мұның өзi жеке басына сай әдiл жаза ... ... әкеп ... Жеңiлiрек басқа жаза қолдану үшiн
негiздер бола тұра, бас бостандығынан ... ... ... ... Ауыр және аса ауыр ... жасаған не бiрнеше рет ... ... үшiн аса ... ... ... ... жаза қолдану жағдайлары
да орын алып отыр. Шектен тыс ... не ... жаза ... ... ... ... ... қол жеткiзуге ықпал етпейді,
соттардың назары әрбiр қылмыстық iс ... ... ... ... ... жалпы негiздерiн мүлтiксiз сақтаудың қажеттiлiгiне
аударылуы керек. 
Егер адам айыпты деп табылған қылмыстық заң, бас ... ... ... онша ... емес ... ... онда ... үкiм шығару
кезiнде бас бостандығынан айырумен байланысты емес ... ... ... ... ... ... онша қатаң емес түрi бола тұрып, бас
бостандығынан айырудың нақ өзiн тағайындаған кезде сот ол ... ... ... деп ... ... ... ... ауыр қылмыс, әсіресе қылмысты
ұйымдасқан топпен ... ... ... бірақ түзелгісі
келмейтін адамдарға заңда көрсетілген ... ... ... ... аударылады. Ауыр емес қылмыс жасаған, ... ... ... ... ... ... бас бостандығынан айырмайтын, заңда көзделген басқа
жаза ... ... жөн деп ... ... ... ... ... жасағаны үшін белгілі бір
мерзімге бас бостандығынан айыру мына шектерде ... бас ... ... ең аз ... - алты ... қоғамдық жұмыстарға ... ... ... ... шектеуді бас бостандығынан айырумен алмастырған
жағдайда бұл жаза алты айдан аз ... ... бас ... ... жалпы ең көп мерзімі он ... ... ... үшін – он ... адам ... қастандық жасайтын ерекше ауыр қылмыстар
үшін, сондай-ақ ... ... ... ұрыс жағдайында
мемлекеттік сатқындық, бейбітшілікке және ... ... ... және ерекше ауыр ... ... үін бас ... ... ... ... тағайындалуы мүмкін;
- мерзімдерді қылмыстардың ... ... ... ... ... жағдайда және Қылмыстық ... ... ... (өлім жазасын кешірім жасау тәртібінде
алмастыру), ҚК-тің 69-бабының 5-бөлігінде (жасалған ... өлім ... ... ... ... ескіру
мерзімін қолдануды сот мүмкін емес деп тапса), ... ... ... ... бойы бас ... ... ... ескіру мерзімін қолдануды сот мүмкін емес
деп тапса) көзделген ... – бас ... ... бес ... ... ... тағайындалуы мүмкін,
ал мерзімдерді үкімдердің жиынтығы бойынша ішінара немесе
толықтай ... ... – отыз ... ... ... айырудың мерзімдері жылдармен және айлармен
есептелінеді, жазаларды ... ... қосу ... ... жазаны
есепке алу кезінде ... ... ... ... заңды күшіне енгенше адамды қамауды ұстау, ... ... ... ... бас ... ... ... кіреді.
Қылмыс жасағаннан кейін психикалық аурумен науқастанған ... ... ... шаралары қолданылған уақыт ... ... [2, ... бостандығынан айыруға сотталғандар жаза мерзімі ... және ... ... ... ... ... ... бас бостандығынан ... ... ... ... демелыс
немес мереке күндері аяқталса, ... адам сол ... күні ... он ... жасқа толмай қылмыс жасаған адамдарға, ... ... ... бес ... ... еркектерге қатысты үкiм шығару
кезiнде соттар ҚК-нiң 48, 49-баптарында көзделген бас ... ... ... ... ... қажет.
Жүктi және он төрт жасқа толмаған баласы бар әйелдерге (жеке ... ауыр және аса ауыр ... үшiн бес ... астам мерзiмге бас
бостандығынан айыруға ... ... бас ... ... жаза беру ... ... қабылдау кезiнде соттар ҚК-нiң 72-бабына
сәйкес жазаны өтеудi ... ... ... ... және ... байланысты тиiстi уәждер келтiруге тиiс.
Кәмелетке толмағандарға жаза тағайындау ... ... шешу ... ... ... ... алуға тиiс. ... ... ... ... ... ... және ... ықпал ету шараларын қолдануды талқылау қажет. 
      Бас бостандығынан айыру, ... ... ең ... түрi ... ... ... 79-бабында белгiленген мерзiмдер шегiнде
тағайындалуы мүмкiн. Бұл ... бас ... ... ... бiр ... де, ... ... жиынтығы мен үкiмдер жиынтығы бойынша да 10
жылдан ... ... ... жасы ... ... ... 12 ... дейiн бас бостандығынан айыру ... тек ... ... кiсi өлтiру үшiн тағайындалуы мүмкiн. Бұл ... ... мен ... жиынтығы бойынша тағайындалған бас
бостандығынан ... ... 12 ... аспауы керек. 
Қылмыстың сипаты мен қоғамдық қауiптiлiк дәрежесiн анықтау кезiнде
соттар ... ... ... ... (қол ... ... мәнiн, жасалған әрекеттiң нәтижесiнде туындаған
салдарды, қылмыстың санаттарын, қылмыстық ... iске ... ... ... түрлерiн, қылмысты жасаудың ... ... мен ... алулары керек. Соттар барлық жағдайларда да жаза ... ... және ... ... мән-жайлар жиынтығын,
жазаны, сотталушының жеке басы туралы ... ... жаза ... шешiмнiң уәждерiн үкiмде мiндеттi түрде көрсете және келтiре
отырып, жан-жақты және ... ... ... ... ... ... мазмұнын ашпастан көрсетумен шектелуге жол берiлмейдi.
Соттар қылмыстың қайталануы ... ... ... ... ... әрекеттi дұрыс бағалауға, жазаның ... ... ... түрiн дұрыс анықтауға ықпал ететiнiн назарда ұстай
отырып, ... ... ...... ... сотталуға қатысты құжаттар зерттелуге тиiс. Бұл
ретте соттар ҚК-нiң 77, 86-баптарына (Қаз ССР ... ... ... ... алынған соттылықтардың ескерiлмейтiнiн назарға алуға
тиiстi. ... он ... ... дейiн жасаған қылмыстар үшiн сотталуы, ҚК-
нiң 13-бабының 4-бөлiгiне сәйкес қылмыстың ... тану ... ... ... тану үшiн ... ... ... мен
қылмысқа қатысу түрi маңызды емес.
Соттар бұрынғы сотталғандықтарының санын анықтай отырып, үкiм шығарғанға
дейiнгi бiрiншi iс бойынша жасаған қылмысы үшiн ... ... ... ... жиынтығымен ҚК-нiң 58-бабының 6-бөлiгi бойынша (ҚК-нiң
37-бабының 3-бөлiгi) белгiлей ... ол бiр рет ... ... ... ... қайталануы кезiнде жаза тағайындау барысында соттар қылмыстың
тиiстi қайталануы кезiнде жазалардың мерзiмдерi мен мөлшерiнiң тек төменгi
шектерiн белгiлейтiн ... ... ... ... ... ... ... аяқталмаған қылмыс үшiн жазаның мөлшерi ҚК-
нiң 59-бабының 2-бөлiгiнiң талаптары ескерiлместен ҚК-нiң 56-бабына сәйкес
белгiленедi. 
Бұрын ... рет ... ... ... ... сондай-ақ
жаңадан жасалған қылмыстарының сипаты мен қоғамдық қауiптiлiк дәрежесiн
негiзге ала, сондай-ақ жинақтап ... ... ... ... ... пен ... жеңiлдететiн мән-жайларды ескере отырып, сот ... ... ... ... ... талаптарын ескерместен
жаза тағайындауға құқылы. Бұл ретте ҚК-нiң ... ... ... жаза ҚК-
нiң 59-бабының 2-бөлiгiнде белгiленген ... ... ... ... ... көрсетiлген төменгi шектерден төмен тағайындалуы
мүмкiн. 
Қылмыстар жиынтығы кезiнде негiзгi және қосымша ... әр ... ... ... одан ... ... ... сәйкес түпкiлiктi жазаны
тағайындаған жөн. Толық қосу ... ... ... мен ... ... ... сәйкес қосылады. Жазаларды iшiнара қосу кезiнде
анағұрлым қатаң жазаға жеңiлiрек жазаның бiр ... ... ... ... мен мөлшерi әрбiр нақтылы жағдай үшiн ҚК-нiң 58-бабында
белгiленген шектен аса ... ... ... ... ... ... ... сiңiру
принциптерiн қолдану мүмкiн ... ... ... ... ... ... ... нақтылы жағдайда жасалған қылмыстардың сипаты ... ... ... ... ... ... ... адамның
жеке басы туралы мәлiметтердi және басқа да фактiлердi ескерулерi қажет.
Үкiмдер жиынтығы бойынша жаза тек қосу ... ... ... ... ... ... ... соңғы үкiм бойынша тағайындалған жазадан да,
сондай-ақ алдыңғы үкiм бойынша тағайындалған ... ... ... ... ... ... алдыңғы үкiм шығарылғанға дейiн жасалған қылмысы үшiн соңғы үкiм
бойынша сотталған жағдайда түпкiлiктi жаза ... ... ... ... барлық өтелген жаза есепке алынады. ҚК-нiң 58-бабының 6-бөлiгiнiң
және 60-бабының негiзiнде тағайындалған жазаны өтеудiң ... ... ... ... ... ...... сотқа дейiн қамауда ұстау
уақыты есепке алына ... ... үкiм ... ... ... ... 3б.].
Үкiмдер жиынтығы бойынша жаза тағайындау кезiнде соттар ҚК-нiң ... ... ... қосу ... ... ... ... алдыңғы үкiм бойынша бас бостандығынан айыруға, түзеу
жұмыстарына, әскери ... ... ... бас ... ... ... әскери бөлiмде ұстауға шартты түрде сотталса және ол сынау
мерзiмi кезiнде жаңа қылмыс жасап, оған тиiстi жаза ... ... ... ... жазаларды толық немесе iшiнара қосу бiрiншi ... ... ... ... ... ... соттау жойылған жағдайларда
ғана мүмкiн болады.
Шартты түрде соттау жөнiнде бiрiншi үкiм ... ... ... ... жасауға кiнәлi екендiгi анықталған жағдайларда және ... ... жою үшiн ... ... не ... үкiм ... жазалар ҚК-нiң 61-бабына сәйкес қосылмайтын жағдайларда
соттар жазаның әр үкiм бойынша бөлек орындалуы ... ... ... ҚК 48б. 4б. ... өмір бойы бас ... ... өмірге
қастандық жасалатын аса ауыр қылмыс жасағаны үшін берілетін өлім ... ... ғана ... және сот өлім ... ... болады
деп ұйғарған жағдайларда тағайындалуы ... ... ... ... бас бостандығынан айыру жазаның жеке түрі ... ... ... жаза ... яғни өлім ... ... ... аян. Өмір бойы бас бостандығынан айыру жазасының
шарттары: адамның аса ауыр ... ... және бұл ... ... ... ... адамдардың өміріне қасақаналықпен қол сұғуы,
бірақ сот істің жеңілдететін ... ... және ... ... ... ... ескере отырып өлім жазасын қолданбай-ақ,
оның орнына кінәліге өмір бойы бас ... ... ... [24, ... ... 3-бөлігінің мәніне ... өмір бойы ... ... ... бір мерзімге бас бостандығынан айыру
жеткіліксіз, ал өлім ... ... деп ... ... ... ... бұл түрі ... бері соттар
тағайындап ... өлім ... ... ... азайтты.
Өмір бойы бас бостандығынан айыру сотталғанды ... ... ... ... байланысты. Дегенмен, сот, егер бұл жазаны
өтеп жүрген адам оны одан әрі ... ... ... деп ... ... ... бес жыл бас ... айыруды іс жүзінде өтесе,
оның мерзімінен бұрын ... ... ... ... ... алып ... өмір бойы бас бостандығынан айыру
жазасын қолдану тиімсіз. Себебі, осы жазаға сотталған адамдарды ұстау ... ... ... мекемесін жабдықтау қажет, және бұл мекекмеге
“түзеу” деген термин біздің ойымызша сәйкес келмейді.
Бұл жаза түрі кең ... ... біз, өмір бойы ... ... ... сотталған бір адамды ұстау үшін қанша
қаражаттың кететіндігін білмейміз. Мысалы, АҚШ – та жыл ... ... ... жұмсалынады. Осыған байланысты, заңды сұрақ туындайды:
неліктен заңды сыйлайтын, тәртіп ... ... ұзақ ... ... ... мен ... ... қауіпті қылмыскерлерді асырау
міндеттерін жүктеп, мойындарына алулары тиіс? Біздің құқықтық санамыз, кең
көлемде өлім жазасын қолдануға бағытталған, ... ... ... органдарының
қызметкерлері де өлім жазасын қолдайды. Сондықтан да, өлім ... ... ... ... ... қадам деп ойлаймыз.
Жазаны өтеу орындарының материалдық базасының жағдайын ескере отырып,
сотталғандардың арасындағы аурулардың тарауы (туберкулез) ... ... ҚК 38б. 2 ... ... түзеу жазасының мақсаты ... ... Өмір бойы бас ... ... ... барысында түзеу
педагогикасының осы негізгі ережесі ескерілмейді.
Бас бостандығынан айыру жазасын босануға деген ешқандай үмітсіз ... ... ... кері ... ... ... ... да,
заң шығарушы “сот тағайындаған өмір бойы бас бостандығынан айыру жазасын
өтеп жүрген ... егер сот бұл ... одан әрі ... ... ... деп
таныса және кемінде жиырма бес жыл бас бостандығынан айыруды іс – ... ... ...... ... ... ... қарастырған.
Заң шығарушы өмір бойы бас бостандығынан айыру жазасын әйелдерге, сондай-
ақ он сегіз жасқа толмай қылмыс жасаған ... және үкім ... ... бес ... ... ... ... қажеттіліктерін көрсеткен.
Менің ойымызша “мерзімінен бұрын” және “қажет етпейді” терминдері
күмәнді ... ... Және ... ... ...... ... жыл мерзімі де көңілге аса қонымды емес. Біздің ойымыз бойынша, өмір
бойы бас бостандығынан айыру жазасын ... ... ... ... ... алмастыру әлдеқайда ұтымды болар еді.
Бас бостандығынан айыру сотталған ... оның ... ... ... белгілі бір және ... ... ... ... Ол ... ... ... және жақындарымен және т.б. ... ... ... ... сондай-ақ еңбек ету ... ... пен ... уақытын реттеуден де көрініс табады. Бұл
жаза ... ... оны ... бір ... ұстау, еңбекке
тарту, онымен тәрбие жұмыстарын ... ... ... ... ... бостандығынан аыру сияқты жазаның болуы қажет ... оның ... бір ... әлеуметтік зардаптарын ... ... ... ... ... ... ... оның
балаларының материлдық жағдайының төмендеуін, сондай-ақ ... ерлі ... ... бас бостандығынан
айыруға алғаш сотталғандардың қылмысты ортаның «әдет-ғұрыптарына» ... кері ... және ... да ... мән ... ... Бас ... айыру жазасын өтеу ... ... ... ... ... қай жерде өтейтіні, оны
түзеп және тәрбиелеу үшін маңызы күшті, ... ... ... ... ... ... бәрі бас бостандығынан айыруға сотталғандардың жазаны өтеу
кезіндегі құқықтық жағдайына ... әсер ... ... түрін белгілеуге, қылмыстық – атқару заңына сәйкес
дұрыс көңіл бөлу тиіс, ... ... ... ... барлық
мерзімін бір түзеу колониясында, түзеу қоныстану колониясында, ... ... ... ... ... ... ... режимін, жазаны қай жерде өткеретінін,
сотталғанға бастапқы топтастыруды ... ... ... – ол ... ... айыруды тағайындағанда сот үкімнің қорытынды
бөлігінде жазаның түрінен ... оның қай ... ...... ... өтеу мерзімін есептеу режимі мен босатылуын
көрсетеді. Сот үкім ... ... ... әлде ... ... ... қате ... қалса, жоғары тұрған кассация жөнімен немесе
бақылау ретінде сотталғандарды ұстау режим ... ... өзі ... ... ... ... соң және оны орындауды айтқан күнінен
бастап 10 күн мерзімінен кеншікпей бас ... ... ... өтеуге жіберіледі. Түзеу колониялары, ... ... ... ... ... ... мекемелерінің көптеген түрлерінің болуы сотталғандарды
олардың жеке ... ... ... ... оларды бөлек
ұстау, кінәлі ... ... ... ... кәмелетке толмағандарға ықпалын ... ... [12, ... адам бас ... ... ... ... түзеу мекемесінің
нақты түрін сотпен анықтау ... ҚР ... ... 48 ... ... ... белгілі бір мерзімге бас бостандығынан айыру
жазасын өтеу тағайындалады:
а) абайсызда қылмыс жасағаны үшін жеті ... ... ... ... ... ... ... – қоныс-колонияларына;
б) қасақана кішігірім немесе ауырлығы орташа және ауыр қылмыс ... бас ... ... ... рет сотталған адамдарға, сондай-ақ
абайсызда жасалған қылмыстары үшін жеті ... ... ... ... ... сотталған адамдарға және қоғамдық жұмыстарға, түзеу
жұмыстарына тарту немесе бас ... ... алты ай ... бас
бостандығынан айыруға ауыстырылған адамдарға – жалпы режимдегі түзеу
колонияларына;
в) аса ауыр ... ... үшін бас ... айыруға тұңғыш рет
сотталған адамдарға, сондай-ақ сотталған адамдар ... бас ... ... ... болса, қылмыстардың қайталануы ... ... аса ... ... ... ...... режимдегі
түзеу колонияларына;
г) қылмыстардың аса қауіпті қайталануы кезінде, ... өмір ... ... ... сотталған адамдарға – ерекше режимдегі ... ... ... ... жазасына кесілгендердің жазасын өтейтін
мекеме түрін дұрыс анықтау оның ... мен ... өте ... ... ... ... ... құқықтық шектеулері көлемі бойынша,
айырулар мен қайғырулар деңгейі бойынша, еңбектік пайдалану ... ... ... ... ... ... ... мен кәсіптік-
техникалық үйретуі бойынша ажыратылады.
Бас бостандығынан айыру жазасын тиiстi ... ... ... ... сот ... 48, 79-баптарын басшылыққа алуға тиiс. Ерекше
жағдайларда сот ҚК-нiң ... ... ... қабылданған шешiмнiң
дәлелiн көрсетiп, жеңiлiрек режимдегi колонияны тағайындауға құқылы. Егер
сот, негiздемелер болған ... ... ... ... және бұл
туралы үкiмде көрсетпесе, онда ол тек ... ... ... ... түзеу колониясының түрiн тағайындауға құқылы емес.
Кәмелетке толмағандарға бас бостандығынан айыруды қолдану ерекшеліктерін
қысқаша қарастырсақ ересектерге тағайындалатын бас бостандығынан ... – 18 ... ... ... ... ... ... бостандығынан айыру мерзімінің өзгешелігі, оның он ... ... ... бір кісі ... үшін – 12 ... ... ... ҚК-ң 79 бабында бас бостандығынан айырудың ең төменгі мерзімі
көрсетілмеген. ҚК-ң 48–ң 3 бөл. оның ең ... шегі ... алты ... ... ... заң бұл мерзімді кәмелетке толмағандарға да
қатысты алған деп болжаймыз. Әрине, оның заңмен белгіленген тәртіппен ... ... ... бас бостандығынан шектеуді бас бостандығынан
айырумен ауыстырған жағдайда алтын айдан кем ... ... ... ... [28, ... ... (ҚК-ң 79 б. 7 бөл.) оң ... он алты жасқа ... ... ... ... рет жасаған тұлғаларды ... ... ... ... ... ... он ... дейін қылмыс жасаған тұлғаларға өмір бойы бас бостандығынан айыру
тағайындалмайды.
Кәмелетке толмағандар бас бостандығынан ... ... ... күшейтілген
режимдегі тәрбиелеу колониясында өтейді (ҚК-ң 48 б. 2 ... ... ... ... жазаны бас бостандығынан айыруға бірінші
рет сотталған еркек жынысты кәмелетке толмағандар, сондай-ақ, әйел ... ... ... ... ... ... колонияларда бұрын бас бостандығынан айыру түрінде
жаза өтеген еркек жынысты кәмелетке толмағандар жазаларын өтейді.
ҚР ҚК-ң 79 б. 9 бөл. ... ... ... ... және
дәрежесіне, кінәлі адамның жеке басына және басқа да ... ... ... ... ... ... отырып, еркек жынысты кәмелетке толмай
сотталған адамның бас бостандығынан айыруды, ... ол ... ... ... ... жазаны өтеген болса да, жалпы режимдегі
тәрбиелеу колониясында (тағайындауын) өтеуін тағайындауы мүмкін. Он ... ... ... бас ... ... түрмеде өтеу
қолданылмайды. Кәмелетке толмаған тұлғаны 18 жасқа толған кезінде тәрбиелеу
колониясынан ересектерге арналған ... ... ... реттеледі.
Кәмелеттiк жасқа толмай қылмыс жасаған, бiрақ үкiм ... ... ... ... адамдарға қатысты бас бостандығынан айыру жазасын
өтеу үшiн түзеу колониясының режимi ҚК-нiң ... ... ... толмағандарға қатысты бас бостандығынан ... ... ... ... ... ... ҚР ҚК 79 бабына ... он ... ... ... бас бостандығынан айыруға сотталынады.
Кәмелетке ... ... ... бас ... ... бас ... ... бірінші рет сотталған еркек жынысты
кәмелетке толмағандар, сондай-ақ әйел жынысты кәмелетке толмағандар – ... ... ... ... бас ... ... ... өтеген еркек жынысты кәмелетке
толмағандар – күшейтілген режимдегі ... ... ... ... ... түзеу колонияларындағы жағдайға қарағанда
жеңілдеу. Тәрбиелеу колонияларының құрылымы – бостандықтағы өмір ... ... ... өз ... ... ... айыруға соттлаған адамның жеке басына, оның тәртібіне
қарай түзеу мекемесінің түрі өзгертілуі ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының қылмыстық-атқарушы
заңдарына сәйкес сот жүргізеді (ҚК-ң 48 бабының жетінші бөлігі).
Осының барлығы жазасын өтеу кезінде ... ... ... ... ... ... ... сотталған әйелдерге бас бостандығынан айыруды
өтеу:
а) қылмыстардың аса қауіпті қайталануы кезінде – қатаң режимдегі түзеу
колонияларына;
б) ... ... ... үшін жеті ... ... ... бас ... айыруға сотталғандарға – колония-қоныстарға;
в) бас бостандығынан айыруға соттталған ...... ... ... мекемесінің тағы бір түрі - түрме болып табылады. Мұнда оқшаулау
деңгейінің анағұрлым жоғары болуы мен ... ... ... ... пен ... ... ... неғұрлым қатал жағдайлары
орын алады. Жаза мерзімінің, бес жылдам ... бір ... ... айыруды түрмеде өтеу – аса ауыр қылмыстар жасағаны үшін бас
бостандығынан айыруға бес жылдан ... ... ... тұлғаларға,
сондай-ақ сот арқылы тағайындалған бас ... ... ... ... аса қауіпті қайталануы кезінде («сол сияқты жазаны
өтеуден аударылғандарға») тағайындалуы мүмкін.
Түрмелерге екі ... ... ... ... және ... ... ... түрме режимінің түрі көрсетіледі. Бұл мәселені қылмыстық– ... ... ... ... ... бірге, түзеу мекемесінің түрін дұрыс анықтау қылмыстық-атқару
заңдарына сәйкес, сотталғандар жаза мерзімін бір ... ... ... ... не ... ... не ... өтейтіндігін
ескеру үшін қажет.
Жазаны өтеу кезінде сотталғандарды бір ... ... ... ... ... ... туындайды. Яғни бұл, ұстау шарттарын
өзгерту қажеттілігіне байланысты болады: сотталғандарды ... ... ... ... ... ... ... колониядан ерекше
режимдегі колонияға, т.б. ауыстыруға байланысты. Бірақ, бұл соттың режимді
тағайындау кезіндегі классификациялық тиістіліктің ... ... ... ... өтеу мерзімі ішінде тұрақгы болып қалады.
Қоныстану колонияларында абайсыздықта ... ... үшін 7 ... ... бас ... ... жазасына сотталғандар жөне жалпы,
қатаң режимдердегі түзеу колонияларынан түзелу ... ... ... ... ретінде ауыстырылғандар өтейді.
Бұл колониялардың сырты қоршаулы болады, бірақ қарулы күзет сыртган да,
іштен де қойылмайды. ... кіре ... ... ... ... кезекшілік қызметін жүргізеді Олар колония аумағына бөгде
адамдарды кіргізбейді, сондай-ақ ... ... ... кейін
сыртқа шығармайды. Қоныста-ну колониясының аумағы түрмыстық-коммуналдык
қажеттілікпеқ яғни тұрғын ... ... ... ... ... ... ... мекемесінде жаза өтеушілер сотталғандардың
арнайы үлгідегі киімін кимейді, олар жай азаматтардың ... ... ... қоныстану колониясынан сырт жерлердегі объектілерде еңбек
етеді. Олар жүмыс ... топ ... де, жеке ... де ... бос уақытта олар бірден жаза өтеу орнына қайтуы тиіс жөне кешкі-
түнгі уақыттарда колония аумағынан сыртқа шығуға ... ... Ал ... ... ... ... уақыттан ұйқы уақытына дейін еркін
жүріп түра алады. Оларға өздерімен бірге ... ... ... алып жүруге
рүқсат етіледі. Жеке басын куәландыратын құжат ... ... ... ал өзге ... ... жеке ... ... Олар демалыс
немесе мереке күндері колония өкімшілігінің рүқсатымен колония жерінен тыс
жерлерге шығып қыдырыстай ... ... тыс ... ... ... ... ... де беріледі.
Түзеу мекемесінің бүл түрінде сотталғандардың кездесулер өткізуіне,
посылка, бандероль, сөлемдемелер ... ... ... ... ... ... ... алады. Қоныстану колонияларында жаза өтеушілерге бүл
жағынан шектеу қойылмауының себебі, ... олар ... ... ... тартылады және көпшілік жағдайдағы жүмыс орны ... ... ... ... ... ... ... еңбекке тартыла отырып, олардың ресми рүқсатсыз-ақ кездесулер
өткізуге, телефонмен сөйлесуге мүмкіншілігі бар.
Жалпы режимдегі түзеу колонияларында ... ауыр ... ... ауыр ... қылмыстарды қасақана жасағандары үшін, бас ... ... ... рет сотталғандар жөне абайсыздықта жасаған қылмысы үшін 7
жылдан астам мерзімге сотталғандар жаза ... ... ... ... түзеу колонияларында қоғамдық жүмыстар, түзеу жүмыстары, бас
бостандығын ... ... және ... ... жазаны өтеудің
тәртібін қасақана бұзғандығы үшін ауыстырылғандар, сонымен бірге 18 жасқа
толғаннан ... ... әрі ... өтеу үшін ... ... жөне түрмеде сот белгілеген мерзімді өтегеннен кейін жалпы
режимге ауыстырылғандар да жаза өтейді.
Жалпы режимдегі ... ... жаза ... ... дағдылы және қатаң жағдайлары белгіленген. Жаза өтеудің
мүндай ... ... ... ... сотталған адамдар
ұсталады.
Жалпы режимдегі түзеу колонияларында жаза өтеушілер жатақханаларда
түрады, ... ... ... аса жоғары болмауы камералық түрғын-
жайды қолдануды қажет ... Бүл жаза өтеу ... ... ... ... олар жаза өтеу ... қарай бірдей
дөрежеде жаза өтеп, бірдей ... мен ... іске ... ... түзеу колонияларының дағдылы жағдайын да, түзеу
колониясына сот ... ... ... түскендер мен жаза өтеудің
жеңілдетілген жағдайынан жазалау шарасы ретінде ... ... ... мерзімінің өтуіне ... ... ... ... ... жіберілген сотталғандар колонияға келіп түскенде, дағдылы
жағдайда 6 айға дейін үсталады. Бұл ... ... ... жеке ... ягни ... ... деген көзқарасы мен белсенділігі
бақыланады. Осы ... ... өзін ... ... ... және
жаза өтеудің белгіленген тәртібің бұзбаса, онда 6 айдан кейін жеңілдетілген
жағдайға ауыстырылады. Ал керісінше — теріс мінез-құлық ... ... ... жаза ... ... ... ауыстырылады.
Қатаң режимдегі түзеу колонияларында аса ауыр ... үшін ... ... ... ... рет ... және бұрын қасақана
жасаған қылмысы үшін бас бостандығынан айыру жазасын өтеген қылмыстардың
рецидивіндегілер мен ... ... ер ... ... аса ... ... ... өтейді. Мұнымен қатар,
қоныстану колониясында жаза өтеудің ... ... ... ... ... сот ... ... өтеп ауыстырылгандар қатаң режимдегі
түзеу колонияларында үсталады.
Қатаң режимдегі түзеу колониялары сотталғандардың санаттарына ... ... Бас ... ... жазасына аса ауыр қылмысы үшін
бірінші рет сотталғандар мен ... бас ... ... ... ... ... ... өтейді.
Көріп отырғанымыздай, қатаң режимдегі колонияларда қылмыстың қауіпті
түрлерін жасағандар мен қылмыстылық жолына ... яғни ... ... ... жазасына қасақана қыл-мыстары үшін тартылғандар жаза
өтейді. ... ... жаза ... төртібі мен жағдайлары, жалпы
режимдегі түзеу колонияларына қарағанда каталырақ белгіленген.
Қатаң режимдегі түзеу ... да, ... ... ... ... жаза өтеудің жеңілдікті, жеңілдетілген, дағдылы және қатаң
жағдайларынан қүралады.
Түрмеге ... ... ... сипаты арқылы айырықшаланады. Түрмеге
сотталғандар жабылатын камераларда, басқалармен ... ... ... ... ... ... ұстанылады.
Сотталған адамның отбасы мен туған-туыстарына түзеу мекемесіне келген 10
тәулік ішінде мекеменің ... жері ... ... ... ... қажеттіліктегі заттардың керектігі туралы хабардар етеді. Сонымен
қатар, кездесу мен ... беру ... ... ... ... тек ... ... акт ғана емес, бұл тәрбиелеу жұмысының
басталғандығын білдіретін акт болып табылады. Алғашқы ... ... ... ... ... ... ... ережелерімен, күн тәртібімен, құқықгары
мен міндеттері жөнінде, көтермелеу шараларымен таныстырады. Бұл әңгімелесу,
сонымен бірге сотталғанның ... ... ... үшін жүргізіледі.
Сотталған адам карантинда отырған кезінде мекеме әкімшілігінің комиссиясы,
бастықтары, орынбасарлары, комиссия ... ... ... ... деңгейін ескере отырып, отрядтарға ... ... ... ... заңды күшіне енген ... ... бас ... ... ... жаңа ... ие болады.
Бірақ, фактілік жүзінде оларға бекітілген құқықтар мен міндеттері тузеу
мекемелеріне түскен уақыттан бастап, ... ... ... Осы ... ... сотталғандарды кабылдаудың құқықтық мәні анықталады.
Бас бостандығынан айыру жазасын атқарудың арнайы міндеттері ҚР ҚАК ... ... ... ... құралдары; ҚАК 6 бабында қылмыстық
– атқару заңдарының принциптерімен белгіленген.
Жазаны атқару органдары мен мекемелердің міндеттері заңдылық, ... ... ... ... ... және жариялылық, жазаларды
атқарудың саралануы мен жеке – ... ... ... ... ... ... ... негізделеді.
Осыған сүйене отырып, қылмыстық жазаны атқаратын органдар мен
мекемелердің негізгі және ... ... ... ... ... ... жаза ... сот үкімін дұрыс ... ... ... ... жаңа қылмыстар жасауды
сақтандыру; жоғарыда аталған ... ... ... ... ... ... ... міндеттер: сотталғандардың еңбегін ұйымдастыру; сотталғандармен
тәрбиелік жұмыстар жүргізу; сотталғандарға жалпы ... ... ... және оқытуды ұйымдастыру; сотталғандарды тұрмыстық – материалдық
және медико-санитарлық қамтамасыз ету; ... ... ... ... ... және сотталғандардың қауіпсіздігін қамтамасыз
ету; босатылғанна кейін сотталғандарға бостандықтағы өмірге бейімделу үшін
көмек көрсету [13, ... ... ... жазасына кесілген сотталғандар заңды,
педагогикалық, психологиялық ... ... ... Айтылған
критерийлер жиынтықта 2 – ге: физиологиялық (биологиялық) және ... ... ... ...... яғни бас
бостандығынан айыруға кесілгендердің барлығын қылмысының ... мен ... ...... ... отырып топтастыру.
Осы белгісі бойынша бас бостандығынан айырылған ... ... Өте ... ... ... бас ... айыру жазасын өтеген тұлғалар;
3. Ауыр қылмыс жасағаны үшін алғаш рет сотталып отырғандар;
4. Ауыр емес болып табылатын ... үшін бас ... ... ... сотталғандар.
Физиологиялық критериі бойынша классификациялау – бұл жасы, жынысы,
денсаулық жағдайы сияқты ... ... ... ... ... ... Ер ... мен әйел адамдар;
2. Кәмелетке толғандар (18 жасқа ... және ... ... (14 ... 18 ... ... ... қабілетті және мүгедек адамдар;
4. Ауыр емес және ауыр аурулармен ауыратын адамдар;
5. Әйелдер, жүкті әйелдер мен 3 ... ... ... бар ... ... ... жазасына сотталғандарды топтастыру.
Мемлекеттің қылмыстық саясатына негізделген түзеу мекемелері қылмыспен
күресу аясында соттың занды күшіне енген ... ... ... ... ... сотталғанды түзеу мен жана қылмыстардың орын ... ... ... ... сотталғандардың категориясын әртүрлі мекемеде
немесе бір мекемеде, бірақ ... ... ... жасына,
соттылығына, занды себептеріне ... ... . ... ... ... ... әсерін тигізе алатындығына күмән
түсе, бөлек;
б) қоғамдық өмірге қайта оралуға ... ... ... бөлінеді. Дифференциалдық әдістерді пайдалану сотталғандарды
бірлестік топтарға бөлу үшін ... ... ... ... ... деп айтады. Бас бостандьнынан айыруға
сотталғандарды классификациялау – белгілі бір белгілерге сәйкес ... ... ... ... ... ... жеке ... сипаттайтын мәліметтерді есептеп, қылмыстық-атқару құқығының
нормаларына сәйкес, топтастыру болып табылады”. ... ... ... ... ... ... рационалды жүйесін қалыптастыру:
в) түзеу әдістері ықпалының қатаң жекелігі;
г) қылмыскер мен ... ... ... шараларының дұрыс
сәйкестілігі;
д) жазаны дұрыс жүзеге асыруы үшін шаралар қолдану;
е) осы ... ... ... ... ... сай ... ... бойынша, былай ажыратылады: а) Өте ... ... үшін және өзге де ... үшін ... ... және ... жасаған қылмысы үшін сотталғандар;
в) Өмірге, ... ... ... ... ... үшін ... ... мақсатта жасаған қылмысы үшін сотталғандар;
д) Бұзақылық үшін ... ... және ... ... орындауға байланысты
пайдакүнемдік емес мақсаттағы қылмыстары үшін сотталғандар;
ж) Басқа қылмыстар үшін сотталғандар.
Заңда көрсетілген классификацияға сәйкес, ... ... ... салынады. Әрекет етуші заңнама бойынша, ... ... ... және ... ... негізделген және бөлінген. Бөлек
ұстау ... мен ... ... ... ... ... келесі
сотталғандар категориясы бойынша шешіледі:
1) Абайсызда жасалған қылмысы үшін ... рет ... Ауыр емес ... қасақана жасағаны үшін алғаш рет ... ... ... Ауыр ... ... ... үшін 3-жылдан көп емес мерзімге
сотталғандар;
4) Бұрын бас бостандығынан айыру, ... ... ... ... деп ... Өте ... мемлекеттік қылмыстар үшін ... рет ... ... ... ... Қауіпті рецидивистер;
7) Өте қауіпті рецидивистер;
8) Амнистия, кешірім және рақымшылык, ... ... өлім ... бас ... ... ... Өте ... мемлекеттік қылмысы үшін берілген өлім жазасы
кешірім ... не ... ... ... ... ... Шет ел ... мен азаматтығы жоқ сотталған адамдар. Бұл
классификация тұлғаларды бөлек ұстау мен түзеу мекемесінің түрін
анықтаған кезде қолданылады.
Бас ... ... ... ... келетін болсақ оның
түсінігі, мазмұны және негізгі функцияларын айтып кету керек. Өйткені олда
бас бостандығынан ... ... ... ... ерекшеліктері қатарына
жатқызылады [14, 24б.].
Режим жазалаудың мәні мен ... ... ... ол ... ... ... сотталғандардың түрмысын үздіксіз және
жазалаудың барлық ... ... Оның ... ... ... Оның түзеуге әсер етудің амалы ... ... ... ... ... тәрбиелеу болып табылады және бәріне бірдей тиісті
ортақ ... ... ... ережелері бас бостандығынан айыру
орындарында сотталғандардың өмірінің ... ... өне бойы ... ... ... реттейді. Режим сотталғандардың ерік берілген мінез-
құлқына ғана шек ... ... ... олардың құқықтық дәрежесін
қалыптастырады. Түзеу мекемелерінде режим талабын сақтау – сендіру, мәжбүр
ету, өне бойы ... мен ... ... ... ... ... және әкімшілік іс-әрекеттерінде заңдылықты
сақтауды бақылау ... ... ... ... ... ... ... режимі оның құқықтық принциптеріне
сәйкес ұйымдастырылады. Олардың маңызы жазаның ... ... ... ... нормаларында бекітіледі.
Режимді ұйымдастыру принциптері: заңдылық, жөнділік, адамгершілік,
даралық сеніммен ... ... ... білу ... табылады[31; 96б.].
Ұстау режимін ұйымдастырудағы заңдылық принцип, ол ... ... ... ... ... табиғаты болады және мекемелер
әкімшілігінің өз бетімен істейтіні емес, ... ... ... ... ... ... ... талабын бір жағынан
сотталғандар, екінші жағынан мекеме әкімшілігі де сақтаулары тиіс.
Заңдылық принципін сақтау, ұстау режимін ... ... ... ... мен және ... ... әкімшілігінің жұмысындағы заңдылықты
бақылаумен орындалады. Орынды қағида – оның ережелері өз ... ... ... жазалау-тәрбиелеу процесі ... ... ... жазаның мақсатымен немесе сотталғандарды ... ... ... оларды жаңадан қылмыс жасамауын ескерту, яғни басқа
адамдардың да қылмыс жасамауын ескерту болып ... ... ең ... ... ... ... өздеріне де керекті екенін білдіруі тиіс. Бас бостандығынан
айыру орындарында орнатылған режим шынайы болады, ... ... түсе ... ... ... режимді түзеу мекемелеріне,
тәртіпті күніге бұзушыларды қатаң ... ... ... ... сотталғандардың ұсталу жағдайын өзгертуден, ... ... ... да ... мен ... шараларын қолданудан
көрінеді.
Жазаны өткеру режиміндегі жаза мен тәрбиені байланыстыру принципі – ... ... ... кездесетін жазалау элементтерінен басқа да тәрбиелік
маңызда ерекшелерде бар екенін білдіруді айтады.
Режимнің жазалау жағы деп ... ... ... шектеулердің
жиынтығын айтады яғни: оқшаулауға кездесуді шектеуге және т.с.с. ұшырау.
Режимнің жазалау жағы қорқытып қана қоймайды, сонымен ... ... да ... ... тартынуға себепші болады, ... ... ... ... сақтауды талаптандыруға себепші болады[15,
56б.].
Бас бостандығынан айыру орындарында белгіленген режимнің тәрбиелеу жағы
ережелерде ... ішкі ... ... ... ... қатынасқандағы, әкімшілік өкілдерімен айналысқандағы
мінез-құлқын реттейтін ережелерде айтылған.
Тәрбиелеу функциясы кішкене басқаша ... ... ... ... ... жүзеге асыру жолдарымен, өйткені мәжбүрлеуді
қолдану адамдарды тәртіпке үйретеді, жазаны өтеу ... ... ... режимін сотталғандарға қоғамға пайдалы әрекеттер жасауға
үйрету үшін қолданады. Екіншіден, бұл ... өз ... ... ... бұл ... ... қажетті құқықтық
әдістермен байланыстырып, түзеу шаралары пайдаланылады. ... ... мәні ... ... табады:
1. Бостандықты жоғалтумен байланысты уайым мен қайғы әкелу нәтижесінде
тұлға ... ... ... ... ... ... пайда болуы;
3. Өзге де түзеу әдістерінің жиынтығымен қоса, ... ... ... Қылмыс жасауға апарған тұлғаның негативті қасиеттерінен айырылуға;
5. Болашақта қылмыс жасауға қарсылықты қасиеттердің қалыптасуы ... ... ... ... беруі.
Режимнің қамтамасыз ету функциясы, проф. ... ойы ... ... ... түзеу ықпалының шарасы болып табылады. Кәсіптік,
жалпы білім, мәдени, дене ... ... ... ... ... режимнің мазмұнына сәйкес жүзеге асырылады. Тәрбиелеу және жазалау
функциялары тек ... ғана ... ... ету ... ... ... ... мен түзеу мекемелерінің аумағында
орналасқан азаматтар, және бұл ... ... ... ... ... ... ... жазаны нақтылаудан басқа, оның
жазалау күшінің реттеушілік мәнін анықтайды [15, 103б.].
Сақтандырушы ... - ... ... ... пен өзге де ... ... ... – алуды қамтамасыз етеді. Жазалаумен қатар,
режим тәрбиелеу, жеке және жалпы ... ... ... ескертушілік функциясы, сотталғанға байланысты ұйымдастырушылық –
құқықтық ... ... ... ... посылкалар, бандерольдарды тексеру арқылы, сотталғанды
оқшалау, тәртіптік шараларды ... ... ... ережелерді өз еркімен орындауын, соңында түзелуіне әкелу
[16, 56б.].
Қылмыстық – ... ... ... бас ... ... режимнің негізгі талаптары мынандай: сотталғандарды міндетті
түрде оқшаулау және ... ... ... ... мүмкіндік бермеу немесе
басқа да қоғамға қарсы қылықтар жасатпау үшін өне бойы бақылау қою; ... ... ... және ... ... жасалған қылмыстың қоғамға
қауіптілігінің дәрежесі мен сыр-сипатына байланысты түрліше жағдайда ұстау
және сотталғандардың жеке басының түрі мен ... ... ... түріндегі жазаны атқару режимі элементтерінің
көңіл аударарының бірі – ... ... ... ... ... – көрсетілген адамдар үнемі күзетуде болады, айдауылмен немесе
алып жүрушілермен ғана жүргізіледі және ... ... ... ... ... ... ... араласуға рұқсат
етілмейді. Сондықтан оларға түзеу мекемелерінің тұрғын және өндірістік
зоналардың ... ... ... ... ... ... бірінен-бірі бөлінген тұрғын және өндірістік объектілердің, егер
ондай болса шетіне шығуға болмайды, сонымен сотталғандарды күштеп оқшаулау
қамтамасыз етіледі.
3 БАС ... ... ... ... КРИМИНОЛОГИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
3.1 Бас бостандығынан айыру мекемелеріндегі қылмыстылық жағдайлары және
оның себептері
Бас бостандығынан айыру орындарындағы ... ... ... күш қолданып жасалынатын құқық бұзушылықтар құрайды. Олар ... ... ... ... ол ... ... қол ... да за емес,
бірақ олар күш қолданудан туындайды және ... ... ... ... ... ... орындарында жыл сайын адам ... ... ауыр зиян ... ... ... ... ... негізгі
бөлігі түзеу колонияларында, ал түрмелер мен емдеу-еңбек профилокториялары
да азырақ.
Бұл өте қауіпті қылмыс сондықтан оның тіркеулі де өте ... Ол ... ... бөлуге болады:
- күш қолданып жасалған қылмыстар,
- қылмыс ретінде тіркелмеген, күш қолданып жасалған ... ... бас ... ... ... ... мекемелері, ересектер мен
кәмелетке толмағандарға арналған, тергеу оқшаулау мекемелері, түрмелер мен
емдеу-еңбек профилактикаларын қоса ... ... сол ... ... ... Жалпы осы орындарда 88421 адам қамауда отыр,
алкаголге ... ... қоса ... Соңғы екі жылда
денсаулыққа қасақана ауыр зиян ... ... ... мекемесінің жұмысына
кедергі келтіру мен кепілге адам алу, жаппай ... адам ... саны ... бостандығынан айыру орындарында жасалатын қылмыстардың бір тобын
ұрлық ұрлық пен талан-таражыға салу құрайды, бірақ олардың ашылуы өте ... ... ... бірі ұрлайды және сол үшін күш қолданылып
жатады. Жоғары мәртебеге ие топ өкілдері ... ... топ ... ... ... алу фактілері кездеседі. ... ол ... ... ... адам туралы жағымсыз мәлімет ол басқа колонияға ауысқанда ауруханаға
жатқанда тіпті кейде бостандыққа шыққан соң да қалмайды. Өз ... ... және одан ... ... ... ... кей ... өзін осындай күйге түсіргендерді өлтіруге дейін барады немесе түзеу
мекемесінен қашады.
Бас бостандығынан ... ... ... ... ... туындайды деп ойламау ... Көп ... ... ... ... ... шешудің үйреншікті, деректі түрі
болып есептелінеді. Сол ... ... өз ... болғандықтан
мәні бойынша наразылық сипатында болады.
Басқа сөзбен айтқанда, егер бір қылмыскер екінші ... бір ... қана ... ... алып ... ... ол өзінің осы әрекеті
арқылы қамауға ... ... ... ... ... ... ... айыру орындарындағы атмосфераны ол жердегі қалыптасқан
қатынастарда зорлық зомбылықтарды түсіну үшін ... ... ... бар ... бар ... атап өту керек. Бұл жағдайды
ескермей оларға жеке ... ... әсер ету ... ... ... қоса ... ... мәселе.
Бас бостандығынан айыру орындарында ұзақ уақыт отырған адамның
психикасында ... ... ... ... ерекшелінетін сотталғандар арасында психопаттар саны
өте көп, ал ... тек ... ... Ол жерде орталық жүйке жүйесінің
органикалық бұзылуы мен бас сүйегі жарақатының қалдықтарынан зардап шегетін
адамдар да аз емес [20, ... ... ... бұзбаған адамдар арасындағы психопаттар саны,
тәртібі жақсы деп бағаланатындар ... үш есе көп. ... ... мен ... ... жүйесінің органикалық бұзылуы мен бас сүйегі
жарақатының қалдықтарынан зардап ... ... ... ... ... аударуы керек.
Жалпы алғанда бас бостандығынан айыру орындарындағы адамдардың ... ... ... ... мен ... ... жүйесінің
органикалық бұзылуы мен бас сүйегі жарақатының қалдықтарынан зардап шегетін
сотталғандардың жағдайы, психикасында басқа паталогиялары бар ... ... ... нашар. Қоғамға қарсы әрекеттердің қайнар
көзі – құқыққа қарсы аморалдық ... ... ... ... болу [17, ... ... ... болса да жалпы алғанда жазаланатын
қылмыстылықтың негізгі жалпы әлеуметтік себептері мен ... ... ... ... әсер ететін түзеу мекемесіндегі қылмыстылықтың аумақтық
және ... ... әсер ... ... бас ... ... ... тәртіптің шарты мен себептерінің айырмашылықтары бар.
Қылмыстық себептері мен жағдайы ішкі және сыртқы болып ... ... бас ... ... ... қылмыстылықтың жағдайына
әсер ететін факторлар қылмыстық ... ішкі ... ... Осы ... ... ... ... байланысты ажыратуға әсер ететін
маңызды факторлар ... ... ... орындарындағы қылмыстылық себептері мен жағдайын
екіге бөліп, яғни ішкі, сыртқы болып бөлінеді. Ішкі – қылмыскердің ішкі
жағдайы. ...... ... әсер ... ... ... ішкі себебі болып ең алдымен ... ... ... ... ... ... бұндай ниеттер күш қолдану, ... ... ... ... жатады. Бас бостандығынан айыру орындарында
және ... да ... ... ... атқару барысындағы ең бастысы
– оны өтеуден жалтаруға тырысу. Онымен қоса күш ... ... ... пайдалану (бұның соңы күш ... ... ... әкеп соқтырады) арқылы көшбасшы болуға ниеттенеді.
Түзеу иекемелерінде қылмыстың ... әкеп ... ... ... ... ие ... ... сақтауға қарсы болу.
- жұмысқа негативті қатынас, ашық немесе жасырын. ... ... ... ештеңке істемейді. Бұл бас бостандығығнан айыру орындарындағы
мәжбүрлеушілікпен, ол жерде ... ... ... байланысты.
- жалпы білім мен кәсіби ... ... ... ... ... ... байланысты, таяу уақытта оны алудың мүмкін емес
екені оқудың құнсыздануына ... және ... деп ... ... ... ... ... оқшаулау жағдайына
байланысты, сотталушылардың тек бір ... ... ... ... ұзақ ... кездесулердің шектеулі болуына байланысты
құндылықта-болжалдық бағыттағы, шеткі ... ... және ... ... ... адамда жыныстық қажеттілік туындайды және
бұл табиғи жыныстық қажеттілік түрлі жыныстық экцесстердің ... ... ... ... ... ... ... әділдік,
жаза, қылмыстық құқық нормалары сияқты құндылықтарға қатынасы маңызды болып
есептелінеді [21, ... ... ішкі ... ... біз ... ... жылдамдығына, криминогендік жағдайды өзімен теңестіріп қабылдауына,
әсерін тигізетін ... ... ... ... ... психофизиологиялық ортасының ерекшелігін танимыз.
Оқшаулау жағдайындағы сотталушылардың қылмыс жасауына әсерін тигізетін
ішкі жағдайларға келесілерді ... ... ... ... көпшілігінде невротикалық ауытқулар мен
психикалық аноманиялардың (бұл психикалық ауыру ... ... ... ... ... Осы ауытқулар соталушыға өз әрекетін
толығымен түсініп, оған есеп беруіне кедергі болады және ... ... ... ... мекемесінде қылмыс жасап жауапқа тартылғандарды тең жартысына
жуығы – 25 жасқа толған, негативтік бағыттан құралған ... ... екі және одан көп ... бар және ... қоса ... қылмыстарының
сипатынан көрінетін инфантилизм элементтері, психикасының ... ... ... ... Бұл ... ... жоғары білімсіз (мысалы: адам өлтірушілер орат
есеппен 5-7 кластық білімді) және сәйкесінше ... ... ... ... ... ойлау қабілетінің
жетіспеушілігі криминалогиялық зерттеулер нәтижесінде белгілі болған.
Эмоционалдық ... ... ... ... ... ... адамның өзін-өзі басқаруының шектеулілігі ... ... ... ... ... ... басқа сотталушыларға ... ... ... және осы ... өз ... ... ... алмауымен
сипатталады. Түрлі жағымсыз жағдайларда, келіспеушіліктер кезінде осы ... ... ... ... ... нәтижесінде түзеу мекемесінен
қашу және б.б жазаны ... ... ... ... орын ... ... яғни ... ішкі ойларына кіріп
кетуі, ... ... ... ... ... тұйықтық және
эмоционалдық жарылыс кезінде пайда болатын өзге де қасиеттер.
Жоғары дәрежелі ... ... ... ... ... түсу ... ... сақтық өз шешімін қылмыс жасау
арқылы таппаса ... ... ... аса ... қалыптасқан өзін-өзі тексеру қасиеті өз кезегінде оқшаулау
жағдайында ұйымдастырылған өте тиянақты дайындалған, соңында ... ... ... ... ... спецификалық психикалық жағдайы
әсер етеді [22, 159б.].
Қылмыстың сыртқы себебі болып, тек қана күш ... ... ғана ... түзеу мекемелерінде жасалатын барлық қылмыстардың
басым көпшілігінде қарсылық ретінде ... ... мен екі ... ұзақ ... бері ... ... ... зардап
келтіруге бағытталған қатынас.
Конфликт – субъектілер арасындағы (бір реттік) ұрыс-керіс, ... бір ... ... ... айыру орындарындағы конфликтілі криминогендік жағдай
деп екі субъектінің арасында ұзақ ... бері ... ... ... ... мен ... ... эмоционалды негативті
жағдайдың қалыптасуы.
Кез-келген криминогендік жағдайды субъектілері, объектілері, мазмұны,
әдісі, сатылар құрайды:
а) бір жақтан ... ... ... ... түзеу мекемесінің
әкімшілігі, ал үшінші - топтар арасындағы әртүрлі жағдайлар.
б) екі жақтан да ... ... яғни ... ... ... түзеу мекемесінің қызметкерлері мен сотталғандар
арасындағы ... ... ... ... бір ... сотталушы, ал келесі жақтан – оның топтары.
Түзеу мекемесінің қызметі үшін диадикалық ... ... ... қауіптірек. Себебі олар сотталғандардың көпшілігінің
қатысуымен ... ... ... әкеп соқтырады.
Криминогендік жағдайдың объектісі болып – сол үшін конфликтілер, ұрыс-
керіс, төбелес, ауқымды мәселелер ... ... қала ... ... ... ... мазмұны – бұл субъектілер арасындағы ... ... ... онымен қоса олардың ... ... ... ... айтқанда қай бағытта дамыйды, қандай нәтижеге әкеледі
деген мағынада.
Қазіргі кезде қылмыстық ортадағы ... ... ... және ... ... ... ... тенденциясының
өсіп бара жатқанын айқын көреміз. Бұл мақсатта олар шантаж және ... ... ... ... сатып алуын қолданады. Түзеу
мекемелерінің бұл мақсаттағы қызметі жазаны өтеуші ... ... ... орын ... және оны шешуге оңтайлы әдіс пен құралдар
қаралуда.
Бас бостаңдығынан ... ... ... қамтамасыздандыру
құралына мыналарды жатқызуға болады:
- Өміріне қауіп төніп тұрған сотталғандарды сол түзеу мекемелерінің
ішіндегі ... орын ... ... ... тура сол режимдегі басқа мекемеге ауыстыру;
- құқық ... ... ... құралдар қолдану;
- басқа сотталғандардың жеке ... ... ... ... ... ... ... сотталғандардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету құралдары, оларға
басқа тұлғалар тарапынан көрсетілетін озбырлықтан қорғау жөнінде әр-түрлі
роль атқарады. ... бас ... ... түріндегі жазасын
өтеушілерге. Оларды басқа да ... ... ... ... ... ... ... атқарушы мекеме әкімшілігіне сотталғандардың
қауіпсіздігін қорғауды қамтамасыз етуге жоғарғы нәтижелілікке мүмкіншілік
береді. ... ... ... ... ... оның ... мен
өміріне қатысты белгілі бір тәуекелмен байланысты.
Бас бостандығынан ... ... ... ... ... ... ... және оның өзіне және қоғамға әлеуметтік құнды
байланыспен, сотталғанның онан арғы ... ... ... та түзеу мекемесіндегі сотталған адамға төнген қауіпті оны ... ... қол ... арқылы басқаруға болады. Нақты сотталған адамға
төнетін қауіп дәрежесіне (сотталғандар категориясынан) көптеген факторлар
әсер етеді; ... ... оның ... бас ... ... ... ... түзеу мекемелерін қауіпсіз жағдайлармен қамтамасыз ету
табылады [24, 124б.].
Түзеу ... ... ... ... ... ... қажет. Бұл
сотталғандарды жұмыспен қамсыздандырады, материалдық, тұрмыстық және ... ... ... ... ... ... ... азық-
түлік және алғашқы қажеттілік бұйымдарын сатып алуға мүмкіншілік береді,
қарт ... ... ... ... ... ... ... нығайту үшін.
Пеницентриарлық жүйенің материалдық-техникалық базасына жақсарту еңгізу
ол күмәнсіз мекемелерге жедел-режимге қолайлы жағдайлар туғызады және ... ... ... ... ... ... тез арада
прогрессивтік жүйе еңгізуге жағдайлар ... Тек қана ... ... ... ... ... ... қатысты қылмыстың озбырлық
көрсетуден тиісінше қорғайды.
Өндірісті дамыту проблемасын мемлекеттің көмегінсіз шешу ... ... ... үшін ... ... ... болу қажет.
Сонымен қатар коммерциялық құрылымдардың қаржылық қаражаттарын қатыстыру
арқылы ... ... ... ... ... жұмыс істеудің қауіптілігі, криминалдық ортаның адамға
психикаға теріс әсері және ... да ... ... ... мамандығының беделсіздендіреді. Сонымен қатар ҚР ІІМ
қылмыстық атқару жүйесінің кәсіби деңгейін ... ... ... қам ... ... ... бір ... және қылық жасауға ... ... ... ... ... ... жасауға көмектеседі,
яғни жазаны орындауды ұйымдасты-әкімшіліктің және сотталғандарға түзелу
әсерін тигізетін шаралар ... ... ... ... қалған. Сондықтан да бұл ... ...... ... ... жазасын өтеп жүргендердің арасында ең келетін
әрекет етуші ... ... ... қоса ... ... ... мен жағдайларды жоятын қосымша шаралар қажет болады
(мысалы: ... ... жеке адам ... қақтығыстарға
профилактика жүргізу).
ҚР қылмыстық атқару кодексінде заң ... тек қана ... ... ... ғана ... сонымен қоса сотталғандарға жағдай
жасауды жүзеге асыруды орнатады [25, 205б.].
Басқа сотталған тұлғалар жағынан белгілі бір ... жеке ... ... ... не ... ... да жеке ... қатысты
қылмыстар туындаған жағдайда қауіпсіздікке құқық қолдануы мүмкін.
Сотталған адамның ... ... ... ... оған
қатысты криминалдық озбырлық көрсетуден өмірін және денсаулығын қорғау,
көбінесе ... жеке ... өзін ... ... ... ... жеке ... қауіпсіздігін қамтамасыз ету қажеттілігімен
кесімделгендей, соталғандардың жеке категорияларының ... ... ... ... ... бастапқы кезеңінде жекелеген сотталғандарға
қатысты экстремалды ситуацияға ... ... ... ... жағдай жасады. Осымен қоса жеке бастың қауіпсіздігінің белгілері
аталған ... ... тыс ... түсініктеме беруімізше сотталғанның жеке қауіпсіздігіне құқықты
сотталғанның құқықтық жағдайымен анықталады, ... ... ол ... субъективтік құқығы болады, және жекелеген жағдайларда ғана
жүзеге асуы заңнамада бекітілген.
Түзеу мекемесінде ... ... ... ету – ... кешен ретінде, басқарушылық жедел – іздестірушілік, тактикалық
және арнайы – превентивті ... ... ... ... ... ... бағытталумен, бас бостандығынан айыру орындарындағы қылмыстық жазаны
өтеушілердің тыныштығына, өміріне, денсаулығына, абыройына, ... ... жою ... ... ... ... орындауды орындау толығымен пенитенциярлық
мемлекеттің жүйесімен қаржыландыруынсыз мүмкін ... ... ... ... киім-кешектермен қамтамасыз ету. ... ... ... ... ... қол ... туғызады. Сондықтан да қылмыстық саясатты гуманизация жағына
өзгерту мақсатқа лайықты ... ... ... бас бостандығынан
айыру түріндегі жазалауы ... ... ... ... ... ... өзге де ... жаза шараларына айырбастау. Бұл
барынша пенитенциярлық мекемелердің санын азайтады, ол ... ... ... және ... ... ... ... қолайлы жағдайлар жасайды.
Жоғарыдағы айтылған шараларды жүзеге асыру ... ... ... ... ... және олардың жазасын өтеп жүрген
кездегі қауіпсіздігін толығымен жоғарғы дәрежеде қамтамасыз етуге мүмкіндік
береді [18, ... ... ... бас ... ... орындарындағы
жағдай қиын және тұрақсыз болып қала ... ... ... ... ... қаржыландыру жағымсыз үйлесіп келеді. ... мен ... өте ескі яғни ... және техникалық
талаптарға сай келмейді. Ең елеулі қысылшың жағдайлар ... ... ... ... ... ... және ... байланысты көрініс табуда. Сондай-ақ ТМ-ң дұрыс қызметін шыр
бұзатын қылмыстың түрлері сотталғандардың бұл ... ... саны ... ... ... ... ... әкімшіліктің заңдық талаптарына
қасақана бағынбау. Алматы, Ақмола, Атырау, Шығыс-Қазақстан, Қарағанды және
Қостанай ... ... ... ... ... ... ерекше ауыр қылмыстардың өсуіне жол берілген.
Сотталғандармен жасалатын құқық бұзушылықтың соның ішінде ... ... ... ... өсуі ... 1999 ... 20 осындай құқықбұзушылық жасалса, 2000 жылы 63 ... Бұл ... ... ... ... ... ... болды. ТМ-не тиым салынған бұйымдарды кіргізуде,
бұл тиым ... ... ... ... тиісті дәрежеде
жабылмағандығының салдары болып ... Тиым ... ... ... аз ... ... ... Ақмола, Шығыс-Қазақстан, Ақтөбе
облыстарында байқалған [30, 145б.].
Іс жүзінде барлық ... ... ... аппаратуралары
ескірген, олардың көбісі 20 жыл бойы пайдалануда.
Сотталғандардың еңбекке қолданушылығы өте төмен. ... ... ... қабілеттері ақылы жұмысқа шығарылады. 26 ... ... ... бос, себебі жұмыс оларға ұсынылмағандығынан.
ҚАЖ-гі реформаға байланысты мәселе:
- қылмыстық саясатты түзеу, ... ... әрі ... бас ... ... ... орнына басқа да баламалы жазалар
қолдану.
- соттылығының ... ... ... ... ... бөлек ұстауға
алуға өткізу.
- қоғамдық ұйымдар, қорлар, діни конфессиялармен және БАҚ ... ... ... жаңа ... ... ... біліктілігін арттыру,
машықтануларын арттыру, қайта біліктендіру.
- нормативтік құқықтық базаларды дамыту, ... ... ... ... ... ... Министрлігінің қолына беруді мақсатқа лайық деп ойлаймыз.
Себебі ІІМ мемлекеттің биліктің әскериленген ... ... және ... ... бойы ҚАЖ жұмысын тиімді орындауда. Барлығы ... ... ... ... ... ҚР ... реформа концепциясында келісілгендей
бұл жағдайларды өмірде жүзеге асыруға кірісуі қажет.
3.2 Бас ... ... ... сотталғандардың
қылмыстылығының алдын алу
Қоғамдық қатынастарды реттеу ... ... ... ... ... сай атқара алмаса, жеке адамның ... ... ... ... ... ... ішінде қылмыстық қол сұғушылықтан тиімді
түрде қорғай алмаса қоғамда келеңсіз көріністердің белең ала бастайтындығы
түсінікті ... ... ... ... ... ... прогресс — адамның
ар-ожданының, бостандығының құндылығын түсіну болып табылады.
Адамның құқықтық мәртебесінің ... оның ... ... мен ... және міндеттері жатыр. Адамның ... ... ... оның ... мен тұрақтылығы енеді.
"Азаматтардың құқықтары " деген түсінікте, олардың белгілі бір игілікті,
мүмкіншілікті пайдалануының кепілдігі бар.
Қылмыстық-құқықтық ... ... ... ... ... ... бір ... иеленеді немесе белгілі бір міндеттерді
атқарады. Ол міндеттер, қылмыстық жазаны өтеу ... ... ... жаза ... ... үшін ... ... сақтау арқылы
көрінеді. Сотталған адамдарға берілген құқықтар жазаның түріне ... және ... ... ... ... ... мөлшері бірдей болмайды.
Сотталғандардың құқықтарынан және бостандықтарынан айырылу ... ... ... ... мен ... ... қылмыстық-атқару кодексімен де белгіленеді.
Сотталғандардың құқықтарын шектеу туралы айтқанда мыналарды ескеру
қажет. Біріншіден, Қазақстан ... ... ... өзге де ... ... ... қарамастан сотталғандар
Қазақстан Республикасының ... ... ... құқықтарын
жоғалтпайды және солардың міндеттерін ... ... ... ... ... ... жағадйларға: жасалған
қылмыстың сипатына, қоғамдық қауіптілігінің ... ... ... ... ... өтеу ... тәртібіне
байланысты болады.
Сотталғандардың сот тағайындаған жаза ... ... ... ... ... ... мен ... ақпарат алуға құқығы бар.
Сотталғандар жазаны атқарушы мекеменің немесе органның әкімшілігіне,
жазаны атқарушы мекемелер мен ... ... ... ... ... ... ... органдарына, мемлекеттік өкімет
органдарына, қоғамдық бірлестіктерге, адам құқығы мен бостандығын ... ... ... ... және жазбаша ұсыныстар, өтініштер
жасауға және шағымдануға ... ... ... үшін ... ... құқығын пайдаланылады.
Жазаны өтеп жатқан адамдардың құқықтық жағдайларының барлығында бірдей
емес. Ол ... ... ... ... ... ... ... дәлірек айтқанда, өтеп жатқан жаза түріне ... ... ... ... жағдайлары, әртүрлі
жазаларды өтеудің тәртібі мен ... ... ... әртүрлі көлемде анықталады.
Қылмыстық-атқару заңы сотталған адамдардың құқықтарының көлемін
кеңейтіп, барынша анықтап көрсетуге ... ... ... ... заң ғана емес, сонымен бірге сотталған адамдарды ұстау ... ... - ... ... ... ... Бұл ... себебі ол ереже
бұрын практикада заң мен режим арасындағы толық реттелмеген тұстар ... ... ... реттелмеген немесе анықталмаған заң ... ... ... өз ... ... ... ... некеге тұруы немесе некені бұзуы заңда қарастырылмағандықтан,
бас бостандығынан айыру орындарындағы ... ... ... ... ... ... ... саласы бойынша былай
топтастыруға болады:
— саяси құқықтар — бұл азаматтың мемлекеттік және қоғамдык-саяси ... ... ... ... ісіне араласуға саяси бостандығын
білдіреді;
— жеке азаматтардың құқықтары мен бостандықтары — бұл адамның жеке ... ішкі ... ... адамдардың араласуынан қорғайды, адамның жеке-
даралығын қамтамасыз етеді;
— әлеуметтік және экономикалық құқықтары мен ...... ... ... ... ... тығыз
байланыста болуын білдіреді;
— мәдени құқықтары мен бостандықтары — бұлар ... ... ... ... ... ... ... құқықтарын кең мағынада
қарастырғандағы көлемі. Ал тар мағынада сотталған ... ... екі ... жалпы және арнайы кұқықтардан тұрады. Жалпы құқықтар,
барлық азаматтар үшін берілген құқықтар. Олар: әкімшілік, еңбек және басқа
да заңдар ... ... Ал ... құқықтар, тек қылмыстық-атқару
заңыңда ғана қарастырылған.
Жалпы құқықтарды Конституциялық және азаматтық құқықтар деп ... Бұл ... да, ... ... ... бір ... ... сотталған адамдардың сайлауға және сайлануға қақысы жоқ,
сондай-ақ көше шерулерін, демонстрация, митингі-жиналыс жасауға ... ... жай ... ... ... ... ... бар,
ал сотталған адамдардан ол құқықтар алынып тасталған.
Азаматтық кұқықтар, сотталған адамдарда, конституциялық кұқықтарға
қарағанда аз ... ... жаза өтеу ... де ... және ... қабілеттілігі бар болып қала береді. Ал, осы
құқық саласы бойынша қойылған шектеулер, ол ... ... ... ... ... ... сотталған адамдардың бір-бірімен жаза өтеу
кезінде қолданып жүрген мүліктерімен келісім-шарт жасауына тыйым салынады.
Қазақстанда адам құқықтарын ... ... ... ... құқықтары мен занды мүдделерін бұзуға жол бермеу, оның алдын алу
мәселесі де енеді. Сотталған ... ... ... ... ... ... ... мен жазалау шаралары белгіленіп, оны ... ... ... ... ... шекгеулер қолданылады[26, 35б.].
Өз тəуелсіздігіне ие бола отырып, біздің еліміз аса ... ... жəне ... ... ... ... ... Олардың қатарында еліміздің ұлттық құқықтық жүйесін
қалыптастыру міндеті де ерекше маңыздылыққа ие ... ... аса ... жəне ... ... жүзеге асыруда
Қазақстанның тəжірибесі де, шын пейілді кеңесшісі де жоқ ... ... ... ... тез жəне ... шешу ... өзі ... міндет саналатын.
Статистикалық ... ... ... болсақ 2003
жылы Қазақстанда 183913 қылмыс оқиғасы ... 111174 адам ... жылы ... 150790 қылмыс жасалып оған 99670 адам ... ал 2005 жылы 152168 ... ... оған 103471 адам ... ... 135150 ... 2007 жылы 152168 ... 2008 жылы 143,6 мың қылмыс,
2009жылы 146,3 мың ... ... ... ... ... мəліметтерге көз ... ... ... ... ... ... анық ... Дей ... ... ... ... ... ... ... əзірге өте күрделі күйінде қалып отыр.
Құқықтық статистика мен арнайы ... алу ... ... ... ... ... материалдарында жарияланған деректерге қарағанда Маңғыстау
облысы бойынша 2003 жылы 3011 ... 2004 жылы 2664 ... жылы 2374 ... 2006 жылы 2926 ... 2007 жылы 2842 ... ... 3071 ... тіркелгендігін байқауға болады. Маңғыстау облысы бойынша
қылмыстылық деңгейінің бес жыл ... яғн ... ... төмендегендігі байқалғандығымен бұл көрсеткіш ... ... ... ... ... анық ... ... көрсеткіші 2003 жылы 79,9%, 2004 жылы 80,2%, 2005 ... 2006 жылы 77,9%, 2007 жылы 75,6%, 2008 жылы ... Осы ... ... ... облысында тіркелген ... аса ауыр ... саны 10,41%, ... ... 2006 жылы ... ... саны 663-ті құраса ол көрсеткіш 2007 жылы ... ... жəне ... 202-сі оның ... 4 ... адам өлтіру
оқиғасы ашылмай қалған. Тіркелген қылмыстардың жалпы санының қатарында ауыр
жəне аса ауыр қылмыстар 23,8%,-ды құраған.
Сонымен қатар ... ... ... ... қалуы немесе
жəбірленушілердің өздеріне қарсы жасалған қылмыстық қол сұғушылық оқиғасына
байланысты құзіретті органдарға ... ... ... ... ... аса ... ... қатарында қалып
отырғандығын мойындауымыз керек.
Қоғамдағы қылмыстылықтың алдын алудағы ... ... ... маңыз əлеуметтік-экономикалық, ұйымдастырушылық пен ... ... жəне ... ... ... ... ... мемлекеттің дамуын қамтамасыз ететін құралдардың
бірі дұрыс айқындалған қылмыстық-құқықтық саясат болып ... ... бұл ... оның ... ... ... ... ... деп ... Негізгі Заңнан келіп шығады. ... ... ... жазалау шараларынан бас тарта отырып, мемлекет
олардың жауапкершілігінің ... ... ... ... ... саясаттан жəне жазаны орындау жүйесін ырықтандырудан көрінеді.
Нəтижесінде, егер осыдан ... ғана ... ... бас
бостандығынан айырылғандардың саны жағынан əрбір 100,000 ... ... пен ... кейін дүние жүзінде үшінші орында тұрса, бұл ... ол ... ... түсті»
Қылмыстық жазаның қылмыскердің жеке басына əсер ... бірі ... оның ... ... ... ... ... ұшыратудағы объективтік мүмкіндіктерінің жəне жазаны
өтеу барысындағы түзету мен тəрбиелеудің ... ... ... ... жəне ... маңызы бар.
Жазаның атқарылуын жүзеге асырушы органдардың қызметінің ... мен ... ... ... ... ... жəне жазаның əртүрлі ең алдымен бас ... ... ... ... аса ... ... ... мəселелер кешенінің шешілуі аталған ... ... ... ... ... мəселе түзеу мекемелерінен бостандыққа ... ... яғни ... ... ... ... басқаруды
шешіп, ұйымдастырудың көптеген мəселелерімен – ... ... ... ... ... жəне ... ... олардың өмірдің жаңа жағдайларына барынша тез бейімделуін
қамтамасыз ету ... ... ... жəне ... ... бағыттар мен нысандары туралы мəселелердің шешілуімен өте тығыз
байланысты.
Сотталған адамдарды ... жəне ... ... мен ... ... тек құқықтық ғана емес ... ... ... ... ... ... ... берілген мəселені терең зерттеу қылмыстық жəне
қылмыстық- атқару ... ... ... ... сияқты ғылымдардың тұтастай кешенінің мəліметтері негізінде
ғана жүзеге аса алады
Қылмыстық жаза ... ... ... ... ... ... түзелуіне, сотталған адамдардың жəне басқа да ... ... ... ... ... ... жасауы тиіс. Басқаша айтқанда
жаңадан немесе қайталап жасалатын қылмыстардың алдын алу ... ... ... болып табылады [36, 55б.].
Қазақстан Республикасының ... ... мен ... ... ... ... ... сотталғандарды түзеу, сотталғандардың да, өзге адамдардың да жаңа
қылмыстар жасауының алдын алу осы ... ... ... ... мен ... ... сотталғандарды түзеу құралдарын
анықтау, ... ... ... мен ... мүдделерін
қорғау, əлеуметтік бейімделуге ... ... ... ... ... өтеп ... тұлғалардың əлеуметтік ортаға табысты
түрде бейімделуінің аса ... ... ... еңбек жəне тұрмыстық
мəселелерін шешу болып табылатындығы ... ... ... ... əртүрлі деңгейдегі əкімдіктер жазаны өтеуден
босатылған адамдарға жұмысқа орналасуда жəне тұрмысын жайластыруда, ... ... ... басқа да түрлерін ... ... [38, ... ... ... ... ... жəне тұрмысын
жайластыру ... ... ... ... ... ... ... бас бостандығынан ... ... ... жас шамасына, ... жəне тағы да ... ... ... ... ... қамтамасыз етіліп жəне жұмысқа
алынуын түсінуіміз керек. Олай ... ... ... адам
қаңғыбастыққа, арамтамақтыққа салынып оның аяғы олардың қайталап қылмыс
жасауына алып келетіндігі ... ... ... ие ... ... ... шешілсе немесе тіптен ... ... ... ... табысты түрде жүргізілген психологиялық жəне
құқықтық дайындыққа қарамастан ... ... ... ... ... ... жəне ... мəселелерін шешудің айқын байланысының бар болуына
қарамастан ... бас ... ... ... ... ... ... өздерінің мазмұнына ие
болатындықтан оларды жеке талдау қажет ... ... жəне ... ... ... құқығы бойынша бұрынырақта жазылған
əдебиеттерде кеңнен қолданылады [39, 85б.].
Алайда оны ... ... ... ... ... Еңбекке орналастыру жұмыспен қамтамасыз ету ретінде
бірегей түсіндіріледі. Тұрмыстық жайластыру тек ... ... ... көп аспектілікке ие болып ғана ... ... ... орынды иемденеді. Бостандыққа ... ... ... аса ... ... ... оларды тұрғын үймен
қамтамасыз ету мəселесінің табылатындығымен ... жоқ ... ... ... ел ... күн ... ... болмайтын жағдай. Сонымен бірге тұрмысты жайластыру тек ... ... ... ғана ... тағы ... Сол себепті
əдебиеттерде «тұрғын үй» емес ... ... ... ... ... ... ... тіршілік иесі ретіндегі мəнісі
оның өзіне жақын адамдармен өзара қарым-қатысында ... ... жəне де ... ... ... ... ықпалымен өмірлік құндылықтар туралы
дұрыс ... ... ... ... жəне моралдық тұрғыдан
қуатталатын ... ... ... ... ... ... көзқарастар қалыптасады [40, 43б.].
Жеке адамның кемшіліктері мен оның тұлға ретінде ... ... ... ... арасындағы байланыс ... ... ... ... фактор ретіндегі рөлі де
жалпыға аян [41, 33б.]. Қылмыс жасау жəне сотталу фактісі көп ... ... ... пайда болуы мен жүзеге асырылуына қарсы
тұра алмағандығын немесе отбасының өзі ... бір ... ... ... ... ... болғандығын немесе
сырттай ... ... ... ... ... ... кез келген адам үшін құндылық болып табылатындықтан сотталған адам
үшін ... ... ең ... ... ... болады.
Түзеу мекемелерінде ... ... ... ... ... ... ... істер атқарылуда ол өз
кезегінде олардың ... ... ... ... ... үшін ... бола ... жəне де ... ... ... ... алу ... ... ... азақстан
Республикасының түзеу мекемелеріндегі тəрбиелік ... ... 9 ... ... ... шолудың материалдары
бойынша көрсетілген мерзім ... ... ... ... билік органдарына сотталғандардың бостандыққа шығатындығы,
олардың тұрғын ... ... ... ... бар екендігі туралы 9242 хабарлама ... ... ... ішкі ... органдарына бостандыққа шыққандардың еңбек жəне
тұрмыстық мəселелерін шешу туралы 8881 ... ... ... 3674 ... ... ... оның 2829-ы ... негізінен шешудің
мүмкіндігі туралы жауап болған [42, 1б.].
Қазіргі уақыттағы біздің еліміздегі құқықтық реттеу жүйесінің ... ... ... ... ... ... денсаулығын қорғауға,
əлеуметтік жағынан қамтамасыз етілуге ... ... ... ... жүзеге асыруға кепілдік ... ... ... ... ... Дей тұрғанмен өзін əділетті санайтын қоғам өзінің əрбір
мүшесінің ... ... ... оның ... лайықты орынын
табуына жағдай жасауы тиіс. «Қоғам өзінің əрбір мүшесінен ... ... ... ... тиіс, ол оның тіпті ... ... ... ... ... ... де ... жұмсауға міндетті.
Ендеше, жеке тұлғаның оны əлеуметтік бейімдеу ... ... ... ... ... нəрсе».
Қазіргі уақытта қалыптасқан мемлекеттік билік органдары жүйесінде
негізгі атқарушы ... ... ... ... екендігі белгілі.
Олардың қызметін реттейтін əрекет етуші заңнамада ... ... ... ... ... жұмысқа орналастыру) міндеттер
жүктелмеген. Қазақстан Республикасы ...... ... 178 ... көрсетілген жергілікті əкімдіктердің жазаны ... ... ... ... жəне ... ... ... ... ... басқа түрлерін көрсетуде ... ... ... оларды ештеңеге міндеттемейді.
Қоғамдық тəртіпті қорғау, қылмыстың жəне ... да ... ... алу жəне оларға уақытында ... ... ішкі ... ... ... бейімдеу орталықтарында
полицияның тəулік бойына кезекшілігі ... жəне оның ... мен ... ішкі ... ... бекітіледі. Полициялық
постар ... ... мен ... жəне ... ... келісім-шарттардың негізінде жергілікті ... ... ... ... ... ... жұмыс режимі жəне онда тұру ... ... ... ... билік органдарымен келісе
отырып бекітіледі.
Тұрғылықты мекен-жайы, кəсібі, күн ... ... жоқ ... ішінде бас бостандығынан айыру орындарынан босатылған ... ... ... ... ... өздерінің өтініші
немесе құзіретті органдардың ... ... ... ... ... ... жеке ... құжаттары жоқ тұлғалар орталық орналасқан жердегі əділет
органдарына ... арыз жазу ... ... директорына өтініш жасау
арқылы жеке басын куəлендіретін құжаттарды жасақтай ... ... ... ... ... адам міндетті түрде дəрігерлік тексеруден
жəне санитарлық өңдеуден өткізіледі. ... ... ... ... адамдар ... ... ... 1) ... ... сатысындағы туберкулез;
2) жұқпалы аурулар; 3) ауру ... ... жəне ... ... туғызуымен айқындалатын мінез-құлықтың
бұзылушылығымен ... ... ... ... 4) ... мас ... ... уақытта Қазақстан Республикасында осындай 21 ... ... ... Қазақстан Республикасының еңбек жəне халықты
əлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... 2003 жылы ... ... ... 1537 ... жеке басын куəлендіретін құжаттарды
алуға ... ... 2005 жылы ... ... саны ... ... жылы 1038 адамға бастапқы медико-санитарлық көмек көрсетілсе 2005
жылы осындай адамдардың саны ... ... ... ... орындарынан босаған барлық азаматтарға жұмысқа
орналасу және кәсіби ... ... ... ... ... ... уәкілетті органға жүгіну үшін шақырулар жіберіледі.
2011 жылы Солтүстік Қазақстан облысы ... бас ... ... ... 46 адам ... ... үшін ... жүгінді. Олардың
34 адамы тұрақты ... ... 10 адам ... ... 2 адам кәсіби оқу курстарын аяқтады.
2011 жылы «Белгілі тұрғылықты орны жоқ адамдарға арналған Петропавл
қалалық ... ... ММ ... ... 43 ... 2011 жылы ... айыру орындарынан босаған 7 адам түсті. 9 ... ... 7 ... мүгедектікке құжаттарын ресімдеуге көмек көрсетілді, ... ... 2 адам жасы ... ... ... 15 адам
ауруханада емделініп, 4 адам жұмысқа орналастырылды.
2012 жыл басынан белгілі тұрғылықты орны жоқ 16 адам ... ... ... бұрын сотталған. 2 адам стационарларға емдеуге жіберілді, 1 ... ... ... және ... осындай кездесулер жиі
өткізіледі және сотталғандардың құқықтық сауаттылығын, сондай-ақ ... ... ... ... жаңа ... ... және ... бұзушылықтар мен қылмыстың алдын алуға бағытталады.
Бас бостандығынан ... ... ... ... ... қылмысты
болдырмау мақсатында отбасының тұрмыстық және әлеуметтік ... ... ... орны бойынша кешкі және түнгі уақытта
жүйелі тексеріледі.
Сотталған адамдар ... ... ... ... ... ... ... медициналық сипаттағы әртүрлі салалардағы
сынақтарды қолдануға ... ... ... ... өзі ... ... ол ... оған жүргізілмейді. Сотталғандардың негізгі құқықтарының ... ол ... ... ... ұйымдарға, жазаны атқарушы мекеменің
немесе ... ... ... ... органдардан, мекемелерден
жоғары тұрған басқару органдарына, сот, прокуратура органдарына, ... ... мен ... ... ... ... ... ауызша
немесе жазбаша түрде шағымдануға, ұсыныстар, өтініштер жасауға құқылығы
болып табылады.
Сотталған адамдар шағымданғанда, ... ... ... оны өзі
білетін тілде жазуға құқығы бар. Сотталғандарға жауап, мүмкіндігінше сол
өтініш ... ... ... Ал ол ... ... болмаған жағдайда
Қазақстан Республикасының Мемлекеттік тілінде немесе орыс тілінде беріледі.
Жауапты ... ... ... ... жазаны атқарушы мекеме немесе орган
қамта-масыз етеді. Сотталғандар ... ... ... ... ... ... ... адамдар түзеу мекемелері тарапынан
медициналық көмек алуға және дәрігерлік кемекті тегін ... ... ... ... ... өз есеп-шотындағы ақшамен немесе ... ... ... ала ... ... мекемелері Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі
Қылмыстық-атқару жүйесі комитетінің (ҚР ӘдМ ... ... ... ... қылмыстық-атқару заңнамасы
қамаудағы және сот үкімімен бас бостандығынан ... ... ... ... ... ... ... келеді.
Қылмыстық-атқару заңы сотталғандарға құқықтар ғана беріп қоймай, оларды
құқықтық жәнс әлеуметтік тұрғыдан да қорғайды. Ол әсіресе бас бостандығынан
айыру тәрізді ... ... ... адамдардың түзелуіне үлкен үлес
қосады.
Сотталған адамдар қолма-қол ақысыз, азық-түлік өнімдері мен бірінші
қажетті ... ... аяқ ... ... ... ... ұстауға
тыйым салынбаған өзге де тауарларды (мысалы, ... ... ала ... ... ... ... қорын аштыруға, оған ... ақша ... ... ... мен ... ақша алып ... ... отыруға, Қазақстан аумағында қолданылатын бағалы ... ... ... Өзін ... ... шарты, бағалы қағаздары, т.б.
қажетті құжаттары оның жеке ісінде сақталады. ... ол ... ... адам ... ... ... ... өзіне қайтарып
береді.
Сотталғандар кітап, газет-журналдар алдырып оқуға ... ... ... ... ... және ... ... де кітаптар
сатылады. Сауда дүкені арқылы сатып алынған кітап-журналдар сотталғандардың
посылка, бандероль алуының санына кірмейді.
Бас бостандығынан айыру, тәрбиелеу, ... ... жаза ... адамдарға жақын туыстарының қайғылы қазасы болуына немесе ... ... ... ... мерзімге жол жүруіне рұқсат беріле алады.
Ал әйелдер балаларын туыстарына беріп қайту мақсатында жолға шықса, ... ... ... 7 ... дейін рұқсат беріледі.
Жүкті әйелдерге, баласын емізетін әйелдерге, ... ... ... жағдай жасалып, тамақ ... мен ... ... ... ... үйінде баласы бар әйелдерге, жұмыс
кезінде балаларын тамақтандырып келуге ... ... ... ... ... ... болуға, ал түзеу колониясының мүмкіншілігі
болғанда, ... ... ... ... ... ... бар ... жағдайларын барынша толық қамтып, анық
түсіндіруге тырысады. Баласы бар әйелдер үшін түзеу мекемелерінде ... ... Онда ... 3 жасқа дейін болады. Ондағы ... ... ... ... ... ... керек. Егер әйелдің
жаза мерзімінін бітуіне бір жыл қалып, ал баласы 3 жасқа толса, ... 1 ... ... ... ... ... ... әкімшілігі — нашақорлық жәнс маскүнемдік ... ... ... ... ұйымдастырады. Оның үстіне ... ... және ... ... ... қылмыстық заң міндеттсйді.
Жалпы сотталған адамдарға белгілі бір ... ... қана ... ... ... ... сол ... дұрыс көрсету,
сотталған адамдардың түзелуіне, ... оң ... ... ... діни салт-жораларды мүмкіндігінше осы мақсаттағы діни
салтқа сәйкес арнайы жабдықталған үй-жайларда ... ... ... діни ... жеке ... діни ... заттарын өзімен
бірге алып жүруге және пайдалануға ... ... Діни ... ... ... ... шақыруға рұқсат етіледі. Қазіргі кезде қылмыстық-атқару
жүйесінің барлық түзеу мекемелерінде 36 мешіт пен шіркеу ғимараты, әртүрлі
конфессиялардың 168 ... ... ... ... ... ... саны 9508 адамды құрайды.
Бостандығынан айыру орындарында ұйымдастырылған жалпы ... ... ... ... ... кейін одан әрі білім алу мүмкіндігін
бере отырып, елдегі білім беру ... ... ... ... Қылмыстық-атқару жүйесі мекемелерінде 52 жалпы білім беру мектептері
жұмыс істеп, онда орта білімі жоқ 6256 ... адам ... ... ... ... сотталғандарды қайта
әлеуметтендірудегі және қоғамға толыққанды азаматтарды қайтарудағы маңызды
шаралардың бірі ... ... ... ... ... ҚАЖ-ның
барлық мекемелерінде психологтар лауазымы енгізілген. Психологтардың жалпы
саны 224 адамды ... ... ... ... ... пенитенциарлық жүйеде
адам құқықтарын сақтау саласындағы өз шешімін ... ... ... ... Әділет министрлігінің ҚАЖК берген Қазақстан Республикасының түрмедегі
халқы бойынша 2009 жылғы 1 қаңтардағы сатистикалық мәліметтердің негізінде,
Лондон университеті жанындағы ... ... ... ... (ХТЗО)
әлемнің түрме жүйелерінің даму үрдісінің жалпы әлемдік ... ... ХТЗО ... ... 2009 жылғы қаңтарда
Қазақстан Республикасы ел халқының 100 мың ... 382 ... ... ... 17 орын алды ... ... 2008 жылы – 18 орын, 2007
жылы – 23 орын, 2006 жылы – 25 ... яғни ... 3 ... ... ... өсу үрдісі байқалады. 2009 жылғы 1 ... ... ... 50394 ... адам ... өтеген (2005 жылы –
44076).
Сотталғандарды айып изоляторлары мен камера үлгісіндегі үй-жайларға
заңсыз қамау ... жол ... ... ... ... ... ... әкімшіліктері жазаны өтеуден шартты түрде-мерзімінен
бұрын босану (ШМБ) құқығын ... ... және ... ... ... ... қолдануда заңсыз кедергі жасау
жағдайларына жол берген.
Сотталғандар арыздарының сипаты жазадан, ... ... ... ... ... бұрын босату тәртібі мен шарттары туралы, соттардың
шартты түрде-мерзімінен ... ... бас ... ... ... мерзімдері туралы, сондай-ақ мекеме әкімшілігінің қолданған жазасына
шағымдану құқығы туралы хабардар ... ... ... ... ... түрде-мерзімінен бұрын босату туралы мәселелердің
шешілуі кезінде сотқа қол ... ... ... ... ... ... айыру орындарында жазасын өтеп жүрген ... ... ... ... ... ... етілген.
Пенитенциарлық мекемелерде азаматтық денсаулық сақтаудың жеке ... ... және ... ... заманғы тексерулерден
өткізуге арналған мүмкіндіктер шектеулі. Медициналық көмекпен қамтамасыз
етуге дәрігерлердің бос ... ... және ... ... ... етеді, бұл жағдайда олардың көпшілігінің өз ... ... ... ... ... мен ... көпшілігінің жай-күйі Халықаралық ережелерге сай
келмейтінін атап өту қажет, онда қамаудағыларға жетерліктей өмір ... ... және ... ауа ... мен ... ... сақтау
үшін жарықпен қамтамасыз етілуге тиіс деп анық ... ... ... ... ... 30-60 ... соғылған
ғимараттарда орналасқан.
Сотталғандар әдетте казармалық үлгідегі жатақханада өмір сүреді (100-150
адам), бұл сотталғандардың ... ... ... ... ... ... ... қиындатады.
Қамау орындарының шамадан тыс толып кетуі санитарлық-гигиеналық
жағдайдың ... әкеп ... ... адамды жеке қалу мүмкіндігінен
айырады, қызмет көрсету ... ... ... ... ... ... артық күш түсіреді, бағдарламалық іс-шараларды ... ... ... және ... ... ... ... қамалғандар мен қызметкерлер арасындағы қарым-қатынастағы шиеленіске
апарып соғады, бұл күш ... ... ... [43, 205б.].
Жабық мекемелерде қамаудағылармен қатыгездік ... ... ... сәуірде Қылмыстық-атқару жүйесі комитетінің Алматы облысы
бойынша басқармасының ЛА-155/8 ... және ... ... ... ... бойынша басқармасының Арқалық қаласындағы ... ... өтеп ... ... ... азаптау элементтерін
қолдану орын алған. Аталған мекемелер қызметкерлерінің заңсыз ... ... ... ... ... ... жаппай дене мүшелерін
зақымдау акциясын жасаған. Бас прокуратураның күш ... ... ... ... ... дене мүшелерін зақымдау акциясын қолданған
сотталғандарға қатысты қылмыстық іс ... ... ... ... жүргізілді.
Қазақстан Республикасы Конституциялық Кеңесінің 2008 жылғы 27 ақпандағы
қаулысымен Қылмыстық кодекстің 361-бабының бірінші бөлігі мен ... ... ... ... ... ... ... емес
деп танылды.
2009-2012 жылдарға арналған Қазақстан Республикасындағы адам ... ... ... ... ... ... бұл ... және сотталғандардың ҚР Конституциясында және ҚР ... ... ... ... ... ... ... құқықтарын
қамтамасыз ету мақсатында келеідей шараларды жүзеге асыруды ұсынып отыр:
- Қылмыстық-атқару жүйесі ... ... және ... ... Соттардың қылмыстық жазаның бостандықтан айыруға балама түрлерін
қолдану ... ... ... ... ... ... айыруға балама жазалау түрлерін неғұрлым кеңінен қолдануға,
түрме халқын жұмыспен ... ... ... және ... ... ... адамдарды сәтті қайта әлеуметтендіруге жағдай жасайтын
сынау қызметін құру, қылмыстық-атқару ... ... ... ... ... ... ... Сотталғандарды бостандығынан айыру орындарында ұстаудың қауіпсіз және
лайықты шартарын қамтамасыз ету.
Қамаудағылармен қарым-қатынас жасаудың ең төменгі ... ... ... ... ... салуды жалғастыру.
- Қылмыстық-атқару жүйесі комитеті «Еңбек» РМК-мен бірлесіп жазасын
өтеп жүрген сотталғандарға ... ... ... ... ... шараларды қабылдаg, бұл талаптарды өз уақытында өтеуге және ШМБ
құқығын жүзеге асыруға жағдай ... ... мен ... ... ... ... түрде-
мерзімінен бұрын босату мәселелері бойынша хабардар болуы мен ... ... ... ... ... әзірлеу.
- Сотталғандардың түзелуін бағалауға қатысты: ... ... ... ... берік түсті, түзелгенін ... ... ... ... ... заңк ... ... тәртібін заңнамалық түрде
бекіту.
- Түзеу мекемелері мен тергеу изоляторлары азаматтық қоғам институттары
тарапынан бақылау үшін ... ашық ... ... ... ... ... ... әкімшіліктерінің, тергеу изоляторларының ... ... ... ... Бұл ұйымдардың жабықтығы азаптау мен күш
қолдануға идеалды түрде жағдай жасайды.
- ... ... ... ... Адам ... ... мен Әділет министрлігі Қоғамдық қадағалау комиссиялары
мүшелерінің түзеу мекемелері мен тергеу изоляторларына еркін ... ... ... ... айыру орындарында жазасын өтеп шыққан адамдарды бейімдеу
орталықтары ... ... ... ... ... ... қазіргі жағдайлары адамның денсаулығына, көп
жағдайда қоғамның қалыпты өміріне кірісуге ұзақ ... ... ... бір нұқсан келтіреді.
Алдағы уақытта Қылмыстық-атқару жүйесі комитетінің түзеу мекемелерінде
ұстауда жүрген кәмелетке ... ... және ... ... жол бермеу жөніндегі шараларды қабылдау.
Жазаны өтеп жатқан адамдардың құқықтық жағдайларының ... бұл ... ... пен құқық бұзушылықтың алдын
алып ... ... ... бұл ... ... ... еді. ... құқықтық жағдайларын әртүрлі ... ... мен ... ... ... керек жақсартулар
заңдармен әртүрлі көлемде реттелуі тиіс.
Қорытынды
Қазақстан ... ... ... 38 бабына сәйкес: "жаза
дегеніміз - сот үкімі бойынша тағайындалатын мемлекеттік мәжбүрлеу шарасы.
Жаза қылмыс жасауға кінәлі деп ... ... ... да, адамды
құқықтары мен бостандықтарынан заң бойынша көзделген айыру немесе ... ... ... ... ... қалыптастыруы дегеніміз -қылмыс жасаған
адамға жасаған қылмысының ауырлығына сәйкес әділ жаза тағайындау, адамның
жасаған бір қылмысы үшін екі ... ... ... ... түзеу және қылмыстардың алдын алу міндеттерін орындауды
қамтамасыз етуі.
Қылмыстық жазаның басқа мақсаты ретінде, ... ... ... ... ... ... ... заңды тыңдайтын, тәртіпті,
қоғамдық тұрмыстың ережелері мен еңбекті бағалайтын азамат болуы.
Заң шығарушы сотталғандарды түзеу мақсатын қайта ... ... ... кезде адамды қайта тәрбиелеу мүмкін емес. Себебі,
адамдағы қасиеттер алғашқы кезден ... ... ... ... ... жаңа ... ... бағытталған. Арнайы сақтандыру
қылмыскерге жаза тағайындау арқылы, онын болашақтағы қылмыс ... ... ... ... ... ... ... бейім тұлғаларға заңда
көрсетілген тиым арқылы әсер етуді ... ... ... ... аса ... емес те ... ... та біз, қазіргі таңда
қылмыстарды жазадан қорыққандықтарынан жасамайтын ... ... ... ... ... ... да, қылмыстылық адамзат қоғамында ... ... ... ... ... ... мәңгі жасайды
деп батыл түрде айта аламыз.
Бас бостандығынан айыру ... ... ... сот ... күшпен қоғамнан ... оны ... ... ... ... жүзеге асыру ... ... ... айыру жазасын тағайындағанда қоғамның басқа ... ... ... ... ... шектеледі. Атап
айтсақ, оның саяси, еңбек, отбасы және ... ... ... ... ... ... ... еркше шараларына ұшырауы
мүмкін. Бас бостандығынан айыру жазасы ... ... ең ... жаза түрі ... ... қазіргі кезд өлім
жазасы қолданылмайды. ... үшін ... ... ... ... ... ... қоғамнан оқшауламай түзеу ... емес ... ғана бас ... ... жазасы қолданылады.
Бас бостандығынан айыру жазасын сот ... ... ... ... орын алғанда, жасалған қылмыстың ... ... ... ... ... қылмыс істеген адамның бостандықта ... ... ... оның ... ... оқшаулап түзеуге ықпал
ететін ерекше ... ... ... деп ... ғана ... бостандығынан айыру жазасының мақсаты - әлеуметік әділдікті,
әділеттілікті ... ... ... қылмыс істеген адамдарды түзеу,
сондай-ақ сотталғандарды да, басқа адамдарды да жаза ... ... алу ... ... ... ... ... келтіру кезінде
бас бостандығынан айыру жазасы қолданылған жағдайда қылмыс істеген адамға
әділетті жаза ... ... ... қоғамға қауіптілігі,
келтірілген зиян мөлшері, жаза тағайындаудың басты ... ... ... ... ескере отырып, қылмысқа сай келетін, жаза
тағайындау болып ... ... ... түзету шараларын қолдану бас бостандығынан
айыру жазасының ерекшелігі. Басқа ... ...... ... ... ... бағытталған қарқынды және ұзақ мерзімдегі
шаралардың ... ... ... ... ... сот үкімнің қорытынды
бөлігінде жазаның түрінен басқа оның қай ... ...... ... өтеу ... ... режимі мен мен босатылуын
көрсетеді. Түзеу ... ... ... ... ... жеке ... сипаттамасына, жасаған қылмысының
ауырлығына, қанша рет ... ... ... ... ... ... ... қылмыскерлердің кәмелетке толмағандарға ықпалын
болдырмау мақсатынан туындайды.
Сотталғандардың қоғамға қауіптілік ... әр ... ... әр түрлі ықпал ет шараларын ... ... ... ол үшін
жазаны орындайтын мекемелер әр түрлі режимде болуы ... ... ... ... ... ... алатын болсақ,
бұл ... ... ... ... қалыпты жағдай.
Жасалатын қылмыстардың бір тобын ұрлық ұрлық пен талан-таражыға ... ... ... ... өте аз. ... ... ... бірі
ұрлайды және сол үшін күш қолданылып жатады. Жоғары мәртебеге ие ... ... ... топ ... ... ... ... фактілері кездеседі. Бірақ, ... ол ... ... Өз ... ... ... және одан шығудың мүмкін
еместігін ... кей ... ... өзін ... ... ... ... барады немесе түзеу мекемесінен қашады. Бас ... ... ұзақ ... отырған адамның психикасында көптеген
ауытқушылықтар болатынында күмән жоқ. Бұл жағдайды ... ... ... ... әсер ету ... емес және бұл мекемелерге жаңа
сотталған адамдарды ... ... ... ... қандай
қылмыс жасағанын, жасаған қылмысының ауырлығын, қылмысты бірінші рет
не қайталап ... ... ... жөн. ... бұл ... ... ... зор ықпал тигізеді.
Осыған орай келесідей ұсыныстар жасағымыз келеді:
1. Қазіргі ... ... ... бас ... ... ... ... аса ауыр санаттары бойынша ғана ... ... ... бойынша жаза шегі әр ... ... ... ... сот өз ... осындай жағдайларды реттесе
деп ... ... ... ... (коррупциялық) қылмыстар бойынша бас
бостандығынан айыру жазасын ... ... ... ... ... ... өтеу ... дейін уақытша
изоляторларда ... ... ... сол үшін ... ... ... қолға алса деп ойлаймыз.
Пайдаланылған қайнар көздер тізімі
[1] ... ... ... 30 ... ... ... Республикасының Қылмыстық кодексі. 16 шілде 1997ж.
[3] Қазақстан Республикасының 2010 жылдан 2020 жылға дейінгі ... ... ... ... 2009 жылы 24 ... Сергеевский Н.А. Русское уголовное право. Часть бощая. СПб, 1960г
[5] Уголовное право. Общая ... Под ред. ... М., ... ... А.В. ... ... ... бөлім, Алматы 2001.
[7] Ной Н.С. Сущность и функции уголовного наказания в ... ... 1973г. стр. ... Курс ... ... ... часть. Под ред. Н.Ф.Кузнецовой.
М., 1999г.
[9] ... Н.А. Цели ... и ... их ... Л., ... В.П. ... . ... право. Общая часть. 2009г
[11] Курс советского уголовного права. Часть ... ЛГУ, т.2. ... ... Е., ... ... ... бөлім, Алматы 2009.
[13] Чукмаитов Д.С. Теоретические основы системы исполнения наказаний по
законодательству РК. Дисс. На соискание степени ... ... ... ... А.С., ... В.И., ... И.В. ... право. Вопросы и ответы. М., 1999г.
[15] Зубков А.И., ... Ю.И., ... В.Д. ... в ... ... юстиции Росси. М., 1998г.
[16] Уголовно-исполнительное право Росси. Под ред.
О.В.Филимонова. М., 2000г.
[17] «Криминалогия» Кудрявцев В.Н, Алинов В.Е.М.:Юрист ... ... и ... ... 2001г. ... ... к Уголовно-исполнительному кодексу РФ. Под ред.
А.И.Зубкова. М., 1997г.
[20] Михлин А.С. Общая характеристика осужденных (по материалам
специальной переписи 1989г.) М., 1991 ... ... А.С. ... ... к ... ... и проблемы их
исправления и перевоспитания. Фрунзе, 1980г.
[22] ... и ... 2001 год. №2 ... ... А.Н. ... ... ... бөлім. Алматы, 2001ж.
[24] Уголовно – исполнительное право: ... Под ... М., ... Российское уголовное право. Общая часть. Под ред. А.В.Наумова. М.,
1994г.
[26] Адам ... ... ... ... ... 1948ж.
[27] Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 19 ... 2001ж. ... ... жазасын тағайындаудың кейбір мәселелері туралы”
№ 15 нормативтік қаулысы.
[28] Наумов А.В. //Осы ... ... ... ... Алматы – 1999ж.
[29] Преступление и наказание. Москва 1999ж.
[30] Чаадаев С. Г. Уголовная политика и ... ... 1991 ... Даубасов Ш. //Қылмыскерді ұстап беру бойынша көп жақты халықаралық
құқықтық механизмдерге Қазақстан Республикасының қатысуы/ ... №2, ... ... ... Қазақстан Республикасының
Қылмыстық құқығы Қарағанды 2005ж.
[33] С.Х. Жадбаев УП РК Общая часть, Алматы 1999ж.
[34] Г.Ф.Поленов УП РК ... ... ... 1999ж.
[35] Ансель М. Новая социальная защита // Гуманистические
движения в уголовной ... – М.: ... ... Назарбаев Н. Ә., Қазақстан жолы. Астана, 2007.
[37] Қазақстан ... ... ... ... ... ... Н. Ф. ... как наука // Советская юстиция.
1970г. №2.
[39] Шмаров И. В. ... ... ... ... ... // Сов. ... ... 1977. № 2.
[40] Сычев Ю. В. Микросреда личность. – М.: Наука, ... ... Д. А. ... в ... ... отношений. Л.,
1980.
[42] Обзор о ... ... ... ... ... республики за 9 месяцев 2007 года ...... ... ... ... ... ... адам
құқықтары саласындағы ұлттвқ іс-қимыл ... 1

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 57 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Нығмет Сауранбаев18 бет
«Бас бостандығынан заңсыз айыру қылмысының құқықтық сипаттамасы»86 бет
Қазақстан Республикасының қылмыстық құқығы бойынша бас бостандығынан айырудың түсінігі мен түрлері16 бет
Дәлелдемелерді жинақтау және зерттеуге бағытталған қылмыстық іс жүргізудің мәжбүрлеу шараларын қолдану кезінде тұрғын үйдің қол сұқпаушылығы жағдайлары91 бет
Қылмыс және жауапкершілік5 бет
Қылмыстық іс жүргізу қағидалары79 бет
Қылмыстық заң5 бет
Қылмыстық процестегі айғақтар және жедел іздестіру әрекеттері60 бет
Қылмыстық процестегі жедел-іздестіру әрекеттері62 бет
Ұзақ мерзімдерге бас бостандығынан айырудың құқықтық және әлеуметтік салдары56 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь