Қазақстан бұқаралық ақпарат құралдарының маркетингі

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3.5
Бірінші тарау
Маркетингтік ақпарат жүйесі және маркетингтік зерттеу ... ... ... ... ... ... ... 6.25
Екінші тарау
Қазақстан бұқаралық ақпарат құралдарының маркетингі ... ... ... ... ... ... ..26.45
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...46.47
Сілтемелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 48
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .49
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе
............................................................................
................................... 3-5
Бірінші тарау
Маркетингтік ақпарат жүйесі және ... ... ... ... ... ... маркетингі
..........................26-45
Қорытынды...................................................................
....................................46-47
Сілтемелер
............................................................................
................................48
Пайдаланылған ... І Р І С П ... жаңа ... пайда болуы, бұрынғы стереотиптердің
жойылуы, демократиялық қарым-қатынастардың ... жаңа ... ... ХХ ғасырдың басындағы зиялыларымыз айтып кеткендей, елдің ... ... ... оның баспасөзі екендігі шындық. Қоғамдық
пікірді қалыптастырушы бұқаралық ... ... да жаңа ... ... ... ... ... санасы да жаңарып, әділетті
қоғамның әділ жаршыларына айналды. Журналист еңбегі қоғамға қандай да бір
пайда әкелетіндігі ... Ең ... ... ... ... мен ... ... неде? Бұқаралық ақпарат
құралдары ең ... ... ... көрермен сұранысын жан-жақты, жете
зерттеп алуы керек. Яғни, оның (мақсатты аудиторияның) не оқысы ... ... ... ... ... ... бар? Ал ертең ше?
Осындай зерттеуден кейін, аудиторияның мұқтаждығы мен ... ... ... ... сұранысқа ие болмауы мүмкін емес. Ал маркетинг
– қаржылық, ұйымдастырушылық тұрғыдағы проблемаларды шешеді. “Өндірілген
нәрсені сату ... ... ... ... Бұл ... ... ... негізгі ұраны. Кез-келген нәрсені өндірмес бұрын тұтынушының
қажеттілігін зерттеу қажет. Осыдан ... ... ... құралдарының
маркетингі ұғымы туады. Бұл жердегі аудиторияға ұсынылатын тауар физикалық
зат емес, ақпараттық ... ... ...... ... тілегін есепке алу және талдау, ... ... ... ... ... ... ... Нарықты
зерттеу арқылы тұтынушылар қандай тауарды және неліктен ... ... оның ... ... ... ... қай ... бұл тауарға сұраныс
жоғары, өнімді қай жерде сату көп пайда әкеледі дегенге ... ... пен ... ... ... таратуға кеткен шығынның тиімділігін
арттырады.
Бұқаралық ақпарат нарығына ең ... ... және ... ... ... ... Бұл БАҚ нарығының мөлдір, тазалығымен
байланысты. Ақпараттық кеңістік әділетті қоғамның саясатын ... ... ... ... ... деп ... әбден болады.
Оның түрлі бағыттары да бар. Проблема – еліміздегі БАҚ-тар ақпараттың еркін
нарығында бәсекелестікке ... бере ала ма? ... ... ақпарат
құралдары жаңа жағдайға тез бейімделіп, нарықтық қатынастардың түрлі
заңдылықтарын жүзеге ... ... ... ... ... да
маркетингтік шешімдерді зерттеп, жұмыстарын жолға қоюда. Қазақстан ақпарат
нарығы осылайша ... даму ... ... ... ... жаңа ... нарыққа жол ашты.
Біз бұл диплом жұмысын екі тарауға бөліп қарастыруды жөн ... ... ... ... ... ... тоқталамыз. Оның зерттеу
обьектісі не, мәні қандай, немен шұғылданады, іс-әрекетін ... ... Осы ... ... ... ... оның ... талдай келіп, оған қойылатын талаптарды, теориялық ... ... ... ... ... ... ... маркетингтік зерттеулерді үзбей бақылау мен деректер жинауды
қамтитын маркетингтік ақпараттық ... ... ... ... проблемалар туралы жеткілікті ақпарат ... ... ... өзі ... ... ... Алғашқы тарауда
сонымен бірге маркетингтік зерттеудің кезеңдері, түрлері, ... де ... ... ... ... іс-әрекетін сенімді түрде жүзеге
асырып, қызметін сауатты ... үшін ... ... құралдары
редакцияларының қолында сенімді, жеткілікті, жаңа, нақты ақпараттық
мәліметтер болуы керек. Ал олар ... ... ... ғана
жүзеге асады. Диплом жұмысында ... ... ... ... ... ... ... сұраққа жауап бар. Оларды түрлі кестелермен,
мысалдармен көрсетуге тырыстық. Бүгінде көптеген ... ... ... ... ... ... меңгере алмай отырғандығы шындық.
Сондықтан да олар ... өз ... таба ... бәсекеге шыдас бермейді,
мақсатты және нақты аудиторияның қажеттіліктерін біле бермейді. ... ... ... айналасы 3-4 жылдың ішінде ақпарат нарығы
діттеген мақсатына жетеді ... ... ... ... тарауы тәжірибелік мәселелерге арналды. Нарық
пен аудиторияны зерттеп, оның қажеттіліктерін білу арқылы ... ... ... ... ұйымдастырып жүрген бұқаралық ақпарат
құралдарының жекелеген хабарларына маркетингтік тұрғыдан талдаулар жасалады
және электронды БАҚ ... ... ... берудегі интернеттің
жеткен жетістіктері, оның Қазақстан ақпарат кеңістігіндегі қолданысы сөз
етіледі. Бүгінгі ақпарат нарығындағы бәсекелестіктен ... үшін БАҚ ... ... деген сауалға орай, мерзімді басылымдар мен электронды
басылымдарға қойылатын талаптар ... ... ... ... маркетингтік жүйе мәселесін бір бітіру жұмысында жан-жақты
талдап, тұжырымдар жасау мүмкін ... ... ...... бар
екендігін көрсете отырып, Қазақстан ақпарат нарығындағы маркетингтік іс-
шараларды сипаттау, ... ... ... ... ... сөз ету. Бітіру жұмысында сөз етілген мәселелердің шешілу
жолдарын көрсетуге ... ... Бұл ... ... ... ғылыми
жұмыстарға арқау бола отырып, шешімін табады деген ойдамыз.
Бірінші тарау
МАРКЕТИНГТІК АҚПАРАТ ... және ... ...... ... Бүгінгідей ақпараттық ... ... ... ... ... өзі ... Ақпарат – информация
– түсіндіру, баяндау, хабардар ету. Әр салада ... ... ролі ... ... ... ... Маркетинг зерттеулері
барысындағы жиналған мәліметтердің ... ... деп ... ... бәсекеде ұту
• шығын бюджетінің қауіп-қатерін төмендету
• тұтынушылардың тауарға деген ынтасын анықтау
• фирманың өз жұмысын ... ... ... ... сыртқы ортаны терең бақылау
• стратегияны дұрыстау барысында ... ... ... белгілі. Ақпаратты шығу мерзіміне,
жүктелген міндетіне, өңдеуге қарай жіктеуге болады. Шығу ... ... ... түрлерге бөлеміз:
• Тұрақты ақпарат – ... ... ұзақ ... ... ... ... ақпарат – маркетинг обьектілерінің өз мәніндегі іс-әрекетін
ағынды сандық және ... ... ... ... ... – қажет кезде анда-санда ғана жиналатын мәліметтер
(мәселен, тауардың ... ... ... ... үшін жаңа
бәсекелес фирма туралы мәліметтер жинау).
Жүктелген ... ... ... ... ... Анықтамалық ақпарат – танымды сипат ... ... бұл ... ... ... тұрақты белгілерін анықтайды.
• Кепілдемелік ақпарат – арнайы жүргізген маркетинг зерттеулері
қорытындысының ... ... ... ... пайда болады.
Оған өнім өткізуді болжау, нысаналы рынокты, делдалдарды, жабдықтаушы
фирмаларды талдау басым мақсаттары жатады.
• Нормативтік ақпарат - ... ... ... Онда ... ... ... нормативтері баяндалады.
• Хабар беруші ақпарат – маркетинг ... ... іс ... ... ... ... ... пайда болады.
• Реттеуші ақпарат – хабаршы ақпараттың кемшілік себептерін жоюға
бағытталған әрекеттерді баяндайды.
Ақпарат ... ... ... ... ... ...... мақсатпен бірінші рет жиналған мәліметтерді
баяндау. Маркетингтік зерттеу ... ... ... ретті
ақпаратпен бірге толық қарастырылады.
• Екінші ретті ақпарат – басқа мақсатпен ... ... ... ... ... ... ақпарат – басқа мақсатты шешу үшін ... ... ... немесе өзге ақпараттың мәліметтерін баяндау.
Ақпаратты ұйымдастырмас бұрын оған мынадай талаптар ... ... ... Бұл ... ... жағдайын әртүрлі
мезгілде шынайы әрі нақты бейнелеу. Сондықтан сақталатын аса ... ... ... ... ... қажет.
2. Ақпараттың нақтылығы - өндірістің, нарықтың, сыртқы макроортаның
нақты жағдайын және даму ... ... ... ... соғыс
жағдайында шындықтың бұрмаланатындығы белгілі. Сондықтан ақпаратты анықтау
үшін мәліметтерді түрлі ақпарат көздерінен алып, оларды салыстырған тиімді.
3. ... ... Алға ... ... сәйкес қажетті
мәліметтерді іріктеп жинау және іске қатыссыз мәліметтерді алып тастау.
4. ... ... ...... ортасының жағдайына және
оның даму өзгерісіне әсер ететін барлық факторларды обьективті ... ... ... ... ... ... оны сыртқы және ішкі
нарықта өткізу арналары мақсаттарына сәйкес мәліметтер жинау.
6. Ақпараттың біртұтастығы және ...... ... өзара қайшылықтардың және мәліметтердің өзара сәйкессіздігінің
болмауы.
Кез келген фирма өзінің менеджерлерін қажетті ... ... етуі ... ... ... ... ... түрлі
деңгейдегі басшыларға (бөлім ... т.б.) ... ... ... ... ... анықтайды және маркетингтік ақпараттық жүйені
болжайды. Маркетингтік ... жүйе ... неше ... ... маркетингтік шешім қабылдауға қажетті сенімді ақпаратты жинау,
сұрыптау, талдау, бағалау әдістерін ... Оны ... ... ... ... ... ... менеджері - талдау – жоспарлау – орындау – ... ... ... – ішкі есеп жүйесі – маркетингтік бақылау ... ...... ... ... – маркетингтік зерттеулер
Нарық ортасы – мақсатты рыноктар – маркетингтік арналар – бәсекелестер –
тұтынушылар – ... ... есеп ... ... ... ... жүйенің негізі болып
табылады. Оның ішінде тапсырыстар, сату көлемі, бағалар, қорлар туралы т.б.
мәліметтер ... Ішкі ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін және өзекті мәселелерін анықтайды.
Маркетингтік бақылау ісі нарықтағы өзгерістерді ... үшін ... ... ... және оларды жинау әрекеттерінің реттелген
жиынтығы арқылы ... ... ... ... негізі болады. Өндірістік
революция кезеңінде ... ... ... ... ... коммерциялық
басқарудың негізгі тәртібін жасай отырып, ... ... ... ... кедергілерді жою керек”. Расында да рыноктағы бәсекеге төтеп беріп,
фирмаға қаржылық ... ... үшін ... азайту қажет. Бүгінгі
постиндустриялық қоғам ... ... ... кең ... өнімді сату және тарату, кірісті өсіріп, өзінің қаржылық жағдайын
жақсатртуға мәжбүр. Қазіргі нарықтағы қатаң бәсеке жағдайында ... ... ... ... ... мүмкін емес, сондықтан фирма
одан да кіріс пен ... ... ... ... ... тұтынушыларға
тауар өндіретін өз құрылымында қызметтің 4 саласын ұсынады. Олар:
1) инженерлік жұмыс
2) өндіріс
3) сату
4) қаржы
Қазіргі өнімнің ... ... мен ... ... ... ... ... бұрынғыдан да ептірек, дәл іс-әрекеттер талап етіледі.
Ал құтқару құралы ... ... ... ... ... биржалық
қор, фьючерстер, лизинг, факторинг деген ұғымдар ... ... ... ғана емес, мемлекетті де басқарудың әдістері көз ... ... ... ... ... ... маркетинг шықты.
Жұмыс іздесек те, машина сатсақ та біз маркетингпен ... ... ... үшін ... негізгі ғылым ретінде танылады.
Егер фирма жетекшісі бәсекеден ұтқысы келсе, нарықты қалай бағалап, оны
сегменттерге бөлуді білу ... ... ... ... ... ... ... қажет болса, тауардың құндылықтары идеясын
тұтынушыларға қалай жеткізу қажет болса, тауар кең ... ... ... ... ... ... болады, тұтынушылар біліп, алуы ... ... ... ... ... тағы ... да осы ... сұрақтарға маркетинг жауап береді. Фирма егер өмір сүргісі келсе,
жұмыстың тиімділігін арттыру үшін маркетингтік ... ... ... ... ... жоспарлау жағдайында жетекшілер
өнімнің жоспарын орындай отырып, сатуға бас қатырған жоқ. Сауда орындары
тауарды ... ... ... ... ... ... шығыны жабылып отыратын. Жетекшінің негізгі міндеті –
жоспарды орындау еді. ... ... ... сауда орындары өнімнен бас
тартуы мүмкін. Мемлекет шығынды жаппайды, банк ... ... ал ... ... ... аз қалады. Мұнымен қатар бәсекелестер
пайда болады. Осындай жағдайға түспес үшін жетекші ... ... ... мен ... ... тура ... бұл нарықтық
қатынастарға бейімделген концепция – МАРКЕТИНГ. Маркетингтің теориясын оқу
жеткіліксіз. Оны практикада қолдана білу керек. ... ... ... ... ... ... нәрселер мәселенің ерекшелігі мен
масштабына байланысты, бұл өндіріс, ... ... ... ... терминінің екі мағынасы бар:
1. Басқарудың бір функциясы
2. Нарықтық жағдайдағы бизнестің философиясы.
Басқарудың функциясы ретіндегі маркетингтің мәні ... ... ... тәжірибелік жұмыстар т.б. түрлі қызметтерден кем емес. Фирма тіпті
өнімін сату үшін ... ... да, ... философиясын қолданады, оны
басшылыққа алуға тура келеді. ... ... ... ... ... яғни ... өз ... қажетті өнімді
дауысқа салу құқына ие деген сөз, ... ...... ... тұтыну сипатын зерттеу міндеті мен оны ... ... ... компания жеңіске жетеді. Маркетинг рыноктағы қызмет ... сату ... ... ... тұр. ... көмегімен
компания сатып алушылардың тілегіне орай жұмыс істеткізеді. Маркетинг – ... ...... ... мұқтаждығы жөніндегі ақпарат түседі,
компания оған қажетті тауар мен қызметті жасап, ұсынады. Осылайша ... мен ... ... ... ... – тауарды жасау және
қызметті басқару, құнды саясат және тауарды тұтынушыларға ұсына отырып,
тұтынушының ... ... үшін ... процесі мен басқаруды
жүзеге асырады. Маркетинг адамдарға тауар мен қызметті ұсына отырып,
олардың өмір сүру ... ... ... ... ... Оған
қызметтің көптеген түрлері кіреді: нарықтық зерттеу, ... ... ... ұйымдастыру, баға қою, жарнама және сату. Маркетинг – айырбасты
ұйымдастыру арқылы адамдардың қажеттілігін қанағаттандыру ... ... ... ... түрі. Маркетингтік басқаруға талдау, жоспарлау,
ұйымның мақсатына жету үшін сатып алушылармен ... ... ... тұру үшін ... ... ... кіреді. Тұтынушыларға өзі
сапалы, төмен бағалы тауарлар керек. Фирманың мақсаты – бағаны төмендете
отырып, ... ... ... ... Маркетинг
концепциясының негізі – ... ... ... ... оны ... ... маркетинг – фирманың
мақсатына жетуінің кепілі. Тұтынушылар сұранысын қанағаттандыру. Маркетинг
– бизнесменнің өмір сүру тәсілі, жаңа ... Ол ... ... ... ... төмендегі құралдарды пайдалана отырып, нәтижеге жетеді:
- ғылыми-зерттеу жұмыстарының ең ... жаңа ... ... ... ... үшін жаңалық ашу;
- өнімді өндіру мен таратудың ең ... ... зор ... ... ... пен оның қажеттілігінің қалыптасуына белсенді түрде әсер ету;
- қоғамның қажеттілігін оның өмір сүру сапасын көтеру үшін ... әрі ... ... ... ... ... және ... Мұндай
басқару өзін-өзі толық ақтайды. ... ... ... фирма жұмысындағы қабылданған басқару шешімдері мен жоспардың
негізделгендігін қамтамасыз ету, ... ... ... үлес пен пайданы
кеңейту. Өндіруші қандай жолмен өнімді сату процесін ұйымдастыруы керек,
тауарды нарыққа ... ... ... ... ... қалай жасалады?
деген сұрақтарға маркетинг жауап береді.
Маркетингтік қызмет бөлімдерінің жалпы қажеттіліктері ... ... ... мен ... ... қамтитын маркетингтік
ақпараттық торап ... ... ... ... туралы жеткілікті ақпарат береді. Ақпараттық жүйені жасаудың
өзі бірнеше ... ... Ең ... ... ... мұқтаж екендігі
анықталады (ұйым, кәсіпорын, редакция т.б.). Екінші ... осы ... ... ... тұтынушылар, мамандандырылған және
экономикалық басылымдарда пайдаланады. Үшінші сатыда ақпарат ... ... ... ... ... жасалады. Ақпараттың барлық
қабылдаушыларға еш кедергісіз жеткені дұрыс, оны үнемі ... ... ... ... бастысы.
Маркетингтік зерттеулер бұқаралық ақпарат құралдарына не үшін қажет?
Қазақ журналистикасы маркетингтік ... ... ... бетпе бет келіп отыр? деген сұрақтарға жауап бермес бұрын,
осы терминді теориялық тұрғыдан ... ... ... құралдардың
ішіндегі ең маңыздысы - маркетингтік зерттеулер болып табылады. Ол ұтымды
бизнес, компанияның еркін өмір ... және ... көш ... үшін ... нарық тенденциясын, тұтынушылардың тілегін, бәсеке ортасын, өнім,
тауар белгісін анықтауға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... шешімді қабылдау үшін керек
(мекеменің позициясын ... ... үшін ... ... ... ... ... үнемі шешім қабылдауға тура келеді). Ақпаратты
жинаудың қолданылуына байланысты зерттеудің 3 әдістемесі ... ... рет ... сапалы және сандық зерттеулер” /1. ”Нарықтық қатынастар
жағдайында ұтымды шешім қабылдау үшін ... ... ... сүйену жеткіліксіз. Ол үшін ақпарат жинау қажет. ... ... ... ... әсер ... ... ... Елеусіздік және қауіп-қатер деңгейін азайту үшін кәсіпорының қолында
сенімді, жеткілікті, жаңа, нақты ақпараттық мәліметтер болуы керек. Ал ... ... ... жүзеге асады. Маркетингтің мынадай
айнымас заңдары бар: “Тұтынушыға бүгін не қажет екендігін және оның ... ... ... ... ... ... ... өндіре алатын тауарды
өндіргенше, тұтынушыға қажетті тауарды өндіруге тырыс”.
Бәсекелес фирманың жоспары мен ... ... ... ... ... ... ... Яғни, бизнес саласындағы маркетинг тауар мен
қызметті өткізу нарығын ... ... ... ... құралдарының
маркетингі шығармашылық өніммен ... ... ... ... ... тиімді жеткізу үшін, сол аудиторияға не ... ... алып ... ... ... ... ... табылады. Ірі
редакцияларда маркетинг бөлімдері бар. Онда бірнеше қызметкерлер жұмыс
атқарады. Сонымен, бұқаралық ақпарат ... ... ... ... қажеттіліктері мен сұранысына жауап беру үшін ... ... ... және ... ... ... теле
радио бағдарламалардың көлемі, сипаты мен ... ... ... ... ... шығу ... зерттеу. Зерттеу ең алдымен
оны сегменттерге бөлуден басталады. Яғни, тауарды ... ... ... мүмкіндігі қандай? Осы орайда нарықты сегменттеудің ... де ... жөн. ... ... ерекшеліктерін оның
географиялық (аймақ, қала, аудан), демографиялық, жастық, жыныстық, мінез-
құлықтық ... ... ... ... (өмір сүру
салты, жеке адамдардың мінез-құлқы) және білімі, статусына қарай бөлеміз.
Редакциялық маркетингтің тағы бір бағыты – ... ... ... ... Ол үшін бұқаралық ақпарат ... ... ... ... ... ... бағыттары әрқалай
анықталады. Негізгілеріне тоқталып өтейік. Ең алдымен басылымның ... ... ... қажет. Яғни, аймақ тұрғындары жайлы мәлімет,
саны, ... ... ... ... ,қаржылық
мәселелері анықталады. Егер бұндай мәліметтер болмаса, мақсатты аудиторияны
анықтау қиынға соғады. ... ... ... ... ... ... арқылы редакция өз оқырмандарын анықтай алады. ... ... ... алып ... Аудиторияның статусы, әлеуметтік құрылымы қандай?
Олардың мамандығы, жасы, жынысы? Бұл мәліметтер мерзімді басылымның ... үшін ... Бұл ... ... салу, сауалнама әдістері арқылы
жүргізіледі, оны кейде социологтар да жүргізуі мүмкін. Демографиялық талдау
да үлкен роль ... ... ... ... ... ... жасау олардың жастық, жыныстық ерекшеліктері мен ұлттық құрамын
анықтауға ... ... ... ... ... ... қызметкерлер мен жеке ұйымдарда ... ... ... ... мен ... ... ... де аса маңызды, бұл
деректер тираж бен мерзімді басылымның бағасын анықтауға мүмкіндік береді.
Демограф дегеніміз – ... ... мен оның ... яғни туу, ... сүру ... миграция т.б. үнемі қадағалап ... ... ... ... қанағаттандыру үшін керек. Алайда бір
демографиялық мәліметтер аздық етеді. Индивидтер тобы, ... ... да, тек ... ... ғана ... ... ... ойлайтыны, құндылығы туралы мәлімет ... ... - ... ... болып табылады. Мұндағы басты бағыт адамдардың түрлі
психологиялық ерекшеліктері мен өмір сүру ... т.б. ... ... ... хабардар ететін осы зерттеу болып табылады.
Психография – қоғамдық пікірге ... ... ... мен зерттеу
фирмаларында жұмыс істейтін психологтар ... ... ... ...... деп ... маркетингтік
стратегиямен тығыз байланыстылығы. Мысалы, көптеген коммерциялық ... ... ... әрі ... қызметі мен сапасы да бірдей. Бәсекелес
маркетинг тұрғысынан қарағанда, айырмашылығы тек оның ... ... ... ... ... зор. ... сіз нарыққа бір
тауар шығарғыңыз ... ... ... ... ... нарықта бар ма, бар болса
ол қандай сұранысқа ие, сіздің ... ... одан ... ... ... ... ... жауап іздеріңіз сөзсіз. ... ... ... Баспасөз нарығында бос сегменттің болмауы мүмкін.
Кез-келген мерзімді ... ... ... ... бар. ... сіз жасауға тиісті сегментте ... ... ... ... ... ... оның ... мен қарымды тұстарын зерттеу бірінші кезектегі мәселеге айналады.
Жалпы, таңдап алынған сегменттің ішіндегі барлық ... ... ... ... жөн. ... ... жиілігі, аудиториясы, айдарлары,
ақпарат жинау әдістері бәрі-бәрін мұқият зерттеу қажет.
Кәсіпорынның ... ... оның ... ... ... байланысты маркетингтік зерттеулер жүргізіледі. Мысалы АҚШ
фирмаларының басым көпшілігі мынадай зерттеулермен ... ... ...... 93 ... нарықтың негізгі сипатын
және фирмалардың ... ... ... – 92 ... ... жаңа
тауарға деген көзқарасын, ынтасын анықтау – 84 ... ... ... – 85 ... ... ... талдау – 67 пайыз, жарнамалық
мәтіндерді зерттеу – 49 ... ... ... ... зерттеулері
фирмалардағы маркетингтік жұмыстардың негізі болып табылады.
Егер маркетингтік зерттеулерді сауатты, кәсіби жүргізсе, ... ... әділ ... және ... ... мақсатына қауіп-
қатердің төнбеуін қамтамасыз ете ... ... ... ... ... зерттеулері дегеніміз – маркетингтік дұрыс шешімдерді қабылдау
үшін және фирма ... ... ... ... ... ... оларды өңдеу, талдау процесі болып табылады.
Маркетинг зерттеулерінің ... ... ... мүмкін. Ең бастысы ол
зерттеулер потенциалды тұтынушыларды анықтауы тиіс. Олардың қажеттіліктерін
зерттеу, нысаналы ... ... алу үшін ... ... бүгінгі және
болашақ сұранысты белгілеу болып табылады. Рынокты таңдап алғаннан ... ... ... ... ... дер ... тиімді ықпал жасау үшін
оның құбылыс ағымын да ... ... ... ұзақ ... даму бағытын
болжау үшін оны зерттеу керек. Белгіленген болжау фирманың мақсатын анықтау
жұмысына, ... және ... ... ... ... ... маркетинг зерттеулері нарыққа жаңа тауарды дайындауда, оны өңдеп,
шығаруда маңызды орын ... ... ... және тиімді болуы үшін келесі шарттарды
орындау ... ... ... және ... ... өтуі ... жоғарыда айтылған ақпаратқа қойылған талаптарды ескере отырып,
зерттеулерде ғылыми тәсілдерді қолдану қажет;
Үшіншіден, халықаралық сауда ... және ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... зерттеулері жұмыстары мұқият жоспарлануы және
жүйелі сатылануы тиіс.
Маркетингтік зерттеу процесі ... ... ... ... мәселені анықтау
2. Екінші ретті ақпаратты анықтап, талдау
3. Алғашқы ақпаратты жинау
4. Жиналған мәліметтерді талдау
5. Зерттеу қорытындысын жасау
Жұмыстардың бәрі осы ... ... ... ... ... ... ретті ақпарат фирмадағы түрлі мәселелер мен ... ... ал ... ... ... ... ... толық зерттеп
алмайынша жиналмайды. Алғашқы ақпарат барлық жағдайда керек бола бермейді,
егер фирмадағы проблема онсыз-ақ шешілсе, оның ... жоқ. Ал ... ... толық мәлімет болмаса, онда алғашқы ақпарат өте ... ... ... ... процесінің сатыларына жеке-жеке тоқталайық:
Зерттелетін мәселені анықтау сатысы маркетингтік зерттеулердің
бастапқы ... ... ... ... ... ... арқылы тек
қажетті ақпарат жинап, мәселені ... шешу ... ... Сонымен
қатар, ақпаратты жинауға жұмсалған қаражатты үнемдеуге, белгіленген зерттеу
мәселесін басқа мәселеден анық ... ... ... ... ... ... сапалы орындалуы зерттелген мәселе бойынша неғұрлым аз
шығынмен тез ... ... ... ... ... шешім қабылдауға негіз
болады.
Кейде зерттелетін мәселенің өзін және зерттеу мақсатын анықтау ... ала ... ... ... ... ... ... сатысы зерттеу мәселесі онсыз
шешу мүмкіндігі болса да міндетті түрде ... ... ... ... ... ... үшін оның ... мен
кемшіліктері анықталады. Бағалау ... ... ... жүзеге
асырылады:
Екінші ретті ақпараттың артықшылықтары мен кемшіліктері
|Артықшылықтары ... |
|- ... ... |- ... мақсатына толық сәйкес |
|- ... ... ... |
|- ... ... ... |- ... мәліметтердің болуы |
|- ... өзі ... ... |- ... ... ... ... болуы |- ... ... ... |
|- ... ... ... ... |жарияланбауы ... ... |- ... ... ... болуы |
|- ... ... ... ... |- ... ... ... болуы |
|алдын ала анықтауға көмектесуі | ... ... ... ... ... алынады. Оларды екі түрге бөлуге
болады: ішкі және сыртқы ақпараттар. Ішкі ... ... ... ... ... ... т.б. да ... тауар өтімі туралы мәліметтері,
кірісі мен шығысы, клиенттер есебі, ... ... ... одан ... зерттеулердің нәтижелері. Сыртқы ... аты ... ... ... (үкімет т.б.) ақпарат мәліметтері. Үкімет
мәліметтері негізінде мемлекеттік статистикалық ... ... кең ... ... ... ... ... Әдетте үкіметтік мәліметтер
кешігіп жарияланады.
Ал басқа мәліметтер негізінде мерзімді басылымдар ... ... ... ... ... газеттер, жекеменшіктегі зерттеу
ұйымдарының коммерциялық мәліметтері. Мысалы ... ... ... т.б.
1. “Егерде екінші ретті мәліметтері жете зерттеу үшін жеткіліксіз болса,
алғашқы ақпаратты жинау қажет. Алғашқы мәліметтердің жалпы маңыздылығы
бағаланады. Ол үшін оның ... ... мен ... ... Бұл талдау жұмысын біз төмендегі кестеден көре аламыз:
Алғапқы мәліметтердің артықшылықтары мен кемшіліктері
|Артықшылықтары ... |
|- ... ... ... байланысты |- мәліметтер жинаудың көп ... ... |- ... көп ... |
|- ... ... әдістері белгілі және |- кейбір ақпарат түрлерін жинаудың |
|бақыланады ... ... ... ... |
|- ... үшін ... ... мен |түсуі ... ... ал ... үшін ... фирманың мәліметтерді біржақты |
|- мәліметтер арасындағы ... ... ... ... |- ... ... ... ... |
|- ... ... сенімді болуы |мүмкіндігінің шектеулі болуы |
|- егер ... ... ... қойылған сұраққа | ... ... ... бастапқы мәліметтер | ... ... көзі ... | ... ... ... үшін ... ... (мәліметтерді жинау және
талдау кезінде нұсқау ретінде қолданатын ... ... ... қажет.
Онда мыналар анықталуы тиіс:
1. Мәліметтерді кім жинайды? Бұл сауалға жауап ... ... ... ... жөн: мәліметтерді фирманың өзі жинауы немесе
сырттан ... ... ... ... ... ақпарат жинау қажет? Қажетті ақпараттың көлемі мен түрлері
зерттеу мәселесіне байланысты анықталуы тиіс.
3. Кімді және нені ... ... ... зерттеу обьектісін (тұтынушылар,
өткізу арнасы, бәсекелестер) таңдау әдісін және зерттеу ... ... ... ... ... ... ... қолдануға болады?
Алғашқы мәліметтерді 4 әдіс арқылы жинайды. Олар: сауалдама, бақылау,
тәжірибе, еліктеу (имитация) ... Бұл ... ... ... ... сұрайтын адамдармен жеке кездесіп, болмаса ... ... ... ... түрде ақпарат жинауға болады. Жеке кездесу
арқылы сауалдама сұраушымен бетпе-бет жүргізіледі. Бұл әдіс ... ... ... және ... ... ... ... Алайда оның
жүргізілуі қымбатқа түсіп, жоспардан ауытқуы мүмкін. ... ... ... оның тез уақыт ішінде жүргізілуінде және аса ... ... ... алынған жауаптар тым қысқа немесе ... ... да ... ... ... ... сауалдама ең арзан және
түрлі ... ... ... ... ... туады. Оның
кемшілігі жауаптың кешігіп келуі немесе жауаптың мүлде болмауы.
Сұрақтарды ашық және ... деп те ... Ашық ... ... ... адам) өз білгенінше жауап береді. Ал жабьқ сұрақта
жауаптың әртүрлі варианттары беріледі. ... оның ... ... екеуін таңдап алуы мүмкін. Жабық сұрақтар бойынша талдау жасау,
қорытынды шығару оңайға түседі.
Бақылау әдісі ... ... ... ... ... ... сұрақ қойылмайды және олар зерттеу жүріп жатқанын ... ... ... алынады. Бұл әдістің кемшіліктері де бар.
Бақылау ... ... ... кейде бақылауға алынған
тұтынушылардың қимылын дұрыс түсінбеуі де мүмкін.
Тәжірибе әдісі арқылы зерттеуде бір ... ... ... өзгертіп,
қалған факторларды өзгертпей отырып зерттеуге алынған обьектінің өзгерісін
анықтайды. ... ... ... сату ... тигізетін әсерін белгілеу
үшін басқа факторларды өзгертпей, тауардың әртүрлі орауын ұсынады. Осыдан,
қайсысына сұраныстың көбірек болғандығын анықтайды.
Еліктеу ... ЭВМ ... ... ... ... ... жатпайтын факторлар үлгісі жасалады. Олар компьютерге енгізіледі.
Соның негізінде ... ... ... ... Зерттеуге қанша шығын қажет? Оны анықтау үшін ... және ... ... Ол ... ... ... табыс
нәтижесімен салыстырылады, демек, зерттеу тиімділігі анықталады.
6. Мәліметтерді кім ... ... ... ... ... ... ... қабілеті, мамандық дәрежесі,
білім даярлығы анықталады.
7. Мәліметтерді жинау уақыты қандай? ... ... ... ... ... және қайда мәліметтер жиналады? Осы сұрақтарға да
зерттеудің ерекшелігіне сәйкес нақтылы жауап берілуі ... ... ... ... ... ... ... анықтау үшін
маркетингтік зерттеу жүргізді. Зерттеу сұқбат әдісі ... көп ... ... ... ... өтті ... және 100 адам ... Оларға
мынадай сұрақтар қойылды:
1. Қандай өндірушілердің ... ... ... ... ... Кондитер өнімдерінен қайсысын қалайсыз (шоколад-вафли торты, шоколад
пастасы, гумми өнімдер, үлкейтілген конфеттер, ... ... ... жиі, ... ... ... аласыз?
Осы сұрақтардың нәтижесі бойынша “Рахат” акционерлік қоғамы, Қарағанды және
Ресей кондитерлік ... ... ... ... ... 60 ... “Рахат” акционерлік қоғамы өнімдерін;
• 15 пайызы Қарағанды кондитер фабрикасының өнімдерін;
• 25 пайызы Ресей кондитер өнімдерін ұнатқан.
Ал мәліметтерді ... ... ... ... ... ... ... өңдеу әдістері ... ... ... алу, ... іріктеп шығару жұмыстары жүргізіледі.
Зерттеу қорытындыларын шығару арқылы шешімдер мен ұсыныстар болжанады,
және зерттелінуге алынған мәселені шешу жолдары белгіленеді.
Маркетинг ... ... ... ... төмендегідей кесте
бойынша жүргізуге болады.
Маркетинг зерттеулері туралы есеп және оның мағынасы
|Тараудың аты |Тараудың мағынасы ... ... ... ... ... ... тапсырыс беруші. |
| ... ... мен ... ... және ... ... |
| ... жұмыстарды баяндау. Орындаушы туралы мәліметтер. |
| ... ... ... ... қысқаша сипаты. Есеп |
| ... ... ... және ... ... ... ... |Зерттеу сатыларын сипаттау. Маңызды анықтамалар тізімі. ... ... ... ... көлемі және оларды жинауда, өңдеуде |
| ... ... ... ... ... және ... ... ... фирма ... ... ... шешім тізбегі және пайдалы болатын зерттеу |
| ... ... ... ... ... даму ... мен ... анықтау, |
|мен ұсыныстар |алдағы тұрған мәселелерді шешу тәсілдері туралы мамандардың |
| ... ... ... ... толтыру нұсқаулары, статистикалық кестелері және |
|мәліметтер ... мен ... ... ... ... | ... осы маркетингтік зерттеудің ПР-ға қаншалықты қатысты екендігіне
тоқталайық. Зерттеу ПР қызметінің де ... ... ... арқылы ПР
маманы қоғамдағы қалыптасқан пікірді біледі, сол ... ... ... ... ... Ал ... ... қызметкерлердің іс-
әрекетін бақылау, сауалдама ... ... ... Осы ... ... ... ... атсалысады. ПР маманы зерттеуді екі бағытта
жүргізеді. Біріншісі, ... ... ... ... ... арқылы
іске қосса, екіншісі басқа бір топтардың жүргізген ... ... өз ... ...... ... қызметінің айырылмас бөлігіне айналған
сала. ПР ... ... ... ... ... ... өндірілген өнімнің өтуі, тауар жайлы қоғамдық
пікірді зерттеумен ... ... ... тауардың өтімділігін,
сұранысты зерттейді. Маркетинг – бұл ... ... оның ... ... мен ... іске ... маркетингтік тұрғыдан зерттеудің түрлеріне: шолулар,
сауалдамалар, күнделіктер, интервью, аудиторияның электронды ... ... ... ... ... ... ... таңдап алу
жатады. Онда адамдарды кездейсоқ таңдайды. Квоталы таңдап алуда жасы,
жынысы, тұратын ... ... мен ... ... ... таңдап алуда географиялық категориялар, яғни қала ... ... ... зерттеудің ең кең таралған түрі ... Бұл ... жеке ... ... ... Бір ... – сұрақтар
санының шектеулі болуы. Егер көп сұрақ қойылса, жауап аз болады. Бүгінде
сауалдаманы компьютермен ... ... ... ... үшін ... ... білу ... Сауалдаманың семантикалық дифференциалды
шкала деп аталатын форматы бар. Маркетингте бұл ... ең ... ... ... қолданған. Бұл өнім, компания, ... ... ... ... ... Осы әдістің көмегімен күрделі ... ... ... отбасының бір мүшесі көретін немесе тыңдайтын бір
бағдарлама туралы жазып жүруі тиіс. Мұндай ... ... ... ... қою ... ... да ... Ол датчик арнаны таңдауды
тіркеп отырады, тек оны адам ... отыр ма, әлде ... ... жоқ па, ... әдіс ... ... ... емес.
Интервью. Теле және радиокомпаниялар ... ... ... ... ... Оның мынадай түрлері бар:
1) Кездейсоқ іріктеп алып, жеке сұрау салу;
2) Тізім бойынша жеке сұрау салу;
3) Зерттеушінің көмегінсіз еске сақтай ... жеке ... ... ... іріктеп алып, телефонмен сұрау салу.
Аудиторияның электронды датчиктері екеу. Олар ... және ... ... деп ... ... ... ... да, теледидарға да қоюына болады. Бұл аппараттың көмегімен
кім нені көріп отырғандығын жазып алуға болады. ... 2400 ... ... ал ... ... ... еді. ... компаниясы
ойлап тапқан осы датчиктің көмегімен дәл, ... ... ... ... Екі ... ... адам таңғаларлықтай: датчиктер жүйесі
телеаудиторияның күнделіктер жүйесі көрсеткендей үлкен ... ... ... ... ... тура ... ... талдауда
тыңдаушы немесе көрерменнің нақты бағдарламаға деген ... ... ... екі ... бар. ... ... ... деп жазылған.
Аудиторияның реакциясы жазып алынып, ... қай ... сол ... ... үшін ... ... теориялық тұрғыдан талдап отырған маркетингтік зерттеулерді
Қазақстан бұқаралық ақпарат құралдары меңгеріп, іс ... ... ... нұр. Өкінішке орай көптеген ... ... ... нарықты
сегменттеудің заңдылықтарын толық меңгере алмай отыр. Сондықтан олар
нарықта өз орнын таба ... ... ... ... мақсатты және нақты
аудиторияның қажеттіліктерін біле бермейді. Хабардың, бағдарламаның немесе
материалдың ... мен ... ... ... ... ... қатаң
заңдылығына бұл аздық етеді. Қызықты түр, соны ... ... ... ... ... ... ... зерттеу, таралымды
жоспарлау, бәсекелесті зерттеу – заман талабы.
Екінші тарау
ҚАЗАҚСТАН БҰҚАРАЛЫҚ АҚПАРАТ ҚҰРАЛДАРЫНЫҢ ... ... ... қай жерде болсын таразы басын тең қою ... ... жол ... ... ... ... ... аяқ
басқан ақпарат кеңістігі күннен күнге айдынын кеңейтіп келеді. Қоғамдық
пікір туғызып, оны қалыптастыруда БАҚ ... ... оның ... ... түрлі формаларды игерудегі қадамы көңіл қуантады.
Қазақстандағы ақпарат кеңістігіне сәл тоқтала кетейік. Биылғы жылдың
қаңтар айындағы есепке ... ... 1965 ... ... ... Оның 80 ... ... емес. Елімізде 1265 газет, 244 журнал
шығады. Сонымен қатар 40 электрондық БАҚ ... 100 ... ... ... 500 ... кітап шығарумен айналысады. /3 Ақпарат көздері сан
алуан әрі қол жетерлік. Қазақстан нарығында ... ... ... ... және ... жүйелері жұмыс істейді.
Нарықтық қатынастар ақпарат кеңістігіне де жаңа үрдіс, ... ... ... ... ... бірнеше электронды ақпарат құралдары
мен басылымдары бар ... ... ... ... Оның ең ... ретінде “Хабар” агенттігін, “31 арна”, “Астана ТВ” т.б. ... ... ... ... ірі медиахолдингтермен қоса ірілі-ұсақты
телерадиокомпаниялар да аз емес. Бұл үрдіс нарықтық ... мен ... ... бел алып ... Ірі монополистердің кіші
компанияларды жұтып жіберуі секілді бұқаралық ақпарат ... ... ... ... ... Бұның себебіне үңілсек, бәсекелес екі
басылымның біреуі екіншісінен оқ бойы озып ... әрі ... ... ... ... ... пайда болады. Яғни ... ... ... ... ... ... мол кіріс табады.
Батыста соңғы кезде бұл процеске қарсы ... ... ... ... ... субьективті, біржақты пікірдің
қалыптасуы плюрализмнің дамуына әсерін тигізеді. Қазақстанда мұндай ... ... ... ... ... ... ... құралдары кең
мағынасында: жұртшылыққа ... ... ... журнал, телевизия және
радио, ғылыми хабаршылар, бюллетеньдер, пресс релиздер, ғылыми жинақтар
т.б., ал ... ... ... ... ... және ... агенттігіне ақпарат таратушы құрал ролі ғана тиесілі”, - делінген.
Ақпарат агенттіктері өз материалдарын бір ... ... ... ... ... етіп ... ... басты нәрсе –нақтылық
және шапшаңдылық. Қазіргі ... ... ... ... ... ... ақпарат агенттігі”, “Алькор”, Алматыдағы “Интерфакс
Казахстан”, “Казахстан - пресс – ...... ... ... Kasakstan todey”, “Максат - телесистем”, “Comitet”, “CODA” агенттіктері,
Шығыс ... ... ... ... - ... Павлодар облысындағы
“РИА - время”, Солтүстік Қазақстан облысындағы “Ақиқат - ... ... ... ... ... 80 пайызы мемлекеттік емес
болып табылады. Негізінен аталған агенттіктердің барлығы дерлік ... ... ... Ал ... ...... todey”, “Максат -
телесистем”, “Comitet”, “Интерфакс Казахстан”, Қаз ААГ агенттіктері ... ... ... де ... таратады.
Көптеген бұқаралық ақпарат құралдары хабарды бір орталықтан алса да,
хабарды берудің ... ... ... ... сипат береді.
Сондықтан бір ақпарат маңында түрлі қарама-қайшылыққа толы пікірлер де
кездесіп жатады. ... ... ... баспасөз немесе электронды ақпарат
құралдары арасында дау ... ... де ... ... ... ... кезде этика жайлы мәселелер қозғалып жүр.
Бұл, әрине уақыт талабынан туған мәселе. Қазақстандық журналистерге ... ... ... әр ... өз ... болса да, ортақ бір
мәмілеге келу қажеттілікке айналып отыр. Себебі, бір басылымның екінші бір
басылымға ... ... ... пікірлерінің сот алдында шешіліп жатуы
таңсық емес болып қалды. Бұл ... ... пен ... арасындағы дау мысал бола алады.
Бүгінгі қазақ және орыс ... ... ... салқындықтың
лебін бәсекелестік жағдайы одан әрі өршітіп жібереді. Осының әсерінен
бұқаралық ақпарат құралдарының ... ... ... ... кездеседі. Ал бұл мақсатты аудиторияға кері әсерін тигізбей қоймайды,
сенімін азайтып, көзқарасын ... ... ... ... ... ... ... кездесіп қалып жатады.
Лев Толстой айтпақшы, қаржы бар жерде қайырымдылық пен шындықтың болуы
екіталай. Бүгінгі ... ... ... этикасының
сақталмауының, бәсекелестікке төтеп бере алмай жатуының ... ... ... ... ... оның заңдылықтарын меңгермегендіктен
туындап отыр.
Біз төменде мерзімді басылым және ... БАҚ ... ... ... ... ... ... мысалдар келтіреміз.
Өз тарихында түрлі дәуірлер мен формацияларды бастан өткізген адамзат
баласы ХХ ғасырдың аяқ шенінде интерактивті ... ... қол ... ...... ... құралдарының алтын ғасыры деушілердің саны
көбейіп келеді. Бүгінде ... сала ... даму ... ... Кеше ғана ... сөзі басым көпшілікке бұлыңғыр, ... Ол ... сөз бола ... ... қарамағанмен, сырын біле
бермейтін. Қазір әрбір салмақты ... үшін осы ... ... ... өз ... ашу ... бедел жинаудың ұтымды жолы
болып отыр. Көптеген халықаралық трансұлттық корпорациялар интернет жүйесін
пайдалануды өздерінің филиалдарымен күнделікті мәлімет ... ең ... ... ... деп ... Күн ... ... әлемдік торапта бір жарым
миллион вебсайт іске қосылады.
Ақпарат алмасудың бұл ... ... ... үлес ... ... программист Билл Гейтс. Ол 16 жасынан бастап ... ... мен ... ... ... ... ... Ұзақ
жылдар бойғы ізденістен кейін 1973 жылы Трафодато компаниясын құрып, қасына
көптеген білгір мамандарды топтастырады. Ең алғаш рет ... ... ... ... Ал 1979 жылы ... Пол Алон ... ... миникомпьютер ойлап тауып, оны Майкрасофт деп ... бұл түрі ... ... ... ие ... Жыл сайын
компанияға 6 млрд доллар көлемінде табыс кіргізіп ... ... ең ... ... компанияға айналды. Оның негізін салушы әрі
президенті Билл Гейтс жер шарындағы ең бай ... ... ... ... ... ... ... 17 мыңға жуық үлгілері
бар, оның 8 млн ақпаратты жадында сақтауға күші жетеді. Дүниежүзі ... ... ... де Билл Гейтстің ойлап тапқан жобасы бойынша ... ... ... ... ... дамыған. Бүкіл әлем бойынша осы
желіні тұтынушылардың тең жартысы ... десе де ... ... ... тұрмыс-тіршілігіне интернеттің енгені соншалық, онсыз өмірді
елестете алмайды.
Интернетті игерудегі Қазақстанның жетістіктеріне тоқталайық. 1991
жылдың 7 ... ... атты ... кәсіпорын тұңғыш рет
осы жүйеге тіркелді. Бірақ 1996 ... ... ... тұтынушылар тек
электрондық почта арқылы ... ... ... ... ... ... алмасудың ең жедел және арзан түрі. Арнайы бағдарламалар арқылы
тиісті ақпараттарды әлемнің кез келген бұрышына ... ... ... керісінше қажетті ақпаратты кез-келген нүктеден алуға мүмкіндік
береді. Тіпті ... ... ... ... де бар. Мұнда бір ғана санның
немесе тыныс белгісінің өзі үлкен роль ... әрі ... ... ... ... Бұл ... ... жағдайда, жұмыр жердің қай
түкпірінде жүрсеңіз де қалаған жеріңізбен байланыса аласыз. Тек ... ... ... ... электронды почтаға қарағанда интернет жүйесіне арнайы тіркелген
электронды ақпарат ... ... ... ... ... 1996 жылдан бастап интернетте жеке ақпараттық
өкілдіктерін аша бастады. Олардың алғашқы ... ... ... ... ... ... институттар, жоғары оқу
орындары болды.
Вебсайттың электронды почтаға қарағанда ... ... ... өттік. Бұл бүкіләлемдік торапқа тіркелген жоғары және деңгейлі мекен-
жайларды топтастырады. Вебсайттардың көмегімен ... ... ... мәдениеті т.б. да жер шарының кез-келген түкпіріндегі
жеке адамдардың өмірбаяны, кәсібі, отбасылық ... ... ... ... Бұл орайда электронды почтадағыдай ақпарат иесінің келісімін
алудың қажеті жоқ. Интернетке шығарылған ақпарат ерікті және ашық ... ... Оны ... адам ... ... алғашқылардың қатарында вебсайт ... ... бірі – БАҚ ... Бұл ... ... ... ... жүргізуіне септігін тигізді. ... ... ... ... ... өсіп ... мүдделі. Интернет ешқандай
қашықтыққа қарамай, газет, журнал мен оқырманның, радио мен тыңдаушының бір-
бірімен тығыз әрі ... ... ... мүмкіндік берді.
Шетелдердегі және ТМД республикаларындағы мыңдаған отандастарымыз алыста
жүріп-ақ қазақатстандық ... жаңа ... оқи ... ... ... ... ... электрондық нұсқалары күн өткен
сайын өсуде.
Нью Джерси штатындағы Келси групп компаниясы ... ... жылы ... ... ... 43 ... ... болса, қазіргі күнде
олардың саны 2700-ге жуық. Соңғы мәліметтерге сүйенсек, интернет желісіне
енген қазақстандық 75 ... ... ... мекеме бар екен.
Қазіргі интернеттен орын алған Қазақстан ... ... ... ... орны ... бір ғана ... орыс тілді басылым бар. Ол
“Казахстанская правда” газеті. Жалпы бағыт-бағдары дәстүрлі газеттердегідей
экономика, саясат т.б. ... ... ... ... ... жедел толықтырылып отырады.
Интернетке үлкен сеніммен, үмітпен қарауға болады. Ол коммерциялық
ұйым емес және оған ешкім басшылық ... ... ... ... ... ... ... принциптері басым. Ақпарат тарату ісіндегі
жариялылық мәселесіне келетін болсақ, БАҚ-тың ішндегі озық тұрғаны ... ... ... ... ... қоғамдық-саяси тақырыптағы
мақалаларға дейін автордың еркі мен құқы ... ... ... ... осы екен деп ... ... нәрсені тоғыта беруге
болмайды.
Бүкіләлемдік торапқа күн сайын мыңдаған ақпарат ... ... ... ... ... құпия құқығы беріледі. Өзіңіз
қаламасаңыз, материалдың соңына аты-жөн, ... ... ... ... ... бір ерекшелігі – кім, қашан, қандай ... ... ... әп-сәтте тауып ала қояды. Егер сіз Конституциялық
Заңда көрсетілген баптарға қайшы ... ... да ... ... таратқан
болсаңыз, құпиялылық принципін бұзғаныңыз үшін интернеттің ... ... ... бересіз.
Осыған қарамастан, ақпарат таратушылардың арасында адамгершілік
этикадан ... ... де ... ... ... бұл ... ... да пайдаланады. Олар кейде өзгелердің атын жамылып ... ... ... ... ... ... торапқа еніп, мақсаттарын жүзеге
асыруға тырысады. Мысалы, Санкт-Петербургтан ... ... ... ... ... ... ... шетелдің бір банкін тонады. Сол
сияқты, 1995 жылы Пентагонның ... ... ... рет ... ... ... жылы ... Францияға ұшып бара жатқан ұшақтың апатқа ұшырауы
мен Атлантадағы Олимпиадалық ойындар кезіндегі бомба жарылысынан ... ... ... тиым салу ... ... ... интернетті бір-біріне ақпарат жеткізу үшін пайдаланады, тіпті
жарылғыш заттардың сызба үлгілерін де жіберіп тұрады. Есесіне ... ... ... ... ... ... арқылы тауып алып жатады.
Сондықтан интернетті ұйымдастырушылар ... тиым ... қай ... ... әрі ... ... оң нәтижесі болады деп айту да қиын.
Интернеттегі ақпараттың балалар мен ... үшін ... ... көп. Ашық ... ... олар тек қана ... ... мен пайдалы
дүниелерді ғана емес, айтуға адамның аузы бармайтын, көруге көз ұялатын
сорақылықтың ... ... ... ... ... кеткендігіне байланысты
наразылықтарға оны ұйымдастырушылар: “Вебсайттар ... ... ... ... ... тиым салу ... таратушы ұйымдар мен адамдардың құқығына
қол сұғумен бірдей”, - ... ... ... ... саяси науқандар кезінде таптырмайтын құралдардың бірі.
Олай дейтініміз, мұнда кез-келген адам белгілі оқиғаларға ... ... айта ... ... ... ... құбылыстар интернет
тұтынушыларының дүниежүзілік пікірталасына ... ... ... ... қозғалыстардың, жеке ... ... ... сол ... ... ... Американың Индиана
штатында ... ... ... ... ... Қазақлист
ақпарат орталығының интернеттік өкілдігіне саяси ... жиі ... 1999 ... ... ... ... ... мен
алғышарттарына байланысты 30-дан астам талдамалы мақалалар келіп түссе,
наурыз-сәуір айларында Қазақстан президенті ... ... ... ... қатысуына байланысты 16 пікір берілді. Бұл пікірлердің
арасында тек қана ... ... ... ғана ... да, ... де көзқарасын білдірген мақалалар болды.
Қазақлист тұтынушылары саяси мәселелермен қатар ... сан ... ... ... ортаға салады.
Интернетте шығатын электронды басылымдар да баршылық. ... те ... ... бір ... ... заңдылықтарына бағынады.
Айырмашылығы, тек электронды нұсқалығында, қағазы – монитор, жазу столы –
компьютер, ал жазушысы – сол ... ... Бұл ... ...... ... ... безендірумен қатар таза дауыс пен бейнекөрініс те
бар. Жұмыс кестесі ... 24 ... ... ... ... ... мәліметтер мен фотоматериалдарды электронды газеттерден тауып
алады. Газеттің өткен нөмірлерін ... ... ескі ... бәрі де ... ... бар. Газеттер түрлі бағытта болады.
Олардың ішінде жаңалық, саяси, экономикалық, мәдени, ... ... ... ... орай ... ... ... газеттердің басты мақсаты – оқырмандардың көңілінен ... ... сай ... газет шығару болып табылады.
Сонымен компьютерлік газеттердің ерекшелігі неде? ... ... ... ... ... дейді: “Американдықтарды бүгінде жай
газеттің түрлері тартпайды, сондықтан оның толық өзгергені дұрыс. ... ... тең ... ... 18-24 жас ... жастар тіптен
оқымайды”.
Солтүстік Каролина университетінің ... ... ... ... ... ... бәсекелестіктен ұтылмауы үшін газеттер
сыртқы болмысын ... тиіс ... ... фри пресс”, “Чикаго трибьюн”,
сияқты газеттерде жалпы ұлттық ... ... ... ... онлайн” агенттігі арқылы таратады. Ал ... ... ... ... ... деп ... Қазіргі кезде интернет жүйесін
жер шарында 80000000-нан артық адам пайдаланады. Интернет жүйесі біздің
өмірімізге толық енген ... ... ... ... ... ... ... көмекші құрал. БАҚ-пен байланысы зор, келешегі бар ақпараттық
жүйе.
Тиімді ... ... ... ... ... ... мен ... бұқаралық ақпарат құралдары жетерлік. Оның бәріне
тоқталып жату бір бітіру жұмысында ... ... ... ... ғана ... жөн ... Бүгінгі таңда халқымызды ұлттық
мүдде, халықтық рух тұрғысынан тәрбиелеу, ақпараттандыру мақсатында ... ... ... ең ... өзіндік сара жолы бар
бірден-бір телеарна – “Қазақстан” ұлттық телеарнасы болып табылады. Әрине
13 жыл ... ... ... өмір ... ... ... елінің бұл таңда
көптеген бетке ұстар телеарналары баршылық. Солардың бет айнасы “Қазақстан”
телеарнасы екендігі ... ... ... бұл ... ... ... жан күніне 7-8 сағат көреді. Бұл телеарнаның бағдарламаларының бәріне
тән халықтық рух екендігі де ... Осы ... мен тек ... сөз ... ... отыр. Себебі, бұл бағдарламаны біріншіден,
жастар көп тамашалайды, екіншіден, танымдық, тәрбиелік мәні жоғары. Бұндай
ойын-сауықтық бағдарламалар қатарына ... ... ... ... ... “Жетісаз”, “Бірінші сынып күнделігі”, “Отбасылық лото”, “Бәрі де
мүмкін” атты ... ... ... ... Әрқайсысының өзіндік
ерекшеліктері тағы бар.
Халықтың мұң-мұқтажын, қуанышын ұлттық тұрғыда бақылап отыратын бұл
телеарнадағы бағдарламалар: ...... жері – ... ... тілі –
қазақ тілі, діні – ислам діні, тарихы – ... ... ... жас ... ... ... ... атсалысады. Бір сөзбен айтқанда, “боламын
деген жүрекке от ... ... ... көңілге ат береді”. Сонымен
телеарнадағы барлық ойын-сауықтық бағдарламалар бізді неге үйретеді, неден
жирендіреді? ... ... ... жөн ... Олай ... ... бастайық.
“Ақжүніс” бағдарламасының әлеуметтік-танымдық сипаты басым. Ток-шоу
жастарға, қыз-келіншектерге тәлім-тәрбие беру ... ... ... ... қыз-келіншектер болғанымен, бағдарлама тек әйел затының
ғана емес, әлеуметтік топтардың әртүрінің ... ... 19 бен 35 жас ... ... болып есептелгендіктен,
апалар мен әпкелер, үлкен кісілер өмір ... ... ... ... келтіре отырып, нақты дәйектер арқылы жастарға өмір ... мен ... ... ... ... ... яғни ... болашақ аналардың алдағы уақытта өмір түйткілдерімен ұшырасқан
жағдайда “қап, әттеген-ай” деп ... ... ... ... ... ... мысалдар келтіріледі. Мәселен, 2003 жылы берілген
хабарларының бірінде Алматының ... ... ... ... қол
жайып, қара суық пен аптап ыстыққа қақталып отыратын ... ... ... ... ... тыс ащы ... шырмауына маталған
келіншектермен тікелей ... ... ... ... ... сөз ... дәлелді, дәмді болып шығуына сеп болып, тұздықтатады. Осыдан
шығатын қорытынды – ... ... ... ... ... ... ... көрермендері жетерлік. Сәуле Әбединованың ... ... ... атап ... жөн ... ... арналардан
беріліп жатқан саяси, ... ... ... бәрінде дерлік
кейіпкерлер сағаттап сөйлеп, тақырыптан ауытқып, басқа сұрақ қойылса,
алдында ... ... ... ... оны ... ... әбігерге
түсіп жатады. Ал, Сәуле интонациялық үнсіздікті дер кезінде пайдаланып,
басқа сұрақтың ұшығын шығарады. ... ... ... қояды. Кейде
сол үнсіздікті пайдалана қойып, микрофонды қайта алып, рахметін ... ... ... ... көңіліне тимей, хабардың шектелген ... ... ұлай жол табу да өнер ... деп ... телеарнасында әр жексенбіде жүргізіліп отыратын “Қатардағы
жауынгер” бағдарламасы да өз көрермендерін қуантып келеді. ... ... ... аты айтып тұрғандай, Отан алдында борышын өтеп жүрген
ержүрек ... ... ... ... ... ... бөлісу болып табылады. Бұл ... ағар ... ... ... ... ... ағыны мен жауынгерлердің
күнделігі және қуаныштарына ... ... ... жауынгерлеріміздің
сағыныш отының жалынын басу екені баршамызға аян. Ал, құяр ... ... ... ... ... Отан ... ... міндетті түрде өтеуге үгіттеп, жауынгер
боламын деген ... ... ... ... ... ... ... патриоттық сезімін оятып, шабамын деген, сонымен
қоса, жанамын деген жүрегіне ат пен от ... ... ... ... ... ... ... жатады. Әрине,
“әнсіз өмір өмір ме”, - дегендей, әннің де тигізер пайдасы ... ... ... ... ән мен ... ... түрлі ой салар,
Әнді сүйсең, менше сүй, -
деп Абай атамыз жырлағандай, “Қазақстан” телеарнасында “Жетісаз”, “Ән
мен әнші” айдарымен берілетін сазды ... ... пен ... басты байланыс құралы болып отыр. Яғни “Ән мен ... ... ... ... бері ... ... ... тегінен бастап, алдағы мақсаттарынан да хабардар болып отыратын
көрермен қуанышында шек жоқ. ... ... ... өмір ... ... мына жайдарман халықтың бестен төрті әнші болмасына кім
кепіл? Сонымен қатар, ... ... тағы бар. ... бен ... ... ... жер мен көктей. “Жетісаз” бағдарламасы сазды
әуендермен, ... ме сол бір ... - деп ... ... ... болса да
қайталатпай қоймайтын ұлттық нақыштағы бағдарлама.
Нағыз қазақ, қазақ емес,
Нағыз қазақ – домбыра, -
дегендей, күмбірлеген домбыра ырғағымен ... бұл ... ... “Иә, ... да мен ... ... ... деп соғады, көңілім
қазақ деп ән салады”, - дегізеді. ... ... ... жөн-жосықсыз бейне сюжеттер, яғни ... ... сол ... ... ... бен “Ән мен әншіден”
аулақ болғай. “Ән мен әншінің” мерекелік бағдарламасы ... ... ... қоймайтыны тағы бар.
Егеменді ел болып, еркіндіктің туының астында еркін өмір сүріп жатқан
қазақ елінің ... ... ... ... ... ... алда екені белгілі. Сол ... ... ... ... ... “сегасына” уланбай тұрғанда, ұлттық патриотизммен, ұлттық рухпен
тәрбиелеуді қолға алғанымыз ... ... ... ... келе ... ... ... “Бірінші сынып күнделігі” деп ... ролі ... Атап ... ... ... ... ... бастауыш сынып оқушыларын жаулап алды. Ондағы өткізіліп
отырған ... ... ... ... де ... боламын”, - деген
талпыныс пайда болады. Балалардың ... ... ... ... ... жас жеткіншектеріміздің бойына ұлттық рухтың сезімін
тарату болып табылады.
Ал, “Қалаймақан” ойын-сауық ... сөз ... ... ... ... жас–жеткіншектерімізбен тікелей байланыстағы ... әрі ... ... ... ... ... ... танымын арттырмаса, кемітпейді. Қазақ әзіліне
тәрбиелейтін “Қалаймақанның” келешекте ... орны ... ... қақпа”, “Бәрі де мүмкін, “Отбасылық лото”, - деп аталатын
телекоммуникациялық ойын, айдарымен ... бұл ... ... ... ... отыр. Білікті де білімді халқымыздың
зеректігін арттыру ... ... ... ең ...
“Алтын қақпа”.
“Алтын қақпа” – ұлттық идеологиямызды, ... ... ... роль ... Оның ... ... ... түбіне сақтамай, қайта кері қолданысқа жетелеуінде. Ұлттық нақыштағы
ойынның ... ... ... ... ... ... бұл
қуантарлықтай жайт. Еліміздің болашағы жастар болса, осындай жастардың
өнегелі болып бой түзеп келе ... ... ... соның
ішінде “Алтын қақпа” ойын-сауық бағдарламасының ... және әлі ... ... ... деп ... ... Сөздік қорымызды орыс
немес басқа тілдерден аулақ ұстап, өзіміздің қасиетті де құрметті ...... ... ... не ... де ... ... лото” ойын-сауықтық бағдарламаларының
қазіргі заман талабына сай болғандықтан, аудиториясының ... ... ... жаңа ... ... табылады. Тікелей эфирде өтетін ... ... мен ... ... ... Біреуге қуаныш силаса, енді
біреулерге өкініш әкелетіні де жасырын ... Бұл ... ... дегізетін тұстары да жиі кездесіп жатады.
Бүгінде кейбір теледидар ... ... ... ... түсіп
жатады. Олардың арасынан сөз қисынын дұрыс қиыстырмай, қазақы мақамда ... сөз ... ... ... ... ... ... құнын
түсіретіндер жиі кездеседі. Журналистің құтын қашырып, көпшілік алдында
сүйкімсіз ететін де, ... ... ... ... ... да сөз. Сөзіміз дәлелді болуы үшін мысал келтірейік:
“Ақжүніс” ... 2003 ... ... бірі 1986 ... ... арналды. Хабарға Қайраттың, Ләззаттың аналары қатысып,
сыр шертісті. Бағдарлама басқа арнаға ... ... ... ... қатысқан жігіттің жары оқиғаға қатысты басынан өткен
бір жайтты баяндады. Жолдасын және оның ... ... ... ... алу үшін 3 ... баласын Жоғары Кеңес ғимаратының алдында үндеу
қағазын ұстатып тұрғызып қойғанын, осылайша еліміздің ... ... ... ... ... ... ... ат салысқанын айтпақшы
болған қонақтың әңгімесін бөліп ... ... ... балаңызды қару
ретінде қолданған болдыңыз ғой?”, - деген ... ... ... бұл ... да ... шайлыққан әйелге төбесінен жай түскендей әсер етті. ... де ... ... ... ... тағы бір ... көп жағдайда жүргізуші
сауалдары: ... ... ... ... ... ... деп басталады. Бұл
орыс тілінен “Как вы думаете?” деген тікелей аударма. ... ... ... ... (2004 ж) жаңа жыл ... қарсаңында “Ақжүністің”
мерекелік хабары берілді. Бүкіл хабар барысында эстрада әншілеріне: “Сіздің
ең көңілді қарсы алған жаңа жылыңыз қай ... ... ... ... қарсы
алғыңыз келе ме?” деген жаттанды, бірсарынды сауалдар қойылды. Әрине, бұл
да болса, жүргізушінің кемшілігі. ... ... ... “Ән ... ойын-сауықтық бағдарламаларында кемшіліктер бар. Орысшадан тікелей
сіреспе аудармадан, тілдік нормамызды ... ... мен сөз ... мезі болғанымыз да рас. Әсіресе “Ән мен әнші” хабарына қонақ болып
келген ... ... мен ... ... ... ... ... ережелерін білмей, өз ойын сауатты, ... ... ... ... ... ... бірі түсіне алмай, жаңылтпаш сұраққа жауап бере
алмай, орынсыз күліп жатқандарын көріп, ренжисіз. Екі ... ... ... ... де ... ... ... көрермендеріміздің көңілі толмай жататындары да бар. Бос
сөзбен басты ... ... ... ... шорқақ журналистер
орысша мақамға салып, өз тілін ... ... ... тым ... Тек
журналист қана емес, кез келген адам әдептен озбай, тілді бұрмаламай,
сөйлеу ... ... не ... Телеарнадағы кейбір жүргізушілер
қазақ тілінде анық, әдемі сөйлеуге тырысып, үнемі ... ... ... ... ... ойын-сауықтық бағдарлама жүргізушілері
алдағы уақытта дұрыс та сауатты сөйлеуге ... ... ... ... ... ... ... жүйесінен
ұлттық нақыштағы бейнесюжеттерді жиі кездестіреміз. Яғни, бұл ел ... ... ... білдіреді. Телеарнаның ерекшелігі халықтық рухты
ояту ... ... ... ... ... жас
жеткіншектерімізді ұлттық идеологияда тәрбиелей отырып, ... ... ... ... ... ... кім кепіл?!
“Қазақстан” телеарнасының ойын-сауықтық бағдарламалары өз
аудиторияларын ... ... ... ... қызықтыру үшін әлі де
біраз ізденуі тиіс. Себебі, еліміз тәуелсіздік жолымен нық қадам басып ... ... ... бұл ... ... ... ерекше роль
ойнайды. Ел ертеңі болатын жастарымызды ... ... ... Жас буын ... ... ... тәрбиелеп, зеректілігін
арттырып, Отансүйгіштікке тәрбиелейді.
Міне, осындай бағдарламаларымыздың болашағы жарқын ... ... ... ... ... ... ... журналист жұрттың
қасіретін көзбен ұққан, елдің жоғын жоқтап, мұңын мұңдаған қауым.
Бүгінде тиімді маркетингтік ақпарат ... ... ... ... ... қатар, оқырманның санасын не ... ... ... ... ... ... да бар. Бұл ... оңтүстіктегі саржағал
басылымдарға тән. Қазір бір ғана Оңтүстік Қазақстан ... ... ... ... ... бар. Оның 172-ге жуығы ... ... ... ... сары ... ... ... болып табылады.
Баспасөз бетінде белең алып кеткен осы күнгі берекесіз дүниелер осыдан
30 жыл бұрын ... ... ... ... Басылым беттерінде жалаңаш
әйелдердің суреттері қаптады. Батыс елін бұза-жара ... ... ... ... ... ... ... құртып, нәпсі өктемдігін
орнататын бимәдени идеяны уағыздады. Әбіш Кекілбаев “Заманмен ... ... ... ... “... ... бірі Сьюзен Зонагтың ұғымынша, шын
бостандық ... ешқандай шек-шекара, норма дегенді атымен білмейтіндей күйге
жеткенде ғана ... ... ... – тән тояты, тәңірі – ... діні – ... ... ... ... ... ... ұраны – жұмақты
осы қазір орнатайық” /4.
Осыдан бірнеше жыл бұрын Батыста белең алған осы ... ... ... қазақ баспасөзінің өзегіне түсіп кетті. Сөйтіп, ... бір саты ... ... тиіс ... ... бір саты
төменге түсті.
Әр мемлекетте, соның ішінде ... ... ... бар. ... ... ... ... Таралымын көбейтуі, оқырман
табуы қажет. Осы бағытта ең ... әлгі сары ... алға ... Ондай
басылымдарда ар-ұят емес, ақша алдыңғы қатарға шығады. Мұны маркетингтік
тиімді жүйе ... ... бір түрі ... те ... ... уақытта санада оңай жатталып қалатын, ... ... ... кені ... ... ... ... білімсіз
оқырманның сұранысына айналды. Бұл ... ... ... ... ... ... “БАҚ туралы Заңында”: “Эротикалық сипаттағы
материалдар жариялайтын мерзімді баспасөз ... ... ... ... ... ... ... сатуға жол беріледі. Олардың
орналасқан жері мен сату ... ... ... ... - ... Бірақ бізде ондай бақылайтын органдардың
немқұрайдылығынан сары басылымдар кез-келген ... ... ... бір айта ... ... ... таңда мерзімді басылымдардың
көпшілігі газет дүңгіршектерінен ... ... ... ... ... ... ... баспасөзді емес, өтеді-ау, деген,
сатып, ... ... ... ... ғана алады. “Неге сіз ... ... ... газеттерін стауға алмайсыз?”, - дегенімізде ... ... ... пайда табуым керек, осы тұрғыдан алғанда әлгі сіз айтып
отырған газеттер тіпті ... - деп ... ... Сонда пайда түсіруге
тиімділері сары басылымдар болса керек. Бұған сатушыны кінәлаймыз ба, әлде
қолпаштаймыз ба? Пайда табу ... ... бұл ... ... ... ... де көп ... анайылықты ашық айту қазақта бар ма еді? Не айтса ... ... ... ... ... ... сұмдық болған емес. Көптеген
оқырманның аптасына сатып алатындары “Жан мен ... ... ... “Құпия
сыр”, “Сен + ... ... ... Сондай газеттерде жұмыс істейтін
журналистер не жазбайды десеңізші... Өз ... ... ... асы ... адал бата ма ... Біз ... бола алмаймыз.
Шетелдіктер біздей бола алмайды. Елдің сұранысы осы екен деп ... ... ... ... күш салайық. Сұлулық пен
әдептіліктің мекені Қазақстанды Лас-Вегасқа ... ... ... ... ... ... сары басылымдар шынында да Батысқа
еліктеушілік емес пе? Жергілікті бақылау органдары баспасөздің ... ... ... ... ... қоюы ... ... телеарнасында
“Окна” атты шоу бағдарлама бар. Онда шешесі мен қызы немесе әкесі мен
баласы бір ... ... жаға ... ... біздің болмысымызға
жат масқара хабарларды жалған шимай-шытырман жазатын газет шығаруышар да
тиімді пайдаланып жүр. ... ... ... атын ... ... Қазақстанға алып келеді. Сөйтіп, ... ... мен бажа ... күйеу бала” т.б. әңгіме жазып
шығарады. Онысына қарамай “белгілі бір себептерге байланысты кейіпкерлердің
аты өзгертілді”, ... ... ... ... ... алынды” деп
жазып қояды. Бұл сөз оқырманның ... ... ... ... ... ... жазғыштарға тек “Окна” емес, “Евразия” телеарнасындағы “Запретная
зона” бағдарламасы да анда-санда көмегін тигізеді. Грамматикалық қателерге
толы ... ... ... құру ... ... ... ... тілі болып кеткендігі, қызыл сөзге құмарлық ... ... ... ... азғындық жөнінде бәріміз дабыл көтеруіміз керек.
Тым-тырыс отыра ... ... ... ... ... ... адам қарауға
ұялатын қаптаған газет, журналдардан, ең бастысы олардың рухани зардабынан
өмірі ... ... ... ... шығушылықты жоюды бақылау
агенттіктеріне жүктеп қоя салуға болмайды. Бәріміз де осы ... ... ... ... ол жалпыға ортақ мәселе. Жастарымыздың
санасын, моральдық келбетін қалыптастырудың жолы – ... ... ... ... ... ету. Қазір дидактикалық шығармалар оқыту мен
жиналыс өткізу бұл тарапта аса ... ... ... Тиімді тәсіл ... ... ... ... ... ... ... тазалыққа
үндеу. Шынайы өнердің дәмін алған жас өскелең әрбір құнды дүние мен ... ... ... ... ... ... алады /7. Көптеген
оқырмандардың сары басылымдарды қалайтындығы сол анайы дүниенің ... ... ... емес пе? ... ... ... іздеймін”,
“Кеш жарық” атты сары басылымдардың тиражы 8500, 12500, 17400 ... ... мәні зор, ... ... ... ... тиражы 2003 жылы 7000, ал 2004 жылы 4000 болған. Яғни
“Бикешті” сүйіп оқитын оқырмандар аз, ... ... ... ... есе көп.
Біз газет бетіндегі келеңсіз бейбастыққа дереу шектеу қойылуын талап
етуіміз керек. Саннан сапаға, сөзден іске ... кез ... ... ... ... өз ... ... жекеменшік басылымдарда жұмыс
істейтін қызметкерлердің тапқан ақшалары ... ... ... ... ... оқитын халық олардың жекеменшігі емес. Бізге ешқандай рухани
азық бермейтін мұндай ... ... ... атсалысқанымыз жөн.
Әрбір жас білікті маман болумен қатар, ... ... та болу ... ... шын ... ... журналист ел Конституциясына, мемлекет мүддесіне
қайшы келетін тапсырмаларды ешуақытта орындамауға тиіс. БАҚ ... ... сай ... ... керек. Тәуелсіз БАҚ-тың журналистердің
беделін түсіріп жүрген сары басылымдар туралы ... ... “Ақ ... ... берген сұқбатында: “... қазіргі сарыжағал басылымдарға
келсек, олар барлық уақытта болған, әлі де бола береді. Оның да өз ... Ең ... ... ... ... ... кетпеуі керек”, - дейді
/8.
Сонымен қатар, филолог Бақытжан Алдияр ... ... ... шығып жатқан мұндай газеттер ... сын ... ... ... Басқарма тарапынан бірқатар шаралар
атқарылды. Біраз газеттермен соттастық, біразына ескертулер жасалынды.
Тәубе деп айтайық, ... ... ... ... - деп сөзін қорытады
/9.
Уақыт өте келе әлгіндей құдіретті сөздің ... ... ... күні ... сияқты. Мұндай басылымдар БАҚ санатынан уақыт
өте ысырылып, тазаланатын болады деген ... ... ... ... 2001 ... ... 15000 болса, 2002 10000, ал 2003-2004 жылдары
6500 болды. Ал, 1999 жылдың 13 ... ... шыға ... ... ... ... ... табылатын “Қызық газетінің” 2002 жылғы таралымы
61000, 2003-2004 жылы 30000 дана ... ... ... ... ... ... ... ол газеттерден безе бастағанының алғашқы нышаны
болып табылмай ма? Болашақта ... ... ... мәні ... жарық көрсе, нұр үстіне нұр ... ... Ал, ... ... ... ... БАҚ ... құралы десек, газет беттеріндегі
жарық көретін дүниелердің халық санасына әсер ететіндігі ... Бұл ... ... орын ... кейбір ұлттық қасиетке жат қылықтардың
көрініс табуына ... ... ... О Р Ы Т Ы Н Д ... ... ... ... қызметін зерттеп, оның бәсекеге
түсу мүмкіндіктерін бағалап отырса, жұмысының оң нәтиже ... ... ... ... ... ... талдап отыратын, нарықтағы кез-
келген өзгеріске дайын болуды көздейтін, алдағы болатын өзгерістерді болжай
білетін, бәсекелестің іс-әрекетінен хабардар болып ... ... ... ... ... ... болуы тиіс. Бұл бүгінгі нарық жағдайындағы
қажеттілік. Сонда ғана бұқаралық ... ... ... ... еш ... ұшырамай өмір сүріп, қызметін жүзеге асыра алады. Қазақ
журналистикасы маркетингтік ... ... ... ... ... ... үшін осы маркетингтік зерттеулерді меңгеріп, нарықты
үнемі зерттеп отыруы тиіс. Маркетингтік құралдардың ішіндегі ең ... ... ... ... ... Ол ... ... компанияның
еркін өмір сүруі және нарықта көш бастау үшін қажет, ... ... ... ... ... ортасын, өнім, тауар белгісін
анықтауға мүмкіндік береді. Зерттеу ... ... мен ... маркетингтік шешімді қабылдау үшін керек. Маркетинг
зерттеулері ...... ... ... ... үшін және
ұйым (фирма, редакция, компания т.б.) әрекетіндегі белгісіздік ... үшін ... ... ... өңдеу, талдау процесі болып
табылады.
Қай мерзімді басылым немесе электронды ... ... ... көп
болса, ол оқырмандар нарығына ... ... ... сөз. ... ... ... үшін ... зерттеулер жүргізіп, сегменттеп (сегмент
дегеніміз – нарықтың басқа бөлшектерінен жалпы белгілерімен ерекшеленетін
нақты бір бөлігі), аудиторияға не ... ... ... сол қажет нәрсені
беруі тиіс. Сондықтан, бүгінгі қазақ тілді ... ... ... көтерумен шектеліп қалмай, мақсатты аудиториясын сегменттеп,
позициялап, зерттеуі тиіс.
Маркетинг концепциясының негізі – зерттеушілердің көмегімен ... ... оны ... ... танымалдылығын қамтамасыз етіп, оны нарыққа тиімді
түрде шығару үшін жарнама ... ... ... ... Дәл ... ... ... де ақпарат нарығына шығару үшін ерекше
кезеңдер мен іс-әрекеттерді жүзеге ... ... ...... ... тұтынушыға жеткенге дейінгі, тіпті одан кейінгі де
процестерді ... ... ... ... мен ... ... ... тығыз байланысты, үйлестірілген әрекеттердің жиынтығы.
“Маркетингтік ақпарат жүйесі және маркетингтік зерттеу” атты бітіру
жұмысымызда
1) ақпарат нарығын ... ... ... ... кезеңдері мен әдістеріне тоқталдық;
3) Қазақстан бұқаралық ақпарат құралдарының маркетингтік саясатын
зерттеуге талпыныс жасадық.
Маркетингтік ... жүйе ... неше ... құралдар жөніндегі
маркетингтік шешім қабылдауға ... ... ... жинау, сұрыптау,
талдау, бағалау әдістерін қамтиды. Оны арнайы тізбек арқылы көрсеттік.
Маркетингті іс ... ... өте ... ... ... ... ... үлкен көлемді жоспарлық есептер шығарылады, мамандар ... ... ... Тағы бір проблема осы тұстан туады: біздің
нарықта маркетолог мамандар өте аз.
Қорыта келе, бұқаралық ақпарат құралдарының маркетингі аса ... ... ... қысылмай, еркін өмір сүруге мүмкіндік беретін бірден ... ... ... І Л Т Е М Е Л Е ... ... ПР мен БАҚ. ... ... жинағы, Алматы: Нұр, 2003.
– 64 бет
2. Нысанбаев С.Н., Садыханова Г.А. Маркетинг негіздері. ... ... 2002. – 32 ... ... ... газеті, 13 ақпан, 2004 жыл
4. Сөздің киесінен қорқу керек // “Алтын ... ... 20 ... ... ... ... ... // “Айғақ” газеті, 18 маусым, 2003 жыл
6. Талғап көріп, таңдап оқыңыз // “Алтын орда” газеті, № 28, 2003 ... ... ... // ... орда”, № 19, 2003 жыл
8. Журналист белгілі бір күштің шылауында кетпеуі ... // “Ақ ... ... № 11, 2004 ... Көпшілігін құртатын тақырып // “Айғақ” газеті, 18 маусым, 2003 жыл
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Котлер Ф Основы маркетинга. М, 1995
2. Нысанбаев С.Н., ... Г.А. ... ... Алматы: Қазақ
университеі, 2002.
3. Современный маркетинг. Под.ред. В.Е.Хрупкого. М., ... ... Е.В., ... Л.Н. Искусство маркетинга. Екатеринбург, 1997
5. Черчилль Г.А. Маркетинговое исследование. Киев, 2000
6. ... Дж., ... Б. ... М, ... ... Д.Қ. ... теориясы мен практикасы. Алматы, 2002
8. Крылов И.И. Маркетинг. М,1998
9. ... Д, Венг В. ... ... М, ... Корконосенко С.Г. Основы творческой деятельности журналиста. СПб, 2000
11. Мелюхин И.С. Информационное общество: истоки, ... ... М., ... ... М.А: ... ... в ... соціального управления. СПб,
1999
13. Яковлев И.П. Связи с общественностью в организациях. СПб., 1995
14. ... ... по ... связям с общественностью, средствам
массовой информации. М. 1998
15. Алешина И. Паблик рилейшнз для менеджеров и ... М., ... Сэм ... Public Rtlations. Международная практика. М., Изд.дом
“Довгань”, 1997
17. Ворошилов В.В. ... Изд. Дом ... ... Психологические аспекты подбора и проверки ... ... ... ... ... 1997

Пән: Маркетинг
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бұқарамен байланыс65 бет
Банк маркетингісі туралы ақпарат10 бет
Консалтинг – қазіргі нарықты экономикадағы жұмыс істеудің мәні мен қажеттілігі50 бет
Кәсіпорындағы маркетингті жоспарлау34 бет
Кәсіпорындағы маркетингтік ортаны бақылауды ұйымдастыру44 бет
Маркетинг атқарымы7 бет
Маркетинг жайлы жалпы түсінік13 бет
Маркетинг және қоғам12 бет
Маркетингiлiк жоспарлау26 бет
Маркетингілік зерттеудегі ақпараттың рөлі31 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь