Мектептің оқу – тәрбие процесінде салт – дәстүрдің пайдаланудағы тәрбиелік мүмкіндіктері

Кіріспе.
І . тарау: Мектептің оқу . тәрбие процессінде салт . дәстүрді пайдаланудың ғылыми . педагогикалық негіздері.
1.1. Мектепте оқу . тәрбие процесінде салт . дәстүрді пайдаланудың педагогикалық зерттелуі.
1.2. Мектепте оқу . тәрбие процесінде салт . дәстүрді пайдаланудың маңызы.
1.3. Салт . дәстүрдің тарихи дамуымен қалыптасуы.
Тұжырым

ІІ . тарау: Мектептің оқу . тәрбие процесінде салт . дәстүрдің пайдаланудағы тәрбиелік мүмкіндіктері.
2.1. Салт . дәстүрдің тәрбиелік мәні.
2.2. Мектепте оқу . тәрбие процесінде салт . дәстүрді пайдаланудың әдістемелік негізі.
2.3. Тәжірибелік эксперименттік жұмыстың нәтижесі.
Тұжырым.
Қорытынды.
Пайдаланылған әдебиеттер.
Қосымша.
Пайдаланылған әдебиеттер.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
АБАЙ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ.
Педагогика кафедрасының магистратурасы
«Мектепте оқу – ... ... салт – ... ... ... ... ... профессор
Төлеубекова Р.К.
Қорғауға жіберілді:_______
Педагогика кафедрасының
Меңгерушісі п.ғ.д.профессор
Жанпейсова К.К.
«____» ____________ 2005
Адматы - 2005
Мазмұны.
Кіріспе.
І – тарау: Мектептің оқу – ... ... салт – ... ғылыми – педагогикалық негіздері.
1. Мектепте оқу – тәрбие процесінде салт – ... ... ... ... оқу – ... ... салт – дәстүрді пайдаланудың
маңызы.
3. Салт – дәстүрдің тарихи дамуымен ...... ... оқу – ... ... салт – дәстүрдің
пайдаланудағы тәрбиелік мүмкіндіктері.
2.1. Салт – дәстүрдің тәрбиелік мәні.
2.2. ... оқу – ... ... салт – ... ... ... Тәжірибелік эксперименттік жұмыстың нәтижесі.
Тұжырым.
Қорытынды.
Пайдаланылған әдебиеттер.
Қосымша.
Пайдаланылған әдебиеттер.
Кіріспе
Зерттеудің көкейтестілігі:
Еліміз Егемендік алып, Тәуелсіз мемлекет болып танылғаннан кейінгі
уақыттан бері қоғамдық ... сай ... беру ... ... бағытқа
бетбұрыс жасады. Еліміздің ертеңі болар, ел тізгінін ұстар жас ... ... ... ... ... ... ... орайда жас ұрпақты білім берумен қатар ұлттық нышандарды ұстана
отырып салт – дәстүр ... ... сол салт – ... ... оқу –
тәрбие процесіне енгізу өте маңызды ... ... ... ... ... да білікті, мәдениетті де білімді етіп тәрбиелеп,
олардың дүниетанымын жалпы адамзаттық деңгейде дамытамыз десек оқу – ... ... салт – ... ... қажет.
Салт – дәстүрдің тәрбиелік мәні мен оның жас ұрпақ ... ... ... ... ... ... ... тұрғыда
зерттеп келе жатыр.
Атап айтар болсақ: қазақ халқының біртуар азаматы, ағартушы – педагог
Ы.Алтынсариннан бастап, Халел Досмухамбетов, Мағжан Жұмабаев, ... Одан ... ... ... ... ... көрнекті ғалымдары
Т.Т. Тәжібаев,Қ.Жорықбаев, С.Қалиев, С.Ұзақбаев, Ш.Құлманова, Н.Сәрсенбаев,
Р.Төлеубкова, М.Оразалов, М.Смайлдова, ... ... ... салт – ... ... оқу тәрбие процесінде ... рөлі ... ... ... бола лалды.
Мектептегі оқу – тәрбие ... салт – ... ... ... ... оны ғылыми негіздеу басты мәселе.
Осыған орай қоғам талаптарымен ұштасып жатқан Қазақстан Республикасы
үкіметінің «Білім туралы» заңында – білім беру ... ... ... ... және адамзаттық мәдени құндылықтар негізінде жеке тұлғаның
қалыптасуына қажетті ... ... деп атап ... ... ... Н.Ә. ... ... тәрбиесі жайында үндеу жасап
болашақтан арлы, иманды білімдар, әділ, көпшіл, жақсылықты жақтаушы, ... ... ... ... азаматты көргісі келеді.
Осы тұрғыда біз «Мектептегі оқу – тәрбие ... салт – ... ... ... деген тақырыпты алып отырмыз.
Зерттеудің мақсаты – мемлекеттегі оқу – ... ... салт ... пайдалануды теориялық тұрғыда негіздеу.
Зерттеудің объектісі – мектептегі оқу – тәрбиелік үрдісіндегі салт –
дәстүр.
Зерттеудің пәні – ... оқу – ... ... салт – ... ... ... – Егер ... оқу – тәрбие процесінде
салт – дәстүрді әдістемелік және пән ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері ескерілсе, оқушылардың
ұлттық салт – дәстүрге деген қызығушылығы, көз – ... ... ... ... міндеттері:
1) Қазіргі ғылыми еңбектердегі оқу – тәрбие процесінің, салт –
дәстүрдің анқтамаларын айқындау.
2) ... оқу – ... ... Салт ... тиімділігін арттыру ... ... ... ... Салт – ... ... ... ашып көрсету.
Зерттеудің әдіснамалық – теориялық негіздері – жеке ... ... ... – психологиялық; іс - әрекет теориясы;
тәрбие процесінің мәні; құрылымы мен ... ... ... ... қағидалар; оның жеке тұлғаны қалыптастырудағы рөлі, салт –
дәстүрді мектептегі оқу – тәрбие ... ... ... ... ... – Зерттеудің проблемасы бойынша Қазақстан
Республикасы үкіметінің ресми ... ... ... ... ... ... ... білім беретін мектептердің, педагогикалық жоғарғы оқу
орындарының озық іс – ... ... ... ... ... еңбектері.
Зерттеудің әдістері – Зерттеудің проблемасы бойынша ... ... ... ... озық іс – тәжірибелерді ... ... ... ... ... – І – ... (2003 – 2004 жылдар). Зерттеу
проблемасы бойынша әдебиеттерге теориялық талдау ... ... ... Материалдар жиналды.
ІІ – кезең (2004 – 2005 ... ... ... ... салт – ... ... ... ой – пікірлер сараланып,
сұрыпталды, ... ... ... ... ... ... жүргізілді талданды.
Зерттеудің ғылыми жаңалығымен теориялық мәні
1) Мектептегі оқу – ... ... салт – ... ... ... негіздеу.
2) Мектептегі оқу – тәрбие процесінде пайдаланудағы салт – дәстүрдің
тәрбиелік мүмкіндіктерінің мәнін ашу.
3) Оқу – ... ... ... ... ... бағасы Тәжірибелік эксперимент Алматы қаласы Медеу ауданы
№12 ... ... ... ... ... (15 – 17 ... жүргізіледі.
Зерттеудің дәлелділігі мен негізділігі
Зерттеудің мақсаты мен мәдениеттерінің ғылыми аппаратқа сай болуымен,
тәрбие эксперимент жұмысымен қамтамасыз етілді.
Қорғауға мыналар ұсынылады:
1) ... ... ... ... ... ... ... оқу – тәрбие
процесінде салт – ... ... ... ... ... ... ... оқу – тәрбие процесінде салт – дәстүрді пайдаладың
әдістемесімен педагогикалық ...... ... оқу – ... ... салт – дәстүрді
пайдаланудың ғылыми – педагогикалық негіздері.
1.1. Мектепте оқу – тәрбие процесінде салт – ... ... ... күні ... халқының ұлттық мәдениетін қайта өркендету
жағдайында жас ... ... ... ... ... объективті
қажеттілігі туды (21).
Қазақта «балаңды өз тәрбиеңмен тәрбиелеме, ұлтыңның тәрбиесімен
тәрбиеле» деген дана сөз бар. ... ... ... өз халқының
рухани қазынасымен оның ұлттық ... әдет – ... салт – ... ... ... ... ... қойылып отыр. Өйткені өз
халқының, әрі бүкіл адамзаттың өткенін біле адамның жеке ... ... оны ...... ... ... ... болып
табылады. Баланың бойына рухани азық бала алатын бірден – бір ... салт – ... Ал салт – ... ... ... ... оқу – ... процесінде пайдаланудағы маңызын ашып көрсету
қазіргі заман талабынан туындап отырған мәселе.
Кейінгі ... ... ... жеке адамның дамуындағы
гуманизациялық және мағыналық құрылымның қалыптасуына байланысты ұлттық
сана ... ... ... т.б. ... қою ... ... болашағы болар, тәуелсіз мемлекеттің ұлттық болмысын сақтай
алатын ұрпақты тәрбиелеу бүгінгі ... ... ... Ал ол үшін ... ... ... ... оның рухани – мәдениетін дамыту
өте маңызды екенін Қазақстан Республикасының президенті ... ... және ... ... ІІ ... ... ... берді. Онда «Білім беру ісін реформалаудың стратегиялық
міндеттерінің бірі – ... ... ... білетін жеке тұлғаны
мәдениетті, рухани биік деңгейде тәрбиелеу ... ... баса ... ... ... ... орта ... білім берумен қатар адалдық,
адамдық, ізгілік, отан сүйе білу ... ... ... тәрбиелеу
қажеттілігі өзекті мәселе деді (24).
Бұл мәселеге халық тағылымы салт – ... ... ... өте ... ... - 2030» қазақстан халқына Жолдауының «Қазақстан
мұраты» деп ... ... ... игі ... отанымыздың
территориясының бүтіндігін сақтау, мемлекетімізге қауіп төндіретін кез –
келген сыртқы және ішкі күштерге ... ... өзі ... ... ... ... ... өзгерістер ұлттық психологияны, әдет – ғұрып салт – ...... ... ... объективті қажеттілігін туғызып отыр.
Сонымен қатар елбасы Н.Ә.Назарбаев жоғарыдағы атап өткен «Қазақстан -
2030» Жолдауында «Ұрпақ тәрбиесінде» дана болады, оның ... ... ... ... ... ... Ол ... игі дәстүрлерін
сақтай отырып, қазіргі заманда нарықтық ... ... ... істеуге
даяр болады. Ол күллі әлемге әрі сыйлы, өз елінің патриоды болады» (24) деп
атап ... ... ... ... ... ... заңында» «білім
беру жүйесінің азаматтықпен, елжандылық, мемлекеттік ... ... ... салт – дәстүрін қастерлеуге, әлемді
және отандақ мәдениеттің жетістіктеріне ... ... ... республиканың
басқа ұлттарының әдет – ғұрыптарымен салт – ... ... ... атап ... ... ... ... ел иесі, бүгінгі жеткіншек ұрпақты салт – дәстүр
арқылы ... ... ... ... ... ... ету ерекше мәселеге ойланып отыр.
Жалпы салт – дәстүрдің тәрбиелік мәні мен ... ... ... ... ... әдебиетіміз, мәдениетімізге өзіндік өшпес із
қалдырған ғұламаларда айтып кеткен. Мәселен Бұхар Жырау «Жақсы болсын тегі,
атаның ұлы ... ... ұлы бол» ... ... ... ... Сонымен
қатар атақты жырау «Тәлім ал, тәлімді алсаң тәлімгерің ұлтының салт ... ... ... ... ... ... ... атап көсетеді.
Халықтың салт – сана, әдет – ғұрпы қай заманда болмасын ерекше тәрбие
құралы болып келді.
Жастарды ... ... ... әдет – ... ... ... ... ұлы, ойшыл ақын Абай Құнанбаевтың өзі қазақ
жастарын ерік – күші мықты, өз халқының салт – ... ... ... ... ... ... ... адамгершілік, мейірімділік сияқты
қасиеттерді игеруге арнап көптеген еңбектер ... ... Абай ... қара сөзінде» мақтанның екі түрлісі болады, біреуі адамның өзін
дұрыс ... ... ... ... ойдан туады дейді .
«Үлкендік, - деп жазды Абай, - адам ішінен өзін - өзі ... есеп ... ... ... ... арсыз, байлаусыз, пайдасыз, сураншақ,
өсекші, өтірікші, ... ...... ... ... ... ... бойына қорлық біліп, өзін ондайлардан зор есептемек».
Абайдың міндеті – осы ... ... ... ... ... өзара тиімді бөлісу және бірлікте салт – сананы ұстана отырып
өмір сүру, - деп Абай салт – ... ... оны өмір сүру ... ... жақсы жақтарын өзгелермен бөлісу жас ... ... атап ... салт – ... ... ... ... мінез – құлқы,
тәкаппарлығы, қарапайымдылығы, мәдениеті, тілі мен діні, наным ... ... ... ... топтасып жатқандықтан қазіргі қоғамның күрделі
өзгерісі ... жас ... ... ... оқытып, біліммен қамтамасыз
ете отырып, тәрбиесін ұлттық етуде ерекше тәрбие құралы болып саналмақ.
Ұлттық тәрбие тек ... салт – ... ... ғана берілмек.
Бұл орайда еліміздің көптеген педагог ғалымдары құнды еңбектер жазып,
оны іс – жүзіне асыруды мақсат етіп ... ... салт – ... ... ұлтжанды, жан – жақты толысқан
яғни рухани – мәдени толысқан ұрпақ ... ... ... ... ... сөз қозғаған М. Жұмабаев болды.Мағжан сол кездің өзінде – ақ ... ... жолы – ұлт ... Әрбір ұлттың баласы өз ұлтының
арасынада, өз ұлты үшін ... ... ... ... ... сол ұлт
тәрбиешісімен тәрбие қылуға міндетті» - деп көрегендік тұжырым жасаған.
(1.51).
Еңбегінің «Ғұрып сөзі атты ... той ... жар – жар, ... ... ... ... жарапазан бата сияқты дәстүрлердің тәлімдік мазмұнына
тоқталып, олардың ... ... ... А. ... ... ... тұрмыс тіршілігінде кездесетін салт – ... ... жан – ... ... ... қыз ... кезінде
айтылатын жар – жар жұбату өлеңінің мән мағынасын ашып көрсетеді. Жар – жар
өлеңі қыз үйден аттанып бара ... ... мен ... ... ... әні. ... жұбатушы жігіттер болып табылады» дейді. Ғалым
сонымен ... ... қияр сөз» деп неке қияр ... екі арада жүретін екі
куәнің, күйеумен қыздың ... ... ... ... ... айтамыз.
Бұл әнмен айтылмайды. Бірақ өлеңше ұйқасқан дәйім бір қалыпта ... ... ... ... ... келіп, «өткенді білмей алға ... Ата – ... ... келе ... асыл ... ... байлық
негізгі осы салт – дәстүрлер» деген қорытынды айтады.(7.23).
Ал қазақтың көрнекті ағартушысы педагог ғалым Ы. ... ... ... қыз ... және той ... ... очеркі»
деген еңбегінде қазақтың өзара қарым – қатынасы осы әдет – ғұрып, салт –
дәстүр арқылы реттеліп, ... ... ... алып келе ... ... өзге елге ... ... бір қарым – қатынас құда ... ... Сол ... құда ... ерекше көңіл бөліп таңдап
баққан.Тіпті бала тумай жатып жақсы силасқан, ... ... ... қарап
әйелдер екіқабат болғаннан көңіл қосып құдаласқан» дей келе құда ... ... ... ... көрсетеді. (8.87). Ы. Алтынсариннің
қазақ халқының салт – дәстүрлерін зерттеудегі мақсаты – ... ... ... ... талдап, өзіндік көзқарасын білдіре отырып, мәнін ашып,
озық дәстүрді тәрбиенің негізгі құралы ету ... ... Ал ... ... ... ... ... ғұламалардың
бірі. Ол ұлттық психологияняның құрылымдарының бірі болып саналатын салт –
дәстүрді өз ... ... ... тәрбие мәселесінде қазақ
халқының жинаған мол тәрбиелік үлгісін айта келіп «сананы салт ... ... ... ... салт – дәстүрлерінің тәрбиелік ... зор ... ... ... ... көп ... зерттеулер жазған педагог
ғалымдарының бірі Т. Тәжібаев болды.
Ғалым қазақ баласын атқа отырғызудың ... ... мән ... ... ... ... ... мінер» тойын қалай сән – ... оның ... ... ... ... ... ... ат
құлағында ойнауы, жылқы малын танып баптап мінуі, «ер қанаты ат» деп жүйрік
тұлпарды ел ... ... тең ... ... ... қажеттілігінен
туған, сан ғасырға созылған жаугершілік заман талабынан ... ... ... мол салт – ... деп атап көрсетеді. (10.20).
Ал С. Қалиев, М. Оразаев, М. Смайлова сынды ғалымдар «қазақ халқының
салт – ... ... ... ... ... этнопедагогикасының салт –
дәстүрлерге байланысты саласын айқындайды.
Сонымен қатар Ә.Табылдиев «Қазақ халқының ... және ... ... ... ... салт – ... тәрбиелік мәнін ашып
көрсете білген ғалым болды.
Қазақ халқының салт – дәстүрлерін ... ... ... ... ...... Салғараұлы да өз пікірін қосқан адам. Ол «ертеңі бар ел ... ... ... ... ... тәрбиемен тәрбиелейміз десек,
олардың әрқайсысының ұлттық дүние танымы мен ... ... ... ... ... ... ... түсінік арқылы өріс жайып, ұлттық салт –
дәстүр арқылы өз болмысын танытады» дейді. (11.9).
«Осыдан шығатын ... ...... сана ... ояту ... салт – дәстүрлерді, халықтық мәдениетті ұрпаққа дұрыс түсіндіре
алу, жеткізу үйрету керек. ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу, оны әрі қарай дәстүрге айналдыру бала
бойында ізгілікті қалыптастырады» деп ... ... ... Ш. Б. ... ... жеке ... қасиеттерін қалыптастыруда
салт – дәстүрмен, әдет – міндетін атқарады» деп атап көрсетеді.
Ғұлама жазушы М. ... ... ... алып ұлы» атты ... ... ... ... дүниеге келтіруден басталады, сол ... ... салт – ... бастауларымен бағдарламаларын жан жақты
пайдаланып, даналықпен дамыта білу керек деген тұжырымға келеміз. (13.24).
Салт – дәстүр арқылы жеке ... ...... ... ... Е. ... «Қазақ этнопедагогикасының тәрбиелік
мүмкіндіктер» деген еңбек ... онда үлгі ... ... ... салт ... ... отырып, мазмұндық қырын, тәрбиелік мәнін анықтап, оның
жеке тұлғаның бойына қандай қасиеттер ... ... ... ... педагог ғалымдар С. Ұзақбаева мен Б. Мұқанова өздерінің ... ... ... ... ... ... салтының
бір ерекше жағы «тұрмыстық қарым – қатынас» дей келіп, ата мен келін, ене
мен келін, қызбен ана, ... ... ... ... ... мен ... мен балдыз, нағашы мен жиенннің қарым – қатынастық ерекшеліктерінің
тәрбиелік мәнін ... ... ... ... ... ... бірі К. Оразбеков өз еңбегінде жеке тұлғаның мәдени – ... салт – ... ... ... деп ... ... – дәстүрге өте бай халық. Олардың жас ұрпақты жан – ... ... ... ... етіп ... тәлім–тәрбиелік, білім–танымдық әсері
зор». (212)
Ғалымдарымыз ... салт – ... ... ... тану ... рухани – мәдени кемелдендіретін үлкен тәрбие мектебі
екенін насихаттап, ғылыми тұрғыдан ... ден ... ... ... ... халқының салт – дәстүрлерін белгілі бір жүйеге келтіріп,
үлкен үш ... ... ... Бала ... байланысты салт – дәстүрлер.
2) Тұрмыстық салт – дәстүрлер
3) Әлеуметтік салт – ... ... бала ... ... салт – ... ... ... пен С. Қалиев сынды ... ... ...... курс бағдарламасын жасады.
Сонымен қатар осы ... бір ... ... атап ... ... О. ... Б. Әлмұханбетов т.б. тәжірибе жұмыстар ... ... ... сан ... бойы өзі ... ... сүйенген тәрбие
ғана өз күшіне ие бола алады. Бұл тәрбиенің артықшылығы: әрі адамның ... өз ... ... ... ... өз халқының болашағы сол
жекелеген адамдарға байланысты екендігін сезінуде. Сондықтан да әр ... ... өз ... ... ала ... ата – баба тәрбиесін яғни салт –
дәстүрді игеріп ... ...... ... оқу – ... ... ... мақсаты: жеткіншек ұрпақты адамгершілікке, ... ... т.б. ... жеке ... ... ... рухани – мәдени
қасиеттерге тәрбиелеу.
Осы орайда бір оқу – тәрбие ... ... ... ... ... жөн ...... заманның талаптарын ескере отырып, оқушылар тұлғасын,
білім іскерлік және дағдыларды меңгере ... ... ... ... Оқыту қоғамдық құбылыс ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық сананың даму
нәтижесі, еңбек ... ... ... ... қорғаумен оны
белсенді қайта өзгерту, білімдерді аға ұрпақтың ... ... ... ... ... Оқыту ұрпақ сабақтастығын, қоғамның толық құндылықты
қызмет атқаруын және тұлғаны ... ... ... ... ... ... объективті міндеттерінің мәні осындай
. Оқыту процесіндегі негізгі ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылған балалармен ересектердің
бірлескен іс – әрекеті, ... ... ... ... ... іске ... отырып, оқыту процесі циклдік сипатқа ие
болады. Оқыту процесінің циклдері дамудың негізгі көрсеткіштер, ... екі ... ... ... педагогикалық еңбектердің ең
жақындық дидактикалық мақсаттары:
1) Білім беру – бұл ... ... ... іс – ... ... олар ... ... негіздерін игерулерін, ... ... ... ... ... ... және ... қабілеттерін жетілдірулерін, еңбек және кәсіби
дағдыларды игеруін көздейді.
2) Тәрбиелеу – әрбір оқушының ғылыми көзқарасын, адамгершілігін, белсенді
шығармашылығын және ... ... ... ... ... ... ... мақсат етеді.
Ал оқыту процесі – дегенге келетін болсақ, жалпы процесс дегеніміз ... бір іс – ... іске ... ... ... түсу ... ... процесі ол оқушылармен мұғалімдердің мектепте өткізетін өзара танымдық,
әлеуметтік, ресми іс – әрекеттерінің жиынтығы. Осы ... ... ... ... ... білімге ынтасына оқытушы әсерінің сәйкестігі. Бұл ... ... ... ... деген ықыласын жүзеге асыруға жағдай
жасайды, мұғалімнің балаға өмірге қажет ... ... ... ... белсенді ықыласын қажет етеді.
2) Оқушылардың жеке және ... іс – ... ... ... болу ... Бұл заңдылық мұғалімнің оқыту ... ... іс – ... әрбір түрінің оның қандай
қасиетін талап етіп, сонымен бірге оны ... ... ... ... ... ... ақыл ой және де ... ... ... ... Бұл ... мұғалімдерден оқушылардың ерекшелігі
контингенттерін, олардың жеке және әлеуметтік ... ... ... сабақтың және сабақтан тыс
уақыттағы қызығушылықтары мен мінез құлықтарын ... және ... ... ... жеке және ... ... ... талап етеді.
Міне, атап көрсеткеніміздей оқыту процесінің анықтамасы. Ендігі
қарастыратынымыз ... ... ... ... – адамның қоғамдық мәнінің әлеуметтік маңызды
сапаларын қалыптастыруға, оның қоғамға, ... өзді – ... ... ... және және ... шеңберін кеңейтуге бағытталады.
Адамның қоғамдық мәнінің, өмірдің түрлі жақтарына қатынастарының ... ... кең ... ... оның ...... ... соғұрлым
жазиралы бай болады. Тәрбиенің мәні – ... ... ... оның ... ... практикалық қатынастарының
жүйесін құру. Өзінің табиғаты жағынан тәрбие ... ... ... мәселелерін шешуді қамтиды.
1) Педагогикалық жағдайлардың, тәрбиелік әсерлердің нәтижесін талдау,
жоспарлау жұмысын реттеу.
2) Тәрбие процесінің жобасын құру, жүзеге ... ... ... ... және оларға түзетулер енгізу.
4) Қорытынды есепке алу және бақылау.
Жоғарыда атап ... оқу – ... ... екі ... ... ... ... Сол үлкен жүйелі процестің білім ... ... ... ... отырып, оған салт – дәстүрді кіріктіріп яғни
оқу – ... ... салт – ... пайдаланып білім беру ісін әрі
қарай ... ... ... мәселесіне айналық, қажеттілік тудырып отырған
жас жеткіншектерді ұлттық рухта тәрбиелеп, ... ... ... біз атап ... ... ... өте тиімділік әкеледі.
1.2. Мектептің оқу – тәрбие процесінде салт – дәстүрді пайдаланудың маңызы.
Халықтың төл құндылығы ... ... салт – ... ... ... үшін оны мектепте оқу – тәрбие процесінде пайдалану өте
маңызды.
Жалпы оқу – ... ... ... ... болу ... ... ... бастап қазақ зиялылары тілге тиек етіп келеді.
Мәселен: ... ... ... ... салт – ... ... процесінде пайдалана отырып білім беру тәрбие жолында халықты
үлкен биіктерге көтеретіндігін атап көрсетті. Ал ... ... ... жаңа ... ... ... ... процесіне бой беріп
ұлттық болмыс пен рухани азғындау қауіпінде тұрғанында жас жеткіншектерді
ұлттық ... өз ... ... салт – ... ... үйретіп, рухани бай,
берік сенімді ұлтжанды етіп тәрбиелеу өзекті мәселе.
Мектепте оқу – ... ... салт – ... ... ... тәрбие саласындағы тәжірибесімен амал ... ... ... ... ... ... ... мәдени – рухани қалыптасуында мынадай функцияларды атқатары.
1) Тәрбиелік. Жеке тұлғаның дамуына, рухани – ... ... ... жерге, халық мәдениетімен тарихына, салт – ... ... ... аялы ... ... Салт ... ... рухани күшін танып білуге көмектеседі.
2) Танымдық. Халықтың салт – дәстүріндегі бала ... ...... ... адам ... қажеттілігі жөніндегі түсінігі
кеңейеді.
3) Дамытушылық. Жеке тұлғаны ұлттық дүниетанымдық, этномәдени
құндылықтарды ... ... білу ... ... Салт – ... ... ... оны күнделікті өмірде ... ...... Халық мұрасын салт – дәстүрлерін
өздігінен дербес іздестіріп, талдап, зерттеуге түрткі ... ... ... ... ... тыс ... жұмыстарында,
сыныптағы пән мазмұнына қарай (реферат, ... ... ... ... ... оқу – ... ... салт – дәстүрді пайдаланудың тағы
бір маңыздылығы жеке ... ... ... ... ... ... ... сияқты қасиеттерді қалыптастырады.
1.3. Салт – дәстүрдің тарихи дамуымен қалыптасуы
Тарихи ... ... ... ... және ... ... өкше басар ұрпаққа әлеуметтік, рухани мұра қалдырып отыру адамзат
әулетінің ұлы парызы.
Сондықтан қазіргі қазақ халқының рухани жағынан қайта ... ... ... ... қастерлеу, ұлтына, еліне, мәдениетіне шынайы
сүйіспеншілікпен ... ... ... – мәдени қалыптастыра тәрбиелеу
тәрбие жүйесінің барлық саласының өзегіне айналуы ... жеке ... ...... ... ... – бір зор ықпал
ететін ол халықтың өмір ... ... ... ... ... ... салт – дәстүр болып табылмақ. Халықтың салт – дәстүрі
рухани – мәдениеттің көзі.
Осы орайда салт – ... ... ... ... ...... шығу ... қазақ халқының пайда болуымен қатар
келеді. Себебі халақтың әлеуметтік ... өзі осы салт – ... ... ... осы тұрғыдағы еңбектердің көбінде ғалымдар қазақтың салт –
дәстүрінің қалыпты көрініс тапқан ... 15 – ... деп ... ... ... ... ... ғасырымыздың 4 – 5 ғасыр яғни сақ дәуірінен
бастау алады дейді. ... салт – ... ... ... ... болсақ: Қазақ Совет
энциклопедиясына дәстүр ұғымына мынадай анықтама ... ...... ... ... ... ... әлеуметтік нормалармен принциптер.
Дәстүр – қоғамдық ұйымдармен ... ... ... іс – ... ... ... ... («Дәстүр» – ( латынша – frabitio – тапсыру,
талғастыру) тарих барысында ... ...... ... әдет – ғұрыптар, салт – сана, қоғамдық тәртіп, заң, мұратпен
игілік, мінез – ... ... және т.б. ... ... немесе жекеленген
әлеуметтік топтарда ұзақ уақыт бойы сақталатын әлеуметтік мәдени ... ... ... береді. (214)
Кейбір зерттеушілер «дәстүрге» әртүрлі әрекет формасы арқылы анықтама
беруге тырысады. Мысалы: ... ... ... ... ... деп ... ... тарихи дамудың нәтижесінде пайда болған
мінез құлық нормасын, ой мен ... ... ... ... қоғамдық
құндылық және ол өскелең ұрпаққа тапсырылуы қажет» дейді (42).
Академик А.К.Конның басшылығымен 1983 жылы ... ... ... ... «дәстүр дегеніміз – әдет – ғұрыптың өмірдегі өсіп
жетілген әр түрлі формасы. Ол адамдардың белгілі бір бағыттағы ... іс ... мен ...... ... ... белгілі формада ауысып
берілетін түрі» деген анықтама береді (50).
Ал ... С. ... салт пен ... айырмашылығын атап
көрсетеді. Салт – адам өмірінің күнделікті тіршілігінде (от ... ... ... ... жиі ... ...... қарым –
қатынас ережелері мен жол – жора, рәсім, ... ... Ал ... ... ... ... ... сананың барлық салаларымен
байланыста дамыған, топтасқан қауымның қалыптасқан бірыңғай көз – қарасын,
әдет – ... ... ... ...... ... және ... тарихи тәжірибені
ұрпақтан ұрпаққа жеткізуші және жинақтаушы. Дәстүрде бірнеше ұрпақтың
мәдениеті мен ... ... және ... жинақталған.
Дәстүр қоғамдық өмірдің барлық саласын, тәжірибесін қамти отырып, қоғамның
әр деңгейіндегі ақылдылықты, даналықты ... ... ... ... ... ата – баба ... олардың өздеріне де көрінбеген, білінбеген
құндылықтарды ашады. (39.)
Осы ... ... ... еңбегінің құндылығын атап өтуге
болады. Ол ... сай ... әдет – ... ... болу ... мәні мен ... ашып ... Сонымен біз философиялық,
спихологиялық, педагогикалық әдебиеттерді ... ... ... ... ... жанасатындығын және дәстүрдің мәнін,
ерекшелігін аша ... ... ... Плаховтың пікірі бойынша ... ... ... және ... әрекетінен көрініс табады.
Дәстүр ұлттық – ... ... оның ... ... ұзаққа созылған тәжірибесі жатыр. Дәстүр арнайы жағдайаттарға
байланысты адам мінез құлқының сценариін жасаушы, ... ... әдет ... ... Бұлардың мазмұны дұрыс әрекет жасауға ... ... ... емес ... ... жағымды мінез құлықпен қамтамасыз ету»
-–деп көрсетілген ... әр ... ... ... қарастырылатындықтан және
әртүрлі ғылымның зерделеу нысаны болғандықтан «дәстүр» классификациясы ... ... ... Д.Зелинин «дәстүр ұлттық, ... ... ... Е. ... ...... әлеуметтік – саяси, діни –
экономикалық, халықтық, ... ... ... ... – деп ... ... ұғым ретінде мәдениеттің маңызды катигориясынның
бірі және ол оқу – тәрбие процесінің құралы болып табылып отыр.
Салт – ... ... ... халықтың кемелденіп, көптеген
саяси экономикалық, қоғамдық әлеуметтік жағдайларды ... ... де ... ... ... қарай салт – ... ... сол ... айнымас заңдылықтарына айналып отырады.
Егер салт – дәстүр халықтың мінез – құлқымен ... ... ... ... деп ... сол ... қоғам жағдайында жас ұрпақ бойына сіңіру өте қажет. Ол үшін оқу –
тәрбие процесінде салт – дәстүрді пайдалану өте ... жол ... ... ... тәжірибесінен тыс жерде педагогикада жоқ,
педагогта жоқ» – деп ... ұлы ... ... К.Д.Ушинский тегін
айтпаса керек. Олай болса халқымыздың ежелгі салт – ... жас ...... ... арқылы үйрету басты мақсатымыз.
Себебі оқу – тәрбие процесі жеткіншектерді тәрбиелеп біліммен
қамтамасыз ... ... бір ... ... ... ... жан – жақты
толысқан, рухани мәдениетті ұрпақ салт – дәстүр арқылы тәрбиеленсе, оқу ... ... ол ... ... білімді маман иесі де бола ... яғни ... беру ... дәл ... ... ... мақсатыда
ұлттық негіздегі кәсіпқой мамандарды білімді, білікті етіп тәрбиелеу.
Тұжырым.
Мектепте оқу – ... ... салт – ... ... негізіне тұжырым жасай отырып оқу – тәрбие процесінде салт –
дәстүрді пайдаланудың ... ... ... ... қазақтың
ғұламалары атанған Бұхар Жырау Абай еңбектеріндегі тәрбиеге ... ... ... ... қатар қазақ зиялылары ... М, ... ... ... ... жеке тұлғаны мәдени –
рухани қалыптастырушы факторлар яғни салт – ... ... ... – ғасырдың 2 – жартысында Қазақстандық ғалымдардың ... оқу – ... ... салт – ... пайдаланудағы тәрбиелік
мүмкіндіктерді өз еңбектеріне арқау ... ... ... ... Ә.Табылдиев, Д.Төлебекова,
Құлманова, Сәрсенбаева, Оразбекова, Ұзақбаева сынды ... ... ... келе ... салт – ... ... ... тәрбие бере
отырып, жалпы білім беретін мектепте оқу – тәрбие процесіне салт – дәстүрді
пайдалану қазіргі заманға қандай ықпал ететіндігіне ... ...... ... оқу – тәрбие процесінде пайдаланудың тәрбиелік
мүмкіндіктері
2.1. Салт – дәстүрдің ... ... ... ұрпақ тәрбиесіндегі басты мәселе ұлттық құндылықтарды
игеру, «Өткенді білмейінше бүгінгі ... ... және ... ... ... ... деген А. Горькийдің ұлағатты сөзі бар.
Сондықтан болашақтың тірегі жас ұрпақты ... ... ... салт – дәстүрін үйретуге міндеттіміз.
«Халқым қандай десең, салтымнан сынап біл» – дейді халық даналығы.
Бала оқытуда ... салт – ... ... ... оның үлгі ... зейін зердесін, даналығымен даралығын оята білу қажет.
Халықтың салт – дәстүрі ... ... ... ғылыми объекті болып
табылатын тәжірибелік тұжырымдамалар. Салт – ... ... ... ... ... мен этикасы қалыптасқан.
Сондықтан салт – дәстүр жас ұрпаққа тәрбие құралы бола отырып, ... ...... қалыптастырудың барлық жағын қамтиды.
Тәрбиенің қалыптасуы халықтың тыныс – тіршілігімен салт – дәстүрімен
тығыз байланысты. Мектепте оқу – ... ... салт – ... ең ... ... тәрбиелеу әдістері арқылы жүзеге асады. Олар:
практикалық әдістер –
Салт – дәстүрдің шынайы ... ... ... ... қыз ... құда түсу, ұлттық ойындар, т.б.) тәрбие сағаттарында
пайдалану, көрнекілік ...... ... ... ... ...... үйрету жеке тұлғаның бойына ұлттық мінез – құлық,
ұлттық дағдыны қалыптастырады. ... ... салт – ... ... ... ... ... ысырап, ар, ұят, намыс тағы басқа ... жеке ... ...... ақыл ... ... ... (214).
Жеке тұлғаны рухани – мәдени қалыптастыруда салт – дәстүрді үйретудің
мүмкіндігі зор.
1. Бірінші мүмкіндік әңгімелеп беру. Әңгіме жеке ... ... ... ... ... ... ... көмектеседі.
Мысалыға қазақтың «ат тергеу» салтын алатын болсақ: ... ... ... ... алшақтау өзеннен су алмақшы ... бара ... ... сала үйге ... ... ... ар ... бер жағында маңыраманы ұлыма жеп жатыр. ... ...... , тез ... ... Сөтсе әлгі келіннің Өзенбай,
Қайрақбай, Қамысбай, Қойлыбай, Қасқырбай, Қайрақбай, Пышақбай деген ... ... ... тұрғаны екен.
Осы сияқты халықтың салт – дәстүрлеріне байланысты ... ... есте ... ... ... халықтың (салт – дәстүріне деген)
қызығушылығын тудырады. Сол ... ... «қыз ... дәстүрінде «Елші
жіберу» салты бар. Ол қызды айттыруға баратын өкіл. Мысалы: Төле би ... бір ... ... ... қызын айттырмаққа елші болып барыпты.
Төле бидің келгеніне үй иесі: «Жол ... ... ... ... деп
Төленің не бұйымтаймен келгенін білмек болып тұспалдап сұрағанда, Төле би :
Екі еліктің ... ... ... жаушыдан,
Сізде лашын бар,
Бізде сұңқар бар,
Лашынды сұңқарға ілгізбекке келгенмін,
деп жауап беріпті. (9 – 10 ).
Міне осындай әңгімелерді есту ... жеке ... ... ... тапқырлық, шешендік, көргендік сияқты қасиеттер қалыптасады.
1. Екінші мүмкіндік: әңгімелеу арқылы салт – дәстүрдің өзіндік ... оның ... ... ... тәрбиесіне байланысты салт – дәстүрлер: Шілдехана, сүйінші, балаға ат
қою, бесікке салу, қырқынан ... ... ... атқа ... сүндет той,
т.б.
Мәселен бала туғаннан ... оның ... ... ... ... беру жеке ... рухани – мәдени жеміне қосылатын
ерекше құндылық» Бала қырқынан шыққан соң атасы мен әжесі әке – ... ... ... ... ... ... ... бесікке салу тойын жасайды. Баланы
бесікке салу ... ... , көп бала ... жолы ... қадірлі,
ақылды – парасатты әжелерінің біріне тапсырады. Ал ол әйел ... ... ... ... ... ... баланы бөлерде «нәрестеден жын
– шайтан аулақ болсын» деп бесікті ... ... Бұл яғни ... Халық ұғымында отпен судың тазаламайтын нәрсесі болмаған.
Аластау кезінде:
Алас, алас баладан алас,
Исі ... ... ... ... ... алас,
Тілі жаманның тілінен алас,
Қырық қабырғасынан алас,
Отыз омыртқасынан алас
дейді.
Баланы бесіктен шешіп аларда ... ... ... отырып:
Анасы шешіп алсын,
Ұйқысы бесікте қалсын,
Балам бесіктен шықсын,
Пәлесі бесіктен шықсын,
деп сәбиін аман сақтау ой арманын айтқан. ... ... ... көрініс тапса, екіншіден ананың сәбиге деген мейірімі байқалады. Бұл
оқушыларды ... бала ... ... ... ... ... үшін бесіктің маңызы барлығын үйретеді.
Сонымен қатар «бата беру» салтын алатын болсақ оның жеке ...... ... ... әсері өте зор. Балаларға қандай
жағдайда, қандай бата айтылатынын, яғни батаның түрлерін айта ... ... үшін ... алар ... ... ... ... құл арымас, батасыз құл жарымас» «батамен ер көгереді,
жаңбырмен жер көгереді» деп үлкен силы, дана қариялардан, ... ... бата ... ... ... деп таныған.
Ондайда мысалы: Әмин, десең міне бата,
Қолдасын қыдыр ата
Құдайым жарылқасын бай ... ... ... ... ... ... ... берсін,
Жас ананың ұйқысын берсін,
Жомарттың қолын берсін,
Сапарлының жолын берсін,
Қыздың қылығын берсін,
Судың тұнығын берсін,
Даланың ... ... ... ... достың тілегін берсін,
Мәңгі бақи ажырамас
Қос ғашықтың білегін берсін (119)
деп тек жақсылыққа толы сөздермен тілек айтады.
Ал жол жүріп, ұзақ сапарға ... бата алу ... ... ... Бес ... сай ... ... жайлы болсын,
Күнің шығып жарқырап
Түнің тыныш айлы болсын,
Бір Алланың өзі ... ... ерен ... ... дәйім себебін.
Нұх пайғамбар алдыңнан,
Теңізде тоссын кемесін.
Алты күнде алты айлық
Арып толмай жол алғын
Аман есен оралып,
Қазіргідей қол ... ... жол бата ... ... бақ пен ... ... деп ... халық
мал сойарда, ас ішерде: Басымызға амандық,
«Асымызға адалдық бер» деп адал ... бата ... ... ... ... ... мағынасын жеке тұлға бойына
қанаттану, адал болу, жауапкершілікті болу сияқты ... ...... ... ... ... ... динамикасын аша
түседі. Өткендердің тәжірибелі жетістіктерінің арқасында ... ... ...... ... ... онда тұрмыстық тәжірибенің
бірнеше ғасырлық ақылы, өсиеті, даналық көздері жатыр. Ал, ол жеке тұлғаның
рухани – мәдени қалыптасуына ... ... ... ... салт – дәстүрдің элементтерін жас буынның тұлғалық
сапасына айналдыру (трансфомациялар) жолдарына көшу қажеттілік тудырады.
Салт – ... ... ... ... ... түрлі
педагогикалық тәсілдерді қолдану яғни салт – ... ... ... түсіндіру, ақыл – кеңес, нұсқау, бағыт бағдар беру тәсілін қолдану
жеке тұлғаны рухани – мәдени қалыптасуына негіз бола ... ... ... – мәдени қалыптастыру салт – дәстүрдің тиімділігі
тәрбие жұмысының әдіс – тәсілдерін қолдану дәрежесіне ... ... ... ең ... тәжірибелік әрекетті ұйымдастыру
(үйрету әдісі) және сөз ... әсер ету ... ... ... ... ... салт – ... түрлерінің жекелеп ала отырып, оның тәрбиелік,
мәдениелік, даналық жақтарын ашып үйрету жеке ... ой – ... ... ... ... ... тұсау кесер «дәстүрі – баланың тәй – тәй басып, қаз тұрып
жүрген кезінде тұсауын кеседі. Бұл ... ... ... ... ... ... тез жүріп кетсін деген ұғым. Ауылдың әйелдері жиналып, олар
жарысады. Бірінші келген әйел ... ... ... Бұл ... ... епті ... тез қозғалатын болып, қатарынан қалмай озып жүрсін» деп
ырымдағаны. Және де баланың тұсауын тек ала жіппен кеседі. Оны ... ... ... ой – бала ... ала ... ... алдау, арбау, жаман
қылыққа бармасын» дегені.
Сонымен қатар баланың өсіп келе жатқандағы тағы бір дәстүрлі ... ... ... той – ... ... жөн – ... бойынша қазақтар ұл
баланы 5 ... 7 ... ... отырғызады. Той жайды. Тойда
сүндеттелетін баланың басына және екі иығына үкі тағып, атқа ... ... ... Барған жерінде жақындары балаға үкі тағып «Жолың
болсын» деп мал атайды. Ал ... мал жас төл ... ... ... ... ... ... мазмұнының, мән – мағынасын ... ... ... ... ... ... тәжірибедегі алар орнын үйрету
салт – дәстүрді үйретіп, оны бойына сіңіре алу ... ... ... есте сақтап, оны іске асыру сияқты дамытушылық әрекетке
итермелейді.
Салт – дәстүрді мектептегі оқу – тәрбие процесінде пайдаланудың келесі
бір мүмкіндігі ... ... ... республикалық ұлттық тәлім – тәрбие
насихаттаушы ... ... ... ... ... ... ... әрбір сыныпта әдеп
(инабат) өткізіледі. Бағдарламаның ІІІ бөлімі «Қазақтың салт – дәстүрі» ... 1) бала ... ... қырқынан шығару, бесік той т.б.).
2) Жастардың сауық кештері (бастаңғы, ... ... ... ... той (қыз ұзату, оны өткізудің түрлі тәсілдері) деп ... ... осы ... ... ала отырып әрбір сыныпта балалардың
жас ерекшеліктеріне байланысты салт – дәстүр туралы қосымша сабақ өткізу.
Мысалы: ... ... атты ... ішінен «шілдехана»дәстүрін
таңдап алып, сол шілдехананың ... ... ... ... ... оның мәні мен ... ... балаларға үйрете отырып, олардың
өзіндік ой – ... ... ... сұрау арқылы оларды сол тақырыпқа
қызықтыру, ынталандыру негізгі мақсат ... ... ... ... ... баланың өмірге келгендігін тойлайтын дәстүр.
Шілдеханада балаға «ат қою», «бесікке салу» ... ... ... Жора ... ол баланы бесікке салған соң
жасалынады. Жора бойынша «тыштымаға» пұл ... ... ... әр ... ... ... беріледі.
Сонымен бірге осы «Каусар бұлақ» бағдарламасының 2 – ... ... ... ... ... ... қаз ойнақ)».
Бастаңғы дәстүрі бұл – ауыл жастарының жиналып сауық құруы.
Ақ сүйек – бұл ... ... ... Тойда табаққа тартылған жіліктің
етін жеген соң ... бірі оны ... ... Ал жастар түн ауа
алтыбақанға шығып ән айтып, танысып алтыбақан ... соң әлгі ... ... ... ... ... Оны табу үшін ... екі топқа бөлініп
сүйекті іздейді. Осы шақта қыз бен жігіт табысып, ... ... ...... ... жастарға (15 – 17 жастағы ... ... ... айтып беру арқылы өз ой – пікірін ортаға салғызып, бір –
бірімен пікірлестіріп сабақ өткізу жеке ... жан – ... ... – дәстүрдің мән мағынасын ашып береді.
Мектепте оқу – тәрбие үрдісінде салт – ... ... ... ... әдіс.
Мектепте оқу – тәрбие процесінде салт – дәстүрді тәрбие құралы ретінде
пайдалану мақсатында еліміздің ... ...... ... ... бағдарламаларына сәйкестіріп жүргізудің маңызы зор.
Мысалы: «Атамекен» бағдарламасы бойынша ондағы салт – ... ... ... ... ... ала ... ... бойынша оқушыларды практикалық әдіспен іс – әрекетке
шақыру.
Атамекен бағдарламасында балармен істелетін тәлім – тәрбие ... ... ... ... ... ... жеке мектептен тыс
кең пайдаланылатын бағыттары;
1) ...... әдет – ... ... және ... ... ... салт – дәстүрлерімен танысу (бесік жыры,
қыз ұзату, жерлеу т.б.). Этнографиялық жұмыс, ... ... ...... халқының және Қазақстандағы мекендеген
халықтардың тарихын, мәдениетін, дәстүрлерін, әдет ... ... ... мәліметтерді жинау, архитектуралық
ескерткіштерді, ескі қол жазбаларды, әдебиеттерді есепке ... ...... халық мейрамдарымен әдет – ғұрыптармен
танысады. Халық ойындары (туралы материалдар ... ... ... ... іс – әрекетке жұмылдыру яғни
«Атамекен» бағдарламасының атап көрсетілген бағыттары бойынша
тәрбие сағаттарын, мерекелік ... ... салт ... ... мүмкіндігін аша түседі.
Тәрбиелік әдістерге негіздей отырып балалардың қызығушылығын ... тағы бір ... түрі ... ... да жеке ... болып есептелетін ұлттық мейрамдар.
Яғни наурыз, айт, құрбан айт. ... ... ... ... ... «Наурыз мейрамы» атты т.б. ... ... ... ... салт – дәстүрге деген қызығушылығын арттыра
отырып олардың жеке ... ... ...... ... ... әсерін тигізеді.
Наурыз халықтық салт – дәстүрінің көптеген жақтарының көрінісі болып
табылатын, жыл басы ... ... ... тойлаудың өзіндік
ерекшеліктерін үйрете отырып, балаларды мейрамды ... ... ... ... ... ... онда дәстүрлі ерекшеліктерді балалардың психологиялық
қабылдауы өте оңай болды. Мәселен: Наурыз мейрамында жасалынатын ... ... ... Бұл ... қыз балаларды ұлттық тағам дайындауға, жалпы
болашақ аналарды қонақ күтуге, тағам әзірлеуге, ... ... тән ... ... үйренуге тікелей әсерін тигізеді.
Наурыз көжені жасаудың өзіндік мәні бар. Ол жеті түрлі тағамнан тұру
шарт. ... ...... ... ... ең ... ... жыл басында мал көп төлдеп ақ көп болсын деп сүт, ... ... ақ ... Егін орамды мол болсын деп, бидай, тары қосылады. Ет,
тұз қосылады.
Міне, халықтың ерекше ... ... бұл ... әр бір үйде ... Халық қыдырып, әр бір үйге кіріп «наурыз көжеден» ішіп, жақсы ... ... ... ... жыл басы наурыз мейрамында адамдар бір біріне
жеген адал ниетте, көңілді ... ... ... ... кешірімділік
жасап, татулыққа, ымыраға, береке – бірлікке жұмылуы керек. Саралап ... ... жеке ... ...... қалыптасуының ең басты факторы
болып саналады.
Жеке тұлғаны рухани – ... ... салт – ... әдіспен яғни оқушыларды іс – әрекетке жұмылдыру ... ... ... ... ... ... бойынша балаларды халықтың салт –
дәстүрі, әдет – ғұрпына ... ел ... ... ... ... ... ... түрлерін көне қариялардан, әжелерден сұрап ... ...... байланыста тұрмыстық заттарды жинауға, музейге, т.б.
тарихи ... ... ... жеке ... ...... ... – дәстүрді оқу тәрбие үрдісіне енгізу.
Бүгінгі таңда өздігінен жұмыс істей алатын, білімін тереңдете білетін,
өмірде өз орынын анықтай алатын жастарды ... ... өте ... ... ... беру заңында көрсетілгендей, білім
беру жүйесінің басты мақсаты жеке тұлғаның дамуы, әрі ... ... ... ... ... ... және ғылым мен іс – жүзінің
жетістіктеріне жағдай жасалуы қажет.делінген. Осы заңның ... ... ... 12 – ... мектептен тыс оқу орындары жұмыстарының
негізгі ... ... ... ... ... – мәдени қалыптасуына, қоғам өміріне араласуына,
азаматтық сана – сезімінің жоғарлауына, бес ауқыттарын ... ... тыс ... беру ... ... ... салт – ... арқылы рухани – мәдени қалыптасуына арнайы
әңгімелесу, экскурцияға ... ... ... ... ... ... ... өткізу, арқылы жүзеге асырылады. Мысалы: әңгімелесу әдісін
қолдануға салт – дәстүрлердің белгілі түрлеріне байланысты халық өмірінен
шыққан ... ... ... негізге алуға болады.
Салт – дәстүрге байланысты этикалық мәні бар әңгімелер ... ... ... ... ... ... ... шыншыл қасиеттерді бойына дарытуға ... ... ... ... ... ... ... айтылса, нәтижесі зор
болмақ.
Ал экскурсия оқу процесін ... ... ...... ... ... ... көріністердің,
тұтастығын жан – жақты дамытып, ұғындыруға септігін тигізеді.
Халықтың салт – ... ... ... ... ... өміріндегі фактілерді логикалық тұрғыда тұтастай, әрі өзара
байланыста ұғынуға, басты мәселеге деп ... баса ... ... Жеке тұлғаның ойлау қабілетін дамытып, логикалық ойлаудың
кеңейүіне көмектеседі. Лекция балаларға салт – ... ... оқу ... ... ... мен ... түрлендіріп, қызығушылығын арттыру
мақсатында ұсынылады.
Ал сыныптан тыс жұмыстарға жеке тұлғаның шығармашылық зерттеу әрекеті
жатады. Қазақ халқының салт – ... ... білу оны ... ... ... рухани – мәдени қалыптасуының маңызды құралы екендігі айқын.
Сыныптан тыс іс – ... жеке ... жан – ... ... ... міндеттерін тиімді шешуге көмектеседі.
Ынталандыру әдісі жеке тұлғаның жағымды дағды, әдеттерін орнықтырып,
бекітеде, оны моральдық ... ... ... зор. ... іс ... үшін ... оны ... көтермелеу, қолдау, бата беру,
сенім арту, тілек тілеу, жеке тұлғаның рухани – мәдени қалыптасуына ... ... ... ... жеке ... ... – мәдени
қалыптасуы жолында іскерлік дағдасын жетілдіріп, қызығушылығымен қабілетін
дамытып, дарынын ашады. (қыз ... ... ... т.б.).
Ал дәстүр – салтқа байланысты ғылыми шығармашылық бірлестіктер,
клубтар, үйірмелер жеке ... ... - ... ... ... ... ... Ізденіс барысында балалар белгілі бір ғылым саласында
бейімделіп, қосымша деректі материалдар жинайды, олардың ... ... ... ... ... сөйтіп ғылыми зерттеу
жұмысының алғашқы талаптарымен танысады, тәжірибе жинайды.
Конференция оқу формасы сабақтарды қайталау мен ... ... ... әдіс – ... ... ... ... құнды,
мәнді саналады, оқушылардың күштерін жұмылдырып, халықтың салт – дәстүріне
деген ... ... ... Бір ... ... ... өз ... пікірлерін негіздеп, айқын жеткізе білуге
үйретеді.
Үйірме жұмстарының негізгі ... ... ... ... ... ... отырып, шығармашылықпен ... ... ... ... ... тыс ... жұмыстар балалардың
қызығушылығы мен ынталарын дамытып, еңбектің түрлерін меңгеруге және ... ... ... жол ... ... ... ... жаңа білім,
икемділік дағдыларын меңгерулері, ізденушілік, ... ... ... ... Тұлғаның қызығушылығымен ізденушілігік қабілетін үнемі
жұмыс жасау кезінде таңдау еркіндігі ... оқу - ... ... салт – ... ... ... бірі – ... курстардың қызыметын жандандыру. Оның
негізгі мақсаты жеке тұлғаның халықтың салт – ... ... ... ... ... ... ... еске сақтау, ойлау, сөйлеу, қиял
сияқты жеке тұлғағаның ... ... тән ... қай – қайсысының
да дамытушылық мүмкіндігі мол. Жеке ... өз ... ... – мәдени
қазынасын бойына сіңіруге, салт – дәстүрлердің жаңа қырын ... ... ... кезеңдегі дүниенің заттық – сезімдік ... ... оның ... даму процесін байқап санамен ұғынуға көмектеседі.
Қазақстан Республикасының «Білім ... ... ... ... ... ... қосымша білім беру жүйелеріне ауысуы ерек. Мектептен тыс
тәрбие беру жүйесінің ұлттық ... жаңа ... өтуі ... ... ... өрлеу сатысы болып есептеледі. Жеке тұлғаны рухани –
мәдени қалыптастыруда салт – дәстүр түрлерін сабқтантыс ... іс ... ... ... ... ... өте зор. Сабақтың
мазмұнымен салыстырғанда сыныптан тыс шағармашылық іс - ... ... жеке дара ... ...... ... өз
қалауымен шұғылданатын табиғи бейімділігі, қабілетін дарын, ... ... ... ... ... тыс шығармашылық жұмысқа,
тәрбие шараларын ұйымдастыруға ата – аналар, өнер ... ... ... ... салт – ... ... оқу – ... пайдаланудың дами түсуіне зор ықпал жасайды.
Жастарды жан – ... ... етіп ... ... салт – дәстүрдің
тәлім – тәрбиелік, ... ... рөлі зор. Салт – ... халықтардың
тіршілік кәсібіне наным – сеніміне, өмірге ... ... ... ... ұрпақтан – ұрпаққа ауысып, өзгеріп жаңарып отырады.
Халқымыздың ұлттық – дәстүрінің ең жақсысы амандасу ... ... ... сыныптан тыс сабақтарда пайдаланып, біртіндеп қалыптастыру
тиімді жол. Амандасу – ... жасы ата – ене, ... үйге ... ... ... шай, ас – су әкеп бергенде сол тізесін сәл
бүгіп, үш рет басын изеп, ... ... ... ... ... қатар
амандасу жалпы ауыл адамдары ұзақ сапардан келген ағайынға ... ... алыс ... аттанғалы жатқанда жиылып барып «жол болсын» деп
тілек айту дәстүрі. Құрбы – құрдас, қариялардың бірін – бірі ... ... , ... жасы ... аттан түсіп, отырса жүрегелеп амндық
ишаратын жасауы ... ... ... үдкенді құрметтеп,
кішіні сыйлайтын ерекшелігін көрсетеді.
Осыдан бастап оқушыларға (жас ерекшелігін 15 17 жастағыларға бұл ... ... мәні өте зор. Үлгі ... айтатынымыз «Мерекелік»
бағдарламалар.
Келешек ұрпақ бойын салт – дәстүр арқылы ... ... ... ... ұялату үздіксіз, жүйелі жұмыстарды талап
етеді.
Жалпы мерекеліктің мақсаты:
Салт – дәстүр, әдет – ... ... ... ... ... Мәселен, «Кім қалай қонақ қабылдады», «Қонақты
қарсы алу», т.б. сол сияқты мерекелік шараларды жиі ұйымдастыру.
Сыныптан тыс ... іс – ... ... салт – ... жеке ... дамыту үрдісінде С. Қалиевтың халық педагогикасымен
ғылыми педагогикалық ... ... ... ... ... ... ... жас ерекшелігін ескере отырып тәрбиелеу.
2) Баланың жеке басының мінез – ... ... ... ... ... ... үйретіп тәрбиелеу. Осы айтылғандарды саралай келе біз
мынадай түсінік жасаймыз.
Сыныптан жас уақытта жүргізілетін іс – ... жеке ... ақыл ...... ... ... мәдениетін қалыптастыруға
септігін тигізеді. Сыныптан тыс іс – ... ... салт ... ... бір қатар зерттеу ееңбектерінде ғылыми тұрғыдан
дәлелденіп тәжірибеден өткен бағдарлама, нұсқауларды ... ... Ұ. ... пен С. ... «Қазақ тәлім тәрбиесі»
факультативтік курс бағдарламасы, ... салт – ... атты ... ... ... ... атап ... Р. К. Төлеубекова, О.
Сатқанов, Б. Әлмұхамбетов т.б. ... ... ... ... ... ... оқу процесінде салт – дәстүрді пайдаланудың әдістемелік
негізі.
Қазақстан жеке ... ... ... ... ... ... ... өзгерістердің нәтижесінде көптеген қателіктермен кемшіліктер
аз болған жоқ.
Олардың бірі адам тәрбиесінің ... және ... ... ... ... ... кері ... халықтың моральдық азып,
азғындауының тереңдеуі. Қоғам табиғи қалпынына шығып, ... ... ... ... ... ... туып отыр.
Ұлы дана бабамыз Абай өзінің отыз жетінші сөзінде «Мен егер ... ... бар кісі ... «адам мінезін түзеп болмайды» деген кісінің
тілін кесер едім», – тәрбиесіз өмірдің опасыз екнін ... ... ... Әл – ... ... бақыт жолын сілтейтін
нәрсе адам бойындағы ақыл – парасат, сол ақыл – ... ... ... ... ... ... ақыл – парасаттан тамаша әрекеттер,
жаман ақыл – парасаттан ... ... ... деп ... ... өз тәжірибесінің нәтижесі ретінде ... ... ... ... ... адам жоқ, егер ... бағытпен
тәрбиелей алсақ деген» түін жасаймыз.
Қазақстанда жаңа қоғам ... ... ... өте қажет. Оның
негізі бағыттары жалпы адамзаттық ... ... және ... ... ... ... ... орай мемлекет өз адамзаттарын яғни ... ел ... ... ... жаңа ... ... жаңа ... мазмұнын
әлемдік демократиялық ойдың жетістігі мен ұштастыра жасауда.
Мектепте оқу – тәрбие процесінде салт – дәстүрді ... ... ... жатқан түрі бағдарламалармен әдістемелік құралдарды,
жалпы педагогикалық талаптарды пайдалана отырып белгілі бір ... ... өте ... оқу – ... процесінде салт – дәстүрді пайдалану
1) Мектепте оқу – тәрбие процесінде салт – дәстүрді ... ... ...... ... барлық кезеңдерінде салт ... ... ... ... қадағалау.
3) Тәжірибелік – педагогикалық жұмыста мынадай шарттар ескеріледі
– Салт – дәстүр мектепте оқу ... ... ... ... ... енгізілуі тиіс.
– Салт – дәстүрдің қалыптастыратын адамгершілік, кішіпейілдік ... ... ... ... мен халықтардың мәдениеті мен салт – ... ... ... ... оқу – ... ... салт – ... |
|Мақсаты |пайдалана отырып оқушыларды салт – дәстүр ... |
| ... ... ... |
| ... салт – ... ... ... ... |Өз ... сүюге тәрбиелеу. |
| ...... ... ... ... ауыз ... |
| ... заттар т.б. ... ... ... мерекеліктер, таным жорықтар, |
| ... ... ... мен ... ... ... сендіру ынталандыру |
|тәсілдер |және тәрбиенің басқа халықтық ... мен ... |
| |т.б. ... |Мектепте оқу – ... ... салт – ... |
| ... оқушыларды тәрбиелеудің жоғары деңгейі. |
Тәжірибелік – педагогикалық жұмыс ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... салт – ... |
| |семинар ... ... ... |
| | ...... элементтерін оқу – |
|1. | ... ... ... ... |
| | ... ... және ... тыс |
| | ... ... қазіргі заман |
| | ... және ... |
| | ... |
| ... ... ... тарих, қазақ тілі, әдебиеті,|
| |қызмметін оқу – ... және ... ... ... ... салт – ... ... кеңейту. |
| ... ... ... өз ... ... |
| ... ... |халықтың салт – дәстүріне ынтасын дамыту|
| |Салт – ... ... ... оқушыларын туған өлке мәдениеті |
| |берілетін тәрбие |мен ... салт – ... ... ... ... ... ... |
| |тыс және ... тыс ... ... салт – дәстүріне |
| |жұмысты ... ... ой – ... кеңейту. |
| ... ... салт – ... ... ... |жағдайларды пайдалану |байқауға баулу; |
| | |– ... ... ... ... |
| | ... үйрету; ... ... ... таза ... ... ... ... ретінде емес, жан – ... ... ... дүниетанымының бір бөлігі ретінде сезінетіндей етіп үйрету қажет.
Оны ... ... ... ... бойы қалыптасқан әдет –
ғұрыптарын, салт – дәстүрлерін ой елегінен өткізіп, ... ... ... тәрбиелік, білімдік мән – мағынасы барларын оқулыққа енгізу,
сөйтіп ортада мектептердің 9 – 11 ... ... ... салт ... курс ... ... мақсаты – орта мектепте ұлттық салт – ... ...... ... ... ... ... беру арқылы жас
жеткіншектердің мектеп қабырғасында ұлт мәдениетінің нәрімен ... ... салт – ... ... – тәрбие тағылымдарын, адамгершілік
қасиеттерін өнегелі үлгілерін бойына еркін сіңіруіне мүмкіндік туғызу.
Осыған ... ... оқ – ... ... салт – ... ... мен факультатив сабақтың бағдарламасын ұсынамыз.
Бағдарлама 9 – 11 – ... ... төрт ... ... ... пән ... ... отырып жасалынады.
I – тоқсан.
I. Сәлемдесудің халықаралық нормалары.
1) Түркі тілдес халықтардың амандасу, сәлемдесу рәсімдері.
2) ... ... ... ... ... ... халықтарының (Қытай, Жапония, үнді т.б.) сәлемдесу рәсімдері.
4) Ежелгі Европа ... ... ... ... ... Жігіт пен бойжеткен арасындағы сұхбат сөздер.
2) Жас отаудағы мейірлену, еркелету жұбату сөздері.
Үлкен жиындардағы жасөспірімнің ... ... сөз ... Жас ... – жас ... әдебі, жанама ат қою рәсімдері.
4) Шешендік сөздің философиялық, психологиялық астары.
5) Сөз ... - ... ... мұраты.
6) Практикалық сабақтар.
II. тоқсан.
I. Жүріс – түрыс, ұсқын келбет және киіну мәдениеті.
1) Бой жеткен мен бозбаланың бой түзеу кезеңі.
2) ... және ... ... Бет - ... ... ... ... өнер шаш қою.
4) Сән – сымбат өнері.
5) Практикалық сабақтар.
II. ... ... ... ... ... Жігіт басындағы алты қасиет.
3) Ұлдардың; балиғаттық, ... ... ... ... ... сабақтар.
III. Қыз сыны.
1) қыздың сынын анықтайтын төрт қасиет.
2) Қыздың тән сұлулығы мен жан сұлулығы.
3) «Жаным арымның садағасы» ... ... ... ... сабақ.
III. тоқсан.
I. Шаңырақ көтеріп, отбасын құру.
1) отбасын құруға қыз бен жігіттің дайындығы.
2) Жар таңдаудың психологиялық, астрономялық,генетикалық негіздері.
3) Жас ... ... - ... ... ... ... ... және некенің міндеттері.
5) Қазақ халқының жас жұбайларға тән – ... ...... ... ... міндеттер.
7) Практикалық сабақтар.
II. Ұлды ұяға, қызды қияға. (неке салты)
1) Құдандалық әдет – ... ... ... Есік – төр ... Ұрын – ... Қыз ... Қыз ... тойы.
6) Келін түсіру.
7) Неке қию рәсімі.
8) Тойдан кейінгі келінге қойылатын талап тілектер.
9) Тойдан кейінгі күйеуге қойылатын талап тілектер.
10) Практикалық ... ... Ата - әке ... ... ... – ата – ана ... ... Батагөйлік батаның түрлері.
3) Даналықпен ақылгөйлік.
4) Билік айту – (ақсақалдың билік сөзі, үлкенге бағыныу).
5) мұрагерлік – (енші беру, мал атау).
6) Ержігіттің ... ... Ата – ене ... Сыр ... – ана мен қыз, жеңгемен ... ене мен ... ... қатынас.
2) Тәлімгерлік ана мен ене қызбен келіннің өмірлік тәлімгері.
3) Ақбосаға тал бесік.
4) Ісірмелік.
5) ... және ... ... ... ... Қыз – ... ... ізеттіліктің мәні.
2) Келін отбасының берекесі.
3) Бала күтімі мен тәрбиесі туралы.
4) Тұрмыстық және кәсіптік ережелерді орындаудың жолдары.
5) Практикалық сабақтар.
Сонымен ... оқу – ... ... салт – ... пайдалану
жолында жоғарыда көрсеткендей, жалпы педагогикалық қағидаларды негізге ала
отырып, жаңа қоғам ... ... ... ... ұрпақ тәрбиелеп
шығару мақсатында қосымша сабақтардың бағдарламасын жасау ең тиімді жол.
1.3. Тәжірибелік эксперименттік жұмыстың ... ... ... ... ... салт – ... – тәрбие процесінде пайдаланудың өзектілігі адамзаттың сана – сезімімен
сауаттылығының жоғарлауымен бірге артты. Техникалық жетістіктері зор ... ... үшін де бұл ... мәселердің біріне айналып отыр. Біздің
бүгінші техникалық, мәдени – ... ... ... сай ... ... ... жоғары болуы қажет.
Осындай жағдайда еліміздің мектептеріндегі оқу - ... ...... ... міндеттер:
– «Салт – дәстүр» ұғымдарының мән мағынасын түсіндіру.
– Ұлттық сананың қалыптасуына ықпал еткен ... салт – ...... ... мәдениетке сипаттама беру.
– Деректі материалдарды негізге ала отырып, оларға талдау жасау.
Мектепте оқу – тәрбие ... салт – ... ... жай – күйін тұжырымдау мақсатында тәжірибелік – эксперименттік
жұмыс ұйымдастырылады. Зерттеу ... ... ... ... ... оқу – ... ... салт – дәстүрді пайдаланудың үлгісін
әзірлеу.
2) Мектепте оқу – ... ... салт – ... ... ... ... ғылыми теориялық талдау кезінде тұжырымдалған
қортындылардың ... ... жол ... ... ... сауалдарды қойып, оқушылардың көзқарастарын
анықтадық.
Жоғары сынып оқушыларының салт – дәстүрді ... оқу ... ... ... ... ... сауалнама.
Төмендегі сұрақтарға шын ниетпен жауап берулеріңізді сұраймын.
Сіздің пікіріңіз жастар тәрбиесіндегі қиыншылықтардың жауабын ... ... ... ... ... ... үшін алдын – ала
рахметімізді айтамыз.
1) «Салт – дәстүр» дегеніміз ... ... салт – ... әдет – ... ... білу.
3) «Салт – дәстүрді» тереңірек білудің қажеттілігі.
4) «Ұлттық намыс», «Ұлттық сезім» деген ұғымдардың салт – ... ... ... Сіз салт – дәстүрді толық білесіз бе?
6) Қазіргі ... ... ... ... халықтың салт – дәстүрдің
қажеттілігінің туындап отыруна келісесіз бе?
7) Мемлекеттік рәміздерге құрмет.
8) Халықты ұлттық мәдени құндылықтарының қажеттігі.
9) Салт – ... адам ... ... қасиеттер қалыптастыра алады.
10) Салт – дәстүрдің мәдениетті азамат тәрбиелеудегі рөлі.
Зерттеліп отыраған ... ... ... – ала ... ... ... белгіленеді. Эксперимент тобында 20 оқушы, бақылау тобында 73
оқушы алынып, жалпы 153 оқушының білім деңгейлері анықталады.
Салт – ... ... ... ... ... ... мемлекет
өміріндегі белсенді рөлін түйсінеді, халықтың ... ... ... ... ... ... рәміздерімен, халықтың тарихын, салт –
дәстүрін әдет – ғұрпын терең біледі, оны ары қарай жалғастыруға ... ... ... мәдениетін, ұлттық ерекшеліктерін салт – дәстүрдің
элементерінің ... ... ... ... ... ... танытады.
Орташа деңгейде оқушы өзінің мемлекет ... ... ... ... ... ... өзгертуге енжар қатысады. Оған халықтың
салт – дәстүрімен әдет – ғұрпын толық білмеу тән. Қазақ ... ... ... ғана ынта қояды. Халықтың ұлттық мәдениетін, ұлттық
ереекшеліктерін, салт – ... ... ... әрдайым ұмтыла бермейді.
Төмен деңгей өз мемлекетіне немқұрайды қарауымен, халқының салт –
дәстүрін білуге ... ... ... ... ...... ... ынта қоймайды. Халықтың тарихымен салт – дәстүр,
әдет – ғұрпын ... ... ... ... ... салт – ... ... бөлмейді
Көрсеткіштермен өлшемдерді ескре келе, бір деңгейлердің әрқайсысы
нақты белгілер жиынтығын ... ... ... ... жүз пайыздық
көрсеткш тән. Орташа деңгейде – көрсеткіштер 35% – 70% – ке ... ... ... 1% – тен 35% – ке ... ... |Деңгейлері |
| | ... ... ... ... Өзін – өзі |а) Өзінің мемлекет | | | ... ... ... ... |40,4 |47,2 |12,4 |
|ретінде сезіну ... | | | |
| ... салт – | | | |
| ... ... |30,2 |42,5 |27,3 |
| ... | | | ... ... | | | ... ... ... мен салт –|61,7 |30,2 |8.1 ...... |дәстүрді білу. | | | ... | | | | |
| |ә) ... салт – | | | |
| ... ... |31,1 |17,5 |
| ... | | | ... Қазақ халқының |а) Қазақ халқының | | | ...... және ...... | | | ... құрметпен |тарихын білу |40,0 |42,2 |17,8 ... ... | | | |
| |ә) ... ... | | | |
| ...... | | | |
| ... жүелі және |74,1 |22,6 |3,3 |
| ... ... | | | ... ... ... |а) ... халқының | | | ... ... ... ... | | | ...... |салт – дәстүрлерін | | | ... ... ... |зерделеу |28,6 |44,3 |27,1 |
| ... | | | |
| |ә) ... ... | | | |
| ...... |74,1 |22,8 |3,1 |
| ... білу | | | ... – дәстүр адам бойына қандай қасиеттер қалыптастыра алады» деген
сауалға көп оқушылар былай жауап береджі. ... ... ... ... «Адамгершілік»,. «Салт – дәстүр дегеніміз
не» деген сауалға оқушылардың берген жауабы мынадай; «Халықтың өзіне ... ... ... «Халықтың өмір сүрген уақытына байланысты
шаруашылығыман, ... ... іс - ... ... ... тән
бұлжымас тұрмыстық ережелері». Алайда бұл сауалға ... бәрі ... бере ... ... ... ... оның ... етіп, кестеге салдық
Мектепте оқу - тәрбие ... салт – ... ... ... білім деңгейлерінің диаграммасы.
Мектепте оқу – тәрбие процесінде салт – дәстүрді пайдалану ... ... ... білім деңгейінің диограммасы
(Қараңыз диограмманың суреті келесі бетте)
| ... тобы ... тобы ... | | |
| ... |Эксперименттен|Экспериментке|Эксперименттен|
| |дейін ... ... ... ... ... |25(27,) ... ... |
|Орташа |28(47,2%) |36(42,5%) ... ... ... |42(40,4%) |29(30,2%) ... ... ... |90 |90 |83 |83 ... ... қол ... үшін ... тәрбиелік жұмыстардың
мазмұнды болуы қажет. Осыған орай бірнеше түрлерінің нұсқаларын ... ... ... ...... ... ... халқының салт – дәстүрлерін үйрену жас ұрпақтың парызы екенін
түсіндіру.
2) Салт – дәстүрге деген ... ... ... сөйлеу
мәдениетін, шығармашылық қабілетін қалыптастыру.
3) Оқушыларды ұлтжандылыққа, инабаттылыққа, ... ... ... ... ... ... салт заттары,
суреттер, үлестірілмелі карточкалар, сызба плакаттар.
Сабақтың барысы:
1) Ұйымдастыру.
Әнүран. Музыкамен айтылады.
2) ... ... ... ... ... ... салт – дәстүрлері туралы.
4) «Жаным арамның садағасы».
5) «Халық салт – ... ... ... ... Сұрақ – жауаптар.
Қортындылау: Қазақ халқының салт – дәстүрлерімен жалпылама таныстырдық.
Халықтың салт – дәстүрін ... оны ... ... ... де ... ... ретінде ұлттық болмысын сақтау үшін халықтың
салт – ... әдет – ... ... ... оны ардақтаудың ерекше мәні
айтылады.
Наурыздың 19 – шы жұлдызында «Наурыз» мерекесіне байланысты «Наурызым
құт ... атты ... кеш ... Жас ... салт – ... білуге, инабаттылыққа,
адамгершілікке, ұлттық рухта тәрбиелеу.
Жоспар:
1) Баяндама. Наурыз мерекесі туралы.
2) «Әз Наурыз» әні
3) «Наурыз» Тұманбай Молдағалиевтың өлеңі.
4) Саханалық көрініс ... ... ... ... ... ... әні.
6) «Наурыз халық мәдениетінің көрінісі» (Баяндама)
Қорытынды: Кештің қай дәрежеде өткендігін талқылау, бұл іс - әрі қарай
жалғасын табу қажет ... ... ... ... істеуге арналған сұрақтар.
1) «Салт – дәстүр» туралы қазақ ағартушыларының ой – пікірлері қандай?
2) Салт, дәстүр ұғымдарына түсінік бер.
3) Салт – ... ... ... Салт – дәстүрдің адам бойына қалыптастыратын құндылықтары.
Тұжырым
Мектепте оқу – тәрбие процесінде салт – дәстүрді пайдалануда салт ... ... ... ... жасай отырып, салт – дәстүрдің
жеке ... ... ... жас жеткіншетер бойына қалыптастырар
қасиеттерін айқындадық.
Салт – ... ... ... ... талдау жасалынып мектепте оқу
– тәрбие процесінде салт – дәстүрді пайдаланудың педагогикалық әдістемелік
негіздері жасалынып, оның маңыздылығына ... ... ... №12 – көп ... гимназияның жоғары ... ... ...... жұмыстың нәтижесі
көрсетіліп, ондағы екі топтың салт – ... ... оқу – ... ... ... ... талдау жасалынды.
Зеттеу жұмысының нәтижелі болуы мектепте оқу – тәрбие процесінде салт –
дәстүрді пайдаланудың мүмкіндігі мол екенін көрсетеді.
Қорытынды.
Әр бір ... қай ... ... ... тұратын, ұлы мұрат
міндеттерінің ең бастысы, өзінің ... ... ... ... ... ... адамгершілікті, ұлтжанды ұрпақ тәрбиелеу.
Егеменді елдің ертеңі ... де ... ... үшін ... ... балаға үйретіліп келе жатқан салт – ... ... ... жас ... ... өте ... Қазақстан жағдайы ұлттық тәрбиені дәріптеудінегізгі мақсатқа
айналдырып отыр. Ал ұлттық ... ... ... салт ... әдет – ... ... салт – дәстүрмен әдет – ғұрыптар ғасырлар
бойы халықтың тұрмыс – ... ... ... халықтың мінез
– құлық нормалырымен ұштасып халықтың ... ... ... салт – ... ... ... ... ұлттық болмысы
жатқандықтан жас жеткіншктерді ұлттық рухта тәрбиелеуде бірден – бір ... ...... ... ... ... отырып оны мектепте
оқу – тәрбие процесінде пайдалану өте маңызды.
Осы орайда жалпы салт – дәстүрдің қалыптасуымен ... ... ...... ... ... ... келе жатқан бастапқыда қағида, сосын
наным сенім, сосын әдет – ... салт – ... ... ... халқының
салт – дәстүрі сонау 15 – ... ... ... тапқан деуге болады. Салт
– дәстүрдің дамуы сол халықтың өсіп - ... ... ... – қатынас нәтижесінде жүреді.
Ал сол салт – дәстүрдің тәрбиелік мүмкіндіктері өте зор. Салт – дәстүр
ең алдымен ғалымдардың ... ... Бала ... ... салт – дәстүрлер.
2) Тұрмыстық салт – дәстүрлер.
3) Әлеуметтік – мәдени салт – дәстүрлер.
Жіктелуіне ... осы салт – ... ... ... ... ... ... ашып көрсетіп оны мектепте оқу тәрбие
процесінде салт – ... ... ... педагогикалық зңдылықтарын
негізге ала отырып әдістеме жасау тиімді.
Мәселен: Еліміздегі түлтлі салт – дәстүрді пайдалану арқылы жас ұрпақты
ұлттық рухта ... ... ... ... ... атап
айтсақ «Атамекен, Каусар бұлақ», «Дәстүр» т.б. негізінде сыныптан тыс
немесе факультативтік сабақтардың ... ... оны ... оқу ... ... ... қарастырылады.
Зерттеу жұмысы негізінде мектепте оқу – тәрбие ... салт ... ... сан ... ... қарастырылып, оның тиімділігін
арттыруда нұсқауар, кестелер, тәрбие сағаттарының жаңа үлгілері жасалынды.
Ұлттық мұралардың, салт – ... ... ... ... ... ... орайда тәжірибелік – эксперименттік жұмыстың да нәтижесі үлкен
маңызға ие. Себебі эксперименттік және ... деп ... екі топ ... сағаттары, семинарлар, агшық сабақтар т.б. өткізген белгілі бір
уақыт аралығында эксперимент тобы өте ... ... ... ...... ... оқу – тәрбие процесінде пайдалану ең алдымен
жоғаоы сынып оқушыларын адамгершілікке, отансүйгіштікке шығармашылыққа,
әдептілікке, өзінің іс - ... ... ... ата – ... ... жеке ... құнды қасиеттерге тәрбиелеп, сол мінез құлық сапаларын
биік деңгейдегі әлемдік ... сай ... ... ... ... ... әдебиеттер тізімі.
1) Қазақстан Республикасының білім беру заңы 1.17.
2) Ұзақбаева С.А., ... К.Ж. ... ... студенттеріне
этнопедагогикасының білім беру тұжырымдамасы». А, 1998ж.
3) Ә.Табылдиев «Қазақ этнопедагогикасы» А, 2001ж
4) Ы.Алтынсарин. «Таңдамалы педагогиканың мұралары» А, 1991ж.
5) ... ... А, ... Н.Ә.Назарбаев «Қазақстан – 2030» Стратегиялық 6 бағдарламасы.
7) Жарықбаев Қ., «Психология» А, ... ... С, ... Д. ... ... ... - ... 1998ж.
9) Ж.Наурызбаев «Ұлттық мектептің ұлы мұраты»
10) Р.К.Төлеубекова «Бала тәрбиесіндегі халықтық педагогика» А, 1994ж.
11) Жарықбаев Қ, Табылдиев Ә. «Әдет және ... ... ... Қ. ... С. ... ...... А, 1995ж.
13) С.Қалиев, М.Оразаев, М.Смаилов. «Қазақ халқының салт – дәстүрлері» А,
1994ж.
14) Қалиев С, «Халықтың педагогикалық ... А, ... ... К. ... ... ... А, Р.Б.К. 1993ж.
16) С. Қалиев. «Қазақ этнопедагогикасының теориялқ негіздерімен тирихы» А,
1998ж.
17) М.Д. ... ... ... ... ... іс - ... А, ... Қазақ Совет энцилопедиясы
19) Сухамлинский В.А. «Тәрбие жайлы» М, 1973ж.
20) Оразбекова К. «Док. диссертация»
21) Т.Тәжібаев «Жалпы психология»
22) А. ... ... ... А, ... ... ... М, ... Ақ бата А, 1998ж.
25) З.Әбілова, Қ.Қалиева. «Этнопедагогика оқулығы» А, 1999ж.
26) М.Тілеужанов. ... ... ... ... Н.Елікбаев «Ұлттық психология» Алматы Қазақ Университеті 1992ж.
28) Сламбекова Толқын Сламбекқызы «Қазақ ... ... ... ... адамгершілікке тәрбиелеу». Педагогика ғылымдарының
кандидаты, ғылыми дәрежесін алу үшін ... ... ... ... ... 1999ж. №6.
30) Қазақстан мектебі 2003ж. №2 – 4 – 5.
31) Ұлағат «Қазіргі тәрбие жұмысы: мақсаттарымен бағыттары» 1998ж. №2.
-----------------------
Ана тілін құрметтейді
Өз ... ... ... өзге ... ... ... тарихын біледі
Адамгершілігі жоғары тұлға
Өз ісіне жауапты
Өзіне талап қоя біледі
Азаматтық борышын ... ... ... ... әзір ... бейімделеді
Салт – дәстүр

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 53 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бақытжан Майтанов. Қазіргі қазақ поэзиясы және постмодернизм7 бет
Қазақстан Республикасының дипломатиялық протоколы6 бет
"Қазақтың салт-дәстүрлері."35 бет
12 жылдық жалпы орта мектептің базалық білім мазмұнын анықтау әдістері55 бет
19-20 басындағы қарақалпақтардың отбасылық некелік қарым-қатынастарына байланысты әдет-ғұрыптары мен салт дәстүрлері жүйесі44 бет
2 – сынып математика сабақтарында оқытудың тәрбиелік функциясын жүзеге асыру64 бет
Access бағдарламасында мектептің оқу үрдісін автоматтандыру арқылы жұмыс жүйесін жеңілдету17 бет
Delphi дің мультимедиялық мүмкіндіктері12 бет
Delphi ортасындағы графиканың мүмкіндіктері12 бет
Delphi ортасының мүмкіндіктері24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь