Ұлт мәселелері Ресей тарихнамасында

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

І Тарау Европа тарихнамасындағы ұлт мәселесі ... ... ... .
1.1Ежелгі дүние (антик) және ортағасырлардағы ұлт
түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 9
1.2 Жаңа заман ойшылдары. Ұлт туралы ... ... ... ... 11
1.3 Қазіргі таңдағы батыс тарихнамасындағы ұлт
мәселесі төңірегіндегі көзқарастар ... ... ... ... ... 14


ІІ Тарау Ұлт мәселелері Ресей тарихнамасында.

2.1 ХҮІІІ ғ. . ХХғ. басындағы орыс ойшылдарының
ұлтқа қатысты ұстанған ой.пікірлері ... ... ... ... . 22
2.2 Кеңестік ұлт теориясы ... ... ... ... ... ... ... ... .. 27
2.3 Қазіргі таңдағы Ресейлік зерттеушілердің ұлт
туралы тұжырымдары ... ... ... ... ... ... ... ... . 31

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 36
        
        Тақырыбы: ҰЛТТЫҚ МЕМЛЕКЕТ МӘСЕЛЕСІНІҢ ТАРИХНАМАДА ҚАРАСТЫРЫЛУЫ. ЕВРОПА
МЫСАЛЫНДА
Мазмұны:
| ... 3 | |
| | | |
| |І ... ... тарихнамасындағы ұлт мәселесі…………. | |
| ... ... ... және ... ұлт | |
| ... 9 | |
| | | |
| |1.2 Жаңа ... ... Ұлт ... 11 |9 |
| | | |
| | |11 |
| |1.3 ... таңдағы батыс тарихнамасындағы ұлт | |
| ... ... ... 14 | |
| | |14 |
| |ІІ ... Ұлт ... ... ... | |
| | | |
| |2.1 ... ғ. – ХХғ. басындағы орыс ойшылдарының | |
| ... ... ... ... 22 | |
| | | |
| |2.2 ... ұлт ... 27 | |
| | | |
| |2.3 ... ... Ресейлік зерттеушілердің ұлт | |
| ... ... ... 31 | |
| | | |
| | | |
| ... ... 36 | |
| ... әдебиеттер мен сілтемелер тізімі………. 38 | |
| | | ... ... ... ... фактор біз бұрын мән бермей,
елемей келген, ... ... ... ... құбылыс. Оның мәні ұлттың өзін-
өзі тануға ұмтылысында. Ұлт ... ... ... және әлеуметтік күш-
қайрат ғасырлар тоғысында жарыққа шығып, жаңа көрініс алып отыр. Тарихтың
қозғаушы күші ... ... ... ғана ... ... ... ... өз жігеріне сенген ұлттар деген ой белең алып келеді.
Бүгінгі таңда ұлт мәселесі, егемендік, демократия, адам ... ... күн ... ... ... ... ... Оған қоса,
әлемдік ауқымдағы ортақ нарық пен шаруашылық, ортақ ақпарттық ... ...... бағамдар қалыптасуы жағдайында этникалық жандану,
ұлттық сана-сезімнің өсу үрдістері де қатар жүруде. ... ... ... ... алған үрдістерді адамзаттық дамудың табиғи нәтижесі ретінде
қабылдау орын алған уақытта, ұлттық ... тым ... ... ... ... ... ұлттық атаулыны ығыстырып, көмескіленіп бара жатқаны да
рас. Бұл ретте жақандану үрдісі өзінен-өзі бір қарағанда ұлттық ... ... ... ... ... сияқты. Алайда, жаһандану үрдісін
әрбір ұлт, әрбір мемлекет өзінің тән болмысына бейімдеп, жерсіндіре алғанда
ғана, әрбір этникалық орта ... әрі ... әрі ... ... ... тек қана ... көруге тиіс. Ал егер жаһандануды
ұлттық – мемлекеттік болмысқа сай ... ... оның әсер ... ... ... үлгі ... жалаң еліктеуге ұрынатын болса, ондай
ұлт та, ... те өз ... өзі ... күй ... көп ұзамай геосаяси
тобырға ұласып, одан әрі тарихтың өткен ... ... ... ... ретте қазақ ұлтының бұл тараптағы тірлігі, бейелеп ... ... ... ... бір ... ағып ... бесік
ішінде қазақ деп аталатын бір жас ұлан қанен ... ... ... ... толқыны бесікті аудара салуы да, тасқа соғуы да,
сарқырамадан құлатуы да ... ... ... айлаққа алып келуі де
мүмкін. Осындай ахуалда біз бір ғана жағымсыз ... бас ... ... беймәлісіздікте ғұмыр кешуден бас тарту» /1/. Бұндай беймәлімсіздіктен
бас тарту, одан аман ... жолы ... ... ... ... ... қалыптастыру. Ол үшін бізге жалпы ұлт теориясымен терең танысу, оны
зерделеу кезек ... ... Жаңа ғана ... ... ... ... басқан Қазақстан Республикасы емес, ... ... ... ... халқының саны жағынан да, ұлттық құраммен де ... ... ... ... ... ... ұлт мәселесінің
өзектілігін көрсетеді. Себебі, ұлт табиғаты күрделі де, ... ... ... ... жас тәуелсіз мемлекетердің іргетасы қалана ... ... ... ... ... етеді.
Ұлт болмысының мәні, ұлттық келбетті айқындайтын факторлар, ұлттық
қатынастардың астары, ұлттың келешегі сияқты мәселелер ұлттар пайда ... ... ... ... ... ... сана ... өсіп
отырған біздің заманымызда бұл мәселе төңірегіндегі пікір ... ... да ... ... ... ... ыдырау нәтижесінде жаңа мемлекеттің пайда болуы, ұлттық
мемлекеттің қайта түлеуі, ұлттану ... ... ... ... ... ... ... отыр. Ал бұл қайта зерделеу
тарихтың тереңнен тамыр алуы шарт, яғни әр тарихи дәуір ойшылдарының ... ... ... ... ... ... саралай отырып,
өз ерекшелігімізге, жаратылысымызға сай ұлт теориясын жасағанымыз абзал.
Өйткені ұлттық мемлекет болу үшін ең ... оның ... ... ... ... ... ұлттық сана тақырыбы жым-жырт тасада қалмай ... ... ... ... кезде бұл тақырыпқа байланысты жарыққа шығып
жүрген қоғамдық ғылым өкілдері, зерттеушілердің ... ... ... ... жоққа шығармаймыз. Бірақ ұлттық мәселелерді сауатты түрде талқылап,
ұлт болмысын өз мәнінде ... ... ... қауым өкілдерінің арасында бұл
тақырыпқа байланысты түсінбеушіліктер, ... ... ... ... ... ... ... батыстық көзқараста қараса,
енді біреулері әлі де болса ... ... ... ұлт ... ... ... тар ... шыға алмай, болмыстың ұлттық
түріне өзіндік төл ерекшеліктеріне тереңірек үңіліп зерделеу ... ... бой ... ақиқаттан аттау деп бағалайды.
Біреулері Қазақстанның негізгі ұлты қазақтардың мәдениетін, тілі мен ... ... ... ... ... ... ... қайшы деген ой айтады. Ішінара Ұлттық мәселені дұрыс бағамдап,
ұлтты тек бір жақты емес, жан-жақты сипатына тоқталып ... ... ... ... ... өз орыны бар ойшылдардың ұлт, ұлттық
мемлекет мәселесіне байланысты еңбектеріне ... оны өз ... ... ... та, ... оны пайдаланар алдында оның да бір ұлт өкілі екенін, өз
еңбегін, өз ұлттық ерекшелігіне, өз ... ... ... сай ... жөн. Біз ... ортақ ұлт теориясына сүйене отырып, оны
өзіміздің басқалардан өзгешелейтін ерекшелігімізге сай және өзімізден ... ... ... төл тума ... ... сыйлай отырып, өз
түсінігімізді қалыптастырсақ. Сондықтан да өз туындыларында ұлт мәселесіне
тоқталып, осы құбылыстың ... ... ... ... сааралап шығу,
бүгінгі ғылыми білім деңгейіне сай ... ... ... қалыптастыратын ең маңызды өзектілердің бірі.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Ұлт ... ... сан ... ... ... өмірінің бар саласы мен ықпалдасатындақытан ол
тарихшылардың, философтардың, ... ... ... ... ... ... бір жақтылыққа
ұрынбау үшін оларды өзара байланыста қарағанымыз абзал. Өйткені ... ... ... ... ... өмірдің сол ғылымға ... ... ... ... ... ... ... айтқандай: «мәліметерді сыни електен өткізбей, жеткілікті
пайдаланбай, сондай-ақ өзге деректермен салыстыруға ... ... ... ... ... ... пайдалану тәсілімен бірге
пән аралық бағыттарда кеңінен пайдаланылуы ... ... П. ... С.В. ... ... дәлел. Бұл тақырып, түрлі тарихи кезеңде де ... ... Ол ... ... дәуірден дәл қазіргі күнге дейін
қоғамдық әлеуметтік ... ... күн ... түспей келеді.
Сондықтан мәселені талқылау барысында, тақырыпты зерттеу барысында әр
тарихи дәуір өкілдерінің өз кезеңіне сай ерекшелігіне ескергеніміз абзал.
Немесе тақырыптың ... ... ... айтқанда басқа да
тенденцияларына қарай, еңбектерді топтастыруға болады. ... ... төл тума ... айрылған сайын тату өмір сүреді» деген
алдамшы үстем пікір негізіндегі ... ... ... ... ... ... ... формациялық тәсіліне сай
Маркстік, ... ... ұлт ... сай өз ... ... ұлт ... ашуыға арнаған авторлар: В.И.Ленин
/5/, И.В.Сталин /6/, ... /7/, ... /8/, ... ... ... ұлт ... мәнін түсніп, ұлттың қамын ойлап, халқын
ассимилияциядан қорғаушылыр және большивиктік саясат өз ... ... ... ... және сол үшін ... ұшырушылар мәселен,
А.Байтұрсынов /10/, М. Шоқай /11/, Ғ.Тоғжанов /12/, Н.Бердяев /13/, ... /14/ және ... ... ұлт ... жанжалдар мен қайшылықтарға толы Ресей
саясаткерлері мен ғалымдары соңғы кездері ... ... - жаңа ... ... ... «Ресей халқы» ұғымымен алмастыруды мақұлдап,
уағыздауда. Осыған орай «ұлт», «ұлттық саясат», «Ұлттық мемлекет» ... жоқ, ... ... ... ... керек деушілерде /15/.
Немесе ұлт теориясында ұлтты өз санаңдағы конструкция ... бар. ... ... бір ... ұйлесімді құрлым, ұлт деген құр қияли
елес деуші ... ... Ол ... және ... ... ... кең ... отыр. Оның өкілдері К. Попер /16/, Э.Гелнер
/17/, Тишков /18/, Осипов /19/.
Бірақ осы ... ... ... ... ... ... бар ... қауымдастық деп қарастырушы этникалық, туа біткен
билогиялық ұлт қасиеттеріне шек ... оның ... ... ... ... уағыздаушылар да бар. Олар А.Смит /20/, Н.Бердяев сияқты
примордиялистік ағым өкілдері. Қатысты пікірлер ... ... ... орын ... кең зертелініп отыр.
Қазақстан да Тәуелсіздік ... ... ... болмысты жаңғыртуға
қатысты түрлі ғылым саласында өз теорияларымен тұжырымдарын айтушылар көп,
дегенмен ұлттық ... ... идея т.б. ... ... ... ... ... тұрғыдан қарастырған зерттеушілер жоқтың қасы.
Мұның себебі де түсінікті.
Диплом ... ... ... ... мемлекет мәселесіне
тарихнамалық шолу болғандықтан тақырыптың зерттеулу ... ... ... ... ... ... ... Диплом жұмысының негізгі мақсаты – ұлттық
мемлекет, ұлттық иидея ұлтшылдық, ұлттық сана ... ... ... ... қарастырылуын қамти отырып, онымен салыстыра отырып,
Қазақстанда мәселенің қай дәрежеде қарастырылып отырғанын көрсетіп, ... ... ... ... екендігін анықтау. Европа, Ресей
тарихнамысы мен Қазақстан да қазіргі таңда ... ... ... ... ... мемлекет оның тірегі ұлттық идеяны қалыптастыруда,
оның жалпы заңдылықтар негізінде өз ерекшелігімізге сай ... ... ... ... ... ... төмендегідей зерттеу
міндеттін туындатады:
- бүгінгі таңда күн тәртібінен түспей ... ұлт ... ... ... күрделі де, көп қырлы құбылыс ... ... ... тәсілдерді қолдана отырып, ұлт, ұлттық
мемлекет,ұлттық идея мәселесіне қатысты әлемдік ғылыми тұжырымдарға
талдау жасау;
- осы ... ... ... ... ... Қазақстан
ғылымында ұлт теориясын қалыптастыруда маңызды ... ... ... ... ... арқылы ғана өз бағытымызға
тура жететінімізді дәледеу;
- ұлт табиғаты, ұлттық ... оның ... ... ... ... мен мазмұнын ашу;
- Европа, Ресей, Қазақстан ойшылдарының, түрлі ғылым саласының
өкілдерінің тұжырымдарына шолу ... ашып ... ... ... ойшылдары мен ортағасырлық батыс Европа ойшылдары
еңбектеріндегі ұлттық мәселеге қатысты ой-пікірлерге талдау жасау;
- Жаңа дәуірдегі ұлт ... ... ... ... шолу
жасау;
- Қазіргі кезеңдегі Европа тарихнамысында орын алған тенденцияларды
көрсетіп, оларға ... ... ... ... ... ... ХХ ғасыр бас кезінде орыс ... ... ұлт, ... ... ... ... мәселелеріне
арналған авторлар еңбектеріне тоқталу:
- Кеңестік ұлт саясаты, ұлт теориясына қысқаша анықтама беру;
- Қазіргі ... ... ... ... мәселенің қай тұрғыдан, қай
дәрежеде, қарастырылып жүргеннен хабардар болу;
- Қазақ ұлттық зиялыларының ... ... ... көзқарастарын
Европалық тарихнамамен салыстыра отырып қарастыру;
- Қазіргі таңда ... ... ... жылдардағы аталмыш
мәселенің қызу көтеріліп, талдануның себебін түсіндіру және оларға
шолу жасау.
Зерттеу жұмысының ... ... ... антик заманынан
қазіргі таңға дейінгі уақыт аралығын қамтиды.
Диплом жұмысының деректемелік көзін Европалық, Ресей және ... ... ... еңбектері, ғылыми мақалалары, саяси, ғылыми
анықтамалар сөздіктерін құрайды.
Зерттеу жұмысының ... ... ... Республикасында ел,
халқын ортақ мақсатқа жұмылдыратын Ұлттық идеяны қалыптастыру одан ... ... күн ... қою ... ... ... ... оны кешенді, ұлттың, тарихи дамуымен байланыстырып қарау керек. Ұлт
теориясын тек ойлаудың ... ... ... ... ... ғана көрсетіп қоймай, оны жүзеге асырудың нақты практикалық
формаларын ұсыну ... Ал оны ... ... ... кезеңдегі ұлтқа
қатысты барлық ғылым салаларының теориялық тұжырымдары ... ... ... ... ... ... ... мен міндеттеріне
сай түзілген. Диплом жұмысы кіріспеден, үш тараудан, қорытындыдан және
пайдалынылған әдебиеттер тізімінен ... ... ... ... ұлт мәселесі
1.1 Ежелгі дүние (антик) және ортағасырлардағы ұлт түсінігі
Ұлт, ұлттық мемлекет мәселесінде негізгі ұйытқысы ретінде танып, жаңа
дәуір, қазіргі ... ... ... толғандырған мәселе ұлттық
идея болған, сондықтан да біз ең алыдымен ежелгі ... ... ... 437-347 жж.) идея ... айтқандарына тоқталғымыз келеді. Платонның
пікірінше шын болмыс ақылмен ғана білуге ... ... ... ... болмысы өздеріне тән идеялары бар рухани көпшілік. Әр идея ... ... және ... ... саны көп, ... ... емес.
Әлемде қанша бір тектес, бір-біріне ұқсас заттар, ... ... ... соншама идеялар бар. Идеалар бір-бірімен тек ... ... ... ... ... ... ... бірнеше идеялар
бір ортақ идеяға бағынышты қатынастарда болады. Платон рухани әлемнің жеке-
жеке идеялары туралы айтқанда көбінесе, ... ... ... ... грек ... ... ... – түр, пішін, кейіп, тәсіл тағы ... ... ... ... үшін бір ... ... ... атқарады.
Бірінші – себептілік; екінші – заттардың жаратылу кескіні үшін үлгі; үшінші
... ... ... ... Заттар идеялармен үш түрлі
байланыста болады: Бірінші, заттар өздерінің идеяларына ... ... ... ... ... әрбір затта идея бөлшектері бар,
сондықтан заттар өз идеялары сияқты,
Платонның идеяға берген ... оны ... ... ... ... ұлттық етенелену процесінде, ұлттық мемлекетке жетуге ... ... ... ... орын ... ... ... идеалды мемлекет.
Платно үшін ұлт – тайпалық, тілдік, салт дәстүрлік құндылықтардың
достыққа апаратын ... ... ... ... пен ... да ... тас дәуірінде
қалыптаса бастады дегенмен ұлтты мемлекетпен байланыстыру, ұлт, ұлттық
ерекшеліктер туралы әрине ежелгі ... ... айта ... ... болмысы, мемлекеттік құрылым т.б. қызықтырады. Мүмкін Платон мен
Аристотель үлгісін жасаған идеаалды ... ... ... ... ... Қазіргі заманда ұлттық мемлекет мәселесін көтергенде
міндетті түрде аса мән ... ... ... ... ... ... ... философтардан бастау алғандай. ХІХ ғасырдың екінші
жартысындағы В.Соловьевтің орыс ... ... ... ... әлемдік
тарихтың христиандық концепциясын жасаған ... ... ... ... ... ХІІ ... екінші жартысы – ХІҮ ғасырдың бірінші
ширегінде өмір ... ... ... ... ... өзінің
«Монархия» және «Құдайлық комедиясында» (Божественная комедия) Италияны
саяси алауыздық ... ... ... ... ... /3/. Мүмкін Данте
өз кезегіндегі ұлттық идея қандай болу ... ... ... ... ... ... ... іздеуші болғандықтан есімі әйгіленіп,
әлі күнге ұмытылмай жүрген шығар.
Қайта өрлеу дәуірінің тарихшысы, ... ... ... ... ... ... өзінің «Билеуші Адамдар мен мемлекетті
басқару өнері ... ... ... ... ... ... бөлімінде
мемлекет басқа мемлекетті жаулап алғанда екі түрлі нәтиже ... ... ... ... этникалық ерекшеліктеріне байланысты ол немесе
тез бағынады, яғни тілі, ... ... ... ... ... ... ... «следует заметит что государства, присоединяемые, по
своем приобритении, к прежнему государсту приобретшего их правителя, ... в той же ... и ... на том же ... что и ... или же
нет. В первом случае удержать их очень легко, в особенности, когда они ... к ... Ведь что ... ... то люди сохранившие свое
прежние порядки, при отсуствии разницы в обычаях, будут жить ... ... ... ... Гасконь и нормандия столько лет составляющие
одног целре с Францией хотя между ними есть ... ... в ... их ... ... и они ... могут ладить между собой...
Но когда приобретаются государства в странах, ... по ... и ... то ... ... ... и, чтобы удержать подобные
государства надо обладать большим счастьем и ... ... ... ... ... т.б. ... сақтаудағы ролін көрсетіп, өзіндік болмыс, өзіндік табиғаты
сақталған халықты басқалардың жаулап, өзіне қосып алуы, ... ... ... алуы қиын ... ... Қазіргі кезде біздің
қоғамтанушылардың тілді, дінді, салт-дәстүрді сақтау ... ... ... ... ... ... сонау ортағасырларда айтылған
ойларға тағы бір жете көз жіберсек, мойын ұсына түсетініміз анық.
Гуманистік дәуірдегі неміс гуманизмінің ерекшелігі ұлттық ... ... ... ... ой ... - ... /5/. Неміс
гуманизмінің көрнекті өкілі Эразм Роттердамский (1469-1536) ... ... атты ... әр ... ... ... ... беру
тоқтатылуы керек, себебі ол аласапыран туғызып, аралас неке (билеущілердің)
орын алып, ағылшын французбен неміс французбен т.б. ... ... ... ... ... Әр ұлт өз ... мүддесінен жалпы адамзаттық
құндылықтарды жоғары қою керек, - дейді /6/. ... ... ... қатынастар шиеленісіп, соғыс дәрежесіне дейін жетіп
отырған мемлекет басшыларына саясаткерлеріне, ... ... ... ... ... ... ... Жан Боден (1530-1569)
ұлттық егеменділік принипін негіздеп, ұлттық ... ... ... Ол ... «Метод легкого изучения истоии еңбегінде ... ... ... ... оның ... ... қарайды /7/.
1.2 Жаңа заман ойшылдары. Ұлт туралы
Француз ағартушысы, философ Шарь Луи Монтеськенің «Заңдардың ... атты ... ... он ... тарауында (о законных в их
отношени к свойствам климата) әр ... ... тән ... ... ... ... ұлттардың климатқа сай қалыптасқан ерекшеліктеріне
бағынады дейді. Ұлттық рухани ... ... ... ... тіл, дін ... ... мен елді басқару мәдениеті құрайды. Климат ... ... тән ... қасиет, шаруашылығын, әдет, саяси заңдары мен
басқару өнеріне әсер ... ... ... бәрі климаттан, мысалы
үнділерге сезімталдық, жалқаулық, ағылшындарға ... тән ... ... ... ... ... ... мәселені қарастыра отырып,
осындай қорытындаларға ... ... оның ... ... болады.
Келесі бір француз ағартушысы Франсуа Мари Вольтер (1694 - 1778) ... ... ... пікір айтады. Мемлекет басқарушы қай ... ... болу ... Бұл ... ... ролі күшті. Сараңдық, жалқаулық деген
ауру, бұл ауру ... ... ... да қытай да сараңдық жолына түссе
екеуіне бірдей тәртіп керек. Климат ... бұл ... еш мәні ... ұлттық болмысы, жаратылысы дейді /9/.
Неміс классикалық философы Георг Вильгельм Фридрих Гегель (1770-1831)
үшін ұлт, ұлттық ... ... ... көрінісі. Ұлт мемлекет игілік
идеяларының шынайылығы, субстанциялық ... ... ... асуы, дей, «Патриотизм туралы, көбінесе оны төтенше құрбандықтар ... ... деп ... Бірақ ол негізінде мемлекетті
субстанциялық негіз және ... деп ... ... мен ... да ... ... Бұл қарапайым өмірде және барлық жағдайда
сақталады, және ол төтенше, шұғыл әрекеттерге ... ... ... ... ... Энгльстің ұлт, ұлттық мәселелерге қатысты көзқарасына ... ... ... ... ... ... тез
таралуының сыры ол өзін интернационалды қозғалыс дей ... іс ... ... ... ... ... Бұл доктринаның
негізгі екі қағидасы көп этносты елде өзіне деген кереметтей тартылыс күшін
туғызды. Біріншісі - өз ... ... ... ... тіл мен ... әлеуметтік психологиялық ділі
(менталитеті) болуы сияқты міндетті ... ... ... ... ... ... хылқының негізі деп мойындау; екіншісі ұлттық
өмір сүруі мен дамуы «байырғы негзгі» ұлт өкілдері ретінде ... ... ... ... ... өз ... ... жүзеге асыруын
мойындау /11/. Әрине Лениндік ұлт ... ... ... ескерсек,
Маркс пен Энгельс ұлтты өздері бөліп көрсеткен тарихы формацияларға сай
түсіндіріп, ұлт буржуазиялық қоғамның ... ... ... ғасырдағы алғашқы біртұтас өзінің ұлт туралы концепциясын жасаған
француз ... ... 1877 ж. ұлт ... ... және ... біріктіруге тырысты. Ренан бойынша ұлт – ... өмір ... ... мақсатқа бірге жетуге өздерінен бұрынғы буыннан алғанын ... мұра ... ... ... ... ... /12/ ... өзінің 1882
ж. «Ұлт дегеніміз не?» деген лекциясында былай деген екен: «Общая слава ... ... воля в ... ... ... ... ... дела,
творить их в будущем – вот главные условия для того, чтобы быть народом...
Существование ... – это ... меня за ... ... плебист, так же как существование индивида – это ... ... ... ... ... деген теңеу таққанда француз ойшылы не
айтқысы келді екен. Ұлттар Ренан үшін жаңа тарихи құбылыс. Оны ... ... ... ... ... европалық ұлттардың
қалыптасуы тек Ұлы карл империясы құлағаннан кейін ғана басталды. Ұлттың
мемлекеттердің ... алып ... ... ... тек ... ... ұзақ ... созылған. Бір сәттік әрекет, қантөгістер – ... ... ... ... ... ... ортақтықтың болуы, және
олардың барлығы көп ... ... ... ... сана үшін ... тек зиянды болуы мүмкін. Ренан ... ... ... Ол ... ... тілді, мүдде ортақтығын, географиялық
ортаны атайды да, бірақ осы аталған ... ... ... ... ... ... Ұлт пен мемлекет арасындағы айырмашылық ол
үшін түсінікті ... Ұлт – рух, ... ... бұл ... бір ... ... ... мұрада, бір бөлігі – осы қазіргі сәтте ата-бабадан
қалған мәдени мұраны ... және оны әрі ... ... туралы келісімде.
Ренан ортақ ауыртпалықтар, ... ... ... ... ... ... ... деп санаған, ал бірге болуға деген құштарлық
тілдік, діндік айырмашылықтардан арылтады, - ... ... ... ... ... тағдыр мен зердеге, көп көңіл
бөлінеді. Ұлт бұл ұзақ дамудың белгісі. Ренан үшін ... ... ... ... даулы территория тұрғындарына өткір мәселе болып
табылады. Мүмкін жоғарыдағы күнделікті плебисцит деген ... осы ... ... ... ... де ренанды примордиалистік көзқарас жүйесінің
өкіліне жатқызуымызға болады. Ол ұлттық көптеген уақыт дамуының ... ... ... ... ... Отто ... өзінің «Ұлт мәселесі және социал-
демократия» еңбегінде Ұлт туралы теорияның қажеттілігін, ұлы ... ... ғана әрең ... оны ... ... қадамдар жасалғанын айтады.
Ұлт теориясы ... ... біз ... ... ... ... романтика
ықпалындамыз, әркім өз ұлтын айтқанда ерекше бір сезімде болады дей келе,
Ұлт ... не ... ... жауап беру үшін ең алдымен ұлттық ... ... ... ... ... ол әр ... өзіне тән мінез құлқы
таптардың мінез құлқында ортақтықтығы болуы мүмкін, - ... ... ... ... ... ... ... шешпейді дейді. «Ұлт тек
табиғи қауымдастық қана емес, сонымен бірге ол әрқашанда мәдени ... ... ... өзі – сол ... ... ... ... Ұлт
– тағдыр ортақтығы. Бірақ осы тағдыр ұқсастығы екі бағытта әрекет етеді:
бір жағынан табиғи мұрагерлерлік ... ... ... ... кезінде тән
болған қасиеттер беріледі, ... ... – осы ... ... ... ... ... /15/ - деген тұжырым ... ... ... пен ... ... ... ... ортақтығы негізінде
пайда болған деп, психологиялық тәсілдің негізін салады. Ол ... ... шығу ... ... ортақ санасы, ортақ хылықтың рухтан
ұлттық мінез құлықты жоғары ... Әрі ... ол ... ... ... ... Капитализм ұлттық мәдени ортақтыққа тарту,
ұлттың өзін-өзі толық анықталуына қол жеткізуі ол ... ... ... ... ... қоғамдағы мәдени ортақтығын қоғам ... ... ... ... ... ... еңбек процесіндегі жемісі.
Социализм – ұлттар бірлігінің ... Ұлт ... ... ... ... қауымдастықтың болуынан бұрын, еңбек қауымдастығы ... ... өмір ... тарихи көрінісі былайша көрсетеді. Басында –
рулық коммунизм мен ... жер ... ... шығу тегі ... ұлт. Одан ... ... жер ... көшумен және жеке
меншіктің дамуымен – ескі ұлт бір ... ... ... ... ... жағынан ұлттың төмен таптары төменгі топ: ал осы төменгі топтықтар
топтың қауымдастыққа бөлінуі – ... ... ... ... Әрі ... ... ... формада дамуында ұлттық мәдени тұтастық
кеңейеді: еңбекші және қанаушы таптар әлі де ұлт негізінің ... ... ... ... деген ұлттық тәрбие негізіндегі тенденция қарама-
қайшылықтың есебінен біртіндеп ... ... ... қоғамдық дамудың
капиталистік формасы ыдырап, мәдениет, еңбек, тәрбие қауымдастығы ретінде
ұлт қайта өркендейді. Ұлттың дамуы – меншік және ... ... ... сана бірнеше ұлттар бір-бірімен қатар ораналасқан шегаралық
аймақтарда айрықша дамиды, ол ... ... ... ... ... ... ықтиярлықты білдірмейді /17/ деген ойы ... ... ... ... ... тұрғандай. Өйткені ол жерде
ұлттың болуын келесі басқа бір ұлттың болуымен байланыстырады ғой.
Ұлттық сезім, ... баға т.б. ... ... ... – ХІХ ғ. ... принцип ұранында туды. Әр ұлттың ... ... ... ... әр мемлекет тек бір ұлттан тұру деп түсінеді
де, ұлттық мемлекет дегеннен де ұлттар мемлекеті ... ... ... ... ... ... ұлттар мемлекеті деп оны үлгі ретінде
көрсетеді /18/. Жалпы Отто Бауэрдің көптеген ... ... ... ... оның ой ... берсек, ұлттың ерекшеліктің, даралықтың
сақтауы дүниені бірден-бір қайталанбас, ... ... ... (түсік) механизіміне байланысты Мемлекеттегі болып жатқан саяси
өзгерістерді де ол ... ... ... ... ... ... ... теңесуі, жақындасуы олардың төл, ұлттық
қасиеттерін жоймайды. Мәдениет пен ... ... ... ... қасиеттер
нығайып, ұлттың сана-сезімі тереңдей түседі. Ұлттың мәселелерді тек ... ... ... түсіндіреді демесек, кейбір ойларының
құндылығына көз жұма қарауға болмайды. Кей ... ... ... таптық
тұрғыдан түсіндірген маркстік ілімді психологиялық жағынан негіздеді деуге
әбден ... ... ... ... ... ұлт ... төңірегіндегі
көзқарастар
Келесі бір Батыс ойшылы Э.Геллнер ұлтшылдыққа арналған еңбектерінде
/19/ «ұлт пен ұлтшылдық ... және ... ... ... – дген ... ... ... жағдайларда қалыптасты?» –деген сұрақтарға жауап ... ... ... 4 категорияға сүйенеді. Ол өзінің гипотезалық
үлгісінің қорытындысынан өз тұжырымын шығарады. ... ... ... ұлт, ... ... мемлекет. Ұлтшылдық принципі – ең
алдымен ұлттық қауымдастық пен ... ... ... ... Бұл принципті жақтаушылар үшін еш қиын мәселе жоқ. Олар үшін ұлт
мемлекетте өмір сүру үшін пайда болады: ... ...... ... ... Яғни ... ... сөзімен айтсақ, ұлтшылдық ұлтты
тудырады, керісінше емес /20/. Бір кездері ұлтшылдық пен ұлттық ... ... ... ХІХ ... пайда болуымен, қоғамда көптеген
алға басушылықтар ... 1. ... ... ... ... ... яғни ... мәдениеті бар мемлекеттің бірігуі жалпыға ортақ
нормаға ... әлем бұл ... ... ... ... тән ... әлемнен түбірімен өзгешеленеді. Мәдениет, билік үлгілері өзара
араласып кеткен, шекаралары айқын емес ... әлем мен, ... ... ... ... ... бөлінген, өз мәдени ерекшеліктерін
мақтан тұтып, іштей өзінің мәдени біртектілігіне ұмтылатын бірліктерден
тұратын ... ... ... ... бар. ... ... идеясы мәдениет идеясымен байланысып, олар ұлттық мемлекеттер
деп аталады. ... ... ... екі ғасыр бойы ұлттық мемлекет
саяси өмірдің нормасына айналды. Бұл қалай және неліктен болды? деп ... да оған ... беру үшін ... ... үлгісін ұсынады. Бұл
үлгісінде басты мәселе болып ... әлі ... ... ... ... ... байланысты ұлтшылдық мәселесін ... Ол ... ... суреттеу үшін негізге екі түрлі типтегі қоғамды
алады. ... 1) ... ... 2) ... ... ... бізде терең тамыр жайғандай идеялар жатыр, бұл ... ... және ... ... Ал ... пайда болуы
индустриалдық қоғам мәдениетіне тән. Өйткені аграрлы қоғамда ... ... (ең ... ... ... «кіші» халықтың мәдениет өмір
сүруі (қауым ... ... ... және ... элита мәдени
айырмашылықтарды қолдауға, тереңдетуге кейде ... ... ... ... ... ықпал аймағын кеңейтуге мүдделі, олар өздерінің мәдени
ықпалаймағын кеңейтуге мүдделі емес. ... ... ... ... мен ... ... үйлесуі сирек болады. өз табиғатында ... ... ... ... ... ... талаптар
көрсетеді. Негізгі білім барлығана бірдей болу керек, себебі адам ... ... ... тек қосымша білім алып қана өте алуы ... және ... ... тек ... ... ... ... тұрған
оталықтанған жүйесі арқылы қамтамасыз етіледі. Ұлтшылдық өзіне дейінгі
мәдениетті, ... ... ... ... ұлттық
қозғалыстардың негізі емес, нәтижесі. Бір мәдениет – бір мемлекет немесе
бір мәдениет, ... кіші ... ... бір ... – бір мәдениет,
өйткені кіші мәдениеттен «жоғарғы» ... ... оның ... мен ... сақтауды мемлекет ... ... ... пен ... ... ... жүйесі көмегімен) мәдениет өзара тығыз
байланысты. Мемлекеттің дінімен немсе ... ... ... діни ... емес, мәдениеттің қорғаушысы мен қамқоршысына
айналады, - дейді. Аграрлы қоғамның ұлтшылдыққа икемі жоқ, ал ... ... ... ... ... ... ... емес, әрбір
стандартталған мәдениет өзінің мемлекетін иеленгісі келеді, - дейді. Ал
қоғамның біріншісінен ... өту ... ... этникалық негіз бойынша
құрылмаған империялар әлемі мен ұлттық қатынастарында гомогенді ... ... ... ... жүйе ... ... тән бес өтпел кезең бар.
1. Этникалық бастама әлі толық айқын ... оны ... ... ... ... толығымен жоқ деуге болады.
2. Әлемде алдыңғы кезеңнен ... ... ... ... мен ... ... ендігі жерде саяси принцип ретіндегі ұлттық
(националистическая) идея ... Бұл ... ... /21/. Бұл ... ұлтшылдық үгіт-насихат күшейеді, ол
ескі мемлекет бұрынғы шекараға қарсы ... ... ... ... шегі және ... Көп ұлтты
империялар, олармен қоса әдеттегі билікті діни негіздеу ыдырайды.
Оның орнын ұлттық принцип басады.
4. Түн мен ...... ... ... ... ... ... белгілі айқын территориялық саяси
құрылым бойынша жазылсын дейтін ұлтшылдық принцип. ... ... ... ... ... ... ... қоғамның жоғарғы дәрежесі,
игілік және мәдени конвергенция /22/. Геллнердің ұлт теориясында
да ... ... ... ... ... өзі айтып
кеткендей бұл маркстік теория емес. Бір шетінен ... ... ... ... ... ... ... кезеңдеуге
байланысты өркениет теориясындағыға ұқсас аграрлы ... деп ... ... маркстік ілімдерден
айырмашылығы капитализм емес ... ... ... ұлтшылдықты емес, ұлтшылдық ұлтты қалыптастырады. Біздің
бұдан аларымыз ұлттық мемлекет, ұлт боламыз десек ... ... ... көп ... ... ... Бұл қазіргі қазақ
ғалымдары арасында көтеріліп жүрген өзекті мәселе.
Чех ғалымы Мирослав Хрохтың еңбегінде /23/ ұлттың туындауы ... ... ... ... ... ... тарихи
трансформацияларды түсіндіру дейді. Ұлт мәңгілік ... ... ұзақ ... ... даму ... ... Ұлттық қалыптасуында жалпы өткен өмір
туралы ортақ көзқарас, ол топтың ... ... ... 2) топтың
шеңберінде біршама жрғары әлеуметтік байланысты қамтамасыз ететіңн тілдік
не болмаса мәдени ... ... және ... 3) ... ... топ ... ... теңдігі туралы тұжырым. Осындай
шешуші элементтерді айналасында болатын ұлттардың қалыптасу процесін алдын
ала айқындалмайды және оны ... ... ... Ол ... ... ... ... ұзақ үзілістен кейін жалғасады, - ... ... ... екі ... ... ... ... Ортағасырлардан
басталып екі әрқилы нәтижемен аяқталып, екінші кезеңнің бастауын анықтайды
– капиталистік экономика мен азаматтық қоғамға өту. Осы ... ... өту жолы ...... де, ... ... ... Англия, Франция,
Испания, Швеция, Нидерландия одан әрі шығыста ... ... ... бір ... ... үстемдік жағдайында, абсолюттік монархия
немесе сословиелік монархия түрінде қалыптасты.
Екінші кезеңдегі ... өзі ... ... ... ... этникалық тегі туралы талқылап, оны болашақта толыққанды ұлтқа
айналуға мүмкіндігі бар деп қабылдау, сәтінен ... ... Олар ... кеш пе ... ұлт ... ... өздеріне қандай нақты белгілер
жетіспейтінін қарастырып, оны толыруға тырысып, өз отандастарын осы қадамды
жасауға жұмылдырғысы келеді, - ... де ... ... ... ... ие болуға негізделген ұйымдасқан қадамдарды ұлттық
қозғалыстар деп ... да, оның ... ... өз ... ... ... норвег ақыны Вергаланы, өз Отанының азаматтығын аңсаған поляк
жазушысы Мицкевия, бар ... ... ... бағдарламасын жасап,
жүзеге асыруға арналған чех ғалымы Масариктің ... ... ... сананың көп формасының бірі дейді де оның екі ... және ... ... деп ... осы ... ... ... талап-тіліктердің ұлттық болмыста байқала
бермейтін кемшіліктеріне сәйкес ірі топқа біріктіреді. 1) ... ... ... ... ... оның білі беру, басқару, экономикалық
өмірде қолданылуы; 2) бастапқыда автономия, ал кейін тәуелсіздік ... ... пен ... ... ... ие болу; 3) дамыған әлеуметтік
құрлымның қалыптасуы.
Оны Хорх ұлттың ... ... деп те ... ... ... ... бастапқа сатысына білімді адамдардың кішігірім топтарының ... ... өз ... ... ауыз ... ... ... қызығушылығының пайда болу тән («А» фазасы). Бұл ... кең ... ... қолдауға ие болмайды және өздері де өз
көзқарастарын кең түрде насихаттауды ... ал ... ... («В»
фазасында) жанданған және кең түрдегі патриоттық үгіт ... ... ... ... ... роль ... Ал «С» фазасында
ұлттық сана ... сол ... ... ... ... Осыған
байланысты ұлттық қозғалым бұқаралық сипатқа ие болады. Бұл құбылыстарды
автор ұлттық қайта ... ... ... ... ... /25/.
Осылайша толыққанды емес ұлттардың қалыптасу процесін кезеңдеу мәселесінде
М.Хорх ұлттық ... ... ... ... ... ұлттық қозғалыс ол
үшін қазіргі ұлттардың қалыптасу ... ... ... ... ... ... А.Д. Смит өз еңбектерін осы ұлт мәселесіне көп арнаған.
Ол өзінің ... ... ... ... Ұлтқа төмендегі қаситтер
тән, дейді.
1. Тарихи территория ... ... 2. ... ... мен ... 3. жалпыға ортақ халықтық мәдениет. 4. ... ... ... заң ... ... 5. Барлығы үшін ортақ эконоика /26/. А.Д.Смит
үшін ұлт Жаңа заманның феномені, ұлт мүшелері егер ұлт ... ... ... ие, ұлт ... ... еңбек
бөлінісі кезіндегі бір тұтас экономика, еркін тауар ... ... ... қазғалатын шекаралары бар жеткілікті
түрде жинақталған территорияны керек етеді, оларға біртұтас
саяси ... пен ... ... ... мен ... ... саяси мәдениет пен бұқаралық халық ағарту
мен ақпарат құралдарының біртұтас жүйесі жаңа ... ... ... ... ... /27/
Жоғарғы қасиеттерін атай келе, А.Д.Смит ұлттарға төмендегідей
анықтама береді: «бұл тарихи территорияны бірге иеленген, ... миф, ... бар, ... ... мәдениет, ортақ экономика бәрі ... заң ... мен заң ... ие, ... тән айқын атауы бар
адамзат халқы». ... ... және ... /29/ атты ... ... тарихы
бұл ұлтшылдық идеологиясы мен қозғалысының, оны баяндаушылардың тарихы.
Сондықтан да ол ... ... ие, ... ... ... міне ... да оны «тарихи қозғалыс» ... ... ... ... құбылыс болып табылады. ... ... мен ... ... ... рольге ие, бірақ сонымен
бірге олар ұлтшылдық феноменін түсіндіру мен бағалуға ұмтылушылардың бірі,
оны ... ... ... ... ... ... немесе доктринасын көрді, олардың санасын ұлттан гөрі ұлтшылдық
теориясы қызықретінде, қозғаушы күш ... ... ... ... ... тар ғана ... мен ... қана ерекше
түсіндіру констекстуальді, психологиялық бұлдыр болады, -дейді де /30/ әрі
қарай Қазіргі ... ... ... ... ... ... қаншалықты бақыласа, ұлтшылдықта бүгінде алдыңғы ... ... мен ... ... ... ... ... батыстың ұлттық идея, ұлттық қайта өркендеуді Азия,
Африка, ... ... ... ... ... ... өз
қажеттеріне бейімдейді. Ұлтшылдық европалық империализм мен колониализмнің
арнаулы атмосферасында гүлденеді, - ... ... А.Д. Смит ... ХІХ ... аяғы – ХХ ... ... ... Африка елдерінің Батыс
елдерінің отарлық саясатына қарсы ұлт-азаттық қозғалыстарын айтып отыр. Бұл
бізге Шығыс елдерінің ... ... мәні емес тек ... барысы мен фактілері ғана зерттелгенін көрсетеді. Ұлт, ұлтшылдық
мәселелерінің ... Азия ... аз ... ... ... ... ... ретінде шығыстық ерекшелігімен танылмағанын көреміз.
А.Д.Смит ұлтшылдықты тарихшылардың тарихи аспектіден басқа аспектілерде
қарастыруы ... орын алып жүр. ... ... болуы ойдан шығарылған
яғни, ұлтшылдық қана емес оның ... ... ... ұлт ... жасанды. Ұлт – жасанды категория, оның табиғатта да, тарихта да
тамыры жоқ деп түсіндіреді. Осыдан келіп ұлт пен ұлтшылдықтың жаңа ... ... деп, атап ... ... ... ғылымында конструктивизмнің
көрнекті өкілі Эрик ДЖ. Хобобаум өз ... /31/ «ұлт – ... ... ... жалғаспалы құбылыстары – ұлтшылдық, ұлттық мемлекет, ұлттық
символдар, тарихи және т.б. мен бірге ойдан шығарылған дәстүрлермен» ... Ұлт ... де, ... да құрлым емес, керісінше субъективті
жоспарда қазіргі ұлтты ... ... бәрі өзі ... ... ... саяды және аз ғана уақыт бұрын ... ... және ... ... ... ой ... ... «ұлттық тарих»). Ұлттардың ... тән ... ... бәрі жалған; ұлттардың дәстүрі өзі сияқты жаңа. Ұлттың ... ... ... ... ... ... ең маңыздысы, деген ой
айтаса, /32/ ... да ... ... «Ұлт ... ... ой-
қиялдың жемісі. Ұлт тарихи және социологиялық ... ... ... батырлармен теңестірген кезде жасалады. Біз ... ... ... дегенмен біз бұл отандастарымызды, біздің мәдени ұлт
өкілдерін, ... ... ... газет-журналдардағы әңгіме:
романдар, пьеса, опералар арқылы «білеміз». Олар Андерстің ... ... ... ... ... ... ... айналды. Баспа әдебиетінің пайда болуымен отаршыл элитаның
саяхаттау және ... ... ... ... ұлт ... және оны ... ... үміті пайда болды. Әлемнің әр түкпірінде
және ... ... ... осы ... процесі түрлі формаларда
– европада «жергілікті диалектілік» әдебиет пен ... ... ... имеприялардың «ресми» ұлтшылдығы және Въетнам мен Қытай
сияқты коммунистік мемлекеттердегі ... ... ... сипатта
көрінді. Бірақ осы ... ... ... ... ... ... ұқсас болды және олардың барлығында нәтиже «қиялдағы
қауымдастықтың » негізгі үлгісі, біз «ұлт» деп ... ... ... ... /33/ ... бұл ... саясаттанушы, психолог т.б. тән көзқарастар
жүйесі. Бұл тарихты ... ... оны ... ... ... баға. Біздің бұл
теорияларға тоқталуымыздың өзі қызықты болумен қатар, оқырмандарды одан
сақтандыруға тура ... ... ... ... зерттеушілері ішінде осы
бағытта өз жұмыстарын жазып, оны ... ... ... көбейюде ал,
бұл тенденция біздің қазақ қоғамы үшін қауіпті. Оны әлдекімдердің ... ... ... ... мүмкін.
Орталық Европадағы ұлттардың қалыптасуына өзінің тарихи
социологиялық ... ... ... ... / 34/ ұлт ... ... ... көрсетуде өз жеке мемлекеті бар ұлт
Statsnation және өз мәдени жетістіктеріне ... ... жеке ... ұлт ... ... ... ... да, ұлттың қалыптасуында
ұлттық мемлекеттілік, ұлттық мәдениет жүйесі т.б. факторлар ықпалы жоғары
бірақ бар ... ... ... ... ... ... ... аталған құрылыммен байланысты дейді де, ұлт ... ... ... ұлттың алдындағы кезең, өндірістің федалдық процесттер
дамиды.
Екіншісі, ұлттың қайта өркенейу кезеңі (Батыс Европада ... ... ... ... ... мен ... құлдыраған немесе
маңызды ұлттық саясаты, не мәдени дәстүрі жоқ халықтарда ... ... ... шоғырлану кезеңі, ол буржуазиялық
қоғамдағы дамыған этно-әлеуметтік құрылым мен ұлттық мәдениеттің толыққан
жүйесі мен ... ... /35/. Ол ... ... өзіне жетекшілікке
Этнос – халық – ұлттылық – ұлт деген сызбаны алған тәрізді және ... ... ... ... ... ерте ... бастаған
елдерде ерте ал, жай қалыптасқан елдерде кеш болыд деп ... ... тағы да ... әкеп ... Маркстің ілімнен алшақ
кетіп отырған жоқ, нақты мысалдар мен ... ... ... ғалымы
(ГДР) А.Козингтың неміс ұлттың қалыптасуына арналған еңбегі /36/ және
француз Ж.К.Виллардың француз ұлтының ... ... ... ... ... ... ... - әлеуметтік факторды бірінші
орынға қойып, маркстің теориясын ... ... ... ... қайсыс болсын әркімнің өз жағдайынан, қай
елден шықты, ... ұлт ... ... себептерге тікелей байлансты. Оалрдың
бәрін атап жеке-жеке түсінік берудегі мақсат өзіміздің теориямызды жасауда
біржақтылыққа ұрынбау үшін ... өз ... ... ... өз тарихымызға таңбау үшін. Себебі ұлт барлық ... ... ... де көп ... ... ... Ұлт мәселелері Ресейтарихнамасында.
2.1 ХҮІІІ ғ. – ХХғ. басындағы орыс ойшылдарының ұлтқа қатысты ұстанған
ой-пікірлері.
Тотолитарлық жүйе ... ... ... ... ... ... кеңістікте идеолиялық ваккум орнады. Қоғам бұндай күйде
ұзақ тұра алмайды, немесе ол идеялық өзексіз және айқын ... өмір ... ... өзек – ... ... ... мақсат – ұлттық мемлекетті
жаңғырту. Посткеңестік елдердің саясаткерлері, қоғамтанушылары бұл ... қызу ... ... ... Б.Елцин қоғамтанушыларға
орыс ұлттық идеясын жасау туралы үндеу жариялауы /1/ бұл істі одан ... ... ... ... ... ... ... тақырыптық, саяси
бағыттарда – «патриоттықтан» экстремистік бағыттағы ұлттық мәселелерге
арналған, «орыс ... құру ... қызу ... ... ... ... ... жүргізуде. Бұнда жағдай ХІХ тарихисофия ... ... ... ... ... ... түрлі пікір тартыстарына
қатысушылар алдыңғы орыс ... ... ... ... ... ой-пікірлеріне көп сүйенеді. Енді ұлттық мәселелерге,
ұлттың қалыптасуы, ұлттық идея, ... ... ... орыс ... қысқаша шолу жасасақ.
ХҮІ ғасырдан бастап ұлттың табиғатын оның территориясымен, ... ... ... көзқарастар жүйесі қалыптаса
бастады. Осылардың ішінде ерекше назар аудартаны Л.Н.Гумелевтың теориясы.
Ұлттың пайда болуы (этногенез) Л.Н.Гумелевтың айтуынша тарихи ... ... ... ... ... Этнос әлеуметтік
кеңістіксіз өмір сүре ... ... ... ... ... өмір сүре алмайды.
Этностардың бір-бірінен айырмашылығы олардың қоршаған ... ... ... ... Әр ландшафт өз этносын өмірге
әкелді. Ал өз ландшафтынан айрылған этнос басқа бір этносқа, қауымдастыққа
айнала бастайды. ... ... ... ... ... ыдырауын
Л.Гумелев 5 кезеңге бөледі:
Бірінші кезең – этностың материалдық және ... күш ... ... ...... Ұлттық тарихи сахынаға шығуы. Оны құрайтын
аталастар өздерін ата-бабаларының жалғасы ретінде сезініп, ұлттық мұраға
үлес ... ... ... тірнектеп жиналады. Бұл кезеңді Л.Гумелев
«қуатты құлшыныс» (пассонарность) деп атайды.
Үшінші кезең – Актуализм (гүлдену, ... деп ... Бұл ... ... ұмыта бастайды, ұлттың болашағын ойламайды, оны білгісі де
келмейді. Олар ... қара ... үшін ғана өмір ... Біртіндеп
тоғышарлық психология күш алып, ... ... ... ... ... Оны ... ... алдамшы молшылық гүлдену сияқты жалған ... ...... ... ... тарихын өткен заман деп
бағаламау, бүгінгі ұлт мүддегі тиімсіз деп қабылдамау, тек ... ғана сену ... ... Ыдырау, күйзеліс кезеңі – ұлттық дағдарысқа ... ... ... ұлттың қалыптасуының, дамуының үйлесімді сатылары, ол
шамамен ... ... ... Даму ... ұлт ... күрделі
өзгеріске ұшырайды, бүлдіргіш құбылыстармен қатар ... ... ... қауымдастықтың қалыптасуына алғы шарттар жасайды /2/.
Ал ұлы орыс жазушысы, гуманист Ф.Достаевский (1821-1881): «Нағыз орыс
болу дегеніміз не? – ... орыс болу ... орыс ... яғни бар ... ... ... ... - дейді. Ол орыс идеясын тар ұлттық
мүдде тұрғысынан кеңірек түсінген. Ол орыс ... ... ... әрі
қарай тереңдеп, ұлттық идеяны жалпыадамзат идеаларынан ... ... ... Біз өз жетістігімізге бізге бөтен ұлттарды басып-
жаншу арқылы емес, керісінше басқа ... ... ... ... ... ағайындық бірлесуден, бір-бірінен толыға отырып басқалардың
органикалық ерекшеліктеріне назар аудара отырып, ... ... және ... ... жетуіміз керек – дейді /3/. Яғни ұлттық идея ұлттық болмыстың
тар шеңберінде емес, жалпыадамзаттық тенденциялармен органикалық байланыста
дамуы керек.
ХІХ ғасырдың ... ... өмір ... орыс ... В. ... орыс ... мәселесімен айналысты. Ол орыс мемлекеттілігінің
қалыптасу тарихына ... бөле ... ... ... ропа мен ... ... жолда тұрып, екі жақты байланыста әлсіздік танытқан
болар еді, - дейді. Сонымен бірге оның ... ... күш те, ... та орыс ... ... ... ... алмайды. Орыстың ұлттық
идеялы, Ресейдің мақсаты – мемлекеттілік те, бейбіт ағартушылық та ... ... ... ... іске тура және ... қамти қызмет
етуден бастау алады. Орыс ... орыс ... ... ... ... қасиетті үштігі, ал шіркеу, мемлекет қоғам
үштігі – синхрондық переспективадағы осы ... ... ... бірлік, біртұтастық идеясы сәйкес келеді. Яғни орыс идеясы –
хричтиандық ... ... ... ... жету ... ... ену ... В.Соловьевтың ұлттық идея туралы тұжырымдамысы Ресей үшін
әмбебап етенеленуге, жердегі құдай Патшалығын құру үшін бағытталған. Оның
ойынша бұл ... ... ... ... ұлттар, елдер теңдей қатысады,
онда саяси немесе географилық шекара жоқ /4/.
Никалай Федоров (1828-1903) ... ... ... ... ... оның ғарыштық масштабы т.б. Дегенмен егер
В.Соловьев өз ой-тұжырымдарында абстрактлы деңгейде қалып, жеке адам немесе
қоғам өмірін құру үшін ... ... ... ... ... ... адам туралы ілім талаптарымен байланыстырады, яғни оны тек діни
ғана ... ... ... ... ... ... ету ... адамзаттың «Жалпы ісін» (Федоров өз шығармалығында ерекше ... ... да орыс ... өзінің ролін жоғары түрде орындап, өзінің тарихи
миссиясын атқару үшін керек, -дейді /5/.
Н.Федоров ... ... ... «орыс идеясын»
практикалық философиямен толықтырып, діни шеңберден ... ... ... ... ... мән ... ... «орыс идеясын» мүлдем басқа өз кезіндегі Ресейдің ішкі,
сыртқы ... ... мен ... ... ... ... ... іздеу оның пікірінше түрлі әлеуметтік топтар, әсіресе халық
пен интеллегенция арасындағы ... ... ... және одан арылу
қалауынан келіп шығады, дейді. В. Иванов тарихтың циклінің ... ... ... халықтың бастапқы табиғи органикалық кезең үнемі
интеллегенциялық сыни (мәдени өркениеттік) кезеңмен алмасып отырады. ... орыс ... ... ... соңғы киелі мақсатына үздіксіз
гармониялы түрде ұмтылмайды, спираль түрінде ... ... ... ... ... ... ... байланыстыру, ұлттық
интеллегенцияның өзі ұлттық идея төңірегіне топтасқан оқыған ... ... ... ... ... оның роліне ерекше мән беру қазіргі
қазақ ғалымдарының да ... мән ... ... ... ... ... ... байланысты қазір де өз маңызын
жоғалтпаған орыс діндарлығын (діншілдігін) орыс ... ... ... ... Ол ... ... ... сынай қарайды, оның
пікірінше ұлттың ұлттық ... ... ... жойылып кететін
сияқты. Ол сондай-ақ орыс халқының басқалардан үстемдігі туралы, ... ... ... /8/.
Н.А.Бердяев (1874-1948) орыс идеясы туралы пікірін Ресейдің «Батыстан»
шегіп ашу аспектісіне шоғырландырады. Ол өзінің ... ... ... ... ... ... ... идея, ұлттық мемлекет
мәселелеріне көп тоқталады. «Ұлттық типті, халықты ... ... ... ... ... Бұл жерде таза ғылыми анықтама беру мүмкін емес.
Барлық даралықтың құпиясын тек ... ... ған ... ... ... даралық адам индивидуалдылығы сияқты микрокосм, сондықтан
қайшылықтарға ... ... ол әр ... ... ... /9/- ... Ұлттық
интеллегенция туралы: «Орыс интеллегенциясы тіптен ерекше, Ресейде ... ... ... ... тап емес ... ... маркстік түсіндірулерге қиындық тудырады. Интелегенция тұтасымен
идеяға тартылған және өз идеялары үшін түрмеге каторга, ... ... ... Ол ... ... жоқ, ол болашақта, ал кейде өткенде» /10/.
Ұлттық идея туралы : «Халықтардың әлемдік ... орыс ... ... ... ... оған өз рухының нәрін салу керек. Орыстар бұл күресте
тек ... ... ... ғана ... ... ... жағынан қайта
құрылуы керек. Идеяларға адам ұяларлық бейжайлық, мәңгүрттік жаңа идеялық
жанданумен, дамумен ... ... /11/- ... ұлт ... «Ұлт – ... өмір ... ... емес дара болмыс, ол өмірдің тереңінде жатыр, ұлт
тарихта қалыптасқан құндылық. Адамзаттық ұлттық ... өмір ... ... ... мен ... ең ... адамгершілік пен
бірлікті жоятын формасы деп түсінуге болмайды. ... ... ... негіз бен мәңгілік құнды мақсат жатыр. Ұлт болмыстық даралық,
болмыстың ирархиялы ... ... ... ... ... проблема, ұлт алаңдаған қоғамның ... ... дей ... «Халықтар бауырластығы жойылу емес,
олардың ұлттық даралықтарының айқындалуы» - ... ... ... бар потенциясын мемлекет арқылы ашады. Басқа жағынан алып
қарағанда мемлекеттің ... ... ... қарамастан ұлттың
негізі, ұлттың ұйытқысы болу керек», -дей келе ... ... ... жоқ ... шығармашылық өмірі болуы мүмкін емес» -деп аяқтайды.
Әсіресе ол батыс мәдениеті мен саясатынан келуі мүмкін қауіпті ... ... ... ... ... жолынан тайдырып, орыс халқын
биік ... бас ... Ол ... орыс ... ... ... көрсетеді. Әлемді Бердяев «Батыс-Шығыс» деп бөледі, осы ... ... ... ... ... /14/.
Бердяевта көрніс тапқан «Батыс-Шығыс» дихотомиясын Василий ... ... ... ... Ол оны әйел (Шығыс, Ресей) мен ер (Батыс) қарым-
қатынасына ... ... Орыс ... әйел ... ... ... жұмсақтығы мен бір сәттік қайшылығымен, орыстандыру үнемі Батысқа
қарай ынтазары ... т.б ... ... ... ... ол
көптеген мысалдарды әр жеке индивидтық ұлттық идеяның жүзеге асыру,
салыстырудағы ... атап ... идея ... ... және ... ... өзін-өзі тану процесіндегі кішкене
ғана қадамнан, ұлттық сипатты мойындап, оны өмір ... ... - ... /15/. Ұлттық болмысты, ұлттық сананы қалыптастыруда жеке
адамның ерекше роль атқаратыны қазіргі кезде де көп ... көп ... ... ... ... деп ... ... Ол ұлттың
(орыс) идеясын тек өткеннің мағыналық жалғасы ... ... ... ... ... ... анықтауды тірістеп, оның сол кезге ... ... шыға ... ... ... ... орыс
идеясын тану үшін жаңа методологияны дамытудыміндеттейді. Жоғарыда айтылған
манифестацияға орыс ... ... орыс ... ... орыс құқықтану
жатады. Дін, орыс православиесі орыс ... ... ... ... оның орнын мәдениет, саясат басады /16/.
Карсавиннің ұлттық идеяның негізгі ... дін ғана емес ... ... ... ол оған ... қоса ... жақсы ұйымдасқан шаруашылық, жемісті саясатты, бәрінен бұрын
мәдениетті қосады. Мәдениет – адамзат және ұлт ... бар ... ... ... дейді. Федотов «ұлттық сананы» «орыс идеясының»
синонимі ... ... /17/. ... ... ұлт ... ... ... жүргендердің көпшілігі ұлттық сана түсінігін «ұлттық ... ... ... ... жүр.
Социолог, мәдениеттанушы ... ... ... ... ... и социальное равенство» атты
мақаласында ұлт мәселесі және оған ... ... ең ... ... ... ... Ол осы ... ұлтты
әлеуметтік жағдаймен байланыстырады. Ұлттқа берілген теориялардың ешқайсысы
оның не екенін ашып бере алмайды. Ол өз ... ... ұлт ... ... ... ... орыс ... ойлар тарихында ерекше орын алатын
тұлғалардың бірі И.А.Ильин де ұлт ... ... ой ... бірі. Оның ХХ ғ. бірінші жартысында жазылған кітаптары мен
мақалалары тек 80 жылдар аяғынан бастап қана ... ... оның ... (орыс) сансын оята келді / 19/. Ол өз ... ... ... ... айта ... ... құрлыста басқалардікін алу анық
саяси соқырлықтың куәсі деді, де Ресей үшін ең ... ... оның ... ... үшін ... ... мемлекет құрылысып жарамды
тіпті құтқарушы деп сенуі, ал ол Ресейге сай ... ... ... көп ... ... ... сословиеге» және меншіктік шаруаға
сүйенеді, ал бұл Ресейде жоқ дегн ой ... да, ... бар ... ... ... шығармашылық және ұлттық идеяның болмауынан деген тұжырым
жасайды. Шығармашылық және ... идея ... ... сана мен патриоттық
сезім негізінде орыс ... мен ... ... жандандырып
желпіндіреді. Ол да ресейдің Европадан ерекшелігін, ... ... ... ... ХХ ғасырдағы Ресейдің трагедиялық тағдыры туралы
толғана келе, бұл тек ... ... ... ... ... деген түйін
жасап, одан арылу үшін рухани күш ... ал бұл ... ие болу үшін тек ... өз ... ған ... қоймай, одан халықтың өз болмысындағы рух үшін
күрес тарихын көруі керек, - дейді /20/.
Орсы идеясы – ... ... ал ... орыс ... рухани
–шығармашылық күші, ең шектен ... ... - ... ... ... ... өз ... басқаларды жоққа
шығару арқылы бекітеді, басқалардың ... ... ... ... ... - ... ... еркіндік рухы»/21/. Сондай-ақ ол сол
кездегі басты теория емес оны біртіндеп нақты жүзеге асырылуы. Оған ... ... бар ... ... ... ... ... экономистер атсалысуы керек ... ... ... ... ... ... ... пресса да жиі
дәйекке алып жүр. /22/
Орыс идеясына өзінің өткір сынымен ... ... ... Ол ... ... туралы ғана емес, оның пайдасына ... ... ... ... да ... етіп ... Орыс идеясын жоғарғы және
абсолютті ақиқаттың ашылуы ретінде қарауға болмайды. Орыс ... ... ... көрі – ... шынайылыққа жақын әлеуметткік,
адамгершілік мәселелерін қарастырған дұрыс дейді /23/.
Орыс идеясы туралы Г.Струве, С.Булгаков, П.Фларенский т.б. белгілі ... ... ... ... ... ... ... өмірде терең негізі бар әлеуметтік қауымдастық деп қарастырады.
Біз олардың пікірлерін ... ... ... ... ... Яғни оған қысқаша түсініктеме берсек, ол - этникалық,
ұлттық ... туа ... адам ... тән ... деп, ... ... биологиялық табиғатына тән құбылыс деп есептейтін ілім /24/.
2.2 Кеңестік ұлт ... ... тану ... берілген анықтамалардың мазмұны, бағытына
қарай қазіргі кезде топтап, ... ... ... ... ... ... тәсілі релятивстік деп аталады. Оның мәні бір ұлттың
болуын,ұлттық сана сезімнің болуы тек басқа ... өмір ... ған ... ... бұл ... ол ұлт феноменін объективті тұрғыдан
түсіндіретін ... ... ... Ол ... сананынң
өзгермелілігі туралы айтады, әрине ... ... ... ... ... /25/ ... ... ұлттың табиғатын ұлттан тыс
факторлармен ғана тікелей ... оның ... ... ішкі ... ... теория бойынша, ұлттық саясаттың приоритетті мәселелері
қатарына ұлт ... не, оның ... ... ... ... ... теорияның басты мәселесі белгілі немесе басқа қауымдастық
саансында ұлттың образын жасау /27/.
Осы бағыттағы ұлт ... ... ... ... ... ... ... айналған коммунистік саясат идеологтарымен жасалға
болатын. Енді ... ұлт ... оның ... ұлт ... ... ... ұлт саясаты туралы кеңес өкіметі жылдарында өте көп кітаптар
жазылып, мыңдаған диссертациялар қорғалды. Бұл ... ... ... ... ... қалған ғалым кемде-кем. Лениндік ұлт саясатты кеңес
заманында мейілінше салтанат құрды. ... ұлт ... ... ... ... ... идеологиясының басты
бағыты болды.
Ұлт туралы Ленин мынандай тұжырым ... «ұлт ... ... ... болмай қоймайтын жемісі және болмай қоймайтын
формасы» /28/.( Шығармалары 21 том 61 бет)
Демек, Лениннің ... ұлт ... ... ғана ... ... ... ... Бұл қорытындымен келісу ... ... орыс ұлты ... ... ... қай елдің
қайраткерлері. Қазақстанда капитализм деген болмаған ... ... ... ... ... елі ... ұлт ... осындай осал жерлерін кейін ұлт мәселесінің
мамандары жамап-жасқаған. Олар ... ... ... ... ... ... ... қарсы шыққандық болғандықтан ұлттқа шейінгі
адамадар ... ... ... ... ... деген тарихи
формасы болған деп қолдан теория эжасаған. Ленин ұлт мәселесіне объективті
ғылыми ... ... ол оны ... ... мақсатқа сай өзінше
бұрмалаған. ... ... ... ... саяси өмірде жаңа бетбұрыс, яғни ... ... ... ... еді. ... сана мен демократия,
ұлт-азаттық қозғалыстар қайшылыққа ... ... ... ... ... келе ... ... ұлт мәселесінде екі ... ... ұлт ... ұлт ... ... ... ... болмаса да күресу, ұлттық мемлекеттер құру. Екіншісі: ... ... ... ... ... ... ... капиталдың, жалпы экономикалық тұрмыстың, саясаттың ғылымының
т.б. интернационалдық ... ... Бұл екі ... ... де ... ... ... /30/
Лениннің ұлт буржуазиялық заманда болмай қоймайтын жеміс дей келе ұлт
қозғалысының оянуы туралы сөз айтады. ... ... ... ... ... және отаршылдықта, езгідегі ұлттар болды. Алдыңғы қатарлы
ұлттар жаулап ... ... ... Ұлы ... ... ... өздерінің экономикалық қуатын отарлап, жаулап, тәуелді етіп
алған ұлттардан алып отырған. Енді осы ... ... ... ... ұлттық мемлекеттер құру процесі басталды. Осыны түсінген қазақтың
Әлихан Бөкейханов сияқты ұлдары Алашорда деп аталатын ұлттық мемлекет ... ... ... бұл ... ... ... большевиктер партиясына
ұнамады. Себебі, Лениннің саяси мақсаты жаңадан империя ... Күні ... ... ... ... ... ... қолдамайтыны айдан анық.
Сондықтан Ленин империя құруға қажетті ... ... ... ... ... Бұл ... ... Сталин сияқты сияқты талапты әріптес
тапты. Сталин ұлтқа төмендегідей анықтама береді: «Ұлт ... ... ... ... ... қатпарларының ортақтығы
негізінде пайда болып, мәдениет ... ... ... ... тұрақты қауымдастығы»/31/. Сталин анықтамасы, өзге ұлт
мәселесінің мамандарының еңбектері ... ... ... ... лениндік қағидалар мыналар. Ұлтты буржуазиялық заманда ғана
болатын құбылыс деп, оны ... ... ... ... шығаруы; бір ұлтты
таптық принцип негізінде екіге бөлу, бір ұлттық мәдинеттен екі ... өз даму ... ... салдарынан артта қалған халықтардың
капитализмді аттап бірден социализмге өтуі туралы ... ... ... төл ... жоққа шығарды, ұлттардың жақындасуы әрі
жойылу хақындағы тұжырымдары және ... ... ... ролі мүлдем
тегістелді». /32/
Бастапқыда Кеңестер Одағы ұлтаралық қатынастарды үйлестіруде «Кеңестер
билігі Ресейді қоныстанушы барлық ұлттарға ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді», - деген лениндік принципті
ұстанған болатын ... ... ... ... өз ... ... ... Ресейде тез таралуының сыры ол өзін интернационалды қозғалыс
дей тұра, іс ... ... ... ... ... Бұл ... ... екі қағидасы көп этності елде өзіне
деген кереметтей ... ... ... ... - өз территориясы,
экономикалық байланыстардың ортақтығы, ... тіл мен ... ... ділі ... болу сияқты міндетті түрдегі белгілердің
жиынтығына ие этникалық топтарды ... ... ... ... деп ... ... ... өмір сүруі мен дамуын «байырға негізгі
ұлт өкілдері ретінде байырға емес ... ... ... ... өз
«мемлекетілігі аясында жүзеге асыруны мойныдау /34/.
Өкінішке ... ... ... өз ... жүзеге аыруға ұмтылған
түрлі ұлттардың элиталар большевиктер тарапынан қатты қарсылыққа ... ... ... қатарына Алаштық көптеген асыл азаматтары да енді.
Кеңестік ... ұлт ... ... ... ... ... ... берген анықтамасына сәйкес, барлық этностар қатаң
иерархиялық жүйемен жіктелді. Яғни, ірі ...... ... ... ... республикаларға, ұсақ ұлттар – автономиялық
окруктер мен аймақтарға, ал ұлыстар мен жекелеген этникалық ... ... ... қалып, алдыңғыларға шашырай қосылды. Осылайша әлемде
тұңғыш рет федерация ...... ... ... ... бұл үлгі Қытайда, Югаславия және т.б елдерде қолданылды.
Федерацияның мұндай түрі күшті ... ... ... ... авторитарлы жүйелерде ғана өміршең екендігіне кешегі күйреген КСРО,
ыдыраған Чехославакия мен ... ... ... ... ондай
федерацияның құрамдас бөліктерінің жеке ... ... ... ... Кеңестік жүйеге рухани тірек болған ... ... өмір ... ... жаңа ... ... ... «кеңес халықының мызғымас достығы», ...... ... ... ... өзінің дәйексіздігін ұлттың рухани дамуы мен
өркениетке жататындығын көрсетті.
Өйткені, олардың астарында ұлттар мен ұлыстардың ... ... ... ... ... оғушы идеялармен тұжырымдар тұнып тұрды. Бұлар
негізінен ... ... ... ... ... ... ұлттар мен ұлыстардың жұмысшы ... ... ... айналған. «Барлық елдердің пролетарлары
бірігіңіздер!» Ұраны ... ... пен ... ... ... ... ... Үкіметі мен Коммунистік партия ұстанған барлық
идеялар мен тұжырымдарды лақтырып тастау мүмкін емес. Себебі: Кеңес ... ... ... ... ұғымдар мен идеялар күн
тәртібіне қойылған. Мәселе ... ... ... ескерілмей қалуында. Олар
мыналар: халықтардың ынтымағы, теңдігі, достығы, интернационалдық позиция,
Отанға ... ... ... ұлттық тілдер теңдігі, ұлттық
мәдениеті дамыту сияқты мәселелер қандай тарихи кезеңде де мәні ... ... ... ... ... өз ... ... құлаққа жылы естілетін ұғымдарды бағдарламаларына шебер ... сөзі мен ісі бір ... ... ... ... таңдағы Ресейлік зерттеушілердің ұлт туралы тұжырымдары
Лениндік емес ұлт саясатынан басқасы Кеңес үкіметі ... жоқ. ... ... ... ... ... ұлтшыл деп
айыпталып, қуғындалды. Ұлтшылдық деген большевиктік ... ... ... еш кінә жоқ. Оған үрейлі айдар таққан Ленин және оның ... ... ... ... жаңа адам ... және ... ... орнатуға Кеңес одағының рөлін толық анықтап берді.
Алпысыншы жылдары ... ... ... ... ... емес
қызығушылықтар туындады. Тек қайта құру барысы нәтижесінде кеңестік жүйе
толық ыдыраған соң, тоталитарлық ... ... ... соң ғана орыс
қоғамтанушылары арасында ұлт мәселесін ... ... сәт ... ұлттың ұйытқысына айналар «Орыс идеясы» төңірегіндегі пікір
таластар өте көп. Осы ... ... ... жүргізген Б. Зибер 1985
жылдан бері ұлттық идеяға арналып, орыс баспасөзінде ... ... ... ... ... ... кезеңдерге бөледі.
Бірінші кезең 1985-1987 жж. ... ... ... ... жж. ... идеясы» төңірегіндегі пікір-сайыстардың басталуы,
жаңа текстердің пайда болып, көзқарастарда айырмашылықтардың көрініс алуы.
1991-1993 жж. «орыс идеясына» ... ... ... ... ... ... – «орыс идеясының» жаңа либералды – консервативті
синтезі, пікір-сайыс жалғасуда /36/.
Қазіргі таңда Ресей ... ... ұлт ... ... сипаты, ұлттық саясат және т.б. қызықытырып, оның төңірегінде
көптеген пікір таластар жүргізуде. Олардың ішінде ... идея мен ... ... ... ... ресейлік зерттеушілер
Р.Г.Абдуталипов, В.М. ... С.И. ... Х.М. ... ... /37/ ... алып ... болады. Аталған авторлардың
мақалаларын оқи отырып ... ... ... ... ... болу
керектігіне, оның қажеттілігіне көзіміз жете түседі, және біздің ұлттық
идеямыз қандай ... ...... әлі ортақ шешімін мәселенің таппаған
теориялық негізін ... ... көп ... еш ... жоқ. ... ... ... үлгісін қабылдай деген пікір емес, олардың
мақалаларындағы ... ... ... ... ... ұлт, ... ... мәселелер көптеп қойылып,
оған арналған түрлі зерттеу мақалалары, еңбектері жарық ... ... ... ... ... ... жалғысы да келетіндері де бар.
Олардың кейбірі өз территориясына батыс ғалымдарының көзқарас ... ... ... ... та Ресей ғалымдарының ұлт теориясына қатты көңіл
бөлгені байқалады. ... ... ... ... ... ... ұлт
теориясын зерттеушілер еңбегін аударып шығару талдау, рецензиялар жазу және
т.б. атқарылып жатқан істері дәлел.
Осындай мақалалардың бірі В.В. ... ... Ол өз ... авторлар атап айтсақ Э.Геллнер, Б.Андерсон, Э.Хобебаум еңбектерін
ғылымдағы метаформ деп ... ... ұлт ... ... ... тәсіл
конструктивизм өкілдеріне жатқызады/38/.
Конструтивтік көзқарас немес конструктивизм туралы сәл ... ... ... ... ... ұлт, ... феноменінің өте
күрделі екендігін айта келіп, «ұлтшылдықтың Хобебаум (конструктивист) ... ... ... ... ... ... ... ерекше текті, саяси мифологияға тән сипаттары бар саяси
бағдарлама ретінде ... ... ... Ол өз ... ... ... мен ұлтты саяси және ... ... ... саяси
контексте ұлтшылдық бар ... ... бар ... ... ... ... ... мәдинеттердің әрқилылығы сияқты әрқасысы ерекше
деген тұжырым жасайды /39/ және оны ... ... ... ... ... және т.б. ... ... ұғымдарды түрлі
аспектіде түсіндіру оның болмысын дұрыс тез ... ... ... ... жағдай (Шешеністан т.б оның федерациялық сипаты) ұлттық
саясат, ұлтаралық мәселелерді дұрыс шешудің жолын іздеуге ... ... ... ... ... ... шығуы да осының айғағы.
Ресейлік Философ А.Г. Здравомыслов берілген ... пен ... ұлт ... жасаудың рефлексивті, яғни күштеумеу саясатын
ұсынады /40/.
Жоғарыда ... ... ... ... ... ... әдебиетте «конструктивизм» деп атайды, ол ... яғни ... ... ... ... ... ... ұ,ымнан
туған.. Ол туралы К.Янг – «ондағы ең бастысы этносты жаңашылдық әрекеттің
шығармашылық қиялының құруы» /41/ - ... ... ... А. Айталы:
«Ұлт жаратылысының ... ... оның ... мен ... ... ... ... орын алып отыр, Қайсы бір ғылыми
теориялар этнос идеясының өзін ойдан шығарылған шарты ұқғым деп ... ... ... ... ... құрлым (конструкция) деп
қарастыру орын алып келді» /42/.
Ұлттық құр қиял, елес, алдамшы деп ... оны ... ... жолдастық ол шын мәнінде өмірде өзіндік негізі жоқ ... ... ... келеді. Тіпті «этнос», «ұлт» ұғымдары
шындықтан аулық жұмбақ, түсініксіз, тек халықтардың ... ... ... ... ... ... ... деушілер соңғы кезде
КСРО ыдыраына байланысты Ресей әлеуметтену ғылымында ерекше өрістей ... ... ... ... жалаң ұлтшылдыққа, эгоистік идеялогияға
демберуші ... олар ... ... – жаңа ... ... ... ... халқы» ұғымымен алмастыруды мақұлдайтын ... ... ... қарсы болып, негилистік пікірді» бірден-бір уағыздаушы
В.А. Тишков өзінің мақаласында этникалық қауымдастық белгісі ... ... емес осы ... ... ... тарихи тағдыры туралы мифі
немесе ... /43/ яғни ... бір ... ... ... ... адамдарды қандай да бір жолмен олардың ерекше шығу тегі туралы ... осы топ ... ... Бірақ бұндай топ жо,арыда айтылған мифті
өзіне сіңіру үшін қанша уақыт керектігі ... және т.б. ... ... тек бір ... шығу тегі ... ой ғана емес, осы
берілген ой үшін, ... ... мен ... ... құрайтын
дифиницияны бақылау үшін күрес. Бұл тек саяси күрес емес, ол ғылым, дін
сферасында, тіл ... ... ... тарихи және территориялық
ойлаудың саласында да болатын күрес. Ал бүл ... ... ... ... атқарады, ал бұл мәселе ... ... ... ... ... ... де, мемлекет ұлтты ... ... ... ... мемлекет ... да ... /44/ деп ... саясаттың қазірге лайықталған
Ресейдегі мини-империяның автономиялы мемлекеттерінен айырылып қалмауын
қамтамасыз ететін теориясын негіздеуге ұмытылады. Таға да бір ... ұл ... ... ... ұзақ ... созылған
мистификация, олар ғылыми да, саяси да категория ... ойын ... ... ... ... Өз ... дұрыстығын Бердяевтің ұлттың күрделі
құрлыс екендігін ... ... ... үшін ... ... ... фрагменттерін келтіріп, оны сынау арқылы ... ... ... ... ... «ұлт ... сияқты ғылыми
сынып категориялырды қолданбауды ұсынады да, ұлттық мемлекет ұлт ... и ... его как ... или нет это ... ... ему ... ... «голубое» «коричневое» и т.п.» В равной
мере касается пониятие нация» –дей келе өз ... ... ... «бұл
қуатты түптеп келгенде утопиялық идея кәдімгідей мөлшерде қазіргі ... ХХ ... ... ... ... сол ұлттармен өмір
сүріп тұрған мемлекеттермен сәйкес келмеуінен ... ... ... алып ... ... де, оны ... мысалдар арқылы
көрсеткісі келеді. Ол өзіне дейінгі ... ... ... ... да ... ұлт ... ... келіп шығатындай ұлттық идея,
ұлттық ... ... сана ... жоқ, олар ... ... мифтік
анықтамалар. Сондлықтан ұлт туралы, халық (народ) , мемлекет, мәдениет үшін
(атынан) ұмыту керек, - ... де «В ... ... ... ... если ... ... сохранится как основная обозначающая
категория, вместо длительно противоречивого понятия ... - ... ... ... да, ... ... қауымдастықтан көрі территориялық
азаматтық қауымдастық деп қарастыру Батыс елдерінде көп ... ... сан ... да, ... да ... ... неміс, француз, ағылшын
басқа да ... үшін ... ... ... ... ... ... Бұл Ресей үшін де тиімді. Өйткені
Ресейде орыстар саны жағынан басым, орыс тілі үстемдік етіп тұр, біз ... ... ... сана ... ұқсас пікірді А.Г. Осиповта айтса, /46/ ал Б.Е.Виннер
оған қолдау көрсетеді. /47/ ... ... ... ... жалаң
ұлтшылдыққа эгоистік идеологияға дем беруші негіз.
Сөз жоқ күнделікті болмысымызда жалаң ... ... ... ... орын алып отырғаны белгілі. Бірақ
улеуметтік шындықты қабылдаудың, ұлт табиғатын танудың, оны ғылыми ... ... мол. ... ... ұлт табиғатын тану ерекшелігіне
азаматтық позициясына, тіпті сан ... ... ... ... ... т.б. ... Жоғарыдағы қағидаларға келсек (конструктивизм) менің
көзқарасым А.Айталы берген бағамен ұндесіп жатыр: «… олардың ең осал ... ... - ... қауымдастық адамдардың саналы түрдегі ұлт болуға
ұмтылған субъектив ниетіне ғана ... ... ... ... этникалық құбылыстардың қайсы бір жағдай ашық көрінбеуі, ... ... ... ажыратудың қиындығы ұлттық қауымдастықты
жоққа шығара ... ... ... ... ... ... ... ұлттық
болмыс мәселелері адамзат баласын ежелден ақ толғандырып өзінің көп ... ір ... ... қызықтырған әлі күнге дейін ғылыми
ортада қызу талқыланып, маңызы арта ... ... ... мәселесінде
ұлттық идея ұлтшылдық, ұлттық сана туралы категориялыра ажырамас құрамдас
бөліктері.
Ұлттық теория тұрғысында батыста ұлтты азаматтық ұғым деп ... ... ... ... ... ерте ... бастап- ақ
талқылап тұжырымдаған. Әр тарихи кезең немесе европаның әр елінен шыққан
ойшылдар өз ... ... сай ... ой ... ... ... ... белгілерге оның табиғи ортасын, бірі туа біткен
биологиялық ... ... ал енді ... ... қоғам
қажеттіліктеріне сай ой қиялдан ... ... ... ... кей ... ұлт ... оынң әлеуметтік экономикалық ортасы ... Осы ... ... ... оған ... түсініктерге біршама толық
анықтама береді. Батыста ұлтты этникалық қауымдастықтан гөрі территориялық,
азаматтық қауымдастық деп қарастыру көп тараған. Бұның себебі өз ... ... да, ... да, ... ... ... ... ағылшын басқа да
европалықтар үшін ... ... ... ... ... ... ... тарихнамасында аталмыш мәселе ХІХ ғасырдың екінші жартысынан
бастап ілігіп, Ф.М.Достоевский, Л.Гумилев, Вл. ... ... ... ... ... бұл ... терең кешенді түрде талқылап негізін
қалаған. Олар ұлт туралы миссиандық тұрғыдан ... ... ... ... ... ... тарихнамасының келесі кезеңі бұл әрине лениндік,
сталиндік ұлт теориясы. Бұл тарихи ... ұлты ... - ... ... деп түсіндіру, ұлттарды капиталистік , ... ... орын ... ... де, ... ғылыми ордасында ұлттық теорияға қатысты
қатысты мәселе қызу талқыланып ... ... ... түрлі
көзқарасты ұстанушылар шығып, бірі ұлтты ғылыми айналымнан алу керек, бұл
ұғым бос қиял десе, бірі бұрынғы ... ... ... және ... ұстанушыларда байқалады. Өйткені Ресей үшін Ұлттық мәселе ең
маңызды проблемалардың бірі. Себебі Ресей ... ... ... ... ... жатады. Өзінің империялық құрамын сақтауға
ұмытылған ұлы орыс халқының өкілдері ... ... ... ... ... орыстар да, сана жағынан басым рухани мерейі үсем ұлттардың
бірі. Олай ... ... ... ... деп ... Ресей үшін де
тиімді.
Қазақ ұлттық идеясы ... де, ... оны ... ұлттық
мемлекетке айналған өзегі, дамудың тірегі ретінде санап, ... ... ... . Ұлт ... ... ... ... ғылыми
тұжырымын зерттеуде тарихтың алдыңғы ... ... ... ... ... ... тәжірибелеріне назар аудару өте орынды.
Сондықтан Қазақстанда ұлт, ұлттық мемлекет ... ... ... ... аталмыш мәселе төңірегінде ой айтушылар өз орталықтарын ... ... ... ... ... Осы тұрғыдан ең маңызды ... ... тиіс ... ... өзімізге дейінгі және ... ... ... ... бар тарихи кезең ... ... ... ... ... зерттеу, оларды бір-бірімен салыстыру болып
табылады.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Іі-дүние жүзілік соғыс және жаңаша көзқарас55 бет
Аймақтағы петроглифтерді зерттеу ісінің қалыптасуы мен дамуы16 бет
1.Ресейдегі И.Грозный және Ұлы Петр: Саяси портреттері 2. М.Тэтчер-темір ханым5 бет
1905-1907 жж. Ресей мен Қазақстанның саяси - әлеуметтік жағдайы44 бет
1917 жылғы ресейдегі ақпан – қазан ревалюциясы. Азамат соғысы9 бет
1991-2000 жылдардағы Қазақстан-Ресей қарым-қатынастары34 бет
XIX ғасырдың бірінші жартысындағы Ресейдің Қазақстанға жүргізген саяси құқықтық реформалары33 бет
XVII-XIX ғғ. аралығындағы Ресей империясы13 бет
XVIII ғасырдың басындағы қазақ жерінің Ресей империясының құрамына қосылуының алғышарты7 бет
XVIII ғасырдың ортасынан –XIX ғасырдың ортасына дейінгі Қазақстандағы ресей империясының миссионерлік саясаты41 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь