Қазақстанда кәсіпкерліктің қалыптасу және даму тарихы 1861-1917 жж

КІРІСПЕ
Зерттеу жұмысының өзектілігі. Қазақстанның қоғамдық.саяси және әлеуметтік.экономикалық өмірінде өзгерістер болып жатқанда, оның өткен тарихи кезеңдерін түсіну мен зерттеудің маңыздылығының артатындығы белгілі. Еліміз тәуелсіздігін алған уақыттан бергі жылдарда қоғамда көптеген өзгерістер, жаңарулар болды. Өткен ғасырдың соңғы онжылдығынан бері ел экономикасын қазіргі заман талаптарына сәйкес дамыту шаралары жүргізілуде. Осыған орай, нарықтық шаруашылықтың ұлттық жобасын құрудың белсенді ізденістері басталды. Бүгінгі таңда кәсіпкерлікке кең ауқымды мемлекеттік қолдау көрсету, оның аясын кеңейту мәселелері жолға қойылып отыр. 2007 ж. Президент Н. Назарбаевтың Қазақстан халқына арналған Жолдауының он үшінші бағыты − шағын және орта кәсіпкерлікті қолдау жөніндегі дәйекті іс.қимылға арналды [1, 11 б.]. Бұл міндетті жүзеге асыруда әлемнің дамыған елдерінің тәжірбиесіне сүйенумен қатар, отандық кәсіпкерліктің даму тарихына да назар аударудың мәні зор. Қазақстанға ресейлік отарлау процесімен қатар енген капиталистік қатынастардың ерекшеліктерін анықтау, бүгінгі нарықтық қатынастардың заңдылықтарын түсінуге мүмкіндік береді. Сондықтан, Қазақстанда кәсіпкерліктің қалыптасуы мен дамуы, оның аймақтық ерекшелігін тиянақты түрде зерттеу . заман талабынан туындап отырған қажеттілік.
Қазақстанның оңтүстігі ерте дәуірлерден бері геосаяси, әлеуметтік.экономикалық, этно.демографиялық және мәдени жағынан маңызды аймақ болып табылады. Бұл өлкенің осындай артықшылықтарын қазіргі уақытта тиімді пайдалануды қамтамасыз ету үшін, оның экономикалық тарихына, әсіресе, ХІХ ғасырдың екінші жартысында қалыптаса бастаған жергілікті кәсіпкерлікті дамыту нәтижелеріне объективті баға беру қажет.
Кейінгі жылдары отандық тарихнамада кәсіпкерлік мәселесі бойынша зерттеулер жүргізу жандана бастады. Тарих ғылымыдағы бұл өзгеріс, Қазақстандағы кәсіпкерліктің қалыптасу және даму тарихына қатысты жаңаша тұжырымдамалар мен деректер қорын қалыптастыруымен құнды. Дегенмен, зерттеушілер тарапынан Қазақстанның оңтүстік аймағындағы кәсіпкерліктің қалыптасу және даму тарихы кешенді түрде қарастырылмады. Белгілі бір саланың дамуының шынайы көрінісін жасау, оның барлық жақтары қамтылып, олар өзара салыстырылған жағдайда ғана іске асатындығы белгілі. Сондықтан, зерттеуде елдің оңтүстігіндегі кәсіпкерліктің өнеркәсіп, сауда, ауыл шаруашылық және халыққа қызмет көрсету салаларында қалыптасып, дамуына басты назар аударылады. Сонымен бірге, кәсіпкерліктің дамуына әлеуметтік және этникалық тұрғыдан алғанда әр текті кәсіпкерлердің іскерлік мүмкіндіктері мен мемлекеттік қолдаудың ықпалына талдау жасау да өзекті болып табылады.
Осыған байланысты, бұл мәселенің зерттелуі өзекті болып табылады. Ол ең алдымен, 1861.1917 жылдардағы Қазақстанның оңтүстік аймағындағы кәсіпкерлік тарихындағы жетістіктер мен кемшіліктердің объективті бағалануына, сонымен қатар, жалпы Қазақстандағы кәсіпкерлікті дамытудағы әр аймақтың өзіндік орнын, ерекшелігі мен маңыздылығын айқындауға мүмкіндік береді.
        
        ӘОЖ 94:338.22 (574) «1861/1917»
Қолжазба құқығында
АБДИРАСИЛОВА ЗАУРЕ САДУАКАСОВНА
Қазақстанда кәсіпкерліктің қалыптасу және даму тарихы
(1861-1917 жж.)
(Қазақстанның оңтүстік аймағы материалдары бойынша)
07 00 02 - Отан ... ... ... ... ... дәрежесін алу үшін дайындалған диссертацияның
АВТОРЕФЕРАТЫ
Қазақстан Республикасы
Қарағанды, 2008
КІРІСПЕ
Зерттеу ... ... ... ... ... ... ... болып жатқанда, оның өткен
тарихи кезеңдерін түсіну мен зерттеудің маңыздылығының артатындығы ... ... ... ... ... ... ... көптеген
өзгерістер, жаңарулар болды. Өткен ғасырдың ... ... бері ... ... ... ... сәйкес дамыту шаралары жүргізілуде.
Осыған орай, нарықтық шаруашылықтың ұлттық ... ... ... басталды. Бүгінгі таңда кәсіпкерлікке кең ауқымды мемлекеттік
қолдау көрсету, оның ... ... ... ... ... ... 2007 ... Н. Назарбаевтың Қазақстан халқына арналған Жолдауының он үшінші
бағыты − ... және орта ... ... ... ... ... [1, 11 б.]. Бұл міндетті жүзеге асыруда әлемнің ... ... ... ... отандық кәсіпкерліктің даму тарихына да назар
аударудың мәні зор. Қазақстанға ресейлік отарлау процесімен ... ... ... ... ... ... нарықтық
қатынастардың заңдылықтарын түсінуге мүмкіндік ... ... ... ... мен ... оның ... ерекшелігін
тиянақты түрде зерттеу - заман талабынан туындап отырған қажеттілік.
Қазақстанның оңтүстігі ерте дәуірлерден бері ... ... ... және ... жағынан маңызды аймақ ... Бұл ... ... ... қазіргі уақытта тиімді
пайдалануды қамтамасыз ету үшін, оның экономикалық тарихына, әсіресе, ... ... ... ... ... жергілікті кәсіпкерлікті
дамыту нәтижелеріне объективті баға беру қажет.
Кейінгі жылдары ... ... ... ... ... ... ... бастады. Тарих ғылымыдағы бұл өзгеріс,
Қазақстандағы кәсіпкерліктің қалыптасу және даму ... ... ... мен ... қорын қалыптастыруымен құнды. Дегенмен,
зерттеушілер тарапынан Қазақстанның оңтүстік аймағындағы ... және даму ... ... ... қарастырылмады. Белгілі бір
саланың дамуының шынайы көрінісін жасау, оның барлық жақтары қамтылып, ... ... ... ғана іске ... ... ... елдің оңтүстігіндегі кәсіпкерліктің өнеркәсіп, сауда, ауыл
шаруашылық және ... ... ... ... ... ... ... аударылады. Сонымен бірге, кәсіпкерліктің дамуына әлеуметтік
және этникалық тұрғыдан алғанда әр ... ... ... мен ... қолдаудың ықпалына талдау жасау да ... ... ... бұл ... ... ... ... табылады. Ол ең
алдымен, 1861-1917 жылдардағы Қазақстанның оңтүстік аймағындағы кәсіпкерлік
тарихындағы жетістіктер мен кемшіліктердің объективті бағалануына, ... ... ... кәсіпкерлікті дамытудағы әр аймақтың өзіндік
орнын, ерекшелігі мен маңыздылығын айқындауға ... ... ... ... нысаны 1861-1917 жж. Қазақстанның
оңтүстік аймағындағы ... ... және даму ... ... оңтүстік өлкесіндегі кәсіпкерліктің ... мен оның ... ... ықпал еткен ішкі және ... ... ... мен ... өлкеге тән ерекшеліктері,
кәсіпкерлердің әлеуметтік және этникалық ... ... пәні ... ... деңгейі. Кәсіпкерлік теориясына арналған
тарихнаманы негізгі үш ... ... ... ... ... ТМД ... ... зерттеушілердің еңбектері.
Шетелдік ғалымдардың ішінде «кәсіпкерлік» терминінің мәні мен мазмұнын
кешенді зерттеуге А.Маршалл, И.Шумпетер, және т.б. ... ... ... ... Олар ... ... әр ... ғылыми
көзқарастарға баға бере отырып, кәсіпкерлік пен оның ... ... ... ... ... ... одан кейінгі
зерттелуін П.Друкер еңбегінен көруге болады. Ол «кәсіпкер» тұжырымдамасына
толықтырулар енгізіп, ... ... ... ... жасап, кәсіпкерлік
саласындағы басқарушылық қызмет аспектісін дамытты.
«Кәсіпкер» және ... ... ... мазмұнының
тарихи қалыптасуын зерттеуге ТМД елдерінің ... ... ... және т.б. ... үлес қосты. Аталған
ғалымдардың зерттеулерінде ресейлік кәсіпкерліктің даму ... ... ... ... ... ... ой тұрғысынан
отандық нұсқасын жасауға ұмтылыс ... ... ... ... Б.А.Жакупова және т.б. ғалымдардың ... ... ... ... ... ежелгі заманнан қазіргі уақытқа дейінгі
теориялар мен тұжырымдамалардың генезисіне О.Ж.Әлиев зерттеу ... ... ... орын ... жеті ... ... ... кәсіпкерлік мәселесі бойынша экономикалық ойларды ... ... ... шығаруға болады: экономикалық теорияда ... ... ... ... ... және ... ... табылатын,
кәсіпкерлік қызмет субъектісінің болмысын көрсететін, нақты «кәсіпкер»
терминінің экономикалық категория ретінде жалпы ... ... ... ... кәсіпкерлік теориясын құрастыруға және кәсіпкерліктің
экономикалық болмысын анықтауға мүмкіндік беретін ... ... ... оны ... үшін, кәсіпкерлік тәжірбиесі туралы ... және ... ... де ... ... ... мен ... тарихи процесс ретінде ... ... ... тарихнамасын үш топқа, яғни революцияға
дейінгі, кеңестік және қазіргі кезеңдерге жіктеуге ... ... ... ... ... ... ... әр түрлі аспектілер бойынша ... ХІХ ... ... ... ... мәліметтер беретін
А.И.Левшин, А.Н.Тетеревников, Е.Смирновтың еңбектері құрайды. А.И. Левшин
қазақ қоғамындағы ... ... ал ... ... ... ... ... жасады. Сырдария облысының саяси,
экономикалық дамуы Е. Смирновтың ... ... Оның ... жалпы
шолу сипатында қарастырылды.
Оңтүстік өлкенің отар аймаққа айналуы, патша әкімшілігінің отарлау
саясаты жөніндегі еңбектер ХХ ... ... ... ... Оның ... маңызды аймақтар мәселесі, оларды игеру жолдары И.В.Анчиков,
И.И. Гейер еңбектерінде ... ... өз ... ... ... тақырыбына арнады. Аталған автордың еңбегі сол кезеңдегі
қазақ ... ... ... ... ... ... ... деректер береді. Отар аймақтағы тұрпайы экономикалық
қанауды тоқтатып, еркін капиталистік дамуды ұсынған авторлар да ... бірі - ... Ол ... ... экономикалық даму
деңгейінің төмендігі, өнеркәсіп орындарының ұсақ ... ... ... ... нашарлығын атап өтті. Аталған мәселелердің шешімін ... ... ... мәселесін көтеріп, ұсыныстар жасады.
ХХ ғасырдың екінші онжылдығында кәсіпкерліктің дамуы туралы жан-жақты
мәліметтер беретін еңбектер ... көре ... ... Сырдария облысындағы қалалардың экономикалық дамуы, алғашқы
кәсіпкерлер және ... ... ... кәсіпкерлердің табысы, ақша
айналымы туралы кең түрде жазылған.
Түркістан өлкесінің әлеуметтік-экономикалық дамуына ... ... ... ... ... Оңтүстік Қазақстан
экономикасының капиталистік белгілеріне В.И.Масальскийдің еңбегінде назар
аударылды. Онда мал ... ... және ... дамуы
қарастырылып, капиталдың өнеркәсіпке қарағанда саудаға көп жұмсалғандығы,
несиенің өсімқорлық сипатта ... ... ... білдіріледі.
В.А.Васильев Жетісу облысында ауыл шаруашылығы ... ... ... ... өнеркәсіп орындарының техникалық жабдықталуы,
ондағы жұмысшылардың жағдайы туралы зерттеулер жүргізді.
Сауда-өнеркәсіп орындарының дамуы В.В.Заорская мен ... ... Олар ... ... ... ... ... айналымы, жұмысшылардың саны мен жағдайы, өнеркәсіптік
салықтан түсетін мемлекеттік кіріс ... көп ... ... ... ... осы саладағы кәсіпкерліктің қалыптасу тарихы
Л.С.Берг және В.И.Майснер және т.б ... ... ... өзінің
еңбектерінде Сырдария және Арал теңізіндегі балық аулау кәсіпшілігі ... ... ... В.И.Майснер Жетісудағы балық кәсіпшілігінің
даму мүмкіндіктерінің жоғары екендігі ... ... ... отырған аймақтағы мақта өсіру саласындағы кәсіпкерліктің
тарихы ... ... ... ... ... ... және ... Азия елдерімен сауда байланысы, ондағы тауар айналымы және елдегі мақта
өсірудің ... ... ... ... ... ... кәсібі мен кеден және баж салығы тарихына назар ... ... ... Қазақстанның экономикалық жағдайы ХХ
ғасырдың басындағы ... ... ... ... ... ішінде Ә.Бөкейханов, М.Тынышпаев және С.Асфендияровтардың
еңбектерінің ... зор. ... ... ... ... ену жолдары мен түрлерін айқындау қажеттілігін атап көрсетті және
сауда капиталы туралы мәселеге көңіл бөлді.
Кеңестік дәуірдің зерттеушілері ... ... ... ... орны мен ... ... ерекшелігі, жүргізілген әкімшілік
реформалар нәтижесі, қазақ қоғамының саяси-экономикалық дамуы, қоныстандыру
нәтижелері жөнінде құнды еңбектер жазды.
Түркістан өлкесінің ... ... және ... ... өнеркәсіп дамуының отарлық сипатын алғашқылардың бірі ... ... Ол ... ... ... ... ... өркендеуі, ондағы кәсіпкерлердің еңбегіне талдау жасады.
Осы кезеңдегі Қазақстанның этникалық, саяси, әлеуметтік-экономикалық
тарихын зерттеуге Э.Герасимов және Т.К. ... үлес ... ... ... ... ... түрі және ... мәселесін
Т.К.Литвинов зерттеді. Ол бай қазақтардың шаруашылығы бірте-бірте өзінің
натуралдық сипатынан ... ... ... ... ... ... деректер мен материалдардың жинақтары жарық көрді. Соның
маңыздысы - ... ... ... бөліну, жаңа жерлер үшін
қабылданған мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... құрастыруымен Түркістан өлкесінде 1867 ж., 1886 ж., 1891
жылдары жүргізілген реформалардың материалдары берілді.
ХІХ ғ. ... жж. ... ... кәсіпкерлік тарихына жеке
зерттеу арналған жоқ. ... ... ... ... ... ... салалары қарастырылды. Қазақстанда ауыл шаруашылығы
саласына капиталистік ... ену ... ... ... жаңа ... түр ... яғни ... туралы мәселе
терең зерттеуді қажет еткен мәселелердің бірі ... ... жаңа ... топ ... олар монғол шапқыншылығына дейін де
өмір сүргендігі жайлы пікір білдірілді. Оның еңбегі Қазақстанның ... ... ... ... ... ... болып саналады.
Ц.Л.Фридман революцияға дейінгі кезеңдегі банк, несие жүйелерінің пайда
болуы мен даму ... ... ... ... экономикасындағы шетел
капиталының үлесін зерттеді.
ХІХ ғ. соңында – ХХ ғ. ... ... ... ... ... Оның ... қазақ ауылдарында кулактардың пайда
болғаны, олардың көпшілігінің тауарлы егіншілік пен ... ... және ... ... ... ... ... Орталық Азия және Қытаймен сауда
қарым-қатынастары мәселелеріне ... ... ... ... ... ... жүйесінің әсеріне байланысты мәселеге
К.Р.Несіпбаеваның кандидаттық ... ... ... ... отандық зерттеушілердің еңбектері кәсіпкерлік тарихын
зерттеуде маңызды орын алады. Қазақстанның тәуелсіз мемлекет ретіндегі ... ... аяқ ... ... ... ... қызығушылықты
арттыра түсті. С.Қ.Игібаевтың зерттеуінде алтын өнеркәсібіндегі жұмысшы
табының қалыптасуы ... ... Ол, ... ... ... ... аяқталуының Қазақстанның алтын ... ... ... ықпал еткенін, бірақ оның баяу
жүргендігін ... ... ... ... ... ... мен ... өнеркәсіпті дамыту
бағытындағы саясаты бойынша мәліметтер берілген. Қазақ халқының тұрмыс-
тіршілігі, қолөнер кәсіпшілігінің ... ... ... ... ... ... жасалады. Оңтүстік Қазақстан өлкесіндегі өнеркәсіп
мен сауданың дамуы ... және ... ... қарастырылды. Қазақстан тарихының тарихнамасында
қоғамның әлеуметтік-экономикалық құрылымын сараптау мақсатында ... ... ... ... ... және ... ... болып табылады.
М.Ф.Пузиков және С.Е.Мамытова өздерінің ... ... ... ... ғғ. ... ауыл ... ... салаларында
кәсіпкерліктің қалыптасу процесі жүргендігін ... ... ... ... арналған арнайы кешенді зерттеулер енді
қолға алынып келеді. Олардың қатарында Д.Жақыпбекова, ... ... ... ... жұмыстары бар. Д.Жақыпбекованың
диссертациялық жұмысында Қазақстанның ... және Орал ... ... ... ... ... қалыптасу және даму мәселесі
зерттеледі. Ф.М.Сұлтанованың ғылыми жұмысы 1867-1914 жж. ... ... ... және даму ... ... ... ... Жетісу облысындағы сауда, өнеркәсіп салаларындағы кәсіпкерлік
түрлері сарапталынды. Қ.Ж.Әбіловтің докторлық диссертациясы ... ... ... орын ... Бұл ... ... даму ... тұтас қарастырылған.
Сонымен, қарастырылып отырған кезеңдегі ... ... ... қалыптасу және даму тарихы осы уақытқа ... ... ... ... мәселе болып табылады.
Зерттеу жұмысының мақсаты мен міндеттері. Диссертациялық жұмыстың
негізгі мақсаты – ... ... ... ... ... кәсіпкерліктің қалыптасу және даму тарихын жан-жақты зерттеу.
Алға қойылған мақсатқа жетуде ... ... ... шешу ... ... ... аймағындағы кәсіпкерліктің қалыптасуының саяси
және экономикалық алғышарттарын көрсету;
- кәсіпкерліктің ... ... ... ... ... ... сауда саласындағы кәсіпкерліктің даму деңгейіне талдау жасау;
- оңтүстік аймақтағы ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... ... көрсету (көліктік, қолөнер-шеберханалық
және тұрмыстық қызмет) саласындағы кәсіпкерліктің даму ерекшеліктерін
талдау;
- оңтүстік ... ... ... және ... ... ... қазақ кәсіпкерлерінің іскерлік мүмкіндіктерін
бағалау.
Зерттеу ... ... ... ... жұмыстың дерек көзін
бірнеше топқа бөліп қарастыруға болады.
Деректік көздердің алғашқы ... ... ... ... ... ... ... Российской империи» жинағының 4, 8, 14, 28, ... ... ... мөлшері, жеке меншік кәсіпорындардың Жарғысы
және оған енгізілген толықтырулар, Мемлекеттік банк Жарғысы, ... ... ... материалдар пайдаланылды. Сонымен қатар, үкіметтің
өнеркәсіптерге жеке ... ... ... ... ... ... ... айналысуына шектеу қою және басқа да әр түрлі
сипаттағы ... мен ... ... тарихына қатысты мәлімет
жинақталған. Бұл құжаттар жинағы, ... ... ... кәсіпкерлікке қатысты саясатының негізгі бағыттарын
анықтауға мүмкіндік береді.
Үкіметтің ... және ... ... ... ... ... ... толықтырылып, 1902
ж. құрастырылған кәсіптік салық жөніндегі Ереже, қарастырылып отырған
тақырып бойынша ... ... ... ... ... ... ... жүйесіндегі өзгерістерді байқауға болады.
1910 ж. сауда мен кәсіп туралы империядағы заңнамалар мен ережелер
жинағы сауда кәсіпкерлігін ... ... ... ... ... ... ... деректері үлкен ... ... ... ... ... ... сипатындағы құжаттардың
маңызы зор. Оларда оңтүстік аймақтағы ... даму ... ... ... ... ... 1888 ж. есебінде, көрсетілген жылдағы
Түркістан өлкесінің экономикалық дамуының жетістіктері мен ... ... Жер және ... ... ... ... ... А.А.Кауфманның 1903 ж. іссапар нәтижесінің есебінде
өлкедегі орыс отарлау ... ... және ... ... ... отар ретіндегі маңызды аймақ екендігі жан-жақты ... жж. ... граф К.К. ... ... өлкесін тексеру
нәтижелерінің есебінде аймақтағы ... ... ... ... ... ... ... ету мүмкіншілігі қарастырылып,
жергілікті экономиканың дамуының сандық көрсеткіштерін береді.
Деректердің үшінші тобы статистикалық және ... ... ХІХ ғ. 80-жж ... ... ... ... жыл сайын өз
облысының шаруашылық өмірінен мәлімет беретін анықтамалар шығарды. Зерттеу
жұмысында «Обзор Семиреченской ... ... ... ... ... ... ... Жетісу облысы бойынша 1882-1913
жж., Сырдария облысы бойынша 1885-1887 жж., 1889-1895 жж., 1904-1906 жж.,
1908-1913 жылдар ... ... ... ... ... “Экономический
обзор” анықтамалық шолуында, Түркістан өлкесіндегі мақта шаруашылығының
дамуы жөнінде деректер бар. ХІХ ғ. соңы −ХХ ғ. ... өлке ... ... бірі - ... ... ... Онда Жетісу облысының
1897, 1898 (т. 1-2), 1900, 1901, 1905 жж. экономикалық дамуына байланысты
материалдары ... ... ... ... да ... алуға
болады. 1895 ж. жарық көрген “Указатель фабрик и заводов окраин России:
царство Польского, Кавказа, ... и ... ... ... ... ... фабрика-зауыттар туралы мәліметтер енгізілген.
1897 ж. Ресей империясының ... ... ... ... ХІХ ғ.
соңындағы Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық өмірі жайлы ... қоры бар. Оның ... және ... ... бойынша құрастырылған
томдарындағы халықтың саны, мамандық бойынша жіктелуі және т.б. мәліметтер,
кәсіпкерлердің әлеуметтік және этникалық құрылымына байланысты ... ... ... ... ... в ... акционерных
предприятии и торговых домов” деген атаумен 1905 ж. жарық ... ... ... ... белгілерінің бірі - сауда үйлерінің
сандық көрсеткіштері жарияланған.
Деректердің соңғы ... ... ... ... құрайды.
Қазақстанның оңтүстігіндегі кәсіпкерліктің даму деңгейін ашып ... ... ... басылымдарында жарияланған мақалалардың орны
бөлек. Атап айтқанда, «Айқап», ... және ... ... газет-журналдарда қазақ қоғамына еніп келе жатқан ... ... жаңа ... ... кәсіпкерлікті дамытуға
байланысты, сол уақытта өмір сүрген адамдардың келтірген ... ... ... ... табылады.
Диссертацияда ҚР Орталық мемлекеттік мұрағатының төмендегідей ... ... ... ... ... «Далалық Солтүстік
тау-кен округінің округтік инженері» (14-қор) ... ... ... ... ... ... және осы сала ... жұмыстарын жүргізуге берілген рұқсат құжаттары тіркеуге алынған.
«Сырдария облысының Шымкент ... ... ... меңгерушісі»
(34-қор), «Ішкі істер министрлігінің Түркістан уездік басқармасы» ... ... ... 1-участкесінің округтік бақылаушысы» (156-қор),
«Түркістан облысының Сырдария ... ... ... ... (383-қор), «Әулиеата уездік басқармасы» (146-қор), «Верный уездік
басқармасы» (41-қор) ... ... ... ... өлкенің
жекелеген уездеріндегі кәсіпкерліктің даму ... оның ... ... ... ... ... ... (44-қор),
«Дала генерал-губернаторының кеңсесі» ... ... ... ... (828-қор) қорларында кәсіпкерлердің жеке шаруашылық
ашу жөніндегі ... мен ... ... ... ... ... және ... жұмысы жөнінде құнды мәліметтер жинақталған.
Диссертацияда Өзбекстан Республикасының Орталық мемлекеттік мұрағатының
төмендегідей қорлары пайдаланылды: «Түркістан ... (И-1 ... ... ... ... материалдары» (И-17
қоры), «Сырдария облысының статистикалық комитетінің материалдары» ... деп ... ... өлкенің экономикалық өмірі туралы жан-жақты
мәліметтер береді. Оларда Түркістан, Қазалы, Шымкент, Перовск уездеріндегі
кәсіпкерліктің ... және даму ... ... құнды материалдар
сақталған.
Зерттеу жұмысының теориялық және методологиялық негізі. Экономикалық
теориядағы кәсіпкерліктің ... мен ... ... ... тұжырымдар О.Ж.Әлиев, М.Ф.Пузиков ... ... ... ... ой ... нұсқасын жасауға мүмкіндік берді. Сонымен қатар, тарихи дамудың
өтпелі экономикалық ... ... даму ... ... ... ... ... жазған ғалымдардың В.А.Васильев,
В.В.Заорская және К.А.Александер, П.Г.Галузолардың пікірлері пайдаланылды.
Жоғарыда аталған ... ... ... ... ... ... ... зерттеуде тиісті әдістерді
таңдауға, қолдануға жәрдемдесті.
1861-1917 жылдардағы Қазақстанның оңтүстігіндегі ... және даму ... ... ... ... ... М.Тынышпаев және С.Асфендияровтардың сол кезеңдегі
Қазақстанның ... ... ... ... пайдаланылды.
Сонымен бірге, Қазақстандағы кәсіпкерліктің даму тарихына жаңаша ... ... ... ... ... Т.Ә. ... Қ.Ж. Әбілов,
Д.Жақыпбекова, Ф.Сұлтановалардың еңбектерінде айтылған ой-пікірлері мен
ұсыныстары ... ... ... және ... ... ... принципінің басты талабы – тарихи құбылыстар
мен процестерді барлық қайшылықтары, күрделіліктерімен жан-жақты ... ... ... деректерге кең түрде шолу жасай отырып, өзара
байланысы бар деректерді кешенді түрде ... ... ... ... оңтүстігіндегі кәсіпкерліктің қалыптасуы мен
дамуындағы әлеуметтік-саяси құбылыстарды да ... ... ... ... талаптары, тарихи зерттеулердегі тұжырымдамалар мен әр
түрлі деректердегі ақпараттардың шындыққа сәйкестілігін анықтауға мүмкіндік
береді. Тарихилық ... ... бір ... мен ... ... ... бірге олардың өзара байланысы мен әсерін жан-жақты
зерттеу ... алға ... Ол да, ... ... ... шешуде,
деректерге мүмкіндігінше толық талдау жасауды талап етеді. Сондықтан,
зерттеуде Қазақстанның ... ... ... ... әр ... аспектілерін бейнелейтін деректер қоры ... ... ... барысында логикалық, құрылымдық, жүйелілік,
хронологиялық, сандық, салыстырмалы-тарихи әдістер қолданылды.
Зерттеу ... ... шегі ... ... яғни ... ... оның ішінде оңтүстік аймақтағы ... ... ... ... ... ... ... аралықты
қамтиды.
Аумақтық шегі Қазақстанның оңтүстік және оңтүстік-шығыс аймағын
қамтиды, яғни, ... ... ... ... ... және ... ... үлкен маңызға ие болған Сырдария және Жетісу ... ... ... ... Қарастырылып отырған кезеңдегі
Қазақстанның оңтүстік аймағындағы табиғи, экономикалық, этникалық және
басқа да ... ... ... жергілікті кәсіпкерліктің қалыптасу
және даму тарихына кешенді түрде талдау жүргізілді. Зерттеу ... ... ... ... мен ... оңтүстік
аймаққа тән сипаты анықталды. Сонымен бірге:
- бұрын ... ... ... ... ... айналымға
енгізілді;
- Қазақстанның Сырдария және Жетісу өңірлеріндегі ... және ... ... экономиканың әр түрлі салаларындағы
даму арақатынасы алғаш рет салыстырмалы түрде қарастырылды;
- отандық тарих ғылымында зерттеу ... ... ... ... ... халыққа қызмет көрсету саласына, оның
ішінде ... ... және ... ... ... ... ... оңтүстік аймақ кәсіпкерлері мен үкімет арасындағы қарым-қатынастардың
ерекшеліктері анықталды;
- ... ... ... ... ... және ... ықпалына талдау жасалынды.
Зерттеу жұмысының ғылыми-практикалық ... ... ... мен ... ... экономикалық тарихы
бойынша оқу және оқу құралдарын жазуда, ... және орта ... ... ... ... және ... сабақтарын, экономика тарихы
бойынша арнайы курс ... ... ... жүргізу барысында пайдаланылуы
мүмкін. Сонымен қатар, ... ... ... ... зерттеу жұмысының жекелеген қорытындылары кеңінен қолданылуы
мүмкін.
Жұмыстың сыннан өтуі. Зерттеу жұмысы ... ... ... ... және ... ... ... кафедрасының ғылыми
семинарында және Е.А. Бөкетов атындағы ... ... ... ... ... семинарында талқыланды. Зерттеу жұмысының
мазмұны мен нәтижелері ... ... ... ... ... ... сыннан өтті.
Қорғауға ұсынылатын негізгі тұжырымдар:
- Қазақстанның оңтүстік аймағындағы кәсіпкерлік, Ресейдің капиталистік
қатынастарының енуі негізінде, отарлық сипатта ... ... ... ... кең ... дами ... Оған пайдалы
қазбалардың игерудің мардымсыздығы, ... ... ... ... ... болды.
- оңтүстік өлкеде басқа ... ... ... ... пайданы қамтамасыз ететін - сауда кәсіпкерлігі белсенді
дамыды. Өлкенің қолайлы табиғаты, ... ... ... ... ... ... тығыздығы сауданың дамуына жағдай
туғызды. Дегенмен, Ресей мен Орта Азияның сауда капиталы жоғары
маңызға ие ... ал ішкі ... ... ауыл ... ... шектелді;
- оңтүстік өлкенің табиғи ... ауыл ... ... ... ... ... ... Аталған саладағы
кәсіпкерліктің дамуына, ең алдымен патша әкімшілігі мүдделі болып,
оны ... ... ... Дегенмен, бұл кәсіпкерлік
тәуекелділікті қажет етті. Табиғи қолайсыздық ... ... осы іске ... ... ... ... қалуға мәжбүр
болды. Сондықтан, аймақтың кәсіпкерлері ... ... ... ... көп ... ... ... отырған кезеңде елдің оңтүстігінде халыққа тұрмыстық
қызмет көрсету ... ... ... қолөнер-шеберханалық
және тұрмыстық қызмет ... ... Бұл ... ... ... ... ықпалы етті. Ал, қазақтар
оған кеш бейімделді, себебі дәстүрлі қазақ қоғамы үшін ... ... ... бөтен болды;
- оңтүстік қазақстандық кәсіпкерлердің этникалық және ... әр ... ... ... ... ... ... шығу тегі мен әлеуметтік дәрежесіне қарамастан
кәсіпкерлікпен айналысуға рұқсат етті. ... ... ... ... ... ... қарағанда мүмкіндіктері
басым тұрды. Қазақтардың кәсіпкерлікке бейімделуі баяу жүрді. Оған
орыс және ... ... ... ... ... көшпелі өмір салты әсер етті.
Диссертацияның құрылымы. Диссертация ... ... ... ... үш ... қорытындыдан,
пайдаланылған деректер тізімінен және қосымшалардан тұрады.
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
Кіріспеде диссертация тақырыбының өзектілігі, негізгі нысаны, зерттелу
деңгейі, мақсаты мен ... ... ... ... ... ... ... ғылыми-практикалық маңыздылығы және құрылымдары
айқындалады.
«1861-1917 жылдар аралығындағы Қазақстандағы кәсіпкерліктің қалыптасуы
» деп аталатын бірінші ... екі ... ... ... ... ... ... және саяси
алғышарттары» атты ... ХІХ ... ... ... Ресей
империясының Қазақстанның оңтүстік өлкесін отарлауын аяқтауы, патша
үкіметінің жүргізген ... ... ... ... ғасырдың 60-шы жылдарында Ресей империясы қазақ даласында реформалау
процесін қолға ... ... отар ... ... оның барлық
аймақтарының әлеуметтік-экономикалық және саяси дамуына түбірлі өзгерістер
әкелді. Осы кезеңде жүргізілген ... ... ... ... ... ... оң ... еткен факторлар қалыптасты. Ресей
империясы енгізген ... ... ... ... олар қазақ
қоғамының өмір салтына жаңа серпілістер алып келді. Натуралды шаруашылыққа
бейімделген жергілікті ... ... ... ... жаңа ... ... үкіметтің салық саясаты отарлаудың ... ... ... ХІХ ғ. екінші жарытысында енгізілген салық жүйесі өзінің өсу бағытын
ұстанғандығымен ерекшеленеді. Мысалы, 1837 ж. ... ... ... ... 1 ... 50 ... ... 1867 ж. 2 рубль 75 тиын, ал, 1891 ... ... ... [2; 303 б.]. ХІХ ғ. 90-жж. ... ... ... ... жер, әкімшілік, ауыл старшыны және олардың кеңселерін
қамтамассыз ету салықтары) әр үйге орта ... 8 ... ... ал, ... бұл ... 14 ... жетті [3; 12 б.]. Салықты өсіру ... ... одан ... ... ... ... кәсіпорындарды ашуға
мүмкіндік алды.
Орыс әкімшілігі Орта Азиямен ... ... ... ... ... әрі ... ... қолайлы саясат ұстанып,
бірнеше нақты іс-әрекеттер жүргізді. ... ... 1868 ж. ... ... түрлеріне салынатын баж салығы алынып тасталынды [4; 478 б.].
Патша үкіметі жаулап алынған жерлерде саяси тұрақтылыққа қол ... ... ... ... ұстанды. Жаңа қосылған шет
аймақтарды қарқынды отарлау мақсатында патша әкімшілігі ... ... ... ... ... шараларын бастады. Қоныс аудару
саясаты негізінде өлкенің кәсіпкерлік тарихының ... ... ... ... ... ... осы бағытта жүргізілген шаралар
тікелей әсер ... ... ХІХ ғ. ... ... ... нәтижесінде, қазақ даласында кәсіпкерліктің қалыптасуына
тарихи-саяси алғышарт жасалды.
«Кәсіпкерліктің қалыптасуының ... ... ... ... орыс ... ... ... жерінің дәстүрлі шаруашылығы,
қазақ қоғамына капиталистік қатынастардың енуі, кәсіпкерліктің ... ... ... ... ... ... ХІХ ғасырдың 60-шы жылдарға дейінгі ... ... ... ... ... қатар, осы уақытта өлкенің экономикасы
орыс және ортаазиялық әскери шабуылдардан әлсіреген ... Ал, ... ... ... ... ... ... іс-
шаралар, қазақ қоғамының әлемнің экономикалық жүйесінде болып ... ... әсер ... ... ... қатынастардың
негізгі белгілерінің бірі болып табылатын – ... ... ... ... ... ... ... өңірдегі
кәсіпкерліктің қалыптасуына тек ресейлік капиталистік ... ... ... сол сияқты аймақтың климаты, құнарлы жер және су ресурстарының
ықпалы да зор болды.
ХІХ ғасырдың ІІ ... ... ... ... және еңбек
ресурстары тек Ресейдің ғана емес, ... де ... ... ... кәсіпкерлердің жергілікті нарықтағы іс-әрекеті ... ... ... кедергілер келтірілді. Соған сәйкес, орыс
тауарларына бәсекелестік тудырмас үшін және отар аймақты ... ... ... ... ... тиым салу ... анықтады. Мысалы,
зауыт қожайындарына шетелден ... мен ... баж ... ... ... тиым ... [5; 1 п.]. Осы жылы ... өлкесіне еуропа, парсы
(иран) және түрік өнімдерін әкелуге рұқсат берілмеді [6; 15 п.] және ... ... ... ... ... банк жүйесінің
құрылуы, кәсіперліктің қалыптасуына мүмкіндік ... ... ... «бос ... ... игеру, бай шикізат көздерін
пайдалану, тауар өткізу нарықтарын кеңейту ... – банк ... ... ... құрылуымен қатар жүзеге асты. Қазақстанның
оңтүстік өңірінде акционерлік, коммерциялық ... ... ... және ... ... банк, мемлекеттік банк бөлімшелері, несиелік
кооперация және басқа да ұсақ ... ... ... ... ... ... ... саласында қызмет етуге жағдай
жасады. Сол уақыттағы баспасөз материалдарында қазақтардың банктерден несие
алу жолын тез меңгеріп, сонымен ... ... ... ... ... ... ... қарай бастағандары туралы ризашылық ... ... ... ... ... ... ... банктер өз капиталын көбінесе өсімқорлық операцияларды
қамтамасыз етуге салды.
Осылайша, өлкеге банк ... ... ... жүйесінің құрылуы,
Қазақстанның оңтүстігіндегі кәсіпкерліктің қалыптасуы мен дамуына қарқынды
түрде ықпал етті.
ХІХ ғасырдың екінші ... ... ... ... ... күшейткен, оның ішінде кәсіпкерліктің қалыптасуы ... ... ... ... бірі – ... ... ... табылады.
Теміржолдар салу арқылы, патшалық Ресей Орта Азия мен Шығысқа баратын
жолын ашып, сыртқы сауданы дамытуға ... ... ... салу ісі ... ... ... территориясын жылдам қарқынмен қамти ... ... ... ... ... және ақша-тауар
қатынастарының дамуына ықпалын тигізді. ... ... ... ... ... де әсер ... ... 1861-1917 жылдар аралығында қазақ жерінде
кәсіпкерліктің қалыптасуына негіз болған экономикалық алғышарт ... ... ... жерінде кәсіпкерліктің дамуына ықпал ... ... Оның ... ең ... - ... ... мен
теміржолдардың салынуы болып табылады. Сөйтіп, Қазақстанның ... ... ... ... бастады.
«Қазақстанның оңтүстік аймағындағы кәсіпкерліктің даму ерекшеліктері»
деп ... ... ... төрт бөлімшеден тұрады.
«Аймақтағы өнеркәсіп орындарының дамуының кәсіпкерлікке тигізген
ықпалы» деп аталатын бөлімшеде, ... ... ... ... ... ... зерттелінеді.
Қазақстанда өнеркәсіп орындарының дамуы, осы салада кәсіпкерліктің
қалыптасуына мүмкіндік туғызды. ... ең ... ... ... ... ... ... үшін қазақ даласының қойнауындағы қазба
байлықтар үлкен қызығушылық туғызды. ... ... және оны ... ... ... ... ... біртұтас іс-шаралар жүйесін
жүргізді.
Қазақстанның оңтүстік ... ... ... неғұрлым белсенді дамыған
уақыты - 1866-1867 жылдар болды. Орынбор ... ... 1 ... – 1867 жылдың мамыры аралығында өнеркәсіпшілер ашқан алтын
және басқа да ... ... ... қосу ... барлығы 57 өтініш
түскен. Бірақ, одан кейінгі жылдары өтініштер саны төмендеді [3; 14 б.].
Қарастырылып отырған аймақтың ең ... ... орын ... қазба байлығы - тұз өндірісі болды. Мемлекет саясаты ... ... ... ... ... минералды қазба байлығын
еркін игеру мүмкіндігі берілді. Аймақтағы көмір кендерін өндіру ХІХ ғ. 80-
жж. қолға ... ... ... ... ... ... ету ... ғана қолға алған болатын. Себебі, өлкедегі көмір
кендерінің сапасы нашар ... ... ... ... ... саласындағы
өнеркәсіптің даму барысында бірқатар кедергілер орын алды: өлкедегі пайдалы
қазба байлығының мардымсыздығы (минералды қазбадан басқа); ... ... ... ... ... ... ... капиталының жетіспеуі;
барлау жүргізуге рұқсат алуда формальды істердің көптігі; орыс ... ... ... ... ... ... ... ісінде
басты орынды орыс капиталы иеленсе, одан кейінгі ... ... ... ... ... ... өнеркәсіптегі фабрика–зауыттық
типтегі кәсіпорындардың қалыптасуы ... ... ... тері өңдеу
зауыттары экономикалық жағдайдың дамуында маңызды орын алды. Қазақтар мал
өнімдері: тері және жүн шикізаттарын ... ... ... ... Дайын шикізаттар Ресейге тасылып, орыс көпестері бұл салада үлкен
байлыққа ие болды. Оңтүстік өлкеде ... ... ... ... ... жұмысын жандандырды. Ұн диірменін ұстау мемлекет тарапынан
қадағаланып, міндетті түрде диірмен ... ... ... Одан ... ... ... ... оңтүстік өлкесінде ауылшаруашылығы
өнімдерін өсіру және өңдеу фабрикаларының бірі − ... ... ... ... кезеңде бұл сала өзінің алғашқы даму деңгейінде тұрды.
Өнеркәсіп ... ... ... ... зауыттар жабдықталуы жағынан
айтарлықтай жоғары тұрды. Олар су, бу немесе керосин двигательдерімен жұмыс
істеді. Қазақстанның оңтүстік ... оның ... ... ... ... және Түркістан қалаларында мақта зауыттары осы аймақтарда
өсірілген өнімді өңдеді.
Аймақтың ... ... жеке ... кәсіпорындар сипатында болды.
Ресейлік кәсіпкерлер қазақ жерін шикізат көзі ретінде бағалап, өз капиталын
тез және ... ... ... ... ұсақ және орта кәсіпорындарға
салды. Олардың ішінде арақ-шарап, сыра, сабын қайнату, балауыз ... ... ... болды. Қарастырылып отырған кезеңде, оңтүстікте әлемде
сирек кездесетін дәрілік өсімдік ... Одан іш ... ... ... Кәсіпкерлер осы өсімдікті өңдеуге қызығушылық танытты. ... ... ... ... ... Бұл ... кәсіпкерлерге мол
пайда әкелді.
Аймақтағы кәсіпкерліктің қалыптасуы мен дамуының өзіндік ... ... ... тез ... табу ... көбінесе өз
капиталдарын өндірістің саудамен тығыз байланысты салаларына салды.
ХІХ ғ. екінші жартысы - ХХ ғ. ... ... ... ... ... төмендегі себептер арқылы түсіндіруге ... ... ... қатынастары каптиалистік
дамуға дайын емес еді. Оған қажетті экономикалық ... ... ... ... ... айналысына баяу тартылды
және ол мұндағы капитализмнің даму қарқынына әсер ... ... ... дамуындағы қайшылықтар, ауыл шаруашылығының
өнеркәсіптік дамудан артта ... ... ... ... араласа
отырып, күрделене түсті. Үшіншіден, Қазақстанның оңтүстігі басқа да
метрополияға ... ... ... отар ел сипатында дамыды. Жергілікті
өнеркәсіптің негізгі міндеті - метрополия мен ... ... ... табу және алғашқы өңдеуден өткізу болды. Жергілікті тұрғындардың
өнеркәсіп тауарларына сұранысы негізінен Ресей мен ... ... ... ... ... ... ... тежеген бұл негізгі
үш себепке мамандардың жетіспеуі, қолайлы жол ... ... ... ... ... ... ... даму ерекшеліктері» атты бөлімшеде
кәсіпкерлерінің басты қызығушылық танытқан саласы –саудаға арналған.
Оңтүстік өлкедегі ... ... ... ... ... ... ... және сауда үйлерінің құрылуы қарастырылады. Аймақтағы
сауда кәсіпкерлігі әр түрлі формада ... Оның ... жеке ... ... жеке ... ... ... тасымалдау (развозный) саудасы,
керуен саудасы, жәрмеңкелік сауда, тұрғылықты қалалық базарлар, сауда
үйлері, ... және ... ... және т.б. ... ... ... кезеңінде айырбас-келісім жүйесі басым
болды. Айырбас ... ... ұсақ ... мен әр ... ... ... ... Олар далалы аймаққа өздерінің тауарларын
алып келіп, оны мал және оның ... ... ... ... ... – онда ... есеп және сауда бәсекесінің болмауы, ... мал ... ... оның ... ... арқылы жүргізілуі болып
табылады. Сауданың бұл түрі ... ... ... көп ... берді.
Осыған байланысты, қазақ интеллигенттері баспа ... ... ... ... ... ... айырбас және керуен
саудасының эквивалентінің болмауы, олардың ... ... ... ... ... ... ... және таңдау мүмкіндігінің жоқтығы ... ... ... біртіндеп әлсіреуіне алып келді. Осы себептерге
байланысты, ... ... ... түрі ... ... қазақтар
үшін жәрмеңке саудасы неғұрлым ... ... ... ... өлкеде
жәрмеңке саудасы белсенді түрде дами бастады. Қазақстанның оңтүстік аймағы
бойынша жәрмеңкелік сауда үш дәрежелі болып қалыптасты: ... ... ... ... ... ... кең тараған түрі - ХХ ғ.
басында қалыптасқан сауда үйлері болды. Сауда үйілерінің пайда болуы, ... ... ... ... ... ... Бұл ... жоғары дәрежеге көтерілгенін және осы салада кәсіпкерліктің
рөлінің ... ... ... ... облыстарды салыстырып
қарағанда, тауар ... ... тең ... ... ... ... ... - 72%, Жетісу облысы бойынша - 28%-ға ... ... 103-104 ... ... ... ... ... кәсіпкерлік тауарды
тасымалдау, керуен саудасы және ... ... ... ... Дала
жәрмеңкелері қазақ-орыс саудасын дамытуға бағытталды. Жәрмеңкелік сауда
орыс сауда капиталын және оның ... ... ... ... ... ... ... өлкеге сырттан келген көпестер мен ... ... ... ... ... түрлері - сауда орталықтары
мен фирмалар ... ... ... тауарларына деген үлкен
сұранысты қажет ететін аймақты экономикалық ... ... ... ... ... қол ... ауыл ... саласында жеке кәсіпкерліктің қалыптасу
өзгешеліктері» деп аталатын бөлімшеде Қазақстанның оңтүстік ... ... ... ... ауыл ... саласын
игеру қызметі сараланды.
Қазақ жерін отар аймаққа айналдырған ресейлік үкімет өлкеде жер ... ... ... бұл іске ... ... ... осы кезеңде
Сырдария облысының территориясының 2,47%-ы, ал ... ... ... ... ... [8; 250-251 бб.].
Қарастырылып отырған кезеңде мақта өсіру кәсібі айтарлықтай ... ... ... ... фабрикаларын шикізатпен қамтамасыз
ету мақсатында мақта өсіру кәсіпшілігіне үлкен мән берді. Түркістанда
алғашқы ... ... ... ... пайда тапқандықтан, бұл салада
кәсіпкерлік кеңейе түсті. Оған мақта кедені саясаты қолайлы әсер етті.
ХІХ ғ. ... ... ... ... ... дами ... оңтүстік аймағындағы балық кәсіпшілігі теңіздік, ... ... ... ... бөлінді. Теңіздік балық ... Арал ... ... пен ... өнімдері Ресейдің Мәскеу, Н-Новгорд, Орынбор,
Саратов, Самара, сондай-ақ Түркістан өлкесінің көптеген ... ... тек ... ... арқылы 1910 ж. Еуропа мен Ресейге
1 825 750 пұт ... ал 1912 жылы 1 976 000 пұт ... ... 5 ... ... жөнелтілді [9; 144 б.]. 1917 ж. облыста балық кәсіпшілігімен
500 ... ... ... [10; 125-126 пп.]. ХІХ ғ. соңы - ХХ ... ... және Жетісу облыстарында балық шаруашылығы жедел дамыды.
Оған Орынбор – Ташкент ... ... Арал ... мен ... көлдерінде балықтың мол болуы және балық аулаушылардың санының
өсуі әсерін тигізді. Теміржол ... ... ... ... ... ... ... жасап, Ресей мемлекетінің қазынасына түсетін кірісті
көбейтті.
ХІХ ғ. соңы мен ХХ ғ. басында оңтүтік аймақта ауыл ... ... ... ... ... ... ... дамудың алғашқы
кезеңінде тұрды.
Жалпы, Қазақстанның оңтүстік өлкесінің табиғаты, климаттық ... ... ... ... ... ... ... Патшалық Ресей өздерін аграрлық ... ... ... бұл ... ... ... қолдау жасады. Бұл - өлкенің
жер үсті байлығын ... ... ... ... ... ... әлі де ... дамуға тежеуші факторлар жеткілікті еді. Ол ең
алдымен өлкедегі халықтың осы ... ... ... ... бір салада маманданбауы, ... өнім ... ... ... ... ... және т.б. мәселелерге байланысты
болды. Сонымен ... ... ... ... ... ... емес әрекет болса, ауыл шаруашылығы кәсіпкерлігі оның ішіндегі ең
қиыны еді. Оның нәтижелілігі біріншіден ... одан ... ауыр ... іскерлік қабілетке тікелей тәуелді болды. Егер ... ... ... ... үшін осы іске ... ... қаржысынан айырылып
қалу қаупі басым тұрды. Сондықтан да ... ... ... ... салаларға көп көңіл бөлді. Соған ... ... ... ауыл ... ... ... алғашқы негізі қаланды.
Өлкеде жастарды кәсіпке мамандандыратын оқу орындары, яғни ауыл шаруашылық
мектептері ашылды.
«Халыққа қызмет көрсету жүйесінде ... ... болу ... ... ... ... кәсібінің дамуы, қолөнер өндірісі немесе ұсақ
және орта кәсіп түрлері және тұрмыстық қызмет саласындағы ... және даму ... ... ғ. ... ... ... қоғамының жаңаша өзгерістерге бейімделу
барысында, халықтың дәстүрлі шаруашылықтары мен ... ... ... жаңа ... ... Соның бірі - халыққа қызмет көрсету
саласында кәсіпкерліктің қалыптасып, дамуы. Бұл ... үш ... ... тасымалдау кәсібінің дамуының көліктік қызмет саласындағы
кәсіпкерліктің қалыптасуына әсері; қолөнер өндірісі немесе ұсақ және ... ... ... ... ... ... саласындағы
кәсіпкерліктің даму үрдісі.
Тасымалдау кәсібі ХІХ ғ. екінші жартысында ... ... ... ХХ ғ. ... бір ... ... Олардың басқару органы,
қаржы есептеу және бөлу ... ... ... ... ... ... ... және жолаушылардың құқықтарын қорғау дұрыс
жолға қойылды. Жасалған шаралардың барлығы көлік ... ... ... ... ... ... ... саласында кәсіпкерліктің дамуына, қазақ халқының
тұрмыс-тіршілігінде ғасырлар бойы орын ... ... ... әсер ... ұсақ және орташа кәсіпкерліктің қалыптасуы екі жолмен жүрді.
Біріншісі, капитализімнің енуімен байланысты, ... ... ... ... жаңа жағдайға бейімделе ... ... ... ... қоныс аударушы шаруалардың тіршілік көзі ретінде кәсіпкерлікпен
айналысуы барысында туындады. Ертеден келе ... және ... ... ... сондай-ақ, қалаларға, жәрмеңкелерге,
базарларға жақын ауыл тұрғындарының арасынан ақша үшін әр түрлі кәсіппен
айналысушы қазақ ... шыға ... ... мен орыс ... ... ... мен ... кәсіпкерліктің әр түрлі
салаларындағы шағын шеберханалары көбейді. Қазақ ауылдарындағы жекеленген
шеберхана мен қолөнер ... енді ... сату үшін ... ... ... кәсібі өндірісінің дамуына Қазақстан қалаларында ... ... ... ... болды. Мысалы, Түркістан аймақтық
қолөнер комитетінің ... ... ... 1899 ж. ... ... бір ... училище және төрт кәсіптік сынып жұмыс істей
бастады. Ташкенттегі реальдық училищеде 270 адам, ... ... ... ... алды [11; 2 б. ]. Ондағы кәсіптік білім беретін училище 1896 ж.
ашылды. Сол жылы сырттан келгендердің 27,6%-ы, ал 1897 ж. 30%-ы ... ... Осы ... ... ... ... 2692 ... бөледі [12; 3 б.].
Халыққа қызмет көрсету саласының үшінші түрі – тұрмыстық ... ... ... ... мен ... өзге ұлт ... ... тұрды. Осы саладағы қызмет еткен кәсіпкерлердің ұлттық арақатынасын
анықтау барысында, олардың басым бөлігін орыс ... ... ... ... ... ... иеленсе, ең аз ... ... ... ... ... ... ... кәсіпшіліктің
арақатынасының жоғарыдағыдай бөлінуіне ... ... пен ... ... ... Атап ... ресейлік кәсіпкерлер ойын-сауық
орындарында, ортаазиялық ... ... ... ... ... қазақ халқының қонақжайлық психологиясында жататын жер мен
ішетін тамақты сатып, ақша табу жат ... еді. ... ... ... ... пайдаланбады және оны кәсіп еткен жоқ.
1861-1917 жж. аралығында халыққа тұрмыстық қызмет ... ... ... ... ... ... ... Аталған кәсіпкерліктің
қалыптасуына көп жағдайда, қоныс аударушылардың айтарлықтай ықпалы болды.
«1861-1917 жылдар аралығындағы кәсіпкерлердің ... топ ... деп ... ... ... екі бөлімшеден тұрады.
«Кәсіпкерлердің этникалық құрамы мен әлеуметтік құрылымы» атты бөлімшеде
патшалық Ресейдің ... ... ... ... ... ... құралғандығы мен олардың әлеуметтік шығу тегі сарапталады.
ХІХ ғ. екінші жартысындағы әр түрлі ұлт ... ... ... ... ... бұл өңірде кәсіпкерлік ... ... ... ... және ... ... ... дамуына
өзбектер айтарлықтай үлес қосты. Мысалы, Жетісу облысындағы өзбектердің 80%-
ы, Сырдария облысының өзбектерінің 41%-ы көпестер және ұсақ ... ауыл ... ... ... ... ... ... көпшілігі, әсіресе Сырдария облысын мекендегендері қолөнер кәсібіне
бейімделді [13; 51 б.]. Жетісуда ауыл шаруашылығы саласында ... ХІХ ғ. 70-90 жж. ... ... ... аударған ұйғырлар мен
дүнгендердің әсері жоғары болды. Осы кезеңде Жетісу облысына ... ... жуық ... мен дүнгендер қоныс аударды [13; 46 б.]. Орыс ... ... ... ... ХІХ ғ. ... ... - ХХ ғ. басында
Ресей империясының отарлау ... ... ... ... ... ... аудару саясатының ерекшелігін Жерге орналастыру және
Жер өңдеу басқармасының бастығы Кривошеиннің мына ... ... ... ... орыс ... ... ... кедей емес,
әлдеқайда бай болуы керек. Орыс қоныс аударушылары, біріншіден, ... ... ... орыс ... ... болса, екіншіден, Ресей
үшін көптеп нан ... болу ... [3; 102 б.]. ... ... ... айналысатын шетелдіктер де өмір сүрді. Сырдария облысында
бірінші бүкілресейлік халық санағы кезінде 2 935 бұхарлық, 515 ... ... 34 ... ... 65 өзге де ... ... ... қоса 67 басқа да елдердің азаматтары, барлығы 3663 ... [14; 9 б.]. ... ... ... ... оңтүстігінде
еврейлер, поляктар, қалмақтар, башқұрттар өмір сүрді. Аталған ұлттардың
кәсіпкерлік қабілетінің ... мен орыс ... ... тарапынан
қолдаудың білдірілуі, кәсіпкерлер қатарының молайып, дамуына қолайлы жағдай
туғызды.
Жоғарыда көрсетілген ұлттардың әлеуметтік ... ... ... ... ... Қазақстанның оңтүстігіндегі
кәсіпкерлер құрамын көпестер, өнеркәсіпшілер, қаржыгер-биржевиктер, помещик-
кәсіпкерлер, орта шаруалар, қолөнерші және ұсақ ... ... ... ... ... ... топтың бірі −көпестер.
Көпестер ауыл шаруашылығы өнімдерін сатып алу және орыс ... ... ... ... ірі кәсіпкерлер тобын өнеркәсіпшілер
(зауыт, фабрика және ұсақ кәсіпорын иелері) құрады. ХІХ ғ. соңы –ХХ ... ... саны ... Сол ... ... ... ... болғандықтан, аймақтағы қаржы саласындағы кәсіпкерліктің
қалыптасуы да ... ... ... іске ... ... ... ресейлік қаржы кәсіпкерлері қаржыландырды. Өлкеде ... ... және ... ... жасады. Сол сияқты,
белгілі бір деңгейдегі капиталдары мен жекеменшік иеліктері бар мещандардың
да кәсіпкерлікті дамытуда маңызы зор болды. ... ... ... ... ... әрі ... қарағанда көптігімен ерекшеленді.
Оған ұсақ саудагерлер, ... ... ... ... тіпті аңшылықпен, тасымалдаумен айналысатын кәсіпкерлер ... ... ... ... ... ... ... мен іскер азаматтарының жаңа қоғамдық дамуға ... ... ... ... ... ... ... сипат алуы сарапталады.
ХІХ ғ. екінші жартысына дейін жергілікті халық дәстүрлі өмір ... Ал, ... ... ... ең ... ... ... жеке меншік жанама бағалылық ретінде қабылданды. Халық байлықтың
сыртқы формасын ғана иеленді. Байлық бар ... ол ... ... ... ... және ... түрде дамыды. Оны әрі қарай
жетілдіруге көңіл бөлмеді. Мал басын көбейтуге баса ... ... және оның ... өндіріске негіздеген жоқ. Сол сияқты, ақша қорын
жинақтауға, ақша айналымын жасауға мән бермеді. Жеке ... ... ... ... бірі болды.
Осындай ұлттық мәдениеттің ерекшеліктіріне қарамастан, ХІХ ғ. ... ... ... жаңа ... бейімделген кәсіпкерлер шыға
бастады. Олар өздерінің іскерлік қабілеттерімен дәстүрлі шаруашылықты ... ... ... ... ... ... ... орта ғасырлардағы кәсіпкерлік, капиталистік қатынастар заманында
өзіндік мәнге ие болып, жалғасын тапты.
Қазақ буржуазиясының ... ... ... ... ... әкімшілік басшылары мен қазақ байлары құрады. Аймақтағы
сауда келісімдері жергілікті ... ... ... араласуымен
жүргізілді. Оңтүстік өңірдегі қазақтардың байлық дәрежесі мал саны ... ... ... топтастырылды, кедей шаруашылықтың қатарында 1-3 немесе
3-8 бас жылқысы бар шаруашылықтар енгізілді, олар өлке шаруашылығының 57,6%-
ын құрады; ... топ 8-50 ... бар ... ... ... 39,2%-ға теңесті; үшінші топқа 50 –ден ... ... ... ... олар барлық шаруашылық санының 32%-ын құрады [15; 206
б.]. Сөйтіп, шамамен халықтың жартысынан астамы орта шаруашылық жүргізді.
Қарастырылып ... ... ... ... тұрғындарының
арасында кәсіпкерлік қалыптасып, ол үнемі даму ... ... ... ... орын алған дәстүрге сәйкес, мал шаруашылығы ... ... Олар мал ... ... үлкен жәрмеңкелерге шығарумен
айналысты. Дегенмен, қазақтардың шаруашылығы түрлі табиғи апаттарға жиі
ұшырады, ... ... олар ... ... ... меңгере
бастады. Сонымен қоса, осы уақытта қазақтар кәсіпкерліктің жаңа ... ... ... ... ... ... ... ұлттық
интеллигенция өкілдері моральдық тұрғыдан барынша қолдау білдірді. Әсіресе,
интеллигенттер кәсіпкерлерді жаңа экономикалық қатынастарды ... таба ... ... ... ... ... ... жұмысының негізгі нәтижелері жинақталып,
диссертацияның ішкі ... ... ... ... ХІХ ғ. соңы −ХХ ғ. ... ... оңтүстік аймағында
капиталистік даму отарлық-бағынышты түрде қалыптасты. Бұл ... ... ... кең ... ... ... Патша
әкімшілігінің қазақ жерін тек шикізат көзі, тауар өткізу нарығы және ... күші ... ... жергілікті кәсіпкерліктің дамуына да отарлық
сипат берді.
2. Қарастырып отырған аймақта тау-кен ... ... ... ... ... саласы жоғары дәрежеде болды. Себебі, бұл ... ауыл ... ... өңдеу негізінде қалыптасып, дамыды.
3. Өлкенің сауда саласындағы кәсіпкерлігі қазақ-орыс саудасын ... Ол орыс ... ... мен оның ... ... ... ... берді. Кейіннен сауда кәсіпкерлігінің неғұрлым жетілген
түрлері ұйымдастырыла бастады.
4. Капиталистік тауар-ақша қатынастарының ауыл ... ... ... жеке ... ... қалыптасуына жағдай жасады. ... ... ... ... бай ... ... байқалды.
Ауыл шаруашылығын игерудің пайда ... ... осы ... ... жаңа ... берді.
5. Аймақ үшін жаңа болып саналатын кәсіпкерліктің маңызды саласының ... ... ... көрсету жүйесі көлік тасымалы, тұрмыстық және қолөнер-
шеберханалық қызмет түрінде қалыптасы. Кәсіпкерлердің бұл ... ... ... ... тұрмыс-тіршілігін жеңілдетіп, жаңа мәдени дамуға
жетеледі. Олар өз ... ... ... қорғау, кәсіптік деңгейді
жетілдіру мақсатында кәсіпкерлік одақтарға, артельдерге бірікті. Сонымен
бірге, кәсіптік білімдерін ... ... ... ХІХ ... ... ... ... аймаққа түрлі ұлт
өкілдерінің қоныс аударуы нәтижесінде, өңір кәсіпкерлерінің әлеуметтік және
ұлттық құрамы әр ... ... ... ішінде орыстар мен өзбектер, ұйғырлар
мен дүнгендер басым тұрды. Әлеуметтік және ... әр ... ... ... ... ... ... туындаған жоқ. Дегенмен, орыс кәсіпкерлері ерекше қолдауға ... ... ... ... қалыптасып, ол үнемі даму үстінде
болды. Бірақ, қазақ ... ... мал ... саласына
бейімделді. Ал, кәсіпкерліктің жаңа түрлерін (өнеркәсіп, халыққа қызмет
көрсету) баяу ... ... ... ... ... ... ... Нұрсұлтан Әбішұлы
Назарбаевтің Қазақстан халқына Жолдауы. Жаңа әлемдегі жаңа ... ... ... – 2007. – 28 ақпан. – 12 ... ... Г.К. ... состав населения Южного Казахстана в конце
ХІХ в. // Ист. ... сб. ст. – ... 1976. ... 3. ... ... П.Г. ... (Очерк истории колониальной политики
русского царизма в ... ...... Изд. ... ... ... им. ... 1929. –227 с.
4 Лаверычев В.Я. Государство и монополии в ... ... ... абсолютного государства в экономическую жизнь и
воздействие ... ... на ... аппарат.
–Москва: «Мысль», 1982. –200 с.
5 Өзбекстан Республикасының орталық мемлекеттік мұрағаты (әр қарай - ... ... 1-т., ... ... ӨР ОММ, ... 1-т., 13950-іс, 15-п.
7 ӨР ОММ, 1-қ., 12-т., 1772-іс, 34-35, 53-пп.
8 Данилевский Г.И. ... ... ... // ... ... Кн. 5. ... 1851. − С. 62-139.
9 Заорская В.В. и Александер К.А. Промышленные заведения Туркестанского
края. –Петроград: «Екатеринбург типография», 1915. ... ... ... ... ... мұрағаты. 64-қ., 1-т.,
395- іс, 125-126-пп.
11 Туркестанские ведомости, 1899. - 5 апреля ... ... ... 1899. - 28 ... (№34).
13 Галузо Н.Г. Аграрны отношеня на юге Казахстана в 1867-1914 гг. –Алма-
Ата: Наука, 1965. –345 с.
13 Соколов Ю.А. ... и ... и ...... ... - 52 ... ... Азия. Ежемесячное литературно –историческое издание. Книга
ІХ-Х. – ... тип. ... Т-ва ... 1910. -206 ... ... БОЙЫНША ЖАРИЯЛАНҒАН ЕҢБЕКТЕР ТІЗІМІ
1 ХІХ ғ. соңы мен ХХ ғасырдың ... ... ... және
этникалық құрамының өзгеруі // Ұлы Отан ... ... 60 ... жас ... мен ... мен оқушылардың «Жас ғалым 2005» атты
Республикалық ғылыми-практикалық конференциясының еңбектері. І ... ... Тар МПИ ... 2005. – 33-37 ... Өңдеуші өнеркәсіп саласындағы кәсіпкерліктің ... ... ... ... материалдары бойынша ХІХ ғ. ІІ-ші жартысы –
ХХ ғ. ... // Ұлы Отан ... ... 60 жылдығына арналған жас
ғалымдар мен студенттер мен оқушылардың «Жас ғалым 2005» атты ... ... ... ІІІ ... – Тараз: Тар МПИ
баспасы, 2005. – 5-8 бб.
3 Қазақстандағы кәсіпкерліктің қалыптасуының экономикалық ... банк ісі және ... ... (ХІХ ғ. соңы-ХХ ғ. басы) //
ҚазҰУ Хабаршысы. Тарих сериясы. - 2005. - №4 (39). – 38-41 ... ... ... ... ... және даму ... (ХІХ ... ғ. басы) // «Қазақстан халықтарының мәдени-тарихи ... ... және ... ... V ... Дулати оқуларының
материалдары. - Тараз: ТарМУ ... 2006. – 267-271 ... ... ... ... ... қалыптасып, дамуы (ХІХ ғ.
соңы-ХХ ғ. басы) // Отан тарихы: ізденістер, мәселелер ... ... ... Еуразия ұлттық университетінің 10 ... ... ... ... ... материалдары. ІІ
бөлім. - Астана: ЕҰУ баспасы, 2006. - 35-40 бб.
6 Тасымалдау кәсібі қалай қалыптасты? // Қазақ ... 2006. - №3. – ... ... Тұрмыстық қызмет саласындағы кәсіпкерліктің қалыптасуы (ХІХ ғ. соңы-ХХ
ғ. басы) // ҚазҰУ Хабаршысы. Тарих сериясы. - 2006. - №4 (43). – ... ... ... ... ... ерекшеліктері (Қазақстанның
оңтүстік аймағы материалдары бойынша ХІХ ғ. 60 ж. – ХХ ғ. 17 жж.) // ... Әлем ... ХХІ ... ғылыми парадигмалардың ортақтығы мен
ерекшеліктері» атты Халықаралық Бекмаханов ... ...... ... ... ... ... – Алматы, 2007. – 41-50 бб.
9 Оңтүстік Қазақстанда кәсіпкерліктің қалыптасуының саяси алғышарттары
(ХІХ ғ. соңы-ХХ ғ. басы) // ... ... ... ... 40 жыл ... ... жас ғалымдардың ІІ Халықаралық ғылыми-
практикалық ... ...... Тар МПИ ... 2007. ... ... Зауре Садуакасовна
История становления и развития предпринимательства в Казахстане (1861-1917
гг.)
(на материалах Южного региона Казахстана)
диссертация на соискание ученой ... ... ... наук по
специальности 07.00.02 – Отечественная история (История Республики
Казахстан)
Объектом исследования диссертации является история становления ... ... в ... ... ... в ... ... исследования. В настоящее время предпринимательство
находит широкую поддержку и заботу со ... ... ... пути ... ... ... и достижения данной
цели. В этом вопросе необходимо опираться не ... на ... ... ... но и важно обратить внимание на ... ... ... ... Это дает возможность правильно
понять особенности развитие капиталистических отношений, а ... ... ... ... ... ... в Казахстане. В этой
связи, становление и ... ... в ... ... ... ... требуют внимательного изучения,
учитывая современные требования.
Предмет научного исследования – ... и ... в ... ... Казахстана, законодательная политика,
внутренние и внешние факторы, способствующие развитию данной отрасли, виды
предпринимательства и его ... в ... ... ... и
этнический состав предпринимателей.
Цель данной диссертации – всестороннее углубленное ... ... и ... ... в ... ... Казахстана в
1861-1917 гг.
Достижение обозначенной цели предусматривает решение ... ... ... и ... закономерности становления
предпринимательства в южном регионе Казахстана; проанализировать ... ... на ... и ... ... ... развития торговых отношений в предпринимательстве;
определить уровень развития сельского предпринимательства в южном ... ... ... развития предпринимательства в
сфере оказании услуг местному населению (транспортная, ... ... ... дать ... ... и ... ... в южном регионе, особенно профессиональным
возможностям казахских предпринимателей.
Методологической ... ... ... ... ... ... в ... и развитии предпринимательства в южном регионе
Казахстана, были учтены ... ... А так ... основу диссертации составляют общенаучные методы
исторического ... и ... ... ... ... показать историю становления и развития ... ... ... не ... ... новизна диссертации определяется, прежде всего тем, что в
рассматриваемый период ... ... ... ... ... ... исследуется с учетом местных, региональных особенностей.
Кроме того, в ходе изучения становления и развития ... ... ... роль и ... ... ... ... исследования охватывают с 1861 по 1917 гг.,
период возникновения предпринимательства в южном Казахстане до ... ... 1917 ... ... ... ... охватывают
территорию Сырдарьинскую и Жетысуйскую области, игравшие в дореволюционное
время важное политическое и ... ... ... из ... ... ... сокращений и
обозначений, трех глав, заключения, списка ... ... ... ... ... актуальность и степень изученности
проблемы, цели и задачи, предмет и ... ... ... ... ее ... и ... ... определяются
хронологические, территориальные рамки и методологическая основа
диссертации.
В первой ... ... ... основы становления
предпринимательства в южном регионе. Выявлены пути ... ... 60-х ... XIX века в южном Казахстане, особенно, в изменении
налоговой, переселенческой политики, а также положительное влияние развития
инфраструктуры на ... ... ... ... главе проводится анализ исторических источников, дающих
основание ... ... в ... ... Особое внимание
уделяется роли становления и развития местного предпринимательства, его
влияния на ... ... ... хозяйства, оказание ... ... ... ... проблемы выявлена ... в ... ... от ... ... ... третьей главе рассмотрены социальный и ... ... ... ... дан ... ... ... возможностям казахских предпринимателей. В ... ... что ... и ... ... ... ... разнообразен.
В этой связи, несмотря на предоставляемые ... со ... ... ... ... ... пути ... бизнеса
казахскими предпринимателями.
В заключении подведены ... ... и даны ... по
исследуемой проблеме.
Положения, выносимые на защиту:
- становление и развитие предпринимательства в ... ... под ... ... капиталистических отношений и
колониальной политики царьского ... по ... с ... ... предпринимательства в южном регионе
Казахстана, большее распространение получило развитие коммерции и
торговли. Этому способствовали ... ... ... ... ... ... следует отметить, что,
несмотря на то, что торговый капитал между Россией и Средней Азией
достиг высокого уровня, внутренний рынок был ... в ... ... ... ... природных условий южного Казахстана дали ... ... в ... ... ... в ... отрасли, в первую очередь, поддержала
царская администрация. При сложившихся ... ... чуть не ... ... капитала, вложенного
в данную отрасль, в этой связи, были вынуждены заняться торговлей
преимущественно в легкой отрасли;
- в ... ... ... ... ... не ... к предпринимательству в ... ... и ... отраслях. В развитии данных отраслей
повлияли переселенцы, казахи позже приучились к ... в ... ... ... ... ... оказания
услуг было чуждым;
- особенностью этнического и социального состава предпринимателей
южного Казахстана является его ... В ... ... времени, несмотря на происхождение и социальное
положение, к занятию предпринимательством допускались все. ... ... с ... ... государств, русские
предприниматели-переселенцы имели больше возможностей. Казахские
предприниматели медленнее приспосабливались. Этому ... ... ... и ... ... также кочевой образ жизни казахов.
Научная и практическая значимость. Научные выводы и рекомендации могут
быть использованы для написания обобщающих ... по ... ... на лекционных семинарских занятиях в высших и ... ... ... ... ... работы могут
быть использованы в программе планирования и развития ... Zaure ... of ... and development of enterprise in Kazakhstan
(1861-1917)
(on materials of Southern region of ... ... on ... of a ... degree of the ... historical sciences
on a speciality 07.00.02 - Native history (History the Republic of
Kazakhstan)
The object of research of the ... is history of ... ... of the enterprise in Southern region of ... ... 1917 ... of ... Now ... finds broad support and care ... part of the state, planned ... ways of the further deepening,
development and achievement of this purpose. In this ... it ... to base not only on world ... of the advanced ... also it is ... to pay attention to historical development of home
enterprise. It enables to ... ... features of the ... policy in ... ... of capitalist relations, and it
to reveal laws of development of modern market ... In ... ... and ... of ... in ... ... of Southern region demand attentive studying, taking into account
modern requirements.
The subject of ... research is ... and ... of the
enterprise in Southern region of ... ... policy, ... and external factors ... ... of this branch, forms
of enterprise and its feature in Southern region, social and ... of ... aim of the ... research is detailed and ... of history of formation and development of enterprise in Southern
region of ... since 1861 till 1917 ... achieve the aim there are ... ... To show ... and ... laws of formation and development
of enterprise in Southern region of ... To analyze ... of the home industry on ... ... of ... To consider a degree of development of trade ... ... To ... a level of ... of rural ... in Southern
region of Kazakhstan;
- To analyze features of development of ... in ... of services to local ... ... сraft-art,
household branches);
- To assess social and ethnic structure of enterprise in Southern
region, to ... ... ... of the ... ... basis of the ... are ... of
scientific character, objectivity in formation and ... ... in Southern region of ... ... aspects ... taken into account. The basis of the dissertation is made with general
scientific methods of historical knowledge and системности.
Use of these methods of research enables to show history ... of the industry of Southern ... not ... the ... scientific novelty of the dissertation is determined, first of ... during the ... period the level of ... of ... in Southern Kazakhstan it is ... in view of ... ... Besides, during studying ... and development of
enterprise in Kazakhstan it is shown role and value of Southern ... ... of research include ... years, ... of ... of ... in Southern ... before revolution
in Kazakhstan.
The territorial frameworks of dissertational research include
territory of Southern and ... ... and also ... ... areas playing during ... time the important political
and economical meaning.
The dissertation will consist of ... the list ... ... and ... three chapters, conclusion, the
list of the used literature and appendixes.
In introduction actuality of research and a degree of level ... of the problem, the aim and task, a subject and object of ... ... the base, its ... and ... ... is
opened; the sources, chronological, territorial frameworks and ... basis of the ... are ... the first chapter are analyzed political-economical bases of
formation of enterprise in Southern region. The ways of reforms of ... of 60th years of XIX century to Southern ... ... ... in change tax, movement policy. In ... ... directions of development of trading and industrial ... ... ... of ... the ... on ... of ... enterprise are investigated. Alongside with it changes in a ... are ... the second chapter, it is carried out analysis of the ... giving the basis to development of enterprise in Southern
Kazakhstan. The special ... is given to the role of ... ... of home ... its ... on development of trade,
agriculture, ... of services to the ... studying this problem, it is revealed ... of ... Southern ... from economy of imperial administration. The low
estimation to ... trade, the ... ... to ... services to the ... is given.
In the third chapter there are considered social and ethnic ... ... of Southern region, the analysis is given to ... and ... of the Kazakh ... As the result of
research it is proved, that ethnic and social ... of ... is various. In this ... despite of given ... ... part of the state the visitor of enterprisers, looks through own ... business dealing by the Kazakh ... the ... results work of research are brought, ... ... are ... thesis for defence:
- Formation and development of enterprise in Southern Kazakhstan was
conducted under influence of external ... ... and ... ... Home ... has not received wide ... because the
reason was lack of the capital and knowledge, in this ... ... role foreign experts ... In ... with other kinds of ... in Southern region ... the greater ... has received development of
commerce and trade. This was promoted by favorable natural-climatic
conditions, affinity and ... with Central ... ... of ... of the ... However, it is necessary to
note, that in spite of the fact that the trading capital between
Russia and Central Asia has achieved the high level; the ... has been limited to ... of ... Features of an ... of Southern ... have ... of enterprise in ... ... ... in this branch, first, it was ... by ... However, ... appeared in difficult position.
Under the circumstances enterprisers of region nearly have not lost
the capital enclosed in the given branch, in this ... ... been ... to engage in trade mainly in easy ... In this period, the ... of Southern region has not been
involved to ... in ... ... and ... In ... of the given branches ... ... the Kazakhs were accustomed to this, by virtue ... thinking of the Kazakh society later, the ... ... of services was alien;
- Feature ethnic and social composition of enterprisers of Southern
Kazakhstan is its variety. ... to ... of ... of an origin and social status, to ... by ... were supposed. However, in comparison with enterprisers of ... states, Russian ... - ... had ... The Kazakh ... adapted more slowly. With
this interfered the competition between the Russian and Central
Asian enterprisers, and still kept nomadic way of life of ... ... and ... ... ... ... and
recommendations can be used for a spelling of generalizing works on history
of economy of ... on seminar ... in high ... ... ... ... aspects of the ... research
can be used in the program of planning and development of ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
XIX ғасырдың екінші жартысындағы АҚШ-тың әлеуметтік, эканомикалық, саяси жағдайы15 бет
Атақты химик ғалымдар2 бет
"Қазақстан Республикасындағы кәсіпкерліктің түрі"13 бет
1905-1917 жж. қазақ интеллегенциясының әлеуметтік қозғалысы21 бет
1917 -1928 жылдардағы Қазақстан экономикасы8 бет
1917 ж. Қазан революциясы және Қазақстанда Кеңес өкіметінің орнауы7 бет
1917 жылғы ақпан төңкерісі7 бет
1917 жылғы Ақпан төңкерісінен кейінгі Қазақстанның қоғамдық-саяси жағдайы56 бет
1917 жылғы ресейдегі ақпан – қазан ревалюциясы. Азамат соғысы9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь