Алматы қаласы атмосфералық ауасының ластану жағдайы

ЖОСПАР
КІРІСПЕ
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
I. ҚАЗАҚТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҚАЛАЛАРЫНЫҢ АТМОСФЕРАСЫНЫҢ ЖАЛПЫ ЛАСТАНУЫ
1.1 Шет елдер және Қазақстан қалаларының атмосферасының
ластануы
1.2 Республика қалалары ауасының әр түрлі заттармен ластану деңгейі
1.3 Алматы қаласы топырағының ауыр металдармен ластануы

ІІ. АЛМАТЫ ҚАЛАСЫ АТМОСФЕРАЛЫҚ АУАСЫНЫҢ ЛАСТАНУ ЖАҒДАЙЫ
2.1 Алматы қаласы атмосфералық ауасының әртүрлі заттармен ластануы
2.2 Қала атмосферасын ластайтын негізгі көз болып саналатын . автокөлік шығарындылары

ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
I. Қазақтан Республикасы қалаларының атмосферасының жалпы ластануы
1.1 Шет елдер және Қазақстан қалаларының атмосферасының
ластануы
1.2 Республика ... ... әр ... ... ... ... ... қаласы топырағының ауыр металдармен ластануы
ІІ. Алматы қаласы атмосфералық ауасының ... ... ... ... ... ауасының әртүрлі заттармен ластануы
2.2 Қала атмосферасын ластайтын негізгі көз болып саналатын – автокөлік
шығарындылары
Қорытынды
Тұжырымдар
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
КІРІСПЕ
Атмосфераның зиянды ... ... ... ... озон ... ... ... эффектісі, қышқылдық жаңбыр
пайда болуда. Ластану нәтижесінде ... ... ... ... шаң, ... ... көміртек оксиді, күкірт диоксиді, азот
оксидтері, әр түрлі ұшпа ... ... ... ... ... ... ... сутек жатады.
Өнеркәсіпте және көлік отыны жанған кезде түзілетін азот оксидтері,
N2O, NO, NO2 ... ... ... ... ластануына өнеркәсіп орындары, жылу электрстанциялары,
ауыл ... ... ... автокөлік шығарындылары себеп болып
отыр.
Жоғарыда айтылған ... ... ... ... ... компоненттерінің қатысуымен химиялық немесе фотохимиялық
өзгерістерге ұшырайды.
Алматы қаласынан шығатын ... ... ... көзі ... ... ... ... шығатын зиянды
заттектерге көмірқышқыл газы, көміртек оксиді, көмірсутектер, ... т.б. яғни ... 200 - ге ... ... ... шығарынды заттектер адам ағзасына кері әсерін тигізеді. Тыныс алу
жолдарының қабынуына, жүйке жүйесіне, өкпенің қатерлі ісік ... ... ... ... мутагенді аурулар туғызады.
Сондай-ақ, өсімдіктер үшін де улы ... ... ... ... қосылыстары мен көмірсутектер. Егер ауада 0,2- 0,5 мг/м3 зиянды
заттар болса ... ... ... фотосинтезді тежейді және
хлороз кеселімен зақымдалуына ... ... ... өсіп дамуына
зиянды әсер етеді. Автокөліктерден шығарылатын зиянды заттектермен, Алматы
ауасының ластануы бүгінгі таңда өзекті ... ... ... ... ... ... қалаларының атмосферасының жалпы ластануы
1.1 Шет елдер және Қазақстан ... ... ... ... ... ... шектен тыс мөлшерде пайда ... ... ... кез ... физикалық агенттерді, химиялық заттектерді және
биологиялық микроорганизмдерді ластағыштар деп атайды.
Ластану ... ... ... шығарындыларға қатты
бөлшектер, (шаң, түтін, күйе, ... ... ... ... азот
оксидтері, әр түрлі ұшпа көмірсутектері, фосфор қосылыстары, күкіртті
сутек, аммиак, хлор, ... ... ... ... және көлік отын
жанған кезде түзілетін азот оксидтері (N2O, NO, NO2 ) ... ... ... Күн ... әсерінен күрделі химиялық реакцияға түсіп
нәтижесінде уытты фотооксиданттар (озон, азот қышқылы) ... ... ... озот ... ... ... ... кезде адам улануы мүмкін. Соның салдарынан өкпесі ісінеді,
сілемейлі қабығында жара пайда болады, басы ... ... ... ... зиянды заттармен ластанғандығы ... ... ... ... тіпті жүздеген километрге дейін ... ... ... ... газының және аэрозольды
қоспалардың түсуіне байланысты климаттың өзгеру мүмкіндігі;
Атмосферада фреондардың, азот ... және ... да ... ... ... озон қабатының бұзылуы мүмкін;
Дүниежүзілік метеорологиялық ұйымның деректеріне ... ... гөрі ... ... газ ... лас ... 15-25 есе
және қатты заттар 10 еседей көп ... ... Қыс ... ... екі ... жауын –шашынмен 5-10 % көп түсетіндігі, жерге жететін күн
радиациясының ... 20-30 % ... ... 0,5-1,5С жоғары, желдің
орташа жылдамдығы 20-30% кем болатындығы байқалды.
Түтіннің құрамындағы ... ... ... ... ... тұмандардың түзілуіне әкеп соғады. Мысалы: Лос -Анджелес қаласында,
Калифорнияда, Британ аралдарында, сол ... ФРГ мен бір ... ... улы ... ... концентрациясының атмосферада жинақталуы
нәтижесінде смог деп аталатын қалың тұмандар байқалды.
Лондонда ... ХІХ ... ... ... –ақ ... болған, әсіресе
1952 және 1956 жылдары болған ... елге ... ... ... ... 5-9 желтоқсан аралығында қаланың үстін қаптаған тұман жауып тұрған.
Тұманның құрамындағы зиянды қосылыстардың (күкірт ... азот ... ... ... т.б) ... ауада қалыптағы нормадан 5-
6 есе көп болып, 12 сағаттан кейін көптеген адамдарда тыныс алу жолдарының
аурулары, бас ауру, бас ... ... ... Созылмалы бронхит ауруымен
ауыратын адамдардың көпшілігі смогтың ... ... ... ... үстінде 1956 жылы ақпанда 96 сағат бойы жауып
тұрған смог ... ... ... себеп болған. 1968 жылы Лондонда
“Ауа тазалығы туралы заң ”қабылданғаннан соң атмосфераның ластануы біршама
азайған.
Атмосфераның ... ... ... өсімдіктер үшін әрқашан зиян.
Өсімдіктер үшін әсіресе улы ... ... ... ... ... мен ... Олар ауыл шаруашылық дақылдарына, орман мен
бақтар, парктерге үлкен зиян келтіреді. ... ... бұл ... өте
сезімтал- арпа, көкөністерден –шпинат, капуста, салат, редис.
Ауаның құрамында болатын күкіртті газдың ... ... 0,02 ... ... мг/м3 және аммиак-0,1 мг/м3.
Атмосфералық ауаның жағдайын бақылау 2007 жылы 50 ... ... 21 елді ... республикасында: Ақтау, Ақтөбе, Алматы, Астана,
Атырау, Балқаш, Жезқазған, Қарағанды, Қостанай, ... ... ... Семей, Тараз, Орал, Өскемен, Шымкент, ... ... ең ... ... (ИЛА 5-12,6 ) ... қаласында.
Ластанған (ИЛА 5->5) қалаларға 10 қала жатқызылған, соның ішінде ауаның
жоғары ластануы (ИЛА 5->7) 8- ... 18 ... бір ғана улы зат ... бар ... орта мәні ШРК- дан асып ... отыр, ал 5 қалада (Алматы,
Риддер, Теміртау, Өскемен, және ... үш және одан көп улы ... ... ШРК –дан жоғары. 10-қалада азот диоксидінің 1,3-
2,2 ШРК шегіндегі орта концентрациясы байқалған. Ал 1,2-2,8 ШРК ... ... улы ... (тозаң түрінде) – 9 қалада, 1,3-4,3 ШРК шегінде
формальдегид – 7 қалада, 1,7-3,0 ШРК шегіндегі фенол – 4 қалада ... ... ... ... 20 елді ... ең болмағанда бір
ғана улы зат қоспасының бір жолғы ... ең ... ... ШРК –
дан асып кеткен, Бұл жағдайда ... ... 12 ... ... Астана,
Балқаш, Жезқазған, Қарағанды, Павлодар, Семей, Тараз, Теміртау, Шымкент,
Өскемен, және Глубокое кенті) үш және одан да көп улы зат ... ... ШРК – дан асып ... ... Ауаға көтерілген улы
заттардың ШРК – дан жоғары концентрациясы 16 қалада, оксидті көміртек ... ... азот пен ... – 4 ... аммиак пен фторлы
сутегі – 3 қалада, күкірт диоксиді – 2 қалада (1- ... ... жылы ... ... ... ... (ВЗ) 22 ... төтенше жоғары (ЭВЗ) 1 жағдайында улы заттың концентрациясының рұқсат
етілетін мөлшерден 10,2-14,0 есе (2 кесте) артық ... ... ... улы заттың ауаға көтерілетін концентрациясының ең шекті мөлшері
көктем айында 14,6 ШРК (1 ВЗ), ... – 65,2 ШРК (1 ВЗ), ... ... (3 ВЗ) ... ШРК – дан 10,4 – 23,8 есе ... ... заттың ауаға көтерілетін концентрациясы рұқсат етілетін мөлшерден 10,2-
11,6 есе артқан, күкірт диоксиді – 10,3 -21,3 есе ... ... ... ... ... ... ... етілген мөлшерден 10,2-
14,0 есе ... ... ... ... әр ... ... ластану деңгейі
Атмосфералық ауаның ластануын бақылау үлкен қалаларда және өндіріс
орындарында ... ... ... ... заттектердің құрамы 2007
жылы жоғары деңгейде қалуда.
Республика қаласында орташа концентрациялы ... ... ... ... 1,2. Алматы, Астана, Қызылорда, қалаларында қалқыған
заттың ... ... 2-ге ... ... ... ... ... Теміртау, Өскемен, Шымкент, қаларында ШРК 1,0-1,8.
Астана қаласында ... бір ... ... зат ... ШРК –ға ... ... қаласында -14 ШРК, Балқаш -11,6 ШРК, Атырауда-
3,4 ШРК, Ақтау, Алматы, Жезқазған, ... ... ... ... шекті 2,0-2,8 ШРК. Қарағандыда және Глубокое
кентінде 1 ШРК жоғарылаған.
Орта концентрациялы күкірт ... ... ... ... ... ... ... қаласында күкірт диоксидінің орташа концентрациясы
2,2 ШРК құрайды. Қызылорда, Риддер, және Өскемен қалаларында 1,0-1,8 ШРК.
Балқаш ... ... ... бір ... ... 21,3 ШРК.
Өскеменде -3,1 ШРК, Жезқазғанда-1,0 ШРК.
Сульфаттың орташа концентрациясы 0,006 мг/м3 ... ... ... 0,25 мг/м3 ... ... ... оксидінің орташа концентрациясы ... ... ... мөлшерден жоғарылаған, ШРК 0,5 құрайды. Алматы қаласында
көміртегі оксидімен 0,9 ШРК, ... ... ... ... ... бір ... көміртегі оксидінің концентрациясы Алматы, Тараз,
Қостанай қалаларында ШРК-сы 5-ке жоғарылаған. Павлодар, Теміртау, Шымкентте
4,0-4,8 ШРК ... ... ... -3,0 ШРК. Астана, Ақтөбе, Балқаш,
Жезқазған, Петропавл, Семей, Өскемен, және Екібастұз қалаларында 1,0 ... ... ... ... ... қалалары бойынша
ШРК-1. Алматы қаласында азот ... ... ... 2,2 ... ... ... ... Қызылорда, Қостанай, Петропавл, Риддер,
Семей, Тараз, ... ... ... және ... ... ... 1,0-1,7 ШРК табылған. Астана қаласында максимальды бір ... ... ... ШРК 23,8 тең ... ... ...... Алматыда, Қарағанды, Павлодар, Семей, және Таразда ШРК 3 жоғары Ақтау,
Риддер, Қостанай, Теміртау, Шымкент және ... ... ШРК ... ... Жезқазған, Қызылорда, Петропавл қалаларында 1 ШРК .
Азот оксиді орташа максимальды бір жолғы ... ... ... қаласында азот оксидінің үлкен ... ШРК - ... ... ... 1,2 ШРК ... Теміртау қаласында
орташа концентрация 0,3 ШРК ... ... ... ... ШРК 1,7. Семей, Өскеменде ШРК 1,0 Теміртау қаласында максималды
бір жолғы ... ... 4,8 ШРК – ға ... ... ... ШРК
4,0 Өскемен ШРК 3,9 Глубокое кентінде ШРК 2,8 Алматы, Жезқазған, Қарағанды,
Павлодар, және ... ... ШРК ... орташа концентрациясы республика қаласы бойынша ШРК
2,7 құрайды. Формальдегидтің орташа концентрациясы Ақтөбе, ... ... ... ШРК 4,0-4,3. ... және ... ШРК 2,7, ... 2,0, Петропавлда 1,3 ШРК. ... ... ... бір ... ШРК 2-ден ... тіркелген. Ал Алматы, ... ... ШРК 1-ден ... ... ... ... Теміртау қаласында 2
ШРК жоғарылаған. Ақтөбе, Шымкент, Павлодар қалаларында 1 ... ... ... орташа концентрациясы 2,0 ШРК.
Шымкентте 1,1 ШРК. ... ... бір ... ... ... қаласында 2 ШРК жоғарылаған. Шымкентте 1 ШРК. Астана,
Тараз, Өскемен қалаларында Фтор сутегі шекті мөлшерде ... ... ... бір ... фтор ... концентрациясы 4 ШРК
құрайды. Өскеменде 2,6 ШРК.Павлодарда 1,8 ШРК
Хлорлы ... ... бір ... ... ... 2,9 ШРК жеткен. Өскемен қаласында хлор 1,9 ШРК.
Риддер, Өскемен және Глубокое кенттінде ... ... ... деңгейі шекті рауалы мөлшерде табылды.
Астана қаласында хромның құрамы, Павлодарда хлор, Ақтауда,
Өсеменде ... ... ШРК – дан ... жыл мен 2006 ... ... Актөбе, Алматы, Атырау,
Астана, Жезқазған, Қостанай, Петропавл, Павлодар, Риддер, Семей, ... ... ... ... және ... ... атмосфералық
ауасының ластануы өзгермеген, Ақтау және Балқаш қаласында жоғарылаған,
Караганды және ... ... ... ... ... 2007 жыл мен 2005 жылды салыстырғанда ... ... ... Костанай, Павлодар, Петропавл, Семей, Тараз, Теміртау, Орал,
Шымкент және ... ... ... ... ... Алматы,
Карағанды, Риддер, Өскемен және Глубокое кентінде ауаның ластану деңгейі
белгіленген. Астана және Балқашта – жоғарылаған ... ... ... ... ауыр ... ... ластану жағдайы, 18 қалада 13 республика облысында
бақылау жүргізілді. Топырақты бақылау көктем және күз ... 2007 жылы ... ... ... ... ... ... үлкен қала қамтылған,
есепке алынған жүгі көп ... ... ... сондай-ақ
рекрациялық зона.
5-кесте
2007 жылғы көктемде және күзде топырақты тексерген талдау қорытындысы
|Қала  |Таңдалған орын  | ... |Күз ... жыл |
| | ... | | |
| | |р | | | |
| ... ... ... ... ... |
|  |  | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... ... бір ... тәулік|класы |
| |рет | | ... ... |0,085 |0,04 |2 ... ... |5,0 |3 |4 ... зат (шаң) |0,5 |0,15 |3 ... |0,01 |0,003 |2 ... |0,035 |0,003 |2 ... ... |0,5 |0,05 |3 ... ... бақылау мәліметтері бойынша, ауаның ластану деңгейі,
Қазақстан бойынша Алматы қаласында ... (ИЛА 5 ... ... ... қарастырылған концентрациясы 4,7 ШРК
өлшенген зат -1,9 ШРК, Азот диоксиді – 2,13 ШРК, ... ... ... ... ... шекті рауалы мөлшерде табылды. Көміртегі оксидінің
максимальды әр түрлі концентрациясы 4,8 ШРК құрайды, Азот ... ... ... зат -2,07 ШРК, ... -1,57 ШРК, фенол-1,17 ШРК.
Атмосфералық ауаның жоғары төтенше ... ... ... ... 2007 жылы атмосфералық ауасында зиянды ... ... ... ... ... ауасында өлшенген зат (шаң) орташа
концентрациясы 2,3 ШРК жоғарылаған. Ал максимальды әр ... ... ... 2,8 ... ... ... концентрациясы ШРК жоғарыламаған. Қазақстан
бойынша көміртегі ... ... ... деңгейі, Алматы қаласында
бақыланды ШРК-0,9. Көміртегі ... ... әр ... 5,4 ... ... ... Азот диоксидінің орташа
концентрациясы 2,2 ШРК ... ... әр ... азот ... 3,4 ШРК жоғарылаған.
Фенолдың орташа концентрациясы мөлшерден аспаған. Фенолдың максималды
әр түрлі ... 1,1 ШРК ... ... ... 4 ШРК ... ... әр ... концентрациясы 1,5 ШРК.
Атмосфералық ауаның ластану ... 2005 ... ... 2006 ... жоғарылауы байқалды.
Алматы қаласының ауа бассейні басқа қалалармен салыстырғанда жоғары
ластанған. Республика атмосферасының ластану индексі жоғарылауда.
7-кесте
2005 - 2007 ... ... ... ауа ... ... | ... ... |Максимальды |Концентраци|
| ... ... ... ... |
| | | | | ... |
| | ... ... |мг/м3 |ШРК |ШРК ... |
| | |ШРК | ... | ... ... %|
| | | | ... ... |
| | | | |у | |у | ... |15,2|Өлшенген |0,21 |1,4 |1,4 |2,8 |4,6 |
| | ... |2,7 | |28 |5,6 |10 |
| | ... | | | | | |
| | ... ... |2,0 |0,80 |9,4 |35 |
| | ... |0,002| |0,014 |1,4 |0,2 |
| | ... ... |0,062 |1,8 |8 ... ... |0,29 |2 |1,2 |2,4 |11 |
| | ... |2,6 | |18 |3,6 |10 |
| | ... | | | | | |
| | ... ... |2,2 |0,29 |3,4 |47 |
| | ... |0,001| |0,01 |1,0 | |
| | ... ... |0,048 |1,4 |0,9 ... ... |0,34 |2,3 |1,40 |2,8 |14 |
| | | |2,7 | |27 |5,4 |10 |
| | ... |0,09 |2,2 |0,29 |3,4 |47 |
| | ... | | | | | |
| | ... ... |0,011 |1,1 |0,1 |
| | ... | | | | | |
| | ... ... |0,053 |1,5 |1 ... | |Өлшенген |0,28 |1,9 |1,33 |2,67 |10 ... | | | | | | | |
| | ... |2,67 | |24 |4,87 |10 |
| | ... | | | | | |
| | ... диоксиді|0,09 |2,13 |0,46 |5,4 |43 |
| | ... | | | | | |
| | ... |0,001| |0,012 |1,17 |0,1 |
| | ... ... |0,054 |1,57 |3,3 ... ... атмосфералық ауасының ластану деңгейі
| |ИЛА5 ... ... ... | ... ... әсері|
| | ... |
| ... |2006 ... жыл| ... |15,2 |12,1 |12,6 ... ... |
|Қала бойынша |6,17 |5,62 |5,52 | ... | | | | |
2. Қала ... ... негізгі көз болып саналатын
автокөлік шығарындылары
Қоршаған ортаға шығарылатын зиянды заттектердің шығарындыларына негізгі
үлесін қосатын автокөліктер, ... ... ... ... ... ... жылдары ауаға автокөліктен шығарылатын зиянды заттектердің
көлемі 2 млн. ... асып ... ... ... ауаны ластайтын ластағыш заттектердің саны
2000 -ға жуық.
Атмофералық ... ең ... әсер ... ... ... ... ... тасталатын жанусыз қалған көмірсутектерімен олардың
толық жанбауынан шыққан өнімдердің мөлшері дизель ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілген көлік әр 15000 км жүргенде
4350кг ... ... Бұл ... ... ... 3250 кг көміртек
диоксиді, 530 кг көміртек оксиді, 93 кг көмірсутектер, 27 кг азот ... және ... ... шығатын пайдаланылған газда
200-ге жуық химиялық қосылыстар болады, олардың ішінде, ... ... ... пен ... ... ... жану процесінен ең қауіпті құрауыштың ... ... ... Pb(C2 Hs)4 ... ... газдағы
қорғасын қосылыстары 1 литр бензинді жаққанда ауаға 200-700 мг Pb бөлініп
отырады. Автокөліктің ... ... ... ... ... ... күйемен көміртек диоксиді әрекеттескенде түзіліп,
атмосфераны ластайтын ... ... бірі ... және иіссіз көміртек
оксиді (СО) болып табылады. Ауаға түскен соң ... ... ... ... ... ... ... диоксидіне айналады
2 СО +О2 ... СО көп ... ( 750 мг /м3 ) ... ... адамды
тұншықтырып (асфиксия) өлімге душар етеді. Себебі, қандағы гемоглобин
реакцияға оңай түсіп, оттекті тасымалдайтын ... жоқ ... ... ... ... ... ... көмірқышқыл газының
концентрациясы жыл сайын 0,2% ға ұлғайып отырғанын анықтады.
Француз ғалымы Ж.Детридің есептеулері ... ... ... ... ... газы -9%, ... ... -4%,
көмірсутектер-0,5%, оттек-4%, сутек-2%, альдегидтер-0,006%, барлығы 200 -
ге жақын компоненттер бар екенін анықтады.
Атмосфераға транспорттан бөлінген ... ... 25-27 % ... ... және оның 40% ... 5 мкм ге ... болатындықтан
ауада ұзақ уақыт сақталып, онымен бірге адам ағзасына түсетіні ... ... ... ... ... 2,5 млн ... ... мың, т.с.с ластайды. Ал, әрбір мың автокөліктерден күніне ағзаға 3000
кг көміртек оксидтері, бөлінеді. Бұл физика –химиялық ... ... ... адам мен ... және ... әлеміне зиянды болып табылады.
Автокөліктердің зиянды заттар шығару шамасына қозғалыс ... ... әсер ... ... автокөлік қозғалысы бір қалыпты ... ... ... ... ... тура келеді. Мұндай
жағдайда отын ... ... ... ... 1,5-2 есе, ... есе
бейорганикалық заттар қосындылары 20-25% -ға артады. Қаладан тыс жерлерде
автокөліктердің зиянды заттар ... жүру ... ... ... ... NOx шығарымдылары 1,5-2 есе, бейорганикалық заттар
қосындылары 1,2 есе артады.
Зиянды заттар ... ... ... әсер ... ... ... Жүргізушінің мамандық деңгейі;
• Автокөліктің техникалық күйі;
• Пайдаланудан бастап ... жол ... ... ... және ... ... ... негізгі топтарының тозуы, оны пайдалану көрсеткіштерін
нашарлатып, ластаушы заттар шығаруларын арттырады. ... ... ... 100 мың км ... жол ... және ... ... мерзімі -8 жыл.
Екінші маңызды мәселе-автокөліктердің техникалық күйі және ... ... ... ... ... ластаушыларды 1,5-2
есе арттырады.
Автокөліктердің конструкциясына, отынның түріне, қозғалыс режиміне,
пайдалану факторларына ... ... ... ... ... 9-кестеде келтірілген.
9-кесте
1.Автокөліктердің шығарымдыларға үлесі
|Автокөлік |Жанармай |Келтірілген шығарылымдар үлесі, % ... ... | |
| | ... ... ... |
| | |ы | ... |факторлары |
|Жеңіл | Б | 56 | 2 | 34 | 8 ... |ЭБ |6 |63 |19 |12 |
| | | | | | ... | Б | 60 | 2 | 22 | 16 ... жүк |ЭБ |14 |59 |13 |14 ... |Д |49 |5 |33 |13 ... нәтижелері көрсеткендей жеңіл автокөліктердің
шығарымдыларының 8-12%, жүк ... 14-16% ... ... ... ... ... пайдаланғанда пайдалану факторларының
үлесі -13%. ... ... ... ... ... көп үлес қосатын факторлар: конструкциясы және қозғалыс
режимі, этилденген бензин ... мен ... ... ... ... мен жүк ... - конструкциясы
және қозғалыс режимі, этилденген бензин қолданғанда-жанармай, дизель
отынын пайдаланғанда–конструкциясы мен қозғалыс режимі. ... ... жол ... ... 10- ... ... ... массасы алты зиянды заттардың салыстырмалы зияндылығына
(қауіптілігіне) байланысты есептелген.
10-кесте
2. Жеңіл және жүк ... ... ... жүргенде
шығаратын зиянды заттары
|Жанармай түрі,|Келтірілген шығарылымдар,г/км ... ... | ... түрі | |
| |1 млн ... |Тұрғындары 0,1-1 млн қала |Тұрғындары 0,1|
| ... бар | |млн аз қала |
| ... | | ... түрі ... ... ... |10,74 |9,25 |8,86 ... |43,38 |39,85 |37,42 ... |84,18 |76,57 |72,10 ... ... |Жүк ... |
|2 т ... ... |77,07 |69,22 |68,25 ... т ... |101,54 |91,95 |83,61 |
| |Газ |16,64 |15,03 |13,00 |
| ... |41,51 |37,46 |30,58 ... т ... |135,0 |120,89 |108,96 |
| |Газ |32,1 |26,51 |22,44 |
| ... |55,05 |48,93 |40,07 ... т ... |170,79 |153,93 |138,90 |
| ... |66,57 |58,57 |4/8,10 ... т астам |Дизель |78,58 |69,45 |58,15 ... ... ... |Автобустар ... ... |131,01 |118,28 |106,24 ... ... |136,64 |165,39 |109,87 ... ... |185,64 |163,39 |150,08 ... ... |57,1 |163,39 |38,78 |
| ... |232,61 |45,96 |188,56 |
| ... |68,57 |61,15 |32,71 ... ... ... |76,94 |67,21 |53,19 ... ... этилденген бензин қолданатын автокөліктер
этилденбеген бензин тұтынатындара ... ... ... 8 есе ... келтіреді. Жүк автокөліктеріне зияны ең аз отын –газ. Жүк ... жүк ... және ... ... ... ... қоршаған
ортаға 1,5-2 есе артық зиян келтіреді.
Сарапшылардың пікірінше, бір автокөлік сағатына 8-10 текшеметр улы газ
шығарып, көлік ... қала ... 85 % ... ... 460 тонна химиялық тозаң шығарады. Сонда әрбір қала ... ... 150 ... улы ... жұтады.
Қала атмосферасының 80% автокөліктер улап отыр. Бір ... ... ... 500 ... ... ... улы ... Алматы
қаласының ауасына жиналады. Казгидрометтің деректері бойынша, Алматы
ауасының ластану деңгейі өте ... ... ... ... ауаны басым
ластайтындар: көмір қышқыл газы, күкірттің қосоксиді, көмірсутегілер,
көмір оксиді, азоттың оксиді, мен ... ... ... ... және басқалары. Бұл бөлінген заттар ауада химиялық реакцияға
түсіп, бұрынғыдан да жаңа ... ... ... Ауаның құрамындағы
улы химиялық заттар адамның денсаулығын бұзады, ... өсіп ... ... әсер ... егер ... 0,2-0,5 мг/м3 болса, өсімдіктердің
жапырақтарында жүретін фотосинтезді тежейді және ... ... ... тигізеді. Автокөлік көбінесе көшелердің қиылысындағы
бағдаршамдардың алдында және көше ... ... ... ... ... ... жерлерде автокөліктер көп шоғырланады және олардың
моторлары аз айналымда істеп тұрғанда ауаға улы газ көп ... ... ... ... ... мен ... тотықтары толық жанып
үлгере алмайды, ауаға шығып кетеді. Мотордағы ... ... ... ... басым бөлігі қара күйеге айналады,
әсіресе бұл техникалық ... бар ... қара ... көп
бөлінеді, ал ондай ... ... өте улы ... ... ... егер ауа осы ... ластанса, адамдардың өкпесінің
қатерлі ісігімен ауруы жиілейді. Бір тонна бензин жанғанда, 60 кг сутегі
тотығы бөлінеді.
Қазір қала ... ... ... 250 мың ... зиянды химиялық
қалдық көтеріледі. Ал оның 80% ... ... ... астамы
автокөліктін, үлесіне тиеді. Статиска мәліметі бойынша 2007 жылдың 1- ші
қаңтарында Алматыда 208 жанармай құю станциясы мен газ құю ... ... Олар ... жылы ... 389,3 мың ... ... ... дизель отынының 3,6 мың тонна сұйытылған газ сатыпты. Табиғи
ресурстар мен және табиғатты пайдалануды реттеу депертаменті ... ... ... ... ... ... ... қаладағы
бірнеше жанармай құю станцияларына тексерулер жүргізді. Нәтижесінде
Алматы қаласындағы көпшілік ЖҚС–ында жанармай ... ... ... сай емес ... аралас қосындылар пайдаланатындағы анықталған.
Тіпті, қайсібір жанармай құрамында мыс, мырыш, ... ... ... өте көп ... ... ... ... мұндай сапасыз
жанармайлар автокөліктер қозғалтқышының техникалық жағдайына кері әсер
етіп қоймай, сонымен қатар ол қоршаған ортаға да ... ... ... ... ... көлік. Автокөлік атмосфералық ауаға ең
қолайсыз әсер тигізетін көз болып саналады. ... ... ... ... тасталынатын жанусыз қалған
көмірсутектері мен олардың толық жанбауынан ... ... ... ... ... ... екені көрінеді.
11-кесте
|Ластаушы заттектер |Шыққан газдардын мөлшері,% |
| ... ... ... ... | 5-12 | 1,0-10,0 ... ... | 0,5-12 | 0,01-0,5 ... ... | 0,0-0,8 | ... ... | 0,2-0,3 | ... |
|Альдегидтер | 0,0-0,2 | ... ... 3 | 0,0-0,4 | 10-ға ... ... 3 | 10-20 ... | 10- ға ... ... ... ... ... ... әр 15000 км ... 4350
кг оттекті жұмсайды. Бұл жағдайда ... ... 3250 кг ... 530 кг ... ... 93 кг ... 27 кг ... шығарылады. Карбюраторлы және дизельді қозғалтқыштардан шығатын
пайдаланылған газда 200-ге жуық химиялық қосылыстар ... ... ... ... ... ... пен азот оксидтері, көмірсутектер,
бенз(а)пирен жатады (12-кесте).
12- кесте
Пайдаланылған газдағы көмірсутектердің мөлшері ... ... ... ... тәртібі | ... |
| | СО, % ... м3 ... ... | 2,5-3,0 | 4000 ... қалыптылықпен | 0,5-1,0 | >4000 ... | | ... | 2,0-5,0 | 10000 ... | 4-ке ... | 28000 ... ... жану ... ең қауіпті құрауыштың бірі
бензиндегі тетраэтилқорғасыннан Pb (C2 H5)4 түзілген пайдаланылған газдағы
қорғасын қосылыстары. 1 л бензинді ... ... 200-700 мг Pb ... жұмыс істегенде атмосфераға дөңгелекқап үйкелгенде түзілген
резеңке шаңы түседі. Автокөлікті жуған кезде және пайданылған ... ... су ... ... ... Сондай-ақ, автокөлік жануарлар
дүниесіне зиян келтіреді. ... ... ашық ... 1 км ... ... әйнегіне 3 мыңға жуық жәндіктер соғылады. Әрбір 27 км де қала ... ... ... ... ит, ... т.б.) ... әлемде биоэтонол өніміне сұраныс көбеюде. Оған шикізат ретінде
құрамында негізінде қант пен ... көп ... ... ... қант ... да ауыл шаруашылығы өнімдері пайдаланылады. Бұл ретте Қазақстан
биоэтонолды бидайдан алу ... ... ... Ол үшін ... азық-түлік
жасауға жарамсыз үшінші, төртінші сортты бидайдан ... ... ... ... Ал, ... ... жоғары сұранысқа ие товар.
Өйткені, одан крахмал, биомасса ... ... ... биомассадан алынатын
сұйықтық “биоэтонол”деп аталады. Оны құрамында көп АИ-76 ... ... одан ... маркалы бензин шығады екен. ... ... ... пайдаланатын жерлері көп. Осы себептен Еуропада, АҚШ пен ... ... күн ... ... өсіп ... Одан ... миллиард доллар
пайда табуға болады.
2002 жылы қоршаған ортаның жасыл желегі мониторингінің электрондық
картасы ... ... 2010 ... ... ... ... ... ауқымы белгіленіп, барлық ағаштар түгел саналды. Қазір қалада 1850
мың ағаш бар, бұл ... қала ... ... 1,3 ... ... Мұның өзі
тиісті нормадан кем. Ал, биылғы жылы 8 мың түп ағаш отырғызылады.
Бүгінгі ... ... ... көп, ... сапасыз тіпті улы. Оны жұтқан
адамның өкпесі қарайып қаза болуда.
Жақында Англияда британдықтар үлкен бір ... ... ... Ол қоршаған
ортаны автокөліктен бөліп шығатын улы ... ... ... ... Винчестер қаласындағы көлік компанияларының бірі өз автобустарында
арнаулы ... ... ... ... ... пайдаланып жүр. Қойдың зәрі
өңделген газға себіліп, одан бөлінетін улы заттың қоршаған ортаға ... ... ... ... ... ... ... заттектердің
қоршаған ортаның экологиялық ... ... тым ... ... Алматы қаласының ластануына 80% негізгі үлесін қосатын
көздердің бірі ... ... ... ... ... ... ... және
жануарлар, өсімдіктер әлеміне әрқашан зиян.
Ауаны басым ластайтындар: көмір қышқыл газы, күкірттің қосоксиді,
көмірсутегілер, ... ... ... ... мен ... ... ... және басқалары. Бұл бөлінген заттар ауада
химиялық реакцияға түсіп, бұрынғыдан да жаңа ... ... ... ... улы ... ... адамның денсаулығын бұзады,
өсімдіктердің өсіп - ... ... әсер ... егер ауада 0,2-0,5 мг/м3
болса, өсімдіктердің ... ... ... ... ... ... ... ықпалын тигізеді. ... ... ... бағдаршамдардың алдында және көше бойында ... ... ... ... ... жерлерде автокөліктер көп
шоғырланады және олардың ... аз ... ... ... ауаға улы
газ көп бөлінеді. Улы заттардың көбісі, ... ... мен ... ... ... үлгере алмайды, ауаға шығып кетеді. ... ... жана ... көмірсутегілердің басым бөлігі қара
күйеге айналады, әсіресе бұл техникалық ақауы бар ... ... көп ... ал ... ... ... өте улы бензапирен деген
көмірсутегі болады, егер ауа осы затпен ластанса, ... ... ... ... ... /6/. ... ... анықтау арқылы, қоршаған ортаның ластану деңгейін ... 1 ... ... ... 20 ... сайын) белгіленген зерттеу аймағында
(0,5-1 км) жүріп өткен автокөлік түрі мен ... саны ... ... ... ... ... ... Гоголь қиылысындағы
автокөлік саны жоғары екендігі айқындалды. Мұндағы автокөлік саны ... және ... ... ... 20 мин. ... ... ... сарапшылардың пікірінше, бір автокөлік сағатына 8-10 текшеметр улы
газ шығарып, көлік қалдығынан қала ауасының 85% ... ... ... ... ... ... заттар адам
және жануарларларға ғана емес, ... ... ... ... ... әсері жоғары екендігі айқындалды.
Ағаш өсімдіктердің сыртқы пішіні өзгеріске ұшырап, олардың жапырақтары
майдалана түскен. Сондай–ақ бақылау вариантындағы ағаш ... ... ... ағаш ... ... ... олардың
айырмашылығы байқалды.
Үш нүктеден алынған тәжірибе вариантындағы ағаш өсімдік жапырағының
пішіні өзгеріске ұшыраған. Жапырағы ... ... тез ... ... ... жапырақ ауруға ұшыраған. Белгісіз қара дақтың пайда
болған. ... ... улы газ ... өсу ... ... ... ... әдебиеттер тізімі
1. А.Ж.Ақбасова, Г.Ә.Саинова. Экология Алматы 2003 ж, 292 ... ... Қала және ... ... ... тілі ”1991 ж,80 бет
3. Ұ.Б.Асқарова, Экология және қоршаған ортаны қорғау.Алматы 2004 ... ... ... ... пайдалану және қоршаған ортаны
қорғау.Алматы 2006 ж.
5. Ж.Бақытов. Атамекен газеті, Қала ауасы көк түтіннен қашан тазарады?
Алматы 2005 ж.
6. ... ... ... ... ... көк ... ... Алматы 2005 ж.
7. Құттыбек Аймахан, Алматылықтар санасы тазармай, Алматы ... ... 22 ... № 154 ... ... жағынан таза отын, Атамекен газеті. 2007 ж.
9. Мұрат Батырбаев, Атамекен газеті, Алматы қаласының қоршаған
ортаны ... ... 2004 ... ... Еркінбек, Егемен Қазақстан, Сапасыз бензиннің орнына
қойдың зәрі қолданылса Алматы көгі көк түтіннен ... ... 2005 ... Т. ... ... ... Ә.Ә. Әметов, БОТАНИКА Алматы-2005. 512 бет.
13. С.Ш.Асрандина, Экология және табиғатты пайдалану, Алматы -2006
224 бет.
14. Қазақстан ... ... ... ... ... “КАЗГИДРОМЕТ”.
15. Қазақстан флорасы, 1-9 том.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Автономны энергияны үнемдеуші экоүй жобасы16 бет
Алматы қаласын қалыптастырудағы географиялық және экологиялық мәселелер3і29 бет
Алматы қаласынан шығарылатын зиянды заттектердің қоршаған ортаның экологиялық жағдайына әсері77 бет
Алматы қаласының ауа басейнінің сапасын бақылауды басқару және ұйымдастыру37 бет
Алматы қаласының экожүйесі16 бет
Өскемен қаласының атмосфералық ауасына автокөліктерден бөлінетін газдардың тигізетін әсеріне баға беру45 бет
"Өскемен қаласының атмосфералық ауасы және агроценоздарының ластануын бағалау"32 бет
2010-2012 жылдары аралығында атмосфералық жауын-шашынның химиялық құрамының өзгеруі46 бет
Statistic analytic system (SAS) бағдарламалық өнімін қолдана отырып әр бақылау бекетіндегі уақыттың әр түрлі кезеңіндегі (тәулік, ай, жыл), қала кескініндегі (ауданында) атмосфералық ауаны ластайтын заттардың орта шоғырын есептеу бойынша бағдарламалық қамтама өңдеу43 бет
Алматы қаласы ауасының экологиялық жағдайы9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь