Кесте және көркемдік тігу

Кесте және көркемдеп тігу ою-өрнекті әшекейлеудің ертеден келе жатқан элементтерінің басты түрі. Кестені бізбен және жай инемен әшекейлеп тігу барлық халықтарга да ортақ өнер. Қазақ халқының дәстүріңде киім-кешек пен төсек-орын жабдықтары, қалындық пен күйеудің, батырлар мен сауыққойлардың (салдардың) бас киімі, белбеуі, киімнің жең-жағалары мен балақтары әр түрлі жамылғыштар мен кежімдер және басқа да осы сияқты жол-жорық, үй-іші мүліктері кесте өрнегімен жиі безендірілетін. Халық салтында мұңдай өрнектеудің кейбіреулері күні бүгінге дейін сақталып келеді. Оның себебі әдемі ұнасымды кесте ою-өрнегінің барлық түріне бірдей қолдануға тиімді. Міне, осы сияқты бізбен, машинамен және инемен көркемдеп тігілген кестені әшекейлеп кестелеу (художественная вышивка) деп атайды. Өнер қазынасының сарқылмас мұхиты халық "адам өнерімен әсем, аң жүнімен әсем" деп келіп, "кестені көңіл сызады, қол тігеді, көз сынайды" деп қорытқан. Кесте өнері осы айтылғандай нағыз халықтық, алуан әдісті, таңдауы көп өнер. Кесте өнерінің қазақ халқына тән байырғы көне түрлері: біз кесте, айқас тігу, айқыш-ұйқыш тігу, басып тігу, қайып тігу. Біз кестенің шым кесте және әредік кесте деп аталатын екі түрі бар.
Біз кесте дөңгелек немесе төрт бұрышты етіліп кергіш аѓашқа керілген материалдың бетіне түсірілген ою-өрнек бойынша қармақты бізбен өткермелеп шалу арқылы кестеленеді.
Шым кесте деп тігілетін материалдың ашық жерін қалдырмай немесе ашық орынды өте аз қалдырып, тұтас кестелеген шымқай кестені айтады.
Әредік кестеде материалдың әр жері әшекейленіп, бөлек-бөлек өрнек салынады.
Шым кесте, түс киіз, сандыққап, мақпал шапан, орамалдың алақаны, жастық жапқыш, кежім, сәукеле сияқты басқа да көптеген заттарға төгіледі немесе бөлек материалға төгіп қондырылады. Әредік кесте тақия, балақ, өңір, жаға
        
        Кесте және көркемдік тігу
Кесте және көркемдеп тігу ою-өрнекті әшекейлеудің ертеден келе ... ... ... ... ... және жай ... ... тігу
барлық халықтарга да ортақ өнер. Қазақ халқының дәстүріңде киім-кешек ... ... ... пен ... ... мен сауыққойлардың
(салдардың) бас киімі, белбеуі, киімнің жең-жағалары мен балақтары әр түрлі
жамылғыштар мен ... және ... да осы ... ... үй-іші
мүліктері кесте өрнегімен жиі безендірілетін. Халық салтында мұңдай
өрнектеудің кейбіреулері күні ... ... ... ... Оның ... ... ... ою-өрнегінің барлық түріне бірдей қолдануға тиімді.
Міне, осы ... ... ... және инемен көркемдеп тігілген кестені
әшекейлеп кестелеу (художественная вышивка) деп атайды. Өнер ... ... ... "адам өнерімен әсем, аң жүнімен әсем" деп келіп,
"кестені көңіл сызады, қол ... көз ... деп ... ... ... ... ... халықтық, алуан әдісті, таңдауы көп өнер. ... ... ... тән ... көне ... біз ... ... тігу,
айқыш-ұйқыш тігу, басып тігу, қайып тігу. Біз кестенің шым ... ... ... деп аталатын екі түрі бар.
Біз кесте дөңгелек ... төрт ... ... кергіш аѓашқа керілген
материалдың бетіне түсірілген ою-өрнек бойынша қармақты бізбен өткермелеп
шалу арқылы ... ... деп ... ... ашық ... қалдырмай немесе ашық орынды
өте аз қалдырып, тұтас кестелеген шымқай ... ... ... ... әр жері әшекейленіп, бөлек-бөлек өрнек салынады.
Шым кесте, түс киіз, сандыққап, мақпал шапан, орамалдың алақаны, жастық
жапқыш, ... ... ... ... да ... ... ... немесе
бөлек материалға төгіп қондырылады. Әредік кесте тақия, балақ, өңір, ... және кең ... ... ... ... ... сияқты
заттарға төгіледі немесе бөлек төгіп қондырады.
Инемен тігілетін кестені керіп, инеге сабақталған жіппен ... ... ... ... Ол үшін ... салынатын матаға әуелі өрнек
түсіріп алады да, сол өрнек ізімен тігеді. Кесте тігетін ... ... кең ... ... ... тігу де инемен тігілетін кестенің ең көп тараған түрі.
Мұнда өрнек ізімен біркелкі төрт ... ... бір ... ... ... ... түрінде айқастыра бастырып отырады. Бұл - қазір кесте тігудің
ең қолайлы түрі деп ... ... ... ... ... ... өрнек мәнеріне қарай тесіп
алады да, оны торлай және ортасын кереге көздеп, ... ... шалу ... ... ... Тесік аралығын кереге көздеу әдісінде кестенің тесік
аралығындағы жіптерін өрмелеп шалып тоқу түрі де қолданылады. Мұндай ... ... ... ... ... ... ... жастық жапқыштар,
төсек жапқыштар, әйелдердің іш көйлектерінің ... ... гүл ... ... мен диван жапқыштар, үйдің қабырғасына керіп
қоятын маталар кестеленеді.
Ал кестені ... ... ... ... әр түрлі ою-өрнек,
мәнерлі бұдырлар өрнектеледі. Мұндай тігу түрін ... ... ... ... алынған өрнектердің үстіне мақта, мата қиындылары, қағаз,
картоп салынып, кестенің жіптерін, сол заттарды бастыра ... ... ... матаның бетіндегі өрнектер бұдырланып бедерленеді. Бедерлеп
тігу ... де ... ... мен шебердің шешіміне қарай бірнеше ... ... ... ... ... көп жуа беруге болмайды. Оларды
көп реттерде шаң сорѓышпен, киім шөткесімен тазалайды. ... ... ... ... ... ... маталардың қиықтарын, мақта, жүн
сияқтыларды салып тігіп жүр. Оны ... суѓа ... жуса да ... тігу ... ... пен көрнектілік жағынан ... ... ... бірі ... тігу. Көпіртіп тігу кестесі де әзірленген
өрнек үлгісініњ ізімен тігіледі. ... ... ... ... жіп ... ... отырады. Кестенің жібі бірнеше
түсті болуы мүмкін. Бедерлеп тігу әдісімен алма, жүзім, ... ... ... ... түрлі жемістерді салуѓа болады. ... ... ... да ... де ... ... ... шыққан соң
оларды қағып, сілкіп бүртіктерін тірілту керек.
Кестені түктеп тіккенде бізбен шалынған жіптің үстіңгі жаѓында (өң ... 1, ... 2 ... ... ... отырады. Шебер кестені тігіп
болғаннан кейін әлгі қалған бүлдіргілерді ... ... Жиі ... ... бүлдірге жіптері қырқылып тегістелген соң, ... түгі ... ... ... болып құлпырып ... ... ... ... жуан ... ... ... жүмсақ
металл шыбықтарын мүйіздеп, ою өрнегіне келтіріп салып тігеді де, тігіп
болған әлгі тігіс астына ... ... ... ... алып ... әдіспен түктеп тігілген өрнектер мінсіз және түгінің биіктігі
біркелкі шығады.
Үлгі бойынша сызылған өрнектің ... ... ... ... ... ... ұсақ маржандар, моншақтар бастырып, тігуді маржандап кестелеу дейді.
Мұндай әдістер тақия, сәукеле, өңір, қол дорба сияқты бір киер киім мен ... ... ѓана ... ... ... ... ... ғана
киілетін, сондай-ақ арқан-жіптің тартуына ... ... бұл ... ... ... ... маржандар тез сөгіліп кетуі мүмкін.
Алтындап, күмістеп тігу сән-салтанат бұйымдарына тән. Бұл үшін ... ... ... ... сияқты бағалы материалдар ... ... ... ... ... ... ... және күміс жіптер
қолданылады. Кейде ... ... ... ... жиек ... ... ... затты ысырапсыз пайдалану үшін оның өрнегі мен тігіс
жіптерін ... білу ... ... бұл жұмыс өзге тігістерден гөрі ауыр
келеді.
Алтыңдап тігуге көбіне бедерлі, бедерсіз ... тігу ... ... тігу ... ... ... де ... жүргізеді. Мысалы,
қыздардың камзолдарының омыраулары, өңірлері және тағы да сол ... ... ... тігу Орта Азия ... бәріне тән өнер. Онымен атағы
шыққан әйгілі кестешілер ѓана ... ... ... тон, шапан, айыр
қалпақ, кемер белбеу, сал шалбар, сәукеле әдемілік әшекейінің ең асылы және
бағалысы ... ... (оны ... ... деп те атайды) жағын, хатипа тақиялардың
маңдайын, қамзолдар мен шашбауларды, жаға-жењдерді ... ... ... күнде де ұнасымды өнер деп танылып жүр. Ескі ... ... ... үйдің үзік-туырлығы сияқты өте көлемді жиһаздар ... ... ... ... қолөнер шеберлерінін арасында
алтын жіпті тігістермен айналысып жүрген ақтөбелік ... ... ... аян. Ол 1957 жылғы республикалық көрмеде бағалы ... ... ... ... грамотасына ие болды.
Ұлттық ою-өрнегі мен әшекейлеп тігу ісі туралы айтқанда бізбен кестелеу мен
инемен көркемдеп тігудің ... де ... ... кең тарағаньш ұмытпаған
жөн. Әйтседе түстері бірыңғай тұтас, ақ, көк, қара, ... ... ... түрлі өрнектелген әдемі бұйымдар жасаудың ең тиімді және жылдам әдісі
- кестелеу өнері. Кесте қалаѓан ... ... ... тігіле
береді. Сонымен қатар кесте былғары, шегірен, ақ тері, боялған тері, шұға,
мауыт, шекпен, кенеп, брезент сияқты ... да ... ... ... ... атқарады. Осы заманѓы тігін машиналарының
барлығында да ... ... ... жеке ... мен ... ... жіптерінің жуан-жіңішкелігіне қарай оған қолданатын біздің, қол
иненің, ... ... ... ... түрлерін шебер өзі таңдайды. Бізбен,
қол ... ... ... ... кесте тігісініњ асты мен үстінің не
тартылып, не бос тастап сирек, жиі тігудің де мәні зор.
Инемен басып, айқастырып, ... ... ... тігу ... ... ... ... сызып салынған өрнек негізінде орындалады. Айқаспен тігу
үшін матаның бетін үсақ ... ... ... ... отырған матаның
арқау, айқас, тоқылу торкөздерін байқай отырып тіккен дұрыс. Сондай әрбір
түскен жіп айқасы біркелкі шығады.
Кесте ... ... ... ... оның ең ... және көп ... ... киіз кестесі мен түс киіздің жасалу түрлеріне тоқталып өткен дүрыс
сияқты.
Тұс киіз жөне оны ... ... түс ... ... ... ењ көп
тараѓан негізгі үш түрі бар. Оның ... - ... ... әр түсті жіппен
шымқай кесте-леу, екіншісі - әр түрлі маталарды ... ... - ... ... ... киіз бетіне оюлап ... ... түс ... бір жері мата, бір жері киіз ... ... ... ... қара ... ақ күміспен әшекейлеп те түскиіз жасаған.
Осындай былғары түс киіздің ... ... бір түрі ... өлке тану музейінде сақтаулы.
Тұтас матаѓа кестелегенде түс киіздің көлеміне қарай лайықты ... ... көк, ақ, ... ... ... ... сары ... тұтас барқыт,
мауыт, шұға, атлас маталарының бірін ғана алып, ояы түрлі түсті жіптермен
өрнектеп кестелейді. Және ... ... өзге ... ... ... ... ... мұндай тұтас матаға жасалған кестесі киізбен астарланады.
Кестелі матаны астар киізге ... ... да тек ... ... ... ... ... түрлі матаны өзара оюластырып кестелегенде кестеші өз ќалауынша түстері
әр түрлі бірнеше бөлек мататарды ... ... сол ою ... кестелейді. Кейді тек ою жапсарларын ғана емес, ою-өрнектерінің ішін
де кестемен ... ... ... бояу ... ... ... ... (ақ, қара, жасыл, қызыл, көк, сары және т. с. с.) орналасады.
Түс киіз ... ... бір ... ... ... ... яғни ... өрнектердің ұнамды үйлескен тұтас желісін жасау
негізінде тігіледі. Мысалы, кестелеуге арналған ... ... ені ... өзге түсті матамен көмкереді. Кейде матаныњ шетін көмкерудің
орнына оны ... ... ... ... ... Содан кейін
ортадағы матаға 2-3 дөңгелек не ромба бейнелі сызықты кестелеп алып, оның
ішін ... ... ... ... ... ... толтырып
кестелейді. Қатар орналасқан дөңгелектердің, ромбалардыњ аралығындаѓы
қолтықшаларын мүйіз ... ... ... ... ... ("табақ")
өрнектер мен қолтықшалардағы үш бұрыш бейнелес ... ... ... соң,
түс киіздің төрт бұрышы кестеле-неді. Бұрыштарға ... басы ... ... ... және ... ... ... өрнектер түсіріледі.
Киіз бетін матамен оюлап кестелеу қазақтың дебіске ... ... ... ... ... ... түс киіз ... не шымқай ақ, не шымқай
қара болады. Түс киіз жасаушы шебер осы киіздің бетін оюлайтын маталардың
түстерін өз ... ... Бұл ... ... 3-5 ... ... да түс киіздің шеті әр түсті жіптермен өрнектеліп, кестеленген бір
түсті матамен көмкеріледі. Көмкеруден кейін киіздің ені 10-15 ... ... ... Бұл ... екі жақ ... ұзына бойына бір түсті
жіппен жиектеп, кестелейді. Жиек ... ... ету ... оны ... ... ... қайталайды. Мұны түс киіз кестелігіңде де "су" ... "Су" ... ... қара немесе ақ киізге, сондай-ақ ... ... ... төрт ... таза ... әр ... маталардан ою
бастырылып, бұл оюлардың да жапсарлары 2-3 қатар әр ... ... киіз ... ... тұсына ұсталады. Сондықтан оның төсектен төмен
түсіп тұратын шетін көмкеріп жиек-темейді. Кейде түс киіздің ең ... ... ... ... ... ... ... құралады. Кейде
түс киіздің көмкеруінен төменгі "су" жиегіне дейінгі арасын өрнектейді ... яғни ең ... ... ... ашық ... матамен (көбінесе ши
барқытпен, пүлішпен) жабады.
Кейбір кестелі түс киіз ... көк, ... ақ, ... ... ... ... түсті жіпті көруге болады. Бірақ осы түстердің бәрі де үйлесіміне,
жүртқа ұнауына қарай кезектесіп отырады.
Қазақтың көне ... ... түс ... "су", "мүйіз", "гүл",
"жапырақ", "шырмауық", "түйе табан", "айбалта", ... ... ... Ел ... ... мен қарт ... ... мұндай өрнекті түс киіздер жазғы жайлаудың бейнесін ... ... гүл - ... ... мал, ағын су ... жастықтың, жања өмірдің ... ... ... ... және ... жабдықтарына байланысты ұғымның нәтижесінде келіп
туған ескі түс киіздердегі кестелер де ... ... ... ... түс киіз, дастархан, үзік, дөдеге, қүрларында көп кездесетін
"табақ" өрнегі жайында ... Ә. ... "... ... көне ... ... ... сонымен қатар бөлек үй, от болған ошақ, орданың
белгісі ... ... ... деген түсінігін еске алсақ, түс киіз
бетінде ... ... ... кездесуі белгілі бір сюжеттік мазмұннан
туғандығын түсіну қиын ... ... түс ... ең ... ... ... ... төсек-орын жасауларына арнап жасалады.
Алексей Левшин өзінің "Описание киргизо-кайсакских орд" (1832 г.) ... ... ... ... белгілі бір рудың таңбасы болғандығын, ал
"тостаған" Табынның соғыс ісіндегі поролі екендігін ... ... ... ... бір ... таңба белгісі ретінде өрнекке
енгендігі байқалады.
Кесте ісімен шұғылданып ... ... көп. ... ... ... ... үйінің 1961 жылгы есебі ... ... 399 ... бар еді. Әрине, мұнда ... ... ... ... ... былай қойғанда, мектеп мүғалімдері мен
оқушылардың 60-70% кесте ... ... жүр. Оның ... ... алып ... қарттардың ішінде де (оның ішінде ерлер де бар) кесте
ісін ермек ететіндері көп.
Мал өрісінің жаздық, ... ... ... ... ... ... көшпелі
өмір сүрген қазақ ауылы өнеркәсіп орталыѓынан қашық жатты. Олар күнбе-күнгі
тұрмыс қажеттерін өздерінде бар ... ѓана ... ... ... өрмек өнімінен жасалатын киім-кешектерді, саба, торсық,
үйге жабатын киіз сияқты заттардың барлығын да қол ... ... ... ... ... өтеумен қатар, заттарды көркемдеп тігуде де тиімді әдіс
саналды. Соған қарағанда киімдерді, төсек-орын жабдықтарын қол ... ... ... ... туды.
Қолмен тігуде негізінен жуалдыз (тебен ине), жуан ине, жуантық (жөндем)
ине, бәсең ине, жіңішке ине ... ... ... жабуы, қалың
сырмақ, былғары тоқым сияқты заттарды сыриды. Жуан инемен ... ... ... тері ... және киіз ... тігеді. Жуантық
инемен қап, шекпен, күпі, тымақ сияқты заттарды, ал бәсең ... ... ... ... ... жұқа киімдерді тігеді.
Жіңішке инемен жібек, торғын сияқты жүқа ... ... ... ... ... керекті жуан, жіңішке жіптерді де ... ... ... ... ... Ол үшін ... ... ұқсас матаның шетінен жалпақтығы 3-4 см, ... — 30-40 ... ... ... ... жіп суыруға арналған бір ... ... ... ... деп ... Суыртпақтан жіп суырып алудың да әдісі
бар. Әуелгі жіпті сетінетіп (седіретіп те дейді) суырады да, ... ... соң оны ... ... ... тура ... суырады. Өйткені
шет шашағы молайған сайын суыртпақ тез сетінемей, суыратын ... ... ... береді. Суырып алынған ... ... ... ... ... ... ... қабаттап ширатады. Ол үшін жіптің бір
ұшын тістеп ... ... ұшын ... пен сұқ ... ... не ... арасына салып ширықтыра бұрап еседі. Мұны жіп ширату деп атайды.
Суыртпаққа көбінесе сирек тоқылған, ... ... ... Бұлар
табыла қоймаған жағдайда қолмен тігу ісі үшін машина және кесте ... ... ... ... ... пайдаланады. Сонымен қатар
жіпті шудадан, ... ... ... ... ... иіріп алып
пайдалану тәсілі де көп қолданылады.
Қазақ халқының қол тігістері өзінің тігілу әдісі мен мәнеріне ... ... ... де, олардыц әрқайсысы өз атауларымен аталады.
Мәселен, алтындап тігу, айқас ... ... ... ... ... ... ... тігіс, есіп жөрмеу, жапсыру, жөрмеу, жара тігіс, ... ... қабу ... қол инемен тігетін осындай тігістердің бірнеше түрлеріне
арнайы тоқталып өтейік.
Алтындап тігу, ... ... ... ... ... ... ... тігу,
торлап тігу әдістері кесте тігістері жайындағы тарауда айтылған, сондықтан
ол тігістерді қайталап сөз етпейміз. Біз тек ... ... ... жиі қолданылып көшпілікке ортақ саналатын тігіс түрлеріне ... бірі ... ... Бұл ... ... көрпе сияқты қалың
заттарға ғана қолданылады. Оның үстіңгі өң жағы өте жиі ... ... жібі ... ... алыс ... ... ... жіпті сіңіріп отырып
тігіледі. Шебер неѓүрлым жіптің өң бетте көрінбей тұруын қарастырады.
"Бұзау тіс", ... ... ... ... ... ... Бұзау
тіс екі жапсарды қосатын тігіс. Бұл әдіспен көбінесе ... ... ... ... ... тігеді. "Бұзау тіс" тігісі заттың шетін кезек
түйреп ... ... ... ... ... ... ... тігісін
көбінесе орамалдың шетін жинауға, кенерлерін бекітуге қолданады. Бұл тігіс
матаның шетін бекітіп, соның ... ... ... ... ... тігісі киімдердің бой жапсарын, етегін, жең ұштарын, қалтаның
аузын және осы сияқты киім шеттерінің екі ... ... ... ... қарай жымқырып бүгу және екі рет тепшіп, озық тұрған шетті ... ... бүгу және тағы ... ... ... әр ... ... қос етектерді бүре жапсырғанда,
бүрмелі жағаларға, етіктің басын қалыпқа салып ұлтарақшаѓа жапсырғанда, ... ... ... ... қолданылады. Бүрме тігістер көбінесе екі ... ... ... әрбір шаншымы сиректеу келеді де, жіптіњ бүре
тартылуымен жиырыла тігіледі. Бүрмелердің қатпар ... ... ... ... ...... су таситын қарын, мес, ... ... ... ыдыс ... ... тіккеңде, кейде орамалдың шетін ... ... ... ... ... шеттерін сол қолдыњ
көмегімен ширата бүктемелеп отырып жөрмеп тігеді. ... шет ... ... сияқты болып өз-өзіне кіріге жүмырланып түседі.
Жапсырма тігу — бір ... ... ... ... ... әдіптердің
шетін тіккенде, әдіп орнына лента сияқты кенерелі заттарды ... ... ... ... ... ... ... шыққан
ине астыңғы материалдың үстінен (жапсырмаға, жамауға соқпай, тек оның
іргесінен ғана) төмен ... да, ... ... ... қоса түйреп
шығып, алғашқы бағытын қайталай береді. Бұнай етіп ... ... шеті ... ... ... ... қатарласқан екі бөлек затты жапсарластырып тігу. ... екі ... ... ... етіп ... қос жапсардың қырын
баса орай тігеді. Осы орай ... ... ... не ... ... ... ... қосып, өзара қымқыра ширатып барып жөрмеуден тігістің әр түрлі
атаулары шыққан. ... жай ... жиі ... ... ... Жай ... киіз ... киізден тігілетін аяққапты, матаның екі ... қап, ... ... ... орындалады. Жиі жөрмеумен саба,
торсық сияқты тері ыдыстарды тігеді. Ал ширатып ... ... ... ... ... ... жинау, жұқа жібектерден жасалғая ... ... ... атқарылады.
Жара тігіс — киіздерді құрастырғанда, мәсіні табандағанда, ... ... ... ... киіз ... ... ... кейбір тері тігістерінде кездеседі. Мұнда құрастырылатын ... ... не ... не ... бір жақ ... ғана ... сол шеттің ортасынан жара шығарып отырады. Жара тігіс ... бір түрі ... ... жүн ... ... ... т. с. с. ... Ол үшін
инені бір шанышқан бетінде астынан үстіне ... ... ... ... ... ... жібінің аралығы жақын түседі де, жіпсіз аралық
қашық түседі. Көрпе сияқты көлемді және ... ... ... ... ... Ол үшін ... материалдың бетін өрнектеп, бормен сызып
алады.
Пішіп алынѓан киімнің бой-бойын астары мен тысының арасындағы тартылған
мақтасын қоса нобайлап ... яғни алыс ... әр ... ... ... көктеу деп атайды.
"Қабырға" тігіс қол инемен көркемдеп тігу әдісінің бір түрі. ... ... ... ... ұзын сызықтар арқылы өндірме,
бастырма, қабырға өрнектері ... ... ... екі ... ... матаның бетіндегі тоќыманың белгілі бір жолағымен үнемі біркелкі
етіп көлденењ орай шаншып отыру әдісі ... ... ... осы ... екі ... ... ... баса тігеді. Мысалы, киіз етіктердің
конышын қусыру.
Киімнің бойын, шалбардың балаѓын, жеңді, ... екі ... ... ісін ... деп ... ... ... жөрмеу, тепшу, қаю,
өбістіру, тебе тігу сияқты ... ... ... ... тігу әрі ... әрі ... үшін қолданылады. Бұл тігістің
бет жаѓы кәдімгі тігін машинасының тігісі тәрізді тізіліп түседі. ... ... ... ... ... ... ... күлшіндерін, кебістің шажамайын тігуге қолданылады. Қайып тігу
әдісінде астына шаншып алѓан инені ілгері шаншып үстіне шығарған соң, ... ... ... ... ... ... ... түсіреді де, тағы
ілгері шаншып, үстіне шығарады. Осылай орындалған тігістің бет ... бос ... ... әсіресе киізді, түйе терісін, кейде қалың былғарыны
жалѓастырып тігуде ... ... ... екі шет бірімен-бірі айқаспай,
тек өбісіп тиісе жалғанады. Мұндайда "бұзау тіс", жара ... ... бірі ... ... — бұл да ... тігу ... ... әдіс. Оны
үш сызықтың үстімен, үнемі қиғаш шаншып тігілетін "қос ... ... ... ... ... ... ... жаға-қақпаларды,
жеңнің аузын, кестеленген материалдардың шеттерін өрнектеген.
Тон, шалбар, тымақ сияқты теріден тігілген киімдерді тігуде тебе ... ... ... ... ... ... ... Бірақ тепшу
сияқты түйреп алып тігуге келмейтін тұтқыр материалдарды сол қолмен шым-шып
ұстай отырып, оң ... ... екі ... ... өткермелеп отырады.
Тігіс жібі тепшуге қарағанда жиірек түседі.
Тепшу де ең көп ... ... ... Мұны ... ... ... жұқа ... бүгістерін тігуде қолданады. Тепшуді
материалдың қалың-жұқалығына, ... ... ... 3-4 рет ... бір-ақ тартады.
"Тышқан із" тігісі үш сызық арасымен, не шаршы сызықтар арасымен
тігіледі. ... ... ... ... ... ... көтеріп, үстіңгі
сызықтан шаншып матаның астына түсіреді. Бұл кезде сол ... ... ... ... қарай тарта басып, іркінді ілмек жасайды да, инені босаңдау
тартады. Ине үшінші ... ... ... ... екі ... ... ... тұрған ілмек арасынан шығады. Инені келесі кезекте тартқанда
ілмек ортасында сопақтау үш ... ... ... осылайша қайталана
береді.
Шалып тігуде де тігіс біз ... ... ... қос ... ... ... ... шанышқан иненің сабақталған жібін сол ... баса ... ... да, ... ... ... әлгі ... арасынан шыѓарып тартады. Келесі жолы ине әлгі шыққан ізімен қайта
түсіп, кейінгі тігісінде бір шаншым ... ... ... әр алуан әдістермен, неше түрлі мәні бар қол тігістерінің
көптеген түрлерінің ішінде көркем ... ... көп ... ... ... ... ... із", "тұмарша", "бұзау тіс", "бедерлеп
тігу", "шалып тігу" деп ... ... ... ... ... ... тігіс өнерінен болса да кем түспейді. Мұндай бай мәнер ... ... ... ... күміс, маржан, меруерт сияқты
көрікті заттарды тізіп кестелеуге де ... ... ... ... ... сала ... ... арзан,
Надандар баһра ала алмас",—
деп қолөнерінің кейбір детальдарын тіл өнерінің қасиетіне теңестіре айтады.
Осындағы "Кестенің бізі" кәдімгі ... ... ... ...
қолөнер кестесінің бізі еді. |

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Оқушыларды қолөнерге баулудағы халық педагогикасының негізін қалыптастыру64 бет
Сәндік қолданбалы өнер саласындағы кесте тігу және көркемдеп тігу өнері49 бет
Акриламид және метилакрилат негізіндегі жаңа термосезімтал сополимерлерін синтездеу және зерттеу36 бет
Балалар киімінің ерекшеліктерін тігу технологиясы19 бет
Киімдер тігу технологиясы35 бет
Тігін тігу технологиялары54 бет
Тігін өнеркәсібі16 бет
Тігу технологиясы47 бет
Технология сабағында қолөнер бұйымдарын әзірлеуде оқушылардың шығармашылық және ісмерлік дағдыларын қалыптастыру54 бет
Фольклер стиліндегі жаңа ағым бағытындағы киімді жобалау30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь