Рельеф құрушы эндогендік факторлар

Жоспар
Кіріспе

І. Рельефқұрушы экзогендік факторлар
І.1. Климат
І.2. Гидрография
І.3. Топырақ және өсімдік жамылғысы
І.4. Мұзбасу және мұздықтар
І.5. Антропогендік факторлар

ІІ. Рельефқұрушы эндогендік факторлар
ІІ.1. Тау жыныстарынң литологиясы
ІІ.2. Жаңа тектоникалық қозғалыстар

ІІІ. Морфоқұрылымдық зерттеулерде геологиялы.геоморфологиялық қималарды қолдану (Іле Алатауы мысалында)

ІҮ. Жотаның солтүстік беткейіндегі морфоқұрылымдардың тектүрлері
ІҮ.1. Биік таулар
ІҮ.2. Орташа таулар
ІҮ. 3. Аласа таулар
ІҮ.4. Аккумуляциялық жазықтықтар

Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер
        
        Реферат
“Геоморфологиялық – геоморфологиялық қималау негізінде Іле Алатауының
солтүстік беткейіндегі морфоқұрылымдарды бөлу және талдау” атты бакалаврлық
бітіру жұмысы ... ... ... ... бетте
баяндалған. Жұмыс кіріспеден, 4 тараудан, қолданылған әдебиеттер ... ... Іле ... ... ... әртүрлі құрылымдарды
және олардың қалыптасуына әсер етуші негізгі факторлар ... ... ... ... ... ... синклинальдар, горст, грабен, үгілу, жарылымдар.
Жұмыстың мақсаты: Солтүстік беткейдегі морфоқұрылымдарды талдап,
бөліп, ... ... ... ... ... құрылысын, жасын анықтау.
Осы мақсатта келесідей міндеттер ... ... ... әсер ... экзогендік факторларды
талдау;
- Эндогендік факторларды сипаттау;
- Геоморфологиялық құрылымдарға қималар ақылы сипаттама беру;
- Жотаның ... ... ... ... ... Рельефқұрушы экзогендік факторлар
І.1. Климат
І.2. Гидрография
І.3. Топырақ және өсімдік жамылғысы
І.4. Мұзбасу және мұздықтар
І.5. Антропогендік ... ... ... ... Тау ... ... Жаңа тектоникалық қозғалыстар
ІІІ. Морфоқұрылымдық зерттеулерде геологиялы-геоморфологиялық
қималарды қолдану (Іле Алатауы ... ... ... беткейіндегі морфоқұрылымдардың тектүрлері
ІҮ.1. Биік таулар
ІҮ.2. Орташа таулар
ІҮ. 3. ... ... ... жазықтықтар
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер
Кіріспе
Іле Алатауы Солтүстік Тянь- Шанның ең ірі жоталарының ... ... ... өзенімен, батысында Қастек асуымен, оңтүстігінде Шелек
және Шонкемін ... ... ені 50 ... болатын тауалды
жазықтығымен шектеседі. Биік нүктесі-Талғар шыңы (5017 м).
Іле Алатауы жотасы бірнеше кіші-гірім шығыс-солтүстік-шығыс, ... және ... ... ... ... және тауаралық
ойыстардан тұрады. Батысқа қарай оның биіктігі 1500 м-ге, ал ... ... ... ... 1300 м-ге ... ... үш тау
сілемдеріне бөлінеді.
1) Солтүстік-Қарашаш,Бақай, ... ... ... Сарытау, Торайғыр
3) Оңтүстік – Далашық тау үстірті
Олардың аралықтарында Сөгеті, Жалаңаш, ... ... ... жатыр.
Іле Алатауының беткейлері ассиметриялы болып келген, яғни ... ... ал ... ... құлама және қысқа. Солтүстік беткейінде
екі тауалды сатысы бөлінеді. Міне осы солтүстік беткейдегі ... ... ... ... ... ... қалыптасуына негізгі әсер
етуші эндогендік және экзогендік факторлар жан-жақты қарастырылады.
І. Рельефқұрушы экзогендік факторлар
Кез-келген морфоқұрылымдық элемент өзінің қалыптасуының бас ... ... ... ... ... ұшырайды. Экзогендік процесстер
бір жағынан оң морфоқұрылымдарды бұзып, бөлшектесе, екінші жағынан теріс
рельеф пішіндерін толтырады. ... ... ... ... әртүрлі морфомүсінді рельефін қалыптастырады. Міне ... ... ... ... ... факторларды ескерудің
маңызы өте зор.
Іле Алатауының солтүстік беткейіндегі ... ... ... яғни климаттың, гидрографияның, топырақ пен
өсімдік жамылғысының, адам ... ... ... өте зор. Енді ... ... Климат
Климаттың негізгі заңдылықтары Тянь-Шань тауының, соның ішінде Іле
Алатауының континент ішіндегі шөл ... ... ... ... ... ... режимі негізінен географиялық ендік және
инсоляция арқылы, ал ылғалдану режимі ... ... ... циклондық бағытта тасымалдануымен, сондай-ақ таулардың кесе-көлденең
орналасуымен анықталады. Ылғылдың тасымалдануы қыс пен ... ... ал жаз ... ... пен көктем мезгілінде бұл жерге Артиканың құрғақ суық ауасы ... ... ... ... ... Оларға таулардың кедергі болуы
өз кезегінде алдыңғы қатарлы жота беткейлеріндегі ылғалдылық конденсациясын
ұлғайтады, әрі биіктеген санын ... ... ... де тік ... ... ... ... климаттық көрсеткіштер 1 және 2-ші кестелерде келтірілген.
Оларға қарап, климаттық заңдылықты осы тік ... ... көз ... ... ... ... ... өскен
сайын, ауаның орташа температурасы азаяды да, бірақ оның есесіне ... ... ... ... ... ... сайын ауа температурасы төмендейді, әрі
жауған қардың мөлшері ... Биік ... ... ... ... түрде
түсіп, тұрақты қарлар мен мұздықтарды қалыптастырады. Ауа температурасының
күрт ауытқуы нивальды белдеуде үгілу процессінің ... ... ... ... бұл ... ... ... мен беткей бойымен
үшкіртастардың жаппай құлауы тән. Ал тауалды жазықтықтарында ... ... ... ... ... болып тұрады.
Температуралық режім беткейлердің құламалылығына және беткейлер
экспозициясына байланысты ... ... Іле ... ... 100 ... ... орташа тәуліктік температура қосындысының
өзгеруінен, олардың азаюы 450 ... 1500 м-ге ... ... ... ... болады. Бұл беткей құламалылығының аудан бірлігінде
айтарлықтай өсетіндігіне байланысты. Жылдық ауытқу тауға көтерілген ... ... 360 С ... ... аудандарда 200 С-қа тең.//
Жылдың ең жылы айы болып ... ... ... ... ... сайын бірте-бірте көтеріледі. Мысалы Медеуде 180 С болса,
әуежайда 22,40 С-қа жетеді (1 кесте). Мұздықты белдеуде жаз мезгілінде ... ... ... ... орташа жылдық температура жазықтыққа қарағанда
таулы жерлерде ... 2530 м ... ... ол оң ... ал одан жоғары
теріс болады. Тау ... ... ... ... ... әрі орташа айлық температураның тік градиенті аз ... ... ... ... үшін әр 100 м ... 0,6-0,70 С ... ... рельефін қайта құруда немесе жаңартуда атмосфералық жауын-
шашынның рөлі өте зор. Мұндағы жауын-шашынның бір ... ... ... ... ... ... тау ... жасайтындықтан жотаның
солтүстік ... ... көп ... Ал ... ... ... ... мен жазда қызуының салдарынан қалыптасатын ... ... ... пайда болады. Жылы ауа ... ... ... ... ... ... ... жотасында атмосфералық жауын-шашынның түсуі барлық жерінде
бірдей емес. Олардың ең аз мөлшері Шелекке (198 мм) ... ал ... ... ол 506 мм-ден 557 мм-ге дейін артады. Жауын-шашын ... ... ... ... ... -557 мм, ... -843 ... Горельникте 881 мм (2 кесте). Одан ары жоғарлаған сайын жауын-
шашын мөлшері тағы да ... ... ... орта ... ... ең көп ... ... бұзылулар да көп жүреді деген
қорытынды шығаруға болады.
Жауын-шашынның жыл ішінде түсуінің екі максимумы – ... мен күз ... ... – жаз бен қыс бар. ... ең көп жауатын кезі көктемде, яғни
жаздың басында.
Іле Алатауының климаттық ерекшеліктері ... ... ... ... ... өз ... ... әсер етеді.
Орографияның әсерінен ауа массасының ... ... ... ... ... ... ... жергілікті желдер пайда
болады. Климаттың ерекшелігі –бұл ... ... ... ... Тау алды жазықтығында құрғақ әрі ыстық жаз болса,
орта ... ... аса ... емес жаз ... ... көп ... қыс болады. Ал биіктаулы белдеуге салқын, әрі ылғалды жаз, қатты
қыс тән.
Жотаның климаттық жағдайы тау ... ... ... ... ... ... ... көп, әрі жиі болуы, қар мен мұздың
еруі тау өзендерінің суын тасытады. Соның салдарынан ... ... ... де
болып тұрады. Нивальды белдеуде рельефқұрушы маңызға мәңгі мұздықтар ие.
Қорыта ... Іле ... ... ... ... ... экзогендік процесстердің жүруіне
айтарлықтай ... әсер ... Ауа ... ... бойында
ауытқуы биік таулардағы тау жыныстарының бұзылуына әсер ... ... ... ... ... ағысын тудырады.
І.2. Гидрография
Іле Алатауының гидрографиялық торы Іле өзенінің алабына жатады.
Жотаның ... ... ... орны ... ... Іле ... ... – қатты ағысты, тереңдік
эрозиясы жақсы дамыған жас тау өзендері. ... ... суы ... ... ... орналасуына, қоректену сипатына, су режіміне
байланысты ... ... ... ... ... деп үш ... ... түрге негізінен жерасты суларымен қоректенетін ұсақ
өзендер жатады.
Тауалды өзендеріне Іле ... ... ... ... және ... суларымен қоректенетін өзендер жатады. Көптеген
жағдайда олар өз бастауларын мұзды белдеуден төменіректен, яғни 3000 ... ... ... ... ... пен Бақай тауларының беткейлерінен
ағатын Талдыбұлақ, Белшабдар, Қаратұрық, Теректі, ... ... ... бұл ... тау өзендердің ағысы жылдам, ұзындықтары 15-20 ... ... ... мезгілінде болады.
Тау өзендері ең суы мол, айтарлықтай су ... ... бар ... ... ... 3000 м биіктіктен жоғарыда жатыр. ... ... және ... суларымен қоректенеді. Олар
Шелек, Түрген, Талғар, Кіші және Үлкен Алматы, Қаскелең, Шамалған ... ірі өзен - ... Ол ... ... ... ... беткейінде,
3750 м биіктікте ... ... ... ... ... Талғар өзенімен қосылып, енді ... ... ... өзен ... қарай мұздықты аңғар бойымен қатты ағып, терең әрі
өткелсіз тар шатқалға кіреді. Жалаңаш ойпатына ... ... ... ... ... шатқалы арқылы ағып, екі тау массивін кесіп, тауалды
жазықтығына шығады. Мұнда кең ... ... ... ... ... ... ... қоректенетін 45 саласы болса, жазықтықта оған бірде
бір өзен құймайды.. Су жинау ... ... 5300 км, ... ... ... ... қарапайым тау өзені, негізгі қоректендірушісі мұздықтар, орташа
жылдық ағысы 32,7 м3 /сек. (3 ... ... ... ... шілде мен тамыз
айында жылдық ағыстың 40 құрайды.
3 кесте
Іле Алатауы өзендерінің негізгі морфометриялық көрсеткіштері
| ... ... ... құлауы, м/км ... |км |км2 | |
| | | ... ... |Ысырынды |
| | | | ... |
| | | | ... ... |281 |5309 |14 |6,6 ... |90 |905 |56 |9 ... |96 |550 |57 |7,6 ... |108 |116 |104 |7,7 ... Алматы |102 |1090 |109 |5 ... ... |80 |498 |93 |7,5 ... |70 |236 |110 |9 ... |135 |372 |80 |4,7 ... |56 |332 |84 |9,5 ... ... ... Іле ... ең лас ... ... шығар
жеріндегі орташа жылдық ластығы 571 г/м3 . Жыл сайын бұл өзен ... ... т ... ... ... оның ... ені 3-4 м болса, орта ағысында 10-15
м, енді ... 100 м ... ... ... тереңдігі 1,5-2 м.
Талғар- солтүстік беткейдің ірі өзендерінің бірі. Ол үш ... ... суы молы Сол ... өзені. Орманды белдеуде
өзен өте тар аңғармен ... Оң ... ... ... ... ... өенінің
суы мол, ұзындығы 108 км, алабының ауданы 1116 км. Су ... ... ... мұздықты облыста орналасуына байланысты ол негізінен
мұздықтармен ... ... ... ... барлық ірі өзендері бір-біріне
ұқсас. Олардың барлықтары өз бастауларын мұздықтардан ... орта ... ... ... ... болып, аңғарларының тереңдігі 800-1000
м болатын тік шатқалдарға айналады. Тауалды жазықтығында судың көп ... ... мен ... кететіндіктен кейбір өзендер Іле
өзеніне дейін жетпейді. Тау ... суды ... ... ... ның молдығымен ерекшелінеді, ... биік ... ... ... ... ... палеозойлық жыныстардың ашық жарықшақты белдеуіндегі жерасты
сулары Іле Алатауында кеңінен тараған. ... ... ... ... ... ... ... үлкен емес. ... ... ... сулары үгілу беттерінің жарылымдары мен тектоникалық
жарылым ... ... ... ... ... тау өзендерін
жыл бойына қоректендіріп отырады.
Жалпы алғанда Іле Алатауындағы өзен торларының тығыз орналасқандығына
атмосфералық жауын-шашынның, ... ... ... және ... ... ... ... эрозионды-аккумуляциялық жұмысы тау
рельефінің қайта ... әсер ... ең ... ... ... өз
ағыстарында тауларды тілімдеп, оларды ұдайы бұзып, тау рельефін ... ... Өз ... ... ... ... тауларды жеке массивтерге, қырқы-жалдарға бөледі.
І.3. Мұзбасу және мұздықтар
Солтүстік ... ... ... ... ... ең ... ... Алатауы болып табылады. Мұнда 369 мұздық бар, олардың жалпы ауданы ... ... ... қар сызығы 3700-3900 м биіктікте орналасқан.
Қысқа оңтүстік беткейге қарағанда, кең әрі ұзын ... ... ... кең ... ... ... тау ... қарқынды түрде үгіліп,
түйіртпекті материалдардың төмен қарай тасымалдануын қамтамасыз ... және ... ... ... қалыптастырады. Нивальды
белдеуде тау ... ... өте ... ... Оған ... мезгілдік, әсіресе тәуліктік ауытқу ... әсер ... ... ... жер беті қатты қызып, оның
мұзбен жалғасқан жеріндегі температурада үлкен ... ... ... тау ... шытынап, сызат пайда болып, ақыр соңында жарылады.
Осы жарықшаларға кірген су ... ... мұз ... оны ... ... ... жынысы бөлшектенеді. Міне осындай жолмен мұздықты ... мен ... ... ... ... ... өнімдері мұздықтармен төмен
сырғып жылжиды. Жартасты беткейлер осылай ... ... ... жаңа ... ... ... ... жайпақнауалардың
беткейлері тік, әрі тез бұзылып желінеді.
Үгілудің ... түрі ... ... ... ... ... әсермен байланысты. Бұл жағдайда мұздық жартастың
шығыңқы ... ... ... ... ... ... ала ... басқа таулы белдеуде қар көшкіндері мен ... жиі ... ... түйіртпекті материалдың үлкен үйіндісі мореналар мен
аллювилі-делювилі жиындылар ... Осы ... ... және ағын сулармен төмен қарай тасымалданады.
Тау басында ... ... ... ... рельеф
пішіндеріне жайпақнауалар, карлар, үшкір грабендар, ... ... ... ... Іле ... ... кең тараған. Олардың ені 600-
800 м, ал ұзындығы 10-15 км, ... 60 км ... ... ... бас
жағындағы үздіксіз созылған кар тізбектерінің аралығында үшкір жартасты
шыңдар-карлингтер ... ... ... өте тік және ... ... Кардың артқы қабырғалары бұзылып қарама-қарсы ... ... тау ... пайда болады. Сондықтан суайрық айдары тар, ал
оның көлденең қимасы тегіс емес ... ... ... ... Алатауына мұздықты рельефтің аккумулятивті пішіндері тән. Олар
морнеалық қырқалар, ... ... ... термокарсты
воронкалар. Мореналар мұздықтан ағып шыққан өзендермен тілімделген. Беті
тегіс емес, онда ... ... ... ... Көне ... және су ... ... мен жалдарға бөлінген. Көп жағдайда
олардың беті ... ... ... ... ... ... тау ... мен аңғарларында жер пирамидалары
кездеседі.
Мұздықтар өзен аңғарларының қалыптасуында ... рөл ... ... олар жайпақнауа секілді аңғарлар ... ... ... ... ... пен ... ... Алатауының топырақ және өсімдік жамылғысы ... ... яғни ... ... ... ... тараған.
Жалпы алып қарағанда олар рельеф ярусымен және климаттық белдеумен сәйкес
келеді. Енді соларға тоқтала ... ... ... ... ... ... ... м
биіктікте орналасқан ойпаттарды қамтиды. Мұндағы топырақ негізінен лесті
құмдақтағы сары топырақ. Онда шөптесінді өсімдіктер мен аласа ... ... ... ... ... ... орналасқан. Олардың
биіктік шектері 900-1700м биіктік аралығында, негізінен Асы, ... ... ... ... кеңінен тараған. Қалыңдығы 50-60 см
болатын таудың қара топырағы қалыптасқан. Ылғалдың ... ... биік ... мен бұталар дамыған.
Орманды-шалғынды белдеу. Олар 1200-1300м ... ... ... ... ... ... ... Тау ормандары жеке массив түрінде
өскен. Ормандарда негізінен тянь-шань қарағайы, ал ... ... ... мен папоротниктер тараған. Орманды белдеудің төменгі ... ... ... ... өрік өскен сирек ормандар кездеседі. Бұл
жерлерде таудың шаалғынды топырағы тараған.
Субальпілік ... ... ... ... ... ... ... Оларда сөлді шөптер, бұталар, ... ... ... 2600-3200 биіктік аралығын ... ... ... тілімделген. Суайрық бөлігі тегістелген, ... ... мен ... сусымалар кездеседі. Суық, әрі ылғалды
климат жағдайында альпілік тау-шалғынды ... ... ... ... ... ... кең тараған.
Жартасты-мұздық белдеуі жотаның шыңды бөлігін алып жатыр. Бұл жерлерде
жартастар мен мұздықтар, үшкіртастар көп. Климат өте суық ... ... ... ... тоң басқандықтан тек қана мүктер ғана
өседі.
Өзен аңғарларында азональды тоғайлар тараған.
Жотаның солтүстік беткейіндегі ... ... ... биогендік факторлардың тигізер әсері де аз емес. Бұл жұмыста біз
өсімдік жамылғысын тау ... ... ... ... ... және оған жағдай жасаушы фактор ретінде қарастырдық.
Топырақ пен өсімдік жамылғысы бірінші жағдайда тау ... ... ... ... ... қарашірігінде өскен ағаштар
мен биік ... ... ... қалдықтары беткейдің беріктігін
арттырып, беттік шайылулар мен эрозияның ... ... ... ... кей ... өсімдіктер керісінше денудацияның жүруіне жағдай
жасайды. Мысалы жарлы беткейлерде өскен ... ... ... тау ... төмен сырғуын тездетеді.
Жалпы алғанда қалың, әрі биік бойлы шөптесін өсімдіктер ... ... жиі ... қатты нөсерлерге қарамастан эрозия аз дамыған.
Сондықтан Іле Алатауындағы өсімдік ... ... ... ... ... ... ... жасайтын қасиетіне қарағанда басым деп
қорытынды жасауға болады.
Қорыта айтқанда Іле Алатауының ... ... ... ... ... күрделі және әртүрлі ландшафтар ... ... ... ... ... мұздарға дейін ... ... ... Антропогендік фактор
Антропогендік факторлар табиғаттағы тепе-теңдікті бұзып, жер беті
рельефін өзгерістерге ұшыратады. Соның ... ... ... алғашқы
бейнесін жоғалтып, оның орнына жасанды рельеф пішіндері пайда болады.
Бұл өз ... ... ... да ... ... яғни ... бұзылып, өзендердің ағу режімі өзгеріп, топырақ пен өсімдік
жамылғысы ... ... ... ... ... ... жүруіне әсер етіп қана қоймай, оның құрылымын да
өзгертеді. Іле Алатауында тау басындағы ... ... адам ... ... Оған ... ... жатады. Оны салу кезінде беткей бейнесі өзгеріп,
сатылы түрге ... ... ... көп мөлшері құлатылып, жол
төселінеді. Ал беткей ... ... ... ... ... қауіпті жағдайлардың болуына жол ашады. Жергілікті тұрғындар бау-
бақша ... және ... ... ... ... көп
өзгеріске ұшыраған. Адам жерді жырту кезінде ... ... ол ... ... ... жоя ... ... шайылу процессінің артуына
ыпал етеді. Тау ... ... ... ... және де басқа
процесстердің дамуына әсер ететіндіктен, мұнда ... ... ... ... түрде жүреді.
Біздің қарастырып отырған территориямызда адам әрекетінің рельефке
тигізген әсерінің тегіне ... ... ... ... қорғаныстық, археологиялық, жайылымдық деген антропогендік
түрлер бөлінеді.
Етегінде ... ... ... ... және ... сияқты ірі
елді мекендер орналасқан жотаның аласа таулы ... ... ең көп ... ... ... егін егіп, бау-бақша салу
мақсатында көптеген ... ... ... Су ... ... ... ... агрегаттық өзара байланысы жойылып, су
немесе жел эрозиясына ұшыраған. Соның салдарынан жыралар, ... ... ... қабаты жойылған.
Шабындықтар мен арықтардан басқа жотаның солтүстік беткейінде ... да өте көп ... ... ... жол салу үшін ... көп ... түсірілініп, жол тегістелінеді. Соның нәтижесінде
тік, әрі көп тілімделген беткейлер, жол ... ... мен ... ... ... беткейлер бөгет салу кезінде де қалыптасады. Іле Алатауының
етегінде ... су ... да, ... де, ... ... ... Олардың беткейлері ұдайы үгіліп құлап, суқоймасының ... ... оның ... ... ... әкелген қатты материалдар да
шөгуде.
Іле Алатауының етегі құрылыс материалдарына өте бай ... ... ... жиі ... Міне ... ... дамуының
нәтижесінде жыл сайын үлкен аудандарды террикондар мен үйінділер, күлдер,
қоқыстар, шұңқырлар басуда. Жұмыс істеп тұрған ... ... ... ... ... жамылғысынан мүлдем айырылған. Олар елді ... өте ... ... ... өз ... ... тепе-теңдікті орнына
келтіру үшін әртүрлі шаралар жасауда. Табиғатты рационалды ... ... ... ... сақтау үшін, эрозия, сырғыма, сел сияқты процестерді
болдырмаудың алдын-алу керек. Сол үшін тау ... ағаш ... ... ... ... аз ... ... қазу жұмыстарын
тоқтату керек.
ІІ. Рельефқұрушы эндогендік факторлар
Іле Алатауының солтүстік беткейінің рельефін зерттеу барысында ... ... ... ... бірі – бұл ... ... әсер етуі. Мұнда үздіксіз жүріп жатқан ... ... ... ... де күші ... ... ... жаңа тектоникалық қозғалыстар мен тау ... ... орны ... Енді ... ... тоқтала кетейік.
ІІ.1. Тау жыныстарының литологиясы
Зерттеп отырған ауданның геологиясы туралы білімнің бұл ... ... ... ... өте зор. ... құрылыстың сипаттамасы Г.Ц.
Медоевтың (1951), Н.Н.Костенконың (1963), А.А. ... ... ... Алатауындағы ең көне ... ... ... және тақтатастардан тұратын протерозойлық шөгінділер жатады.
Олар Сарыбұлақ, ... ... және де ... ... ... ... ... белдеуінде орналасқан, әрі терең
метаморфталған./1/
Төменгі палеозойлық ... ... ... мен ордовик
жүйелерінің шөгінділері бар. Олар ... ... ... ... кейде эффузивтер түрінде берілген. Ал ... ... ... бөлігіндегі кембрийлік шөгінділерге қара-сұр түсті құмтастар,
порфириттер, ... ... ... мен ізбестастар жатады.
Батыстағы ордовик шөгінділерінен жасыл-сұр түсті жіктастар, ... ... ... Олар ... пен ... ... ... түзілген. Бұл тау жыныстары нашар метаморфталған. Кей ... ... ... ... тілімделген жоғарғы-орта ордовик
жыныстары ретінде кездеседі және рельефте аса ерекшелінбейді.
Сондай-ақ Іле ... ... ... ... ... ... ... Олар жота территориясының 35 пайызын құрап, негізінен таудың
шығыс бөлігінде ... ... ... ... ... ... ... алаптары құрылған. Төменгі карбон кешенінің түзілімдері
рельефте биік жартастар, тік беткейлер түрінде ... ... ... ... ... ... мен ірі түйіртпекті үгілулер жиі ... ... ... айтарлықтай кең тараған. Оларға
граниттер, сиениттер, аляксидтер жатады. Олар ... ... ... ... ... ... ... интрузивті процестердің каледондық және
варистік деген екі түрін ... ... ... ... ... мен гранодиориттер каледондық болып ... ... ... ... ... ... Ақсай, Қаскелең өзендерінің
алаптарында олар үлкен аумақты алады. Қараш, Сөгеті тауларының көп жерінде
қызыл, күлгін және ... ... ... ... Ал ... ... ағысында күлгін биотит-мүйізталшықты граниттер дамыған. Басқа ... ... ... бұзылуы қарқынды жүреді.
Сонымен Іле Алатауы палеозойлық құрылымдар магмалық және шөгінді,
көбінесе метаморфты ... ... ... ... тым биік ... тым
аласа пішіндерді түзеді, әрі денудацияға тез түспей, ... ... ... ... ... ... неоген мен антропоген шөгінділері ... ... ... жасы бойынша миоцендік және ... ... ... екі ... ... ... ... миоцендік түзілімдер кешені континенттік қызыл-сұр түсті
саздан тұрады. Олардың өздеріне тән ... ... ... оң саласы
атырауында, Саты және Асы өзендерінің ... ... ... ... ... бұл ... ... жарлар түрінде дамыған. Миоцендік
шөгінділердің ізбестастылығы, қызыл түстілігі ... ... ... айғағы. Сондай-ақ олардың әртүрлі абсолютті биіктіктерде
табылуы жүріп жатқан жаңа ... ... ... Жалаңаш ойысының ... ... ... ... Шарын өзенінің суы ашып тастаған. Бұл жерде олар
дұрыс кезектесіп ... сары саз бен ... ... жақсы
жұмырланған құмды жұмыртастардан түрады. Шарын ... ... ... ... ... ... ... материал
азайып, оның есесіне сазды шөгінділеркөбейеді. Бұл шөгінділердіңғ миоцендік
қызғылт саздардан айырмашылығы олардың ... ... ... сұр ... ... бұл ерекшеліктеріолардың сулы ортада,
ылғалды ... жылы ... ... ... ... ... ... абсолюттік биіктікте болуы, жаңа
тектоникалық қозғалыстардың амплитудасын көрсетеді.
Плиоцендік шөгінділерін Жалаңаш ... ... ... ... ашып ... ... олар ... кезектесіп келетін сары саз
бен нашар дәнекерленген жұмыртастармен берілген. Ал ... ... ... 30 ... ... ... жұмыртастармен берілген.
Ал жотаның батыс бөлігіндегі тауалдында ашық сұр саз бен ... ... ... Олардың қалыңдығы 3-4 м.
Миоцендік қызыл саздан айырмашылығы бұл шөгінділердің түсі қоюлау сұр
түсімен, үлкен мөлшерімен, жақсы ... әрі ... ... ... ... ... азайып,
жаңа таужаралу процесстерінің басталуын көрсетеді. Бұл процесстер қызыл
түсті миоцендік ... ... және ... ... ... ... біз ... отырған аудан ... даму ... яғни ... ... рельефтің
қалыптасуына аяқ басқан.
Жотаның даму ... ... ... ... үш мұзбасумен және мұзбасудан ... ... ... ... ... Осыған орай антропогендік шөгінділер ... ... ... ... ... ... ... және қазіргі шөгінділер. Олар
бір-бірінен фациальды жағдайы, жаратылысы, қалыңдығы, литологиясы арқылы
ажыратылады.
Төменгі антропогендік ... ... ... ... ... ... сипатына, альпілік тектогенез бен ... ... ... Бұл шөгінділер морендік,
флювиогляциалдық және аллювиалдық құрылымымен берілген. Құрамы ірі ... Олар ... ... кең алапты алады. Оның төменгі
бөлігінде сұрыпталмаған, ... ... ... ... ... және сұр ... ... Жоғарғы бөлігінде
әртүрлі түйіртпекті құмдар жатыр. Олардың құрамында ... ... мен ... бар. ... ... ... өзендерінің
алаптарында төменгі антропогендік мореналық жиылулар миоценнің қызыл
сазында түзілген. Төменгі антропогеннің ... ... ... ... ... Өзен аңғарының төменгі жағында олар флювиогляциальды
шөгінділермен алмасады.
Ал орта антропогеннің түзілімдері ... ... ... аңғарлық мұзбасумен тығыз байланысты. Олар жақсы жұмырланған және аз
сұрыпталған мұздықты, ... ... ... мен ... өзен ... ... ... жазықтығындағы өзендердің
ысырынды конустарын түзеді.
Жоғарғы антропогеннің аллювиальды-пролювиальды және ... ... ... ... ... өзен аңғарларында
кездеседі. Оларға ірі кесекті тастардың және ... ... ... тән. Жота етегіндегі айқын дамыған ... ... ... ... ... ... сипаты жағынан
және таралу аудандарымен ерекшелінеді. Түзілімдердің жоғарғы бөлігі Шелек,
Түрген, ... ... ... және Кіші ... ... ... кей ... ашылып қалған. Ал тауларда мореналар арқылы
берілген.
Қазіргі немесе голоцендік түзілімдер мұздықты, аллювилі, ... ... ... ... ... ... бойында жіңішке
жолақ түрінде аллювилі түзілімдер дамыған. Аллювилі-пролювилі түзілімдер
Іле Алатауының етегінде кеңінен тараған.
Биіктаулы-мұздықты ... ... мен ... басым болса,
орташа таулар мен аласа таулардың тік беткейлерінде делювилі ... ... мен ... ... Тау ... арналық
және жайылмалы бөлігінде дөңбектасты-малтатастар тараған. Оларды өзен ... ... біз ... ... ... ... ... және
жастағы жыныстар түзілген. Ауданның ... ... ... ... ал тауалды жазықтығы мен ... ... ... ... ... ... тез шайылатындықтан, олар
түзілген жерлерде жарлар,көшкіндер, селдер жиі ... ... Жаңа ... қозғалыстар
Іле Алатауының қазіргі рельефінің қалыптасуында жаңа ... ... рөл ... ... ... ... деңгейі
болып табылатын көне тегістелу ... де ... зор. ... ... ... жер қыртысының қозғалысы туралы деректер
ала аламыз. Жаңа тектоникалық ... ... ... ... ... бой ... ... Оның қалдықтары әртүрлі
биіктіктегі тауларда, ... ... ... ... ... ... және Текес ойпаттарында 1600,2200, 3000 м биіктікте, ал ... ... м ... ... / / ... Іле ... ең ... пішіндері болып табылады. Олар барлық жерде миоценнің қызыл ... ... ... ... ... салыстырмалы биіктігі 20-30м
болатын, әлсіз толқынды жазықтықпен ... ... ... ... ... кескіні жұмсақ. Мұндағы өзен аңғарлары тік беткейлері
каньондар ... ... ... ... ... ... айналған. Мұндай
рельеф Жіңішке, Сарыбұлақ және т.б. өзен ... ... ... ... қалдықтары әртүрлі бағыт бойымен
тарамдалған. Жотаның орталық бөлігінде ... ... ... ... ... ... немесе мүлдем жойылып кеткен.
Жотаның шеттеріндегі пенеплен тектоникалық қозғалыстарға кейінірек
ұшыраған. Сондықтан аз ... кей ... ... ... ... ал оның
кейбір бөліктері осы уақытқа дейін ... ... ... ... Міне көне ... ... ... даму ерекшеліктері жаңа
тектоникалық қозғалыстардың сипаты мен амплитудасы ... ... ... ... көне ... ... екі ... дамуда. Оның
біріншісі салыстырмалы ... ... ... Екіншісі көне
рельеф қалдықтары денудациялық агенттер әсерінен қарқынды ... ... ... ... басы ... қызығушылық тудырады. Мұндағы
көптеген шыңдардың биіктіктері ... ... шыңы ... қалыптасуы көне
тегістелу беттерімен байланысты. Іле Алатауының өстік ... ... ... 170 шың бар ... ... барлығы көне
тегістелу беттерінен түзілген.
Неогендік түзілімдердің ... ... ... ... ... ... жүріп жатқандығын көрсетеді.
Олар өз кезегінде тектоникалық бағыты екі түрлі облыстың: көтерілулер ... ... ... әкеп ... Оның ... ... ... өзеніне дейін созылып жатқан ең биіктаулы суайрықты бөлігі жатса,
ал екіншісіне ... ... ... ... ... ... түсулерге қарағанда анағұрлым ... ... ... ... ... ... аяқ ... амплитудасы 1700 м-ге жететін таулы рельеф қалыптасты. ... ең биік ... ... көне ... ... өз ... Жотаныңсуайрық бөлігі көне антиклинальды құрылым өсімен сәйкес
келеді, әрі ... ... ... максималды шөккен жерімен
қатар орналасқан.
Төмен түсулер тау алды ... ... ... ... ... шөккенімен Алматы ойпаты тез ... ... ... ... Асын ойпаттары майысқан.
Төменгі антропогенде бұрынғы ... ... ... ... ... ... қарқынды түрде дамыған. Іле жарылымы қайта
жаңарып, жаңа бұзылулардың жүруіне ... ... ... орталық
бөлігі 3900 м-ге дейін көтеріліп, биіктау ... ... ... ... пен ... ... тарап, шығыс бағытында жота үш сілемге
бөлініп, Бақай, Сарытау, Далашық таулары бой көтерген. Осы кезде Шелек, Асы
өзендерінің 185 м-ге ... ... ... ... болған. Төменгі
антропогендік шөгінділер барлық тектоникалық жарылымдар мен ... ... ... ... ірі ... ... төменгі антропогендік түзілімдердегі
ірікесектасты-малтатасты материалдардың басым ... ерте ... ... ... ... көрсетеді. Сондықтан
денудациялық процестер төмендеулер басым ... ... ... ... ... болған жерлерде қарқынды түрде жүрген.
Орта антропогеннен бастап тектоникалық қозғалыстар ... ... ... ... ... ... бұрынғыдай жотаның негізгі массивтерін
қамтыды. Жаңа ... ... ... ... дамып, Далашық, Қарақ,
Бақай; Сарытау сияқты таулар ... ... ... олардың жалғасы
болып Сөгеті мен Торайғыр тау массивтері пайда болды. Бұрынғы жарылымдарға
жаңалары ... ... ... ... пішіндері қалыптасты.
Орта антропогендегі тектоникалық қозғалыстар оңтүстіктен бастап
жүргендіктен ұндағы қатпарлар моноклиналды-қапталды ... ие ... ... ... де ... осындай, яғни солтүстік
беткейлері кесілсе, ал оңтүстік беткейлері айтарлықтай еңістеліп ... ... ... Ал шөгу ... тау ... ... аймағымен
шектелді. Етектаулардың батыс бөлігі теріс ... ... ... ... ... тау ... ... Қозыбас моноклиналды
көтерілімі, Түрген өзені алабындағы ... ... ... ... Бұл ... бұрынғы кезде
қозғалыстың теріс белгісін иемденсе, ал қазір ... ... мен ... ... ... Жалаңаш, Сөгеті ойыстары да аздап көтерілді.
Іле Алатауының қазіргі ... ... осы ... ... ... ... жағынан жотаның ұзындығы 40-50 км-ге, ал ені ... 15 ... ... ... ... ... көтерілуі кезінде оның ... ... ... ... мен ... Жіңішке , Шелек, Шарын
өзендерінің алаптарындағы қозғалыстар өте қарқынды түрде жүрген. /2/
Антропогендік кезеңде Іле ... ... ... ... тау
етегіндегі ойыстағы палеозойлық іргетастың максималды шөгуі 3200 м-ден
асты. Сонымен жалпы ... ... ... ... Жотаның орталық
бөлігінің өсу қарқыны жылына 0,32 ... тең (4 ... Ерте ... жас таулар- Қараш, Сарытау, Далащық үшін бұл көрсеткіш жылына 2
мм (абсолютті бойы-2500м), орта антропогенде қалыптасқан ... ... үшін ... 2,8 және 3,2 ... ... /2/ ... отырға
ауданда экзогендік процесстің әсерінен жүріп жатқан ... ... ... ... ... ... ... басым.
4 кесте
Іле Алатауы жотасының көтерілуінің сандық көрсеткіштері
|Дәуір ... ... өсуі |Тау ... |
| |ң | | |
| ... | | |
| |жыл саны | | |
| | ... м|100 |1 ... | | ... ... |малы |і |
|Миоцен |18 млн |- |- |- |300 |800 ... |12 млн |1700 |1,4 |0,14 |2000 |2500 ... ... мың |1400 |20,0 |2,0 |3400 |3900 ... ... мың |800 |23,0 |2,3 |4200 |4700 ... |100 мың |250 |25,0 |2,5 |4450 |4950 ... | | | | | | ... |10 мың |50 |50,0 |5,0 |4500 |5000 ... ... | | | | | | ... |1,16 млн |2500 |21,0 |2,1 |- |- ... млн |4200 |3,2 |0,32 |- |- ... | | | | | | ... ... ... тектоникалық қозғалыстардың болып жатқандығын
жиі болып тұратын жер сілкінулерінен білуге болады. Жерсілкінулер ... ... де, ... да әсер ... ... олар ... мұздықтар режімін, аккумуляциялық рельеф пішіндерінің дамуын
өзгеріске ұшыратады.
Тау жыныстарының сырғымасын лезде ... ... ... да жерсілкіністерінің тигізетін әсері өте зор. Бұл жағдайда Іле
Алатауында 1887, 1989, 1911 ... ... ... ... айта кеткен жөн. 1887 жылғы 9-10 баллдық болған ... ... ... ... ... 30 ... жететін, сырғыған
жыныстардың жалпы көлемі 440 млн м құраған. Ал Іле ... ... ... ... ... ... ... Кей
жерлердегі опырылмалардың күштілігі ... өзен ... 8-10 ... 400-500 м ... ... тастаған және бүркеменің қалыңдығы 60 м-ге
дейін жеткен.
1911 жылғы, күштілігі 10-11 ... ... ... ... ... қарай үлкен жылдамдықпен жылжып, жолындағының бәрін жойып
кеткен. Мұндай құбылыстар Талғар, Үлкен және Кіші ... ... ... ... Бұл ... ... ... да ірі, күштілігі 9
балдық жерсілкіністері болған. Осы ... ... ... ... ... Одан ... Тянь-Шань тау жотасының соңғы
жүз жыл ... 8-10 ... ... ... ... ... / 21/ Бұл жерлерде жерсілкінісінің жиі болатын себебі ... ... ... ... ... жерсілкіністерінің ошақтары Іле
және Алматы сияқты терең жарылып-ажырау белдеуімен сйкс келеді. Ошақтардың
орналасқан бұл жолағы Қаскелең өзенінің жоғарғы ... ... ... бағытта созылып жатыр.
Міне осындай ... ... ... жаңа ... ... ... ... мынаған әкеп саяды жаңа
уақыттың таужаралу қозғалысы ... ... ... ... үздіксіз жүріп жатуымен ерекшелінеді. Дамудың алғашқы
сатысында ... ... түрі ... ... ... өте ... қысымның артуы салдарынан ... ... ... ... пайда болуда. Жаңа тектоникалық қозғалыстар ... ... өз ... ... әрі осы ... ... ... Соның
салдарынан таулы рельефтің денудациясы қарқынды түрде жүріп, сейсмикалық
қозғалыстар жиі ... ... ... ... ... ... таужаралу
процессінің жалғасы болып табылатын жаңа ... ... Іле ... ... ... ... ... Ондағы
көтерілулер мен төмен түсулер үздіксіз жүруде. Олар көне ... ... Іле ... ... ... ... ... зерттеулердегі геологиялы-геоморфологиялық
қималарды қолдану (Іле Алатауы мысалында)
Эндогендік процесстредің басымдау түскен әсерінен қалыптасқан ... ... деп ... ең көне ... ... ... ... қалыптасқан.
Каледондық қатпарлы құрылымдар кең тараған жарылымдармен күрделенген.
Мұндағы Шелек және ... ... ... қозғалыстар нәтижесінде
қалыптасқан. Ал варистік тектогенез қатты ... Ол ... ... бұзылулармен, жарылымдарың пайда ... ... ... ... ... Палеозойлық тектоникалық
қозғалыстар нәтижесінде күрделі қатпарлы құрылым қалыптасқан. ... ... ... Іле ... үш түрі ... Олар
палеозойлық шөгінділердегі ішкі қатпарлар, жаңа тектоникалық қозғалыстардың
нәтижесінде қалыптасқан ... ... ... ... ... ... ... байланысқан кайназойлық шөгінділердегі қатпарлар.
Қарастырып отырған территорияда дизъюнктивті ... кең ... ... ең ... бірі ... ... ... шығыстағы Шелек өзеніне дейін 230 ... ... ... Іле
жарылымы. Мұндағы палеозойлық іргетастың тігінен араласу амплитудасы 4000м.
Рельефте бұл жарылым ... 300-500 м ... тік ... Ол ... ... сазы мен ... антропогендік
шөгінділерді жарып өтеді.
Іле жарылымынан оңтүстікке қарай ені тар ... ... ... ... ... ... ... үлкен жарылым арқылы бөлінген. Бұл
жарылым Тянь-Шанның ең ... ... ... ... ... ... көптеген ошақтары орналасқан жерді Алматы сейсмикалы-
тектоникалық белдеу деп атайды.
Оңтүстікке қарай ... ... ... Оны көбінесе термальды
сызық деп те атайды. Себебі мұнда көптеген термальды және минералды ... орын ... ... ... ... морфоқұрылымы жаңа тектоникалық
қозғалыстардың, тау жыныстарының құрамы мен құрылысының, ... ... ... ... ... экзогендік рельефқұрушы процесстердің
өзара күрделі байланысының нәтижесінде дамып, қалыптасты.
Жотада жақпарлы-қатпарлы құрылымдар кең ... Олар ... ... ... ... ... берілген. Олардың бір қанаты тік
жармен үзілсе, екіншсі синклиналды ойысқа ... ... ... антиклинальдар немесе горсты көтерілімдер және грабендер де
кездеседі.
Іле ... ... екі ... ... ... ... Бір ... ол Тянь-Шань орогендік белдеуімен шектессе, екінші
жағынан үлкен Іле ... ... Бұл ... де ... ... бен тектоникалық элементтерінің ендік бағытта таралуы
тән. Бірақ олардың морфоқұрылымдары жаңа уақытта екі түрлі жолмен ... Іле ... ... ... ... ... ... төмен
түссе, ал Тянь-Шань белдеуінде керісінше қарқынды түрде ... ... ... бой ... биік ... ... уақытта
палеозой қатпарлылығының жаңа қалыптасқан таулары деген атқа ие ... ... ... ... бұлар альпілік геосинклиналдың үстінде
қалыптаспай, пенеплен жағдайына дейін тегістелген қозғалысы аз платформалық
облыстың үстінде қалыптасқан. Сондай-ақ бұл таулардың ... ... ... ... мен ажыраулар өте қөп, әрі магматизмімен және жаңа
тектоникалық қозғалыстардың қарқындылығымен ... Бұл ... ... ... де ... ... бетін барлық жерде дерлік
миоценнің қызыл сазы жауып ... Бұл ... ... және түсінің
біртектілігі және олардың көп таралуы көне ... ... бір ... ... ... аймақтық
сипатын, платформалық тектоникалық режімді көрсетеді. Көне тегістелу
беттерінің морфологиясы ... ... 20-30 м ... аз ... ... ... мен ... төбелердің кескіні жұмсақ. Бұл
беттерді өзен аңғарлары тік шатқалдар мен беткейлер, жарлар ... ... ... ... Іле ... геологиялық
дамуы да тікелей әсер еткен. Жотаның жалпы ... ... ... ... ... сәйкес келеді. Мұнда да жоталар мен ... ... ... ... элементтер кеңінен дамып, жарылып-
ажыраулар көп тараған.
Міне осындай жарылып-ажыраулар жотаның ... ... ... Олар көбінесе морфоқұрылымдарды шектеп тұрады.
Қарастырып ... ... ... ... ... жаңа ... ... нәтижесінде қалыптасқан
Іле Алатауы жотасы мен оның тауалды еңіс ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде кеңіп,
күрделенген. Бұл құрылымдар көптеген қосымша элементтерден тұрады. Олардың
ішінен келесідей екінші ... ... ... ... Үнемі көтерліу үстіндегі оң морфоқұрылымдар:
1. Негізг суайрық антиклиналы
2. Қараш горст-антиклиналы
3. ... ... ... ... ... ... Сарытау горст-антиклиналы
7. Торайғыр горсты
8. Далашық горст-антиклиналы
ІІ. Ұдайы төмен түсу үстіндегі ... ... ... ... ... ... ... қозғалыстағы құрылымдар:
1. Тауалды сатылы горсты
2. Сөгеті грабен-ойысы
3. Жалаңаш ... Асын ... ... ... ... ойысы
7. Таушелек грабен-ойысы
8. Шонкемін грабен-ойысы
9. Ақсеңгір баспалдағы
10. Қозыбас гост-антиклиналы
11. Боралдай күмбезі
Бұл аталған негізгі морфоқұрылымдардан басқа ... ... ... ... ұсақ ... элементтер көп.
Жота барлық Алатау тау жүйесін және ... ... ... қамтиды. Таулардың көтерілуі негізінен солтүстік - шығыс бағытта
дамыды. Оның орталық бөлігінің биіктігі 5000 м-ге ... ... ... шығысында біртіндеп аласарып, екінші ... ... ... ... ... Сөгеті, Сарытау, Торайғыр және
Далашық сияқты үш сілемге бөлінеді. Олар өзарабір-бірінен ... ... ... ... ... ... ... жүруі, жаңа
морфоқұрылымдық элементтердің пайда болып олардың Іле Алатауы тау жүйесіне
бірігуіне әкеп ... Жота ... ... ... ... ... жарылымдар да айтарлықтай әсер етті. Бұл жарылымдар жота
морфоқұрылымдарының ендік ... және ... ... солтүстік
шекарасын бақылайды. Олар рельефте айқын ... әрі тау ... ... ... ... мұнда жер бетін бөлшектеп, қатпарлы-
жақпарлы ... ... тік және ... ... жарылымдар өте көп.
Тауалдының еңіс жазықтығы 240 км-ге созылады. Ол тауалды ... ... ... ... ... Оның оңтүстік шеті
Іле жарылымымен қатар жүреді. Бұл ... ... ... мен ... қатарлы морфоқұрылымдар бар. Қаскелең өзенінің бағыты
биіктігі 400 м-лік терең тектоникалық кертпештің бағытын қайталайды. Беткей
сатыларының және Қозыбас тауының ... осы ... ... ... ... ірі ... ... екінші қатарлы
морфоқұрылымдарға бөлінеді. Олар ... ... ... ... ... ... ... жағынан ерекшелінеді. Ең алдымен жалпы
ұзындығы 160 км болатын, орталық ... ... ... ... ... Бұл Іле Алатауының ең көне және ең ... ... ... ... біз ... отырған солтүстік
беткейі созылыңқы (ұзындығы 30 км), ал ... ... тік, әрі ... ... ... қазіргі бейнесі плиоцен-антропогенде жүрген
қозғалыстардың салдарынан қалыптсқан, ең биік ... ... 4200 ... морфоқұрылым болып тауалды сатысы ... Ол ... ... бойымен 210 км-ге созылып жатқан тар ... ... 500-1000 м ... бұл саты ... бойы сейсмикалық активті
жарылымдармен шектескен.Жазықтықтың осы бөлігі аккумулфиця облысынан
шайылу мен ... ... ... ... ... ... ... Сөгеті таулары
жатады. Бақай мен Сөгеті ... ... ... ... ... Қараш пен Бақай таулары төменгі антропогенде көтеріле бастады.
Сол уақыттан бері ол 2500 м ... ... ... 1000 м-ге ... таулары орта антропогеннен бастап көтерілген. Бұл морфоқұрылымдардың
қалыптасуы батыстан шығысқа қарай жүрген. Түрген өзенінің жоғарғы ағысында
Шөлжота тауының брахиантиклинальды ... ... ... ... ... өзен ... ... солтүстік және оңтүстік қанаттары жақсы
сақталған.
Сипаттап отырған морфоқұрылымдарға Сарытау мен Торайғыр ... ... ... ... қапталды Сарытау, жотаның өстік бөлігінің
шығыстағы ... ... ... Оның ерте ... ... көтерілу
амплитудасы 2500 м. Одан шығысқа қарай жарылымдармен ... ... ... ... ... ... Бұл жас құрылымның қалыптасуы орта
және төменгі антропогенге жатады. Қазіргі ... ... ... ... Оған терең шатқалдар мен тік формалар куә.Тік сырғымалар мен
флексуралар Шарын мен ... ... ... ... ... ... оңтүстігінде ассиметриялы-горст Далашық жайпақтауы
созылып жатыр.Оның оңтүстік беткейі тік сырғымамен ... ол ... ... тік ... ... ... антропогеннен бастап
түзіле бастаған бұл массив онша биік емес, ... ... ... Алатауының тауаралық ойпаттарының морфоқұрылымдарына Асын, Сөгеті,
Жалаңаш, Таушелек, ... ... ... ... мен ... ... ... 25-50 км, ені 20 км-ге дейін
жетеді. Жаңа ... ... ... ... бұл пішіндер
төмен түскен, орта антропогеннен бастап ... ... ... ... ... ... ... бірдей жүрген жоқ. Жіңішке өзені бассейнінің
орта бөлігіндегі көтерілулер 1500 м, ал Жалаңаш ойпатында 500-600 м, ... одан да аз ... ... ... жарылымдармен қоршалған, кей жерлерінде
толыққан немесе қайта қалыптасқан. Көтерілу процессі кезінде олар ... ... ... ... ... ... ... морфоқұрылымдарының қалыптасуы кезінде оның шетте орналасуы да
айтарлықтай рөл ... ... ... ойпаттар шығысқа қарай
кеңейеді, яғни Іле ... ... ... Бұл ... ... тән ... ... белдеуінде үш морфоқұрылымдық бірліктер бөлінеді. Біріншісі-
Алматы ойпаты. Оның пішіні ... ... ... ортасында
орналасқан. Бұл ең көне және белдеудің ең төмен ... ... ... ... 3200 м-лі ... орын ... ... бастап
Алматы ойпаты шөгу үстінде. Көтеріңкі жонды-аңғарлы ... ... ... ... яғни ... 100 ... тереңдікте орналасқан
екінші морфоқұрылымдық бірлік болып табылады. Бұл аудан өте ақырын көтерілу
үстінде. Тау ... ... ... ... ... ... ... қарай орналасқан тауалды еңіс жазықтығы табылады. Оның
негізін Қаратұрық мульдатәрізді ... ... Іле ... ... беткейінде орналасқан теріс
морфоқұрылымдарға ... ... ... ... Шығыс-Талғар
грабені жатады. Оларға орогендік ... ... ... ... оргендік кешенге жатуы, олардың реликті рельеф пішіндері ... ... ... ... ... ... ұсақ элементтер
жатады. Олардың ішіндегі ерекшесі және жасы ... ... ... ... ... ... ... 10 км-лік қашықтықта орналасқан.
Ол үздіксіз өсіуде және кеңуде. Ақсай, Үлкен Алматы, Весновка өзендері бұл
рельефті кесіп өткенде ... әрі кең ... ... ал ... ... Іле ... ... беткейінде орналасқан теріс
морфоқұрылымдарға Үшқоңыр ... ... ... ... ... Оларға орогендік тегістелу беттерінің болуы, шөгінді
жамылғысының оргендік кешенге жатуы, ... ... ... ... ... ... ... 2000-2200м аралығында. Оның
солтүстігінде Майтөбе және ... ... ... ... әрі орта ... ... болуына байланысты грабен-
синклиналь деп санаймыз. Мұндағы көтерілулердің импульсивті түрде ... мен ... ... ... бес ... шайылудың
қалыптасуына әкеп соққан.
Сөгеті ойпатының шығыс жағында орналасқан ... ... ... ... ... ... Ойпаттың ішінде орналасқан ол
қоршаған ... ... ... ... қалуда. Бұл ... ... ... ... ... ... Айтылған
морфоқұрылымдардан басқа көптеген ұсақ құрылымдық ... ... ... отырған аудандағы әртүрлілігімен және күрделілігімен
ерекшелінетін қазіргі ... ... ... ... көне және жас ... ... ... орталық бөлігі
гранитті қабаттың көтеріңкі белдеуі болып табылады. Бұдан ... ... ... ... ... ... болған сайын, ол соғұрлым ... ... ... бәрі аудан морфоқұрылымының тереңдегі құрамымен
тығыз байланыста екендігін көрсетеді.
ІҮ. Жотаның солтүстік беткейіңдегі рельефтің ... ... мен ... процесстердің үйлесуі
рельефтің морфоқұрылымдық дифференциясы мен ... ... ... ... ... Алатауында морфологиясы, тегі және жасы бойынша рельефтің ... ... ... ... екі ... ... Тектоникалық
қозғалыстардың нәтижесінде қалыптасқан оң рельеф пішіндері таулы кешенге,
ал теірі жазықтықты ... ... Біз ... ... жататын рельеф
түрлерін қарастырамыз.
Терең тілімделген мұздықты ... ... тік ... ең биік ... ... 1000 м-лік салыстырмалы биіктіктен 4000
м-ден асатын ... ... Бұл ... жотаның ең биік шыңдары: Талғар
(5017м), Қопыр (4600 м), және де басқа шыңдар орналасқан. ... ... ... Талғар, Үлкен және Кіші Алматы, Қаскелең сияқты ірі
өзендер өз бастауларын алады. Терең тілімделген мұздықты ... ... басу ... ... Оның орташа тік диапазоны 820 м-ге дейін
жетеді.
Іле Алатауының суайрық бөлігінің рельефіне қарапайым альпілік пішіндер
тән. ... ... ... ... ... ... жиналған трогтар
өте көп. Олардың ұзындығы 2-5 км, кейде 10-12 км, ал ені 600-800 м. ... ... ... ... ... үздіксіз тізбегі созылып
жатыр. Қыс кезінде оларға қардың көп ... ... ... ақ қарға
оранады. Суайрық сызығы үшкір тісті ... ... ... тік ... ... ... Жотаның осы өсьтік бөлігінде ең көне ... ... ... ... ... мұздықтар немесе мореналар
жиналған трогтар өте көп. Сондай-ақ көне және жаңа ... ... Іле ... ... ... ... ... жүретін үгілулер,
солифлюкция және жыныстардың көптеп жылжуы тән.
Орташа тілімделген көне мұздықты биіктау жотаның ... ... және ... м ... ... орналасқан. Салыстырмалы
биіктіктердің ауытқуы 500-700 м (1-сурет). Бұл жерлердегі тау шыңдарының
басы аздап тегістеу келген. Рельеф ... анық ... әрі ... ... ... ... жыныстары граниттер,
сиениттер, аляксидтер кең тараған. ... ... мен ... мореналар
көне трогтардан биіктеу жерлерде орналасқан. Бұл алмасу биіктігі 200-300 м-
лік шатқалмен белгіленген. Мұндай жерлердегі өзендер сарқырама ... ... ... ... ... ... олар ... пайда болуына да
себепкер болады. Тау беткейлері тік, жалаңашталған. Тасқұлау, сырғымалар,
шөккіндер, сусымалар сияқты беткейлік процесстер ... ... ... ... орташатау Іле Алатауының 1700-3000 м биіктігінде
кеңінен тараған. Бұл белдеуге тегістелген, жұмсақ кескін тән. ... ... ... ... ... Оның себебі мұнда жиі болып
тұратын тектоникалық қозғалыстар, әрі ... ... ... ... Өзен ... ... 530-1000 м ... ал
беткейлердің құламалылығы 25-30. Орташа таулар барлық ... ... ... ... ... Олардың шыңдары тегіс және
барлық жерлерінде дерлік көне тегістелу беттерінің қалдықтары ... ... ... ... ... ал ... карбонның
эффузивті қабаттарынан түзілген рельеф пішіндері ... ... ... ... ... әрі делювилі маетриалдармен
көмкерілген.
Эрозионды-жалды аласатау (үстіңгі ... Іле ... ... ... тән ерекшелігінің бірі - бұл ... ... ... ... келуі. Үстіңгі сатының рельефі эрозионды-
жалды аласатауға жатады. Ол ... ... ... ... ... ... дейін созылады. Абсолюттік биіктігі 1200-1800м, ал төменгі
сатыдан 200-400м-лік салыстырмалы ... ... ... жағынан «үстіңгі саты» негізгі жотадан солтүстік ... ... ... ... ... ... жалдар. Оның беттері сатылы,
тереңдігі 300-400 м-ге ... өзен ... ... Түбі ... кең өзен аңғарлары жиі кездеседі (Кіші және Үлкен Алматы, Түрген).
Олардың беткейлері тік 25-30, қалың ... ... ... ... ... жауын-шашын көп түсетіндіктен, барлық жерде дерлік
жыралар, сайлар сияқты ұсақ эрозионды ... ... ... ... ... және ... малтатастардан түзілген,
оның үстіне неогендік шөгінділер түзіліп, бетін леесті жамылғы жақан.
Эрозионды-төбелі ... ... ... ... тауалды
сатысынқамтиды және солтүстік беткейде анық көрінеді. Ені 1-3 км болып
келетін бұл ... ... ... ... 100-200 м, ... ... 1200 ... жоғары болса, ал шығысында 900-1000 м-ге
дейін жетеді. Солтүстікке ... ... ... оң ... ... ... ... өзендермен, жыралармен, шайылу
жосылмаларымен тілімделген. ... және ... ... ... ... рельеф пішіндері: жолдар, арықтар, карьерлер,
бөгеттер, тасбөгеттер кең тараған. Өзен аңғарлары кең, ... анық ... ... конустарының тереңдігі 50-100 м
аралығында, беткелердің құламалылығы 20-30. ... ... және ... дөңбектасты-малтатастардан түзіліп, лессті
қабықпен көмкерліген.
Аллювиалды жазықтық жотаның ... ... тау ... алып ... ... 600-700 м. ... ... солтүстікке қарай аздап
еңістелген бұл жер өзен аңғарларымен, жыра-сайлармен, арық-каналдармен
күрделенген. ... ... ... орта және ... ... әрі қазіргі уақытта да даму үстінде.
Іле Алатауының солтүстік беткейіндегі өзен ... ... ... ие. Бұл ... ... мен ... жағдайына тікелей байланысты. Өзен аңғарлары бастауларында астау
пішіндес аңғар болып келеді. Олар ... ... тар ... Солтүстік беткейдің сатылы болуына байланысты, тереңдігі 800-
1000м болатын бұл шатқалдардың тегі ... ... ... ... ... одан ... түскен соң қайта тарылып өзен
арнасына ... ... ... ... ... ... орталық
бөлігіндегі өзендердің аңғарлары ысырынды конутардан соң, терең әрі кең
аңғарларды ... ... өн ... өзен аңғарларының жалпы ... ... жиі ... ... оңай берілетін тау жыныстары тараған
жерлерде өткел бермес шатқалдар немесе каньондар ... Ол ... ... пішінге, террасаларға ие болады. Сондай-ақ күрт
бұрылыстар, ... ... ... ... тән. Тау ... ... иірілімдер, шұңғымалар, аралдар, ... ... ... ... ... ... негізінен бассейіннің таулы өңірінде ... ... ... ... жаңбыр суларының немесе тасқұлаулардың салдарынан ағып
немесе шайылып, ... ... ... ( ... Оның көп ... ... және суық үгілу есебінен нивальды белдеуде түзіледі. ... жаз бен ... ... су ... ... қарқынды түрде
жүреді. Қыста тыныш қалыпқа түсетін өзендер, көктем келе сала буырқана таси
ағып, өз арналарын ... ... ... ағызып кетеді.Олардың ірі
кесектері ысырында ... ... ... ... ... ... да, ал
өте ұсақ бөлшектер өзеннің сағасына дейін ағып барады.
Сонымен өзен ... ... ... ... ... ... сосын қайта жылжып үнемі қозғалыста болады. Яғни арна түзілімдерінің
акумуляциясы мен тасымалдануы ... ... ... ... ... ... бас ... тегістелген
денудациялық жазықтық болған. Осы ... ... ... ... ... ... ... өзінің дамуындағы жаңа
геоморфологиялық кезеңге өтті. Жотаның орталық бөлігіндегі ... ... ... ... қарқынды таужаралу процесстерімен
жалғасқан. Тектоникалық ... ... ... жарылымдар пайда болып,
жотаның морфоқұрылымдық элементтері дамыған. Мұндағы энэогендік процесстер
экзогендіктен ... ... ... ... дамуының негізгі
бағытын, басқа рельефқұрушы факторлардың шегінде анықтайды.
Қазіргі ... ... Іле ... ... рельефқұрушы
экзогендік факторларға өзендердің эрозионды-аккумулятивтік әрекеті жатады.
Олар өздерінің аңғарларының тығыз ... ... ... ... ... физикалық үгілудің, беттік шайылудың жүруіне
мүмкіндік береді. ... ... тау ... ... тау биіктігінің
төмендеуіне әкеп соғады. Сондай-ақ ... ... ... ... ... ... тау ... қарқынды түрде үгілуіне
жағдай жасайды. Таудағы жауын-шашынның көп, әрі жиі ... қар мен ... тау ... суын ... ... салдарынан кейде апатты селдер де
болып тұрады. Нивальды белдеуде рельефқұрушы маңызға ... ... ... ... өзен ... ... ... етеді. Бір жағынан олар
жайпақнауа секілді аңғарлар қалыптастырса, екінші ... ... ... Іле ... ... ... өзен
алқаптарындағы экзогендік процесстердің жүруіне айтарлықтай дәрежеде әсер
етеді. Ауа температурасының тәулік бойында ауытқуы биік ... ... ... әсер етсе, қатты нөсер жаңбырлар, тез еріген қар
сулары күшті салындылар ағысын тудырады.
Біз зерттеп ... ... ... ... және ... ... ... таулы бөлігі негізінен палеозойлық жыныстардын,
ал тауалды жазықтығы мен ... ... ... түзілімдерден
тұрады. Кайназой түзлімдері тез шайылатындықтан, олар түзілген жерлерде
жарлар,көшкіндер, селдер жиі болып тұрады.
Іле ... ... ... ... жаңа ... ... әсер ... Тектоникалық қозғалыстардың болып жатқандағын
жиі болып тұратын жерсілкінісінен көруге ... ... ... ... табылатын осындай жаңа тектоникалық қозғалыстар салдарынан
Іле Алатауындағы рельеф ... ... ... жаңа ... ... Ондағы көтерілулер мен төмен түсулер үздіксіз жүруде. Олар
көне ... ... ... Іле ... ... ... ... территорияда бірінші қатардағы морфоқұрылымдарға
Іле Алатау жотасы мен тауалды аккумулятивті ... ... Жота ... жатқандақтан жаңа морфоқұрылымдық элементтер қалыптасып, соңында
максимальды биіктігі 5000 м асатын қазіргі биіктаулы ... бой ... ... жазықтығы төмен майысып, палеозойлық іргетас 3200 м ... ... Бұл ... өз кезегінде екінші қатарлы
морфоқұрылымдарға бөлінеді. ... ... тау ... мен ... жатады. Олардан басқа қырқалар, төбелер, қапталдар, ойыстар сияқты
ұсақ құрылымдық элементтер де кездеседі. ... ... ... ... морфоқұрылым қаншалықты ұсақ болса, ол соғұрлым жас болып
табылады.
Іле ... ... ... ... ... таулық және
жазықтықтық деген екі кешенге біріктірілген. Бұл ... ... ... ... экзогендік және эндогендік процесстердің нәтижесінде
біртіндеп дамыған.
Қолданылған әдебиеттер
1. Абдуллин А.А. Геология Казахстана. - Алма-Ата.: Наука, 1981. ... ... С.С. ... ... ... и ... Тянь-Шаня. М., Изд-во
АН СССР, 1948.- 245б.
3. Жандаев М.Ж. ... ... ... и ... ... ... Алма-Ата.: Наука, 1972. 167 б.
4. Жандаев М.Ж. Природа Заилийского Алатау. Алма-Ата.: ... ... ... по ... СССР. Серия3. Многолетние
данные. Кн.1.Ч.2. Вып.18. Казахская ССР. ... ... ... Р.М., ... А.А., ... А.А. ... почв
Заилийского Алатау. Алма-Ата, «Қазақ университеті», 1991. 64-67 б.
7. Перов В.Ф. Классификация экзогенных процессов горных ... ... 1992. 1. 25-29 ... ... Б.Н. ... ... и сейсмичность Северного ... ... ... Н., ... А. ... ... сөздігі. Алматы.:
Қазақстан, 1996
10. ... Н.В. ... ... ... ... ... 1971. 3. 23-25 б.
11. Веселова Л.К., ... А.А. ... ... Алматы, Қазаққ университеті.1997.
12. Құсайныв С.А. Жалпы геоморфология.
13. Құсайнов С.А., Б.Ж. ... ... ... ... ... Казахстана.Алматы,2001.
15. Веселова Л.К. Морфоструктуры гор юго-восточного ... ... ... и ... ... ... Алма-Ата: наука,
1970.
16. Веселова Л.К. Современный ... ... ... Тянь-Шаны// Экологические проблемы Казахстана. Ч.1. Алма-
Ата: Наука, 1990.
17. Хованский Б.Н. Тектоника, ... и ... ... ... М.:Недра, 1977.
18. Солонко В.П. Землетрясения и ... ... 1973, ... Іле ... ... Р.М., ... И.Л. ... режим района г. Алма-Аты
за 1972-1982 гг. М.,1985. 245 б.

Пән: Геология, Геофизика, Геодезия
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бетпақ-дала үстіртінің қазіргі бедер құрушы процестері43 бет
Рельеф және климат8 бет
Бедер түзуші эндогендік факторлар32 бет
Компьютер құрушылар15 бет
Мұхит түбі рельефі және геологиялық құрылымы26 бет
Рельеф және геолоиялық құрылым25 бет
Рельеф қалыптасуындағы қазіргі физикалық-географиялық жағдайлары31 бет
Шыңғыс хан ұлы қолбасшы және евразиялық империяны құрушы21 бет
"Африка."10 бет
"Әлеуметтік дезадаптацияның себептері."3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь