Тарихи поэтика пәнінің зерттеу нысаны

Жоспары:

1. Пәннің мақсаттары мен міндеттері

2. Тарихи поэтиканың әдебиет теориясы және әлем әдебиеті тарихынан арақатынасы.

3. Тарихи поэтиканың пән ретінде қалыптасу кезеңдері.

4. Қорытынды
(Поэтика) Тарихи поэтика – әлі қалыптасу процесіндегі жас ғылым салаларының бірі, оның ғылыми негіздерін осыдан екі ғасыр бұрын Ресей ғалымы А.Н. Веселовский салған. Алыс және шетел ғалымдарының тарихи поэтика проблемаларына арналған әртүрлі деңгейдегі зерттеулері бар. Осы еңбектердегі пікір – көзқарастар мен ой – тұжырымдарды бірлікте, негізге ала отырып тарихи поэтика пәнін қалыптастыру – бүгінгі әдебиеттану ғылымының өзекті мәселесіне айналуы тиіс. Жалпы көркемдік дамудың тарихи сипатын, әр дәуірдегі бағыт – бағдарын айқындайтын, әдеби жанрлар мен категориялардың шығу тегі мен дамуын саралап, талдап түсіндіретін бұл пәннің студенттің теориялық заңдылықтарды тарихи және құрамдық тұрғыдан меңгеруге септігі зор.
Тарихи поэтика пәні филология факультетінің студенттеріне 4 курста оқытылады. Бұған дейін олар әдебиеттануға кіріспе атты пәннен әдебиет және онда табиғаты жайында жалпы мағлұмат алады. Ал, тарихи поэтика пәні арқылы студенттер поэтика ұғымы, тарихи поэтиканың негізгі категориялары мен дамуының тарихи кезеңдері, атап айтқанда, әдеби даму, жанрлар мен оның түрлері, поэзиялық өнердің шығу тегі т.б. сол сияқты заңдылықтармен жете таныс болады.
Бұл пән бойынша негізгі оқулықтың бірі ретінде А.Н.Веселовскийдің (1989 жылы баспаға ұсынған) «Тарихи поэтика» еңбегін ұсынуға болады. Тағы бір айтулы еңбек 1994 жылы Н.Андреев, Гаспаров, Гринцер, А.Михайлов секілді бірнеше авторлардың ұжымдасуымен шыққан «Тарихи поэтика: әдеби дәуірлер және көркем ой типтері» атты жинағы болып табылады.
Бұл пәннің мақсаты: Әлем әдебиеті материалдары негізінде студенттерге көркем дамудың тарихи кезеңдері мен сипаты жайында мәлімет беру. Әдебиет фактілері мен теориялық ұғымдарды тарихи тұрғыда алып қарыстыруды қалыптастыру, тәжірибелік талдау.
Пәннің міндеті: Бағдарламадағы материал тарихи аспекті тұрғысында баяндалып, поэтиканың және оның негізгі категорияларының даму тарихы, әдебиеттің қалыптасу кезеңдерінен бастап қазіргі дәуірге дейінгі аралықты қамти отырып, толымды әрі жүйелі саралау.
Тарихи поэтика пәнін игеру үшін мына қажетті пәндерді оқып білуіміз тиіс:
 Әлем әдебиетінің тарихы;
 Әдебиеттануға кіріспе;
 Әдебиет теориясы;
 Халық ауыз әдебиеті;
 Қазақ әдебиетінің тарихы;
 Орыс әдебиетінің тарихы;
 Тіл біліміне кіріспе.
Ал, аралас пәндермен байланысын айтатын болсақ:
Тарихи поэтиканың мәдениеттану, өнертану, психология секілді пәндермен жақындығы бар. Әсіресе, әдеби дәуірлердің тарихи кезеңдерін
        
        1-лекция.
Тарихи поэтика пәнінің зерттеу нысаны.
Жоспары:
1. Пәннің мақсаттары мен ... ... ... әдебиет теориясы және әлем әдебиеті тарихынан
арақатынасы.
3. Тарихи поэтиканың пән ретінде қалыптасу кезеңдері.
4. Қорытынды
Әдебиеттер.
1. Веселовский А.Н. историческая поэтика. Л., ... ... ... ... ... Т.1980.)
3. Проблемы исторической поэтики литературы Востока. М., 1988.
4. Әдебиеттануға кіріспе. (Құрастырған С.Мақпыров) А. Ана тілі. ... ... Т. ... ... поэтикасы. Ғылым., 1976.
6. Қабдолов З. Сөз өнері. А. 2002.
(Поэтика) ... ... – әлі ... ... жас ... бірі, оның ғылыми негіздерін осыдан екі ... ... ... А.Н. ... ... Алыс және шетел ғалымдарының тарихи поэтика
проблемаларына арналған әртүрлі деңгейдегі ... бар. ... ... – көзқарастар мен ой – тұжырымдарды бірлікте, негізге
ала отырып тарихи поэтика пәнін ...... ... ... мәселесіне айналуы тиіс. Жалпы көркемдік дамудың тарихи
сипатын, әр дәуірдегі ...... ... ... ... ... шығу тегі мен дамуын саралап, талдап түсіндіретін бұл
пәннің студенттің теориялық заңдылықтарды ... және ... ... ... ... ... пәні ... факультетінің студенттеріне 4 курста
оқытылады. Бұған дейін олар әдебиеттануға кіріспе атты пәннен ... ... ... ... жалпы мағлұмат алады. Ал, тарихи поэтика пәні арқылы
студенттер поэтика ... ... ... негізгі категориялары мен
дамуының тарихи кезеңдері, атап ... ... ... ... мен ... ... ... шығу тегі т.б. сол сияқты заңдылықтармен жете
таныс болады.
Бұл пән бойынша ... ... бірі ... ... жылы ... ұсынған) «Тарихи поэтика» еңбегін ұсынуға болады. Тағы
бір айтулы еңбек 1994 жылы ... ... ... ... секілді
бірнеше авторлардың ұжымдасуымен шыққан «Тарихи поэтика: әдеби дәуірлер
және көркем ой типтері» атты ... ... ... пәннің мақсаты: Әлем әдебиеті материалдары негізінде студенттерге
көркем дамудың тарихи кезеңдері мен сипаты жайында ... ... ... мен ... ұғымдарды тарихи ... алып ... ... ... міндеті: Бағдарламадағы материал тарихи аспекті тұрғысында
баяндалып, поэтиканың және оның негізгі ... даму ... ... кезеңдерінен бастап қазіргі дәуірге дейінгі ... ... ... әрі жүйелі саралау.
Тарихи поэтика пәнін игеру үшін мына қажетті пәндерді оқып білуіміз
тиіс:
– Әлем әдебиетінің тарихы;
– Әдебиеттануға кіріспе;
... ... ... ауыз ... Қазақ әдебиетінің тарихы;
– Орыс әдебиетінің тарихы;
– Тіл біліміне кіріспе.
Ал, аралас пәндермен байланысын айтатын болсақ:
Тарихи ... ... ... психология секілді пәндермен
жақындығы бар. Әсіресе, әдеби ... ... ... ... ... тіл ... ... аударылажы. Осы
тұрғыдан келгенде тарихи поэтиканың зерттеу әдістемесі ... ... ... да тіл ... ... ... пән ... негізделген білімі және пайдалану машығы мен
бейімділігі: Пәнді меңгеру барысында студент көркем ... ... тек пен түр, ... сөз бен ... ... ... теориялық
ұғымдардың эволюциясымен терең таныс болады. Тарихи поэтиканың негізгі
категорияларын, теориялық және ... ... ... соң, ... ... ... қолдана алатын болады.
Әдебиеттану ғылымында поэтиканың белгілі анықтамасы, қағидасы жоқ
(біз ғана ... ... ... ... ... ... В.Коженов: «Бізде
әдебиеттану ғылымының тарихында поэтиканың сөз өнеріндегі түр ... даму ... бар ... ілім ... ... алынған, тіпті мүлде
жоққа шығарылған кезеңдері де болған. Соңғы жылдары мұның ... ... ... та зор мәні ... ... айқын танылып,
мойындалып келеді» деп жазды.
Поэтика бағы замннан бастап сөз болып, ілгері дамып ... ... ... ... жағынан зерттеп, оның кейбір принципті
ерекшеліктерін ... ала ... ... ... ... рет жүйелі пікір
айтқан адам Аристотель. Кемеңгер ғалымның әдебиет туралы ... бір ... ... тәжірибесіне сүйенгенімен, ол көтерген мәселелер күллі
адамзат ... ... ... ... күні ... ... ... келе жатқан аса күрделі проблемалар. Аристотель «Поэтикасының ІХ-Х
ғасырларда араб, сирия тілдеріне аударылғанына айтпағанның ... ... ... ... ... ... ХVІ ғасырда. Италияда, ХVI-XVII
ғасырларда Францияда ең әйгілі ... ... оның ... ... ... онда ... «Поэтика», «Стиль» тәрізді проблемалардың көп
жайларының күні бүгінге дейін тиіп – қашты ғана ... әлі ... келе ... бұл ... ... ... актуальдығына
да дәлел.
Поэтиканы зерттеуде Аристотель дәстүрін жалғастыра ... ...... Ол Аристотельді кейбір жағдайда қайталай отырса да,
негізінен өз ... ... ... зор ... ... ... отыра, ежелгі грек метрикасының негізінде рим ... түр ... ... ... ғылымы» дейтін еңбегі Буалоның «Поэтикалық
өнерінің» тууына негіз ... ... ... ... ... ... поэтикасының негізінде көркем шығарманың тұрақты заңдарын,
ережелерін жасамақ болады. Ол ережелер бойынша ... ... ... ... ... ... алаңдарда орындалатын туынды деп
қарайды. Сондай-ақ ол жанрлар ... ... және ... ... деп ... Мәселен, трагедия, эпопея жоғары өредегі ... ... Оның ... ұлт ... ... ... ілінсе, оның геройлары
ұлттың, мемлекеттіңөкілдері – корольдер, ақсүйектер, атақты топ. ... ...... ... ... онда ... үшінші сословия
өкілдерінің өмірі, тіршілігі бейнеленеді. Сөйтіп, француз көркем ... ... ... жасалған Буало поэтикасының ... ... ... ғана ... Россияның эстетикалық ойы мен әдебиетіне
де әсері болды. Россияда ... ... ... оның «Поэтикалық
өнерін» орыс тіліне аударды.
Айтып келгенде поэтика – көркем ... ... бар ... жүйе ... ... ең көне ғылым саласы. Кең мағынасында
поэтика әдебиет ... ... ... ... ал ... ... сол ... поэтика бір саласы ретінде қабылданады.
Негізінде поэтика жалпы ... ... ... «макропоэтика»),
жеке баяндау түрінде («микропоэтика») және ... ... ... поэтика өзінің салалары текстің дыбыстық, сөздік және ... ... үшке ... ... дыбыстық жағын (ырғақ, бунақ, ұйқас, өлең ... ... т.б.) ... Сөз ... ... шығарманың лексикасы, морфологиясы мен
синтаксисі зерттеледі де, бұл сала ... деп ... ... салады шығармадағы образдар (персонаж бен дүние), мотивтер
(оқиға мен іс), ... ... ... ... ... ... құбылыстарға айқындаудың өлшемдері.
Жоспары
1. Эстетикаға тарихи көзқарас
2. тарихи – ... ... ... ... Ақын – ... ... ... А., Ғ. 1991.
2. Ә.Қабдолов. Сөз өнері. А., Жаз. 2002.
3. Х.Сүйіншәлиев. Ғасырлар поэзиясы. А. Жазушы. 1987.
4. М.Қаратаев. Эпостан эпопеяға. А. ... ... ... Асыл ... А., ... 1990.
6. Қазақ әдебиеті тарихының өзекті мәселелері. А., Жазушы. 1993.
Сөз өнері жайлы топшылаулардың туу ... ... ... ... тән
қасиет (әдемілік) жақындағы қағидалардың қалыптасу тархын әдебиет пен оны
зерттеуші ғалымдар біздің эрадан бұрынғы (бұдан ... ... VI ... ... тұсынан бері қарай тұтастыра жүйелеп жүр. Дұрысында ... ... ... ... ... грек цивилизациясынан
ондаған ғасыр бұрын, Нил мен Нигер, Хуан – хә мен Ян -цзы. Инд пен ... мен ... ... ... көне ... рухани өмірі мен
өнерінен пайда ... ... ... ... жоқ кісі ... дастаны немее
көне үнді халқының «Ригведе», «Махабхарата», «Рамаяна» жырлары тәрізді
еңбекші бұқараның жер бетінде ... ... ... ... бақсақ,
адам баласының сөз өнері, сосған сабақтас көркемдік пен ... ... ... ... пен жамандық, білімдарлық пен надандық туралы талаптары
мен талғамдары тіпті б.э.б. 3-2 мыңыншы жылдарда ... ... ... бастағанын аңғарамыз.
Көрмегені жоқ кісі туралы» дастан – бірінші Вавилон династиясы
тұсында, яғни ... ... ... ... ... ... поэма. Мұнда
Урук қаласының патшасы Гильгамеш, оның досы Энкиду, олардың ерлік істері
жырланады. Бұл ... – адам ... ... сұлулығы мен ұлылығы, асылдығы
мен батырлығы хақындағы гимн:
Зұлымдық көзін жоқ қылмай келсем – маған сын.
Жауыңмен өзің айқасып ...... екі ... өзінен бұдан 4 мың жыл бұрын өмір сүрген адамдардың абзал
һәм асқақа мінезін, адамға тән асыл ... сұлу ...... ... ... ... – этикалық идеясын, эстетикалық идеалын байқау
қиын емес. XVII ... орта ... ... ... деп ат ... ... ... туралы ілімнің түп тамыры жалпы өнер ... ... ... дейтінімі сондықтан.
ХХ ғасыр шамасында Индмен Ганг жағалауындағы көне үнді жұрты жалпы
көлемі ... мен ... ... 1028 гимн ... ... ... 10 ... топтастырған. Гимндердің классикалық қопарылмалы
тіліндегі әсем ...... ... ... ... ... үнді халқында тіпті «Ригведаға» дейін де ғасырлар бойы
дамып, жетіліп ... сөз ... ... ұқсайды.
«Ригведа» гимндері арқылы қалыптасқан әдеби дәстүр, эстетикалық
талғам бағы бір мың жыл ... соң үнді ... ... ... ... «Махабхаратаға»», одан келе «Рамаянаға» ұласады.
«Махабхарата» - керемет көркем ескерткіш, жастанның 19 кітабындағы
өлең көлемі – 214 мың жол, яки ... мен ... - дан ... ... 8 есе ... ... бір алуын («Наль туралы»)
аңызын кезінде В.А. жуковский аударып, оның ... ... ... ... ... осы (екі) ... өзі -ақ көне үнді поэтикасында
әжептәуір ... ... және ... ... ... ... ... бас кейіпкерлер - «Махабхаратадағы» Кришна, «Рамаянадағы»
рама мифтік ... ... ... құайға баланған қалпында қалып
қоймайды, ... ... ... жер ... ... адам ... Әсіресе, «Рамаянаның» 2-6 кітаптарындағы суретеулер ... әрі ... әрі ... ... ... я ... ... ерекшеліктеріне (лиризмге, символға, суреттілікке ... көне үнді ... ... ... принцип және жүйе
болғаны мәлім.
Үнді әдебиетіндегі ... ... ... үнді жазушыларына дайын
ведикалық һәм эпикалық тақыырптар, сюжеттер мен образдар ұсынып қана ... ... ... көркем жинақтау тәсілдерін қоса көрсетті. мұның өзі
аталған дәстүр арқылы көне үнді ... ... ... ... ... ... эстетикалық жүйелеу жасалды деген сөз. Ал
байыптау, жинақтау жүйелеу атаулының бәрі – теория. ... ... ... дүниесіндегі алғашқы әдеби – эстетикалық толғамдар, ... ... ... ... ... ... байыптаулардың басы қайда
жатқанын іздеп, Азиядағы басқа халықтардың көркемдік даму сырына ... көне ... «Ән ... («Иш – ... ... ... («И-цзын»)
немесе көне Египеттің «Ағалы – інілі екеу туралы ертегі» секілді тағы ... 3 мың жыл ... ... дәуірінің байырғы көне ... ... мен ... ... ... байыптаған көне дүние
ойшылдарының бірі – Сократтың шәкірті (б.э.б. 427-347 жж) ... ... ... философиялық негізі оның бұлжымас, бақи «идеялар» жайлы
идеалистік және мистикалық ілімінен тығыз байланысты. ... ... ... ...... ... ... орны айрықша деп
білген жөн.
Платон ... ...... ... ... ... ... уағыз ұсынады жарамды нәрсе – пайдалы нәрсе, ... ... ... ... ... – қуанасың; қуаныш дегенің көзбен құлақ
арқылы келетін рақатты түйсік. ... ... әр ... ... ұлағ ... ... әңгімелер, музыка, сурет, зергерлік іс, зерделі әрекет, ... ... ... ... көресің де естисің, қуанасың ... Ал ішу, жеу, тағы ... ... ... ... ... ... әшейін ұнамды ғана нәрсе! Бұдан ... ... нәрс – ... ... ... ... құлаққа естілер
бөлегі» (Көне дүние ойшылдары өнер ... М., 1938, ... ... ... ... «Сәбиліктен» гөрі өзгешелеу
жат пікірлерде жоқ емес. Оның ... ... ... ... ... пікірін құптай келіп, ақынды ... ... ...... ... ... сөз өнері жайлы Платон философиясы сын көзбен
қарауды қажет етеді.
Платонның әдемілік ... ... ... ... ... ... ... терең эстетикалық толғамдарын қалыптастырған ұлы ойшыл
Аристотель еңбегінің бүкіл дүние жүзілік әдебиетпен өнер ... ... ... - ... ... өнер ... ... – эстетикалық трактат. Аристотель еңбегінің ең құнды жері
тарихта тұңғыш рет дұрыс және дәл ... ... ... өнердің
қоғамдық маңызын анықтап, ашуында деп білеміз.
Аристотельдің эстетикалық принциптерінің түйінді ... ...... ... ал ақиқаттағы тану жолы – адамның мінезі мен ісін
суреттеу деген даналық қағидасы.
Ал Ә – ... ... ... ... туралы трактатта»
Аристотельдің «Поэтикасын» талдап түсіндіруді мақсат ете тұра оны рет ... және ...... ... ... ... жатпайды» (Әл – Фараби.
Логикалық трактаттар. А., 1975. ... ... ... ... эпос, риторика, сатира, поэма т.б. осылар тәрізді бірнеше түрге
бөледі де, әрқайсысына жеке – жеке ... ... ... – эстетикалық ілімнің даму тарихына көз салсақ, бұл ілім ... ... Рене ... ... француз – материалист Дени Дидро
(1713-1784), нем істің ұлы ағартушысы ... ... ... ... ...... Иоганн Гердер (1744-1803), Иммануил Кант
(1724-1804), немістің атақты ...... ... ... Фридрих
Гегель (1770-1831) эстетика мәселелері туралы өзінің жан – ... ... ... ... атты арнаулы трактатындағы Гегель
түсінігінше өнердің предметі әдемілік, ал ... ...... эстетиканың предметі – ұшы – қиырсыз мол әрі жан тебірентер ғажайып
әсемдік әлемі. Гегель өзінің ... шым – ... ... ... ... ... ұймасына өзі де батты, ... де ... ... оның ... ... ХІХ ... өнер ... одан әрі
дамуына үлкен ықпал жасағанын жоққа шығаруға болмайды. Өйткені ол әдебиет
пен өнердің ... ... ... өзара тығыз бірлікте алып, ... өзге ... ... ғ ... ... ... және
осылардың бәрін қоғамның бүкіл дүние жүзілік тарихи дамуымен байланыстыра
зерттеді.
3-лекция. Фольклор мен әдебиеттің тұтастығы.
Жоспары:
1. Фольклор жайында түсінік.
2. ... ... ... М.Ғабдуллин. Қазақ халқының ауыз әдебиеті. А., 1979.
2. М.Әуезов. ... ... А., ... ... болса да теориясын пайымдасам бұрын, алдымен оның өзін
анық танып, ... ... ... тіліміздегі әдебиет деген ... түп ... ... (
) ... ... – сөз, асыл сөз ... ... ... ... ... ... латын сөзі (Littera) екенін – әріп, жазу – ... ... ... білу онша қиын емес. Көркем әдебиет ... бара түсу ... ... біз жұрт алдына мұншалық жадағай,
әріпшіл талап қоюдан аулақпын.
Сонымен әдебиет дегеніміз не: от па, су ма? ... да ... су ... ... от ... ... Әрине әдебиет - су да емес, от
та емес. Әдебиет өнер. Өнердің түрі көп: кескін өнері, ... ... ... Ал, әдебиет қандай өнер?
Әдебиет сөз өнері.
Әдебиетшінің құралы – тіл. «Сөз – ... ... ... ... айрықша саласы өнер ... ... ... ... алар орны ... адамдардың парасат әлемінде атқарар қызметі
орасан зор.
Өнердің көп салаларының ішіндегі ең ... әрі ...... Сөз өнері сурет пен музыка секілді ... ... ... ... сөз – бояу ... ... емес, барлық халыққа бірдей түсінікті бола
алмайды. Әр ұлттың өзгеден ерекше өз тілі бар: әдеби шығарма сол ... ...... бір түрі, сөз өнері дедік. Ал өнер жайлы сөз
қозғап, сол өнерді ... ... ... ... өтуге болмайды.
Бұл – күрделі мәселе. Мұны жан – ... сөз ету ... ... ... ... Ал ... психологиясы - өз
алдына жеке пән ... ... ... теориясы мен творчествоның
психологиясын шатастырмау керек.
Суреткер ... кім? Бұл ... тән ... ... ... тән ... табиғатын сипаттайтын ерекшеліктері бар. Біріншіден,
сезім. Нәзік ... Өзін ... ... ... тың ... ... әсер алу, ... сезіну – ақынға тән қасиет. Екіншіден, бақылау.
Жіті бақылағыштық. Нәзік сезім ... дәл ... ... ... ... ... шындықты кең өріске шығаратын қанат ... қиыл – ... ... ... ... Ішкі терең
табиғи тербелістің, тебіреністің нәтижесі. Бесіншіден, өмірбаян. Ғұмырнама.
Тәжірибе молдығы. ... ... Құр ... сезіммен, бір ғана
интуициямен ұзаққа шығу мүмкін емес. Шындықты білетін сарабдал сана, ... ... ... ... ... ... ... шеберлік болады.
Даналық – ... ... ... ... ... ... қабілетсіздік – дарынсыздық.
Әдебиет өмірді танытады, адамды ... ... ақыл – ... Әдебиет – ақиқат өмірдің сырлы суреті, халықтың ...... ... ғылым туады. Әдебиет жоқ жерде ғылым жоқ.
Әдебиеттану ғылым – сөз өнерін ... Бұл ... ... үш түрлі
ғылыми салаға бөлінеді: Әдебиет теориясы, әдебиет тарихы, ... ... ...... мен бітімін, сырын, сипатын, әдісін,
жүйесін, стилін т.б. мәселелерін ғылыми тұрғыда қарастырады.
Әдебиет тарихы – ... ... ... қайтіп қалыптасқанын, қалай
дамығанын зерттейді. Әдебиет сыны әдебиеттің тірі ... ... ... ... туындыны жан – жақты талдау, оның идеялық –
көркемдік құнын белгілеу, өз ... ... үшін мәні мен ... ... ... ... тағы бір саласы. Фольклор
жайында сөз ... ... ... ... ел ... ... ... көркем
сөз өнерін, оның айтылу және ... ... ... дейміз.
Ғылымда залық поэзиясын «фольклор», ал оны зерттейтін ғылым ... ... ... ... ... анықтауынша – халық
даналығы дегенді білдіреді. folk – халық, lore білім, даналық сөзі.
Халық поэзиясы жайлы ... ... ... ... ... ... ... өйткені ол жазба әдебиетке жол беріп, жаңа дәуір
адамдарын қанаттандыра алмайды десе ... ... ... есімдер
болмайды, ондағы көркем сөз авторы – ... ... ... Б.Н.Бутилов
фольклорда халықтық тұрмыстық әлеуметтік және ... ... сөз ... Ю.М.Соколов әдебиетті фольклормен, фольклористиканы
әдебиеттану ғылымымен байланыстыра отырып, олардың табиғаты ... ... Бұл ... ... жақтайды.
Фольклор шығармаларынан халық тағдыры қайғы – қасіреті, мұң – ...... ... ... тапқан. Мысалы ертегі, жыр, ... ... ... ауыз ... ... ... әдебиетке жол
салған. «Дария басы – бұлақ» демекші, қандайда болсын көркем ... ... ... ... ... ... ... – халық даналығы тудырға сөз өнері, тарихи оқиғалар ізімен
қиялдау, образдау тәсілі арқылы жасалған ... сөз ... ... ... ... ... мәні зор мәдени мұра.
Қазақ фольклорын ... ... ... мүмкіндігі ХІХ ғ орта
шенінде ғана туғанын еске ... ... ... ... ... ... ... халқы шығарған, сақтап келген ақындық қазынаның басқа
халықтарға да ... ... ... ... өз ... алуы үшін талай
ғасыр керек ... ... ... ... ... ... ... және біздің
заманымызға дейін мол нұсқасы сақталып жетті. Бұдан халықтың өзінің ақындық
табиғаты да ... ... ... ... қарағанда халық ауыз әдебиетінің өзіне
тән ерекеліктері де жоқ ... ... ...... өнер –
оның бойында халықтың тұрмыс – салты, театр, сөз, би, күй, ән ... бір ... ... ... ... көрінеді. Екіншіден, оның жұртқа аты
белгілі авторы болмайды, Өйткені, туынды авторы халық деп ... ... жазу ... ... хатқа түспей ел арасында сақталған.
Үшіншіден, шығармалардың көп варианты болуында. Мысалы, «Қобыланды
жырының» 2 варианты бар ... ... ... ... сөздер мен
сөйлемдердің тұрақтылығын, ұқсастық пен ... жиі ... ... ... осы жалпы асып кеткенде тарихи зерттеулерден
босана ... ... Сол ... ... ... ... ұласқан,
(поэтика мәселесінде) мәселелері көп. Қорыта келгенде фольклорсыз әдебиет,
әдебиетсіз фольклор балайды. Бұлар бір – бірімен ... ... ... ... ... ... мен принциптері.
2. Дүниені ойлау мен қабылдаудағы, мәдениет пен ... ... ... шығармашылытан өнер түрлерінің бөлініп шығуы.
4. Өнер түрлеріндегі әдеби текстер мен жанрлардың синкретизмі.
Қажетті әдебиеттер:
1. З.Қабдолов. Сөз өнері. А., 1992.
2. Қазақ ... ... А., ... ... ... ... А., ... Қазақ фольклористикасының тарихы. А., 1988.
5. Ә.Қоңыратбаев. Қазақ фольклорының тарихы. а., 1991.
6. М.Ғабдуллин. Қазақ халқының ауыз әдебиеті. А., 1974.
7. ... ... ... ... ... А., ... Әдебиеттану терминдерінің сөздігі. (Құрастырған: З.Ахметов, Тұрдығұл
Шаңбаев) А., 1996, 1998 ... ... ... - ... - кең мағынасында, мәдени
шығармашылық түрлерінің, яғни өнердегі тек пен түр, жанрлардың және олардың
жанрлық түрлерінің әу ... ... ... болғанын білдіреді.
Қоғамның дамуы, ондағы күрделі өзгерістер, қоғамдық сананың ықпалынан
синкретизм, өзінің универсалды характерін ... ... әр түрі ... ... ... ... дами ... Тек қана фольклор ғана ұзақ
уақыт өзінің синкретттік қасиетін жаңа форма таба отырып сақтады.
Фольклор ... ... ... ... ... Ең
алдымен, фольклор – синкреттік өнер. Оның бойында халықтың тұрмыс – салты,
театр, сөз, би және ән – күй ... бір – ... ... ... ... Өмір ... бірге ой, материалдық қабығы – тіл ... ... ... ... ән және би ... ... ... орай халық
поэзиясын орындаушылардың да қызметі өзгеріп отырған. оларды айтушылары,
ертекші, ақын жырау, айтыс ... ... ...... тұрғыда көне эпостардың типологиялық ... ... ... ... Е.М.Мелетенский, Ж.К.Лебедева,
А.Н. Веселовский сияқты ғалымдар ... ... ... ... ... ... Р.Бердібаевтың
еңбектері де эпостың бұл түрінің белгілерін, батырлық ... ... ... ажыратады.
Ғылыми зерттеулердің нәтижесіне үңілетін ... ең ... көне ... си ... ... ... екендігі. атап
айтқанда мұнда фольклордың өзге ... ... аң ыз ... ... – салт ... ... көрінуі байқалады. Оның үстіне
ежелгі замандардағы румен ... әдет – ... ... ... ... ... көркемдік ойлау тәжірибесімен астасып кеткен.
Фольклорлық синкретизмін Е.М.Мелетенский и деологиялық ... ... деп екі ... ... қарайды.
1. Идеологиялық синкретизмнің ежелгі дәуірлерде ... ... ... ... ... ... ... ритуалдық көзқарастармен
байланысты өмір сүруін сипаттайды. Дін пайда болғанға дейін дейін ... ... ... ... ... ... Бұл ... фольклор табиғат пен
қоғам т уралы түсініктерден ... ... ... ...... ... ... адамдардың дүниетанымы, айнала
қоршаған ортаның себептеріне берген жауабының жиынтығы болса, эпос ... ... ... басқа шындықтың көрінісі еді. Эпос өз ... ... ... бәрінде де мифке қарайлады. Ғажайып туылу, тереңдетіп
өсу, ... ... ... ... ... күштерге, аруақтарға сиыну,
аттың сөйлеуі, ұшуы т.б. толып жатқан эпос үшін шындыққа сиысатын ... ... ... көне ... ... әлем ... үш ... төменгі, ортаңғы және жоғарғы әлем.
Бұлардың арасындағы қуыстар арқылы адамдар бір – ... ... ... ... де ... бар. Төменгі және жорғарғы әлемнің көрінісі әртүрлі
наным – сенім, шамандық түсініктермен сабақтас. Мәселен, ... ... сүт ... ... ... тастар шашылып жатады, үйінде алтын,
күмістен салынады.
Төменгі әлемде темір айрықша роль атқарады. Барлық үйлер ... ... тау – тас ... ... ... әлем ... әлем жер бетінің көріністеріне сәйкес келеді. Эпостың бас
қаһарманының да мекені осы ... ... ол ... ... өзен
аңғарында, айналасы таумен қоршалған жазық жерлерде тұрады. (Лебедева Ж.М.
Архаический эпос Эвенов. Новосибирск 1981. 82 бет). Бұл үш ... ... ... ... жемісі. (Бізде бұған мысл. «Ер Төстік», «К үн
астындағы Күнекей қыз» ... Ал, ... ... поэзияның, жалпы өнердің тегі ... бір – ... ... ... жүрген кезеңін қамтижы.
Бұл айтылған синкретизмнің екі түрі де болық болғанымен, белгілі бір
дәрежеде көне ... ... ... және ... ... болуы идеологиялы
және жанрлар синкретизмнің басым ... ... ... ... ... ... олардың ыдырау, жіктелу процесінде қалыптаса бастайды. Онсыз көне
эпос ауыз әдебиетінің жеке саласы ретінде ... ... ... емес.
Сондықтан да ежілгі эпостардың синкретизмі туралы сөз қозғасақ жалпы ... ... ... ғана айта аламыз.
Алғашында поэзия, музыка және би өнерлерінің антикалық ... ... ... ... ... ... өз еңбектерінде жазған еді.
Көне дәуір эстетикасында синкреттік түрдегі терминдер өнерде белгілі
болған – Грецияда «Хорей», Индияда «Сангит» ... ... ... ... ... ... ... және би
өнерлерінің бірлікте болғаны туралы теориялық идеяны ... ... ... ... оның ... өнердің бірплікте болған
кезеңінже халыққа эстетикалық ықпалы ... зор ... оның ... оның ... ... ... ... Рим ақыны Квиний Гораций Флакк (б.э.б. -65-8 жж.) ... ... ... ... ... ... ... ірі теоретигі Никола Буало (1636-1711).
1 И.М.Дьяконев аударып бастырған ... ... ... деп те ... ... эпос. М. 1961. 52-бет.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тарихи ономастикалық кеңістік (Х-ХІV ғғ. түркі жазба ескерткіштері негізінде)48 бет
«Өзін- өзі тану» пәнінің мақсат, міндеттері және тәлім- тәрбиедегі орны5 бет
«Өзін-өзі тану» пәні: қазіргі жағдайы мен келешегі туралы6 бет
Биология пәніндегі тәрбие әдістері мен теориясы. биология оқыту12 бет
Дүниетану пәні4 бет
Оқу өндірістік – техникалық тәжірибе19 бет
Социология ғылымының деңгейлер9 бет
Қазақстан тарихынан деректер ғылыми пән ретінде6 бет
Құқықтық білім беруде адам құқығын оқыту мәселесі9 бет
Әлеуметтану ғылым ретінде4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь