Қылмыстық заңның уақытта және кеңістікте қолданылуы

МАЗМҰНЫ
Кіріспе
1. Тарау. Қылмыстық заң және оның міндеттері
1.1 Қылмыстық заңның ұғымы және оның белгілері
1.2 Қылмыстық заңның құрылысы

2. Тарау. Қылмыстық заңның уақытта және кеңістікте қолданылуы
2.1. Қылмыстық заңның кеңістікте қолданылуы
2.2. Қылмыстық заңның уақытта қолданылуы

3 Қылмыстық заңның кері күшінің ұғымы
3.1 Қылмыстық заңның кері күші қағидасы дамуының тарихи аспектісі
3.2 Қылмыстық заңның кері күшінің Қылмыстық кодексі Жалпы бөлімінің нормаларында қолданылуы

Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер және нормативті.актілер
        
        МАЗМҰНЫ
|Кіріспе | ... ... ... заң және оның ... | ... ... заңның ұғымы және оның белгілері | ... ... ... ... | ... ... ... заңның уақытта және кеңістікте қолданылуы | ... ... ... кеңістікте қолданылуы | ... ... ... ... ... | |
|3 ... заңның кері күшінің ұғымы | ... ... ... кері күші ... ... ... | |
|аспектісі | ... ... ... кері ... Қылмыстық кодексі Жалпы | ... ... ... | |
| | ... | ... әдебиеттер және нормативті-актілер | ... ... ... ... ... қылмыстық заңның кері
күшін, кері күштің ҚР ҚК Жалпы және Ерекше бөлімі ... ... ... ... ... ... бірге елімізде
саяси, экономикалық және әлеуметтік салаларда түбегейлі өзгерістер жүруде.
Жалпы ... ... ... ... ... Жаңа
Конституциясы қабылданды.
Мемлекет басшысы Н. Назарбаев 18 ақпан 2005жылы Қазақстан ... ... деп ... «біздің Конституциямыз әлемде демократиялық
қоғамның негізгі міндеттеріне сәйкес келеді және мойындалады,- деді.
Конституциялық ережелерге және ... ... ... ... ... ... ... Қылмыстық кодексі өзіне қылмыстық заңның
уақытта және кеңістікте ... ... ... ... Осы ҚР ҚК
бірінші рет іс-әрекеттің жасалу уақыты болып ... ... ... қоғамға қауіпті іс-әрекетті жасау уақыты саналады деп көрсеткен.
Сонымен бірге 1959ж. ҚазССР Қылмыстық кодексі алғаш рет неғұрлым қатал
заңның кері күші ... ... ҚР ҚК ... сотталынған адамның жағдайын
нашарлататын жағдайға немесе заңға кері күш ... ... ... ... ... ... ... өтеп болған, бірақ соттылығы бар адамға
қолданылады.
Сонымен ... ... ... ... ... ... тұр. ... жұмысында отандық және шетелдік ғалымдардың еңбектері
пайдаланылды. Қылмыстық құқықтың бірден бір қайнар көзі ретінде Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... да ... заңның
кері күшінің ұғымын, қағидаларын білу маңызды.
Қылмыстық жауаптылықты тарылту және ... ... ... ... ... оның ішінде қоғамға қауіпті іс-әрекетті
қамтиды, тарылту қылмыстық құқықтың Жалпы және ... ... ... жол ... ... ... барысында соттар заңды басшылыққа алуы
тиіс. Қылмыстық іс бойынша ... ... ... үшін ... ... ауыр зардаптарды қоғамның мүддесіне сәйкес қорғайды.
Қылмыстық заңның ұғымы және ... осы ... түрі және ... ... құқық норманың мазмұны және маңызы мемлекеттік қылмыстық
заңнаманың өзара қатынасы, кеңестік қылмыстық заңнаманың әрекеті, ... ... және ... да ... айтылады.
1. Тарау. Қылмыстық заң және оның міндеттері
1. Қылмыстық заңның ұғымы және оның белгілері
Қылмыстық заң дегеніміз – ... ... ... ... ... ... қоғамға қауіпті іс – қимылдарды қылмыс ... ... ... үшін қандай жаза қолдану керектігін ... ... пен ... босату мүмкіндіктерін анықтайтын,
мемлекеттік билік органдарымен қабылданған нормативтік актіні айтамыз.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 1 ... 1 ... ... ... қылмыстық заңдары тек қана Қылмыстық
кодекстен тұрады. Қылмыстық жауаптылықты көздейтін өзге ... ... ... енгізгеннен кейін еана қолданылуга тиіс. Яғни, бір нормативтік
бастаудың болуы қылмыстық – ... ... ... ... ... шет ел мемлекеттерінде Қылмыстық кодекс ... ... акт ... ... ... Германияда Қылмыстық
кодекске енгізілмеген, біртектес қылмыстар үшін жауаптылықты белгілейтін
қылмыстық – ... ... ... Республикасының Қылмыстық кодексі дүниежүзілік интеграцияның
өзгерістерін бейнелеп, ҚР ... ... ... үстемдігін білдіреді. ҚР ҚК 1 бабының 2 ... ... ... ... ... және ... ... жұрт таныған принциптері мен ... ... ... Конституциясы қылмыстық-құқықтық сипаттағы
бірқатар нормаларды ... ... ... ... ... қорғану
құқығын, заңды ұқсастығы бойынша қолдануға жол бермейтін ... ... ... құқықтық саяси негізін құрайды ... ... ... қайнар көздеріне Конституцияның ... ... ... бағытын анықтайтын, заң аткару және құқық
қорғау органдарының, жаза жүйесін немесе нақты бір ... ... ... ... нормаларын жатқызуға болады.
Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес, халықаралық құқықтың
жұр ... ... мен ... және ҚР ... ... ... ... белгісі болыа табылады. Егер де, ҚР ... ... ... өзге ... ... ... ... Халықаралық құқықтың нормалары мен қағидалары
халықаралық пактілерде, конвенциялар мен ... да ... ... Адам ... ... ... азаматтық және саяси
құқықтар туралы Пактіде, экономикалық, әлеуметтік және ... ... ... ... ... басқа да көзқарастар кездеседі. ... ... ... ... деп ... ... істерге
байланысты жоғарғы инстанция болып ... РФ ... Соты ... ... ... ... ... шығаруға құқылы. Заң
бойынша бұл түсіндірмелер барлық соттарға міндетті сипатта болады. Себебі,
қылмыстық құқықтың ... ... ... ... ... ... ... істегендіктен, Жоғарғы Соттың басшылыққа алатын түсіндірмелері
оларға ... ... ... деп айтуымызға болады».[2] Яғни, ... ... ... ... Жоғарғы Соттың бұл қызметі норма
шығармашылық қызметіне жатқызылады.
Бірақ та, ... ... бұл ... ҚР ҚК 1 ... ... Себебі, ол жерде қылмыстық заң тек Қылмыстық ... деп, ал ҚР ҚК 3 ... іс – ... қылмыстылығы мен
жазаланушылығы тек қылмыстық кодекспен анықталынады деп айқын көрсетілген.
Біздің қылмыстық құқықта сот прецеденті – ... іске ... ... ... ... көзі ... ... Сот прецеденті басқа
елдерде құқықтың қайнар көзі ... ... ... ... т.б.Кінәлі адамның қылмыстық жауаптылығын анықтау барысында сот
заң ережелерін және жасалынған іс – ... ... ... ... ҚК 52 ... жаза ... ... негіздері көрсетілген. Қылмыс
жасауда кінәлі деп ... ... ҚР ҚК ... ... ережелерін
басшылыққа ала отырып, ҚР ҚК Ерекше бөлімінің сәйкес ... ... әділ жаза ... Жаза ... сот iстелген
қылмыстық сипаты мен коғамдық қауiптiлiк дәрежесiн, айыпкердiң жеке ... ... ... ... және ... сондай-ақ тағайындалған жазаның сотталған адамның түзелуiне
және оның отбасының немесе ... ... ... ... ... есепке алады. қылмыс iстеген адамға оның түзелуiне немесе
жаңа ... ... ... ... және жеткiлiктi әдiл жаза
тағайындауы керек. Мұның өзi соттың жаза тағайындауында заң ... ... ... ... ... ... ... Алайда,
құқықтық сана-сезiм құқық нормасы болып ... Ол ... тек ... құқықтық норманың мазмұнын дұрыс түсiнуге жөн сiлтейдi. Қылмыстық
заң, басқа заңдар сияқты ... ... ... ... ... үшiн мiндеттi күшi бар заң нормасы болып табылады.[3] Оны ... бiр ... ... ... ... ... жол ... заң қылмыстық құқықтық норманы бiлдiрудiң нысаны, ал оның нормасы
оның мазмұнының көрiнiсi болып табылады.
Сонымен, қылмыстық заң дегеніміз – ... ... ... ... ... қандай қоғамға қауіпті іс – қимылдарды қылмыс
деп тануды, оларды жасағандығы үшін қандай жаза ... ... ... ... пен жазадан ... ... ... ... ... ... ... актіні айтамыз.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 1 бабының 1 бөліміне
сәйкес, Қазақстан Республикасының ... ... тек қана ... ... ... жауаптылықты көздейтін өзге заңдар оларды ... ... ... ғана ... тиіс.
2. Қылмыстық заңның құрылысы
ҚР Қылмыстық кодексі Жалпы және Ерекше бөлімдерден тұрады. Жалпы ... ... ... кодекстің Жалпы бөлімі ҚР ҚК міндеттері мен қағидаларын,
қылмыстың түсінігін, қылмыстық жауаптылықтың негізін, қылмысқа қатысуды, ... ... ... ... мән – ... жазаның түсінігі мен
мақсатын, жазаның түрлерін, жаза тағайындаудың ... ... және ... қылмыстық – құқықтық күрестің басқа да ережелерін анықтайды.
ҚР ҚК көптеген ... ... ... оларды қолдану нақты қылмыс
жасаумен байланысты емес. Сонымен ... ҚР ҚК ... ... ... ... ... да бар. Мысалы, ҚР ҚК 43 ... 4 ... ... ... ... барысында, түзеу жұмыстарын бостандығын
шектеу, қамау немесе бас бостандығынан айырумен алмастыру ... ... ... ... ... ... ... міндеттерін белгілейтін;
2. Жалпы реттеуші, қылмыстың, қылмысқа қатысудың, соттылықтың жалпы
түсінігін беретін;
3. Мадақтайтын, мысалы: шартты ... ... ...... ... босатудың, бас бостандығынан айыру ... ... ... ... алмастыру шарттарын белгілейтін;
4. Рұқсат беретін, қажетті қорғану, ... ... ... ... зиян ... ... Босататын, ескіру мерзімінің өтуіне, жәбірленушімен ... ... ... ... ... ... ... көздейтін нормалар.[4]
ҚР ҚК Жалпы бөлімінің нормаларын бұлай ... ... ... ... ҚК ... бөлімінде құқық қолданатын нормалар өте көп емес. Олар,
айппұл төлеуден қасақана бұлтарған (41б.); ... ... ... (42б.); ... ... (43б.); ... шектеуден
бұлтарған (45б.) жағдайда жазаның басқа түрімен алмастыратын нормалар.
Ерекше бөлімнің баптары бір қылмыс үшін жауаптылықты ... ... ... жағдайларда бір баптаекі қылмыс үшін жауаптылық көрсетілінеді.
Мысалы: ҚК 200 бабының 1 ... ... ... ... ... ... ал 2 бөлімі - коммерциялық немесе банктік құпияны, ... ... ... ... үшін ... ... кодификациялаудың көп жылдық тәжірибесіне сәйкес, жаңа
ережелер қосымша ... ... ... ... ... ... ... отырады. Мысалы: ҚК 330-1, 330-2, 330-3, 347-1 баптары.
Қылмыстық жазалар ... ... ... мөлшерін өзгертуіне байланысты
нақты анықталған және салыстырмалы анықталған деп бөлінеді.
Нақты анықталған жазаларға өлім жазасы жатады. ... ... ... бір ғана жаза ... ... ... санкция қолданыстағы
қылмыстық кодексте жоқ. Бұл жаза түріне мысал ретінде, 1959 ж. ... 273-1 ... ... ... ... ауырлататын жағдайда
қастандық жасау өлім жазасымен жазаланады» келтіруімізге болады. Осы
мысалдан ... ... өлім ... ... ... жаза ... көрсетілмеген.
Салыстырмалы – анықталған санкция жазаның түрі мен мөлшерін көрсетеді.
Салыстырмалы – анықталған санкция келесі ... ... ... және ... шегі көрсетілген санкция; жазаның тек жоғары шегі
көрсетілген санкция; ... тек ... шегі ... ... ... және ... шегі ... санкцияға мысал ретінде:
ҚР ҚК 179 бабын келтіруімізге болады: яғни, қарақшылық үшін үш жылдан ... ... бас ... айыру жазасы көрсетілген.
Жазаның тек жоғары шегі көрсетілген санкцияға мысал ретінде: ҚК 178
бабын келтіруімізге болады: яғни, тнау үшін заң ... төрт ... ... ... ... ... ... Заң шығарушы бұл жерде жазаның
төменгі шегін тікелей осы ... ... ... төменгі шегін анықтау
үшін біз ҚК Жалпы ... 48 ... ... бас бостандығынн айыру
жазасының төменгі шегі алты ай ... ... ... сот осы алты
айдан төменге бас ... ... ... ... қажет.
Жазаның тек төменгі шегі көрсетілген санкцияда жазаның тек төменгі шегі
көрсетіліп, жоғары шегі көрсетілмейді. Бірақ та бұл санкцияның түрі ... ... орын ... көпшілігі жазаның екі немесе одан да көп түрлерінің
баламасын көрсетеді. Бұл ... ... ... ... ... іс – ... ... қауіптілік дәрежесін анықтауға
мүмкіндік береді.
Қылмыстық заңға келесідей талаптарды қоюға болады. Заң ... ... ... ... ... қажет. Сондай – ақ құқықтық
нормалар бір жағынан – ... ... ...... болуы қажет.
- Тұрақты норманы тиянақты түрде зерттеп, талдау қажет. Себебі, уақыт
өте бұл нормаларды білетін, осы ... ... ... ... Осы ... ... мерзімімен қатар, норманы қолдану
тәжірибесін жалпылау және ... ... де ... ... құқық қолданушылық қызметі жақсарып, ... саны ... ... ... оның ... ... арттыра түседі. Ал екінші жағынан норма ... арта ... ... де ... ... ... ... оның кемшіліктері табылуы мүмкін. Бұл жағдайда,
норманы жойып немесе оны ... ... ... Бірақ та
назар аударатын басты мәселе, қылмыстық заң ... ... ... жиі – жиі ... ... екен ... Себебі,
заң шығарушымен енгізілген кейбір олақ ... ... ... ... ... ... тудыруды.
Мысалы, ҚК Ерекше бөлімінің кейбір баптарында бір ғана ... ... ... бөлімдер бар. Қылмыстық кодекстің 13
тарауына енгізілген өзгерістер ... бір ... Олар ... ... байланысты. Атап айтқанда,
ҚР ҚК 307 бабы. Сондықтан да, заңға енгізілетін ... жан ... ... зерттелінуі қажет.
Сонымен бірінші тарауымызды аяқтай келе шығарған қорытындымыз қысқаша
қылмыстық заңның негiзгi ... мен ... ... мүмкiндiк
бередi.
- Негiзгi қыры: ол оның ... ... ... органдарының
құқықтық актiсi, негiзгi мiндетi ... ... ... Соның
iшiнде: тұлғаны, оның құқықтары мен бостандықтарын, табиғи,
айналамыздағы ортаны, меншiктi, қоғамның және ... ... ... ... ... ... қылмыстық қол сұғушылықтан
қорғау;
- Қылмыстық заң Қазақстан Республикасы ... мен ... ... және халықаралық құқықтық ... ... ... ... келесі тұжырымдарды
атауымызға болады:
Қылмыстық кодекс дегенiмiз барлық қылмыстық ... ... ... ... ... ... табылады. Кодексте қылмыстық құқықтың
жалпы ережелерi мен принциптерi, нақты қылмыс түрлері мен олар ... жаза ... мен ... ... ... ... және Ерекше бөлiмнен тұрады. Қылмыстық кодекстiң
Жалпы бөлiмiнде жоғарыда айтылған қылмыстық ... ... ... қылмыс пен жазаның түсiнiгi, қылмыс пен жазаны жоятын мән-
жайлар, т. б. мәселелер қарастырылады. Жалпы ... ... ... бiр-
бiрiмен тығыз байланыста болады. Мысалы, жауаптылықты ... ... ... жаза ... және шартты жазаны қолдануда
мiндеттi түрде есепке алынады.[5]
Ерекше бөлiмде жекеленген нақты қылмыс ... үшiн ... ... ... ... ... бабы ... және санкциядан тұрады.
Қылмыстық Кодекстiң Ерекше бөлiмiнiң баптары топтық және түрлiк болып
екiге бөлiнедi. Топтық баптар бiр ... ... ... және ... ... анықтайды. Мысалы, қылмыстық кодекстiң 366-бабында — әскери
қылмыстардың түсiнiгi берiлген. ... ... ... түсiнiгi
айтылған. Топтық баптардың түсiнiгi әр түрлi тарауда орналасқан, әр ... ... ... жiктеуге мүмкiндiк бередi. Түрлiк ... ... ... жекелеген қылмыстық белгiлерi және осы қылмысты
iстегенде қандай жаза тағайындалу керек екендiгi көрсетiледi.
2. Тарау. Қылмыстық заңның ... және ... ... ... ... ... қолданылуы
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінде төмендегідей жағдай
көрсетілген:
- Қазақстан Республикасының аумағында қылмыс жасаған адам осы ... ... ... ... ... ... ... басталған немесе жалғастырылған,
не аяқталған әрекет Қазақстан Реслубликасының аумағында ... деп ... ... заң ... ... шельфінде және ерекше экономикалық аймағында жасалған
қылмыстарға да қолданылады.
Қылмыстық заңның күші белгiлi бiр ... ... ... Осыған
байланысты белгiлi бiр аумақтың бар болуы және оны бекiту, ... ... ие ... ... бұл ... ... қорғау және
сақтандыру сияқты негiзгi мiндеттерді орындауымен байланысты. Екiншiден,
қылмыстық ... ... ... ... ... заң ... немесе жауаптылықтан бұлтармау сияқты ... ... iске ... ... ... ... халықаралық
құқық нормалары және оған сәйкес конвенциялардың бар болуы бұл мәселелердi
шешудегi әсерiнiң ... ... ... мемлекеттiк шекараның, азаматтықтың
түсiнiгiн беретiн құқықтық норманың елеулi рөл атқаруы.[6]
Қылмыстық заңның ... ... ... ... ... мемлекеттің аумағында заңды нақты қолдануды білдіреді. Қылмыстық
заңның кеңістікте қолданылуы бес қағида негізінде ... 1) ... ... 3) ... 4) ... 5) ... аталған қағидалардың ішіндегі бастысы, үстемі – аумақтық қағида
болып табылады. ... ... мәні ... ... аумағында қылмыс жасаған адам осы ... ... ... ... ... ...... юрисдикцияның кеңістіктегі
шектерін анықтау мемлекеттің аумағымен тікелей байланысты. ... ... ... ... деп – белгілі бір мемлекетке тиісті,
соның шегінде мемлекет өзінің ... ... ... жер ... ... ... ... құрлық, су, су мен құрлықтың астындағы қойнау, су
мен құрлықтың ... әуе ... ... ... 1993 ... 13 ... “Қазақстан
Республикасының мемлекеттiк шекарасы туралы” заңының 1-бабына ... ... ... су, жер ... және әуе ... шегiн
айқындайтын сызық және осы сызық бойынша өтетiн ... ... ... шекара белгiленедi:
құрғақ аумақта - жер бедерiнiң сипаты нүктелерi сызықтары жатады.;
су аумағында – ... ... iшкi ... ... ... ... ... сулары.
әуе кеңiстiгi аумағында – Қазақстан Республикасы құрғақ немесе су
аумағы ... ... ... ... ... ... ... ерекше экономикалық аймақта
жасалынған қылмыстарға қатысты да қолданылады.
Ерекше экономикалық аймақ – халықаралық құқық ерекше құқықтық статус
берген, аумақтық ... ... енi 200 ... ... ... өз аумағында жасанды аралдарды ... және ... ... жүргiзуге, қоршаған ортаны қорғауға құқылы.
Ерекше экономикалық аумақтың ерекше құқықтық статусы мынада: ... ... ... ... ... тірі немесе өлі ... ... ... ... ... Жағалау мемлекетінің жалпы құқықтық
юрисдикциясы экономикалық аумақ шеңберінде жасанды аралдарды, құрылымдарды,
жасау мен пайдалануға, теңіз ... ... ... ... мен ... экономикалық аумақтың шегінде қылмыстық – құқықтық ... ... осы ... ... мемлекеттің тәуелсіз құқықтарын жүзеге
асырумен байланысты ғана қолданылады.
ҚР ҚК 284 бабына сәйкес, экономикалық ... ... ... қылмыстар
үшін жауаптылық туындайды:
1. Қазақстан Республикасының ерекше ... ... ... ... ... ... құрылыстың және теңіздегі кеме жүрісінің
қауіпсіздігін қамтамасыз ету ... ... ... мен жою ... ... Қазақстан Республикасының ерекше экономиаклық
аймағының табиғи байлықтарына тиісті ... ... ... ...... ... сондай – ақ Қазақстанның ... ... және әуе ... де ... ҚР ҚК 6 ... 3
бөліміне сәйкес, әскери кемелерге аумақтық ... шет ... ... ... ... ... да ... қылмыстық –
құқықтық юрисдикциясы қолданылады. Егер де, әскери кеме немесе оның экипажы
арқылы шет ел ... ... ... сақталынбаса, немесе қылмыс
жасалынса бұл кеме жағалау мемлекетінің ... мен ... ... ... ... қатысты да мәселе осылай шешілуі керек. Бірақ та,
азаматтық сауда – ... ... ... ... ... ... жолмен шешілуі қажет:
Жағалау мемлекетінің қылмыстық – құқықтық юрисдикциясы қолданылады:
1. Қылмыстың ... ... ... ... болса;
1. Жасалынған қылмыс елдің тыныштығы мен аумақтық сулардағы тәртіпті бұзса;
3. Кеме капитаны, дипломатиялық агент немесе консулдық ... ... ... ... ... органдарына барса;
4. Есірткі заттар мен жүйкеге әсер ететін ... ... ... – саттық
жасауды тыю мақсатында.
ҚР ҚК 6 бабының ... ... ... ... ... ... ... әуе кеңiстiгiнде жүрген кемелерде жасалған ... ... ... реттедi: “Қазақстан Республикасының портына
тiркелген де ҚР ... тыс ашық су ... әуе ... ... ... ... ... Қазақстан Республиксының халықаралық шартында өзгеше
көзделмесе, осы Кодекс бойынша қылмыстық жауапқа тартылады.”
Қандай жағдайда болмасын қай ... ... ҚР ... әуе және ... ... ... территориясының бiр бөлiгi ретiнде
саналады, яғни ашық суларға ... ... ... шет ... ... ... сәтiнде ҚР кемесiнде жасалған қылмыс ҚР Қылмыстық
Кодексiмен сараланады.
Дурмановтың ... ... КСРО ... кез ... ... ... ұшып ... ұшып шыққан және КСРО аумағының үстiмен ұшып жүрген
кезінде осы кемеде болған тұлғаларға қатысты ... ... ... ал сол әуе ... ... ... КСРО аумағында
жасалған деп саналынып, КСРО-ның Қылмыстық ... ... ҚК ... ... ... шет ... дипломатиялық
өкiлдерiнiң және имунитеттi пайдаланатын өзге де ... ... ... ... халықаралық құқық нормалары негiзiнде
шешiлетiндiгi атап ... ... ... ... тек аумақтық қағидамен шектелiп
қана қоймайды. Қазақстандық азаматтардың және азаматтығы жоқ тұлғалардың
жауаптылығының барлық үлгіленрді ... ... ол ... заңның
кеңiстiктегi азаматтық, нақты және әмбебап қағидаларымен толықтырылады.
Азаматтық ... ... егер ... ... ... бiр ... шетелде жасайтын болса, онда ол қылмыс ... ... ... ... ... ... Республикасының қылмыстық
заңы бойыша жауап бередi.
1991 жылғы 20 желтоқсандағы “Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... деп заң күшiне
енген күннен осында тұрақты тұрған және азаматтығын осы ... ... ... ... ... ... ... делiнен: “Қазақстан
Республикасының аумағында тұрған және оның азаматы ... ... ... ... мен ... ие болады, сондай-ақ
Конституциямен, Заңдармен және Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... жоқ ... деп белгiлi бiр мемлекеттiң азаматы болып
табылатындығын дәлелдейтін құжаттары жоқ ... ... ... тысқары жерде қылмыс жасаған Қазақстан
Республикасының азаматтарына, сондай-ақ азаматтығы жоқ ... ... ... күшi ҚР ҚК ... анықталады. Аталған тұлғалардың
жасаған iс-әрекетi сол мемлекетте қылмыс деп танылатын болса және олар сол
мемлекетте жауапқа ... ... онда олар ҚР ҚК ... қылмыстық
жауапқа тартылады.
ҚК 7-бабының төртiншi тармағына жүгiнсек, егер де шетел ... ... тыс ... ... ... мүддесiне
қарсы бағытталған қылмысты жүзеге асыратын болса, онда ол тұлға қылмысы
үшiн және ... да ... ... орын ... ... қылмысы үшiн Қазақстан Республикасының аумағында қылмыстық
жауаптылыққа тартылады.
Бұл жағдайда ... ... ... ... ... туындаған
сотталғандық және ... да ... ... Қазақстан
Республикасының мүддесiне қайшы келмеген болса, Қазақстанда ... ... ... ... маңызға ие болмайды. ҚК 7-
бабының үшiншi тармағы ... ... ... ... ... ... атап айтылады. Аталған тұлғалардың шетелде
қылмыс жасауы Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... қылмыстық заңның кеңiстiкте қолдануының – нақты
және ... ... ... ... ... ... және де халықаралық сипаттағы қылмыстармен (мысалы, ... ... сату ... ... ... қылмыстармен) күресу
қажеттiлiгiнен туындайды. Яғни Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... қылмыстар орын
алған кезде (яғни, бұл қылмыстар Қазақстан Республикасының халықаралық
келiсiм ... ... ... ... ... ... ... табылады) оның заңымен реттелуiн талап етедi.[7]
Әрине, ҚР ҚК ... ... ... ... ... немесе азаматтығы жоқ
тұлға басқа мемлекетте сотталмаған болса және Қазақстан Республикасының
аумағында қылмыстық жауапқа тартылса қолданылады.
Әмбебап қағидасы ... беру ... тең ... тұр. ... берудi, белгiлi бiр тұлғаны аумағында қылмыс жасаған
мемлекетке ... ... ... ... сол мемлекеттiң мүддесiне қарама-
қайшы болатын болса,не ол ... сол ... ... ... ... мемлекетке беру деп түсiнуге болады.
Ал Қазақстан Республикасынан тысқары жерде ... ... ... ... ... ... ... азаматтығы жоқ тұлғаларды беру
мәселесi екiжақты келiсiм-шартардың (мысалы, ... ... ... ... ... не ... келiсiмдер негiзiнде шешiледi. ... бiр ... ҚК ... 1-тармағына сүйенсек: “басқаКурс советского
уголовного права. мемлекеттiң аумағында ... ... ... азаматтары, егер халықаралық шартта өзгеше белгiленбесе, ол
мемлекетке берiлмеуге тиiс”, делiнген.
Қылмыстық заңның кеңiстiкте қолданылуының аумақтық ... ... ... азаматтығы жоқ тұлғалардың шетелде Қазақстанның
мүддесiне қарсы қылмыс жасау мүмкiндiгiне байланысты ... ... ... ... Бұл ... қылмыстық заңның нақты қағидасының
маңызы зор болып табылады.
Нақты қағиданың мәнi ... ... ... ... шетел азаматтары немесе азаматтығы жоқ тұлғалар Қазақстан
Республикасының жеке ... ... және ... ... ... ... үшiн қылмыстық жауаптылыққа ҚР ҚК негiзiнде тартылады.
Қылмыстық құқық теориясында аталған қағидалардан басқа, қылмыстық
заңның ... ... ... шешу ... ... және
оккупациялық қағидалар қарастырылады.
Оккупациялық қағида аумақтық қағидадан алынады да, мәні ... ... ... ... ... ... ... асырған мемлекеттердің заңының қолданылуы.[8] Бұл аумағына соғыс
кезінде немесе ... ... ... ... ... ... ... алынған келесі қағида қорғаншылық қағидасы болып
табылады.
Қорғаншылық қағидасының негізгі мәні ... ... ... ... ... ... эксаумақтыққа ие. НАТО – ...... ... ... ... ... 1951 жылғы 19
маусымдағы Конвенцияға сәйкес, ... ... ... НАТО ... ... ие ... табылады.
Қылмыскерлерді беруден бас тарту, құқықтық институт ретінде ежелден
белгілі. Бірақ та, саяси қылмыскерлерді беруден бас тарту ... ... ... ... ... ... нақты қалыптасты деп
айтуымызға болады. 1793 ... ... ... ... ... ... бостандық ісі үшін қуылған барлық шетелдіктерге баспана беріп,
тирандарға баспана ... бас ... деп ... беру құқығы – тәуелсіз мемлекеттің өзінің негізгі заңдарында,
басқа мемлекеттерде қудаланған адамдарға, өз жерінде қылмыстық ... ... ... ... жариялауы.
Сонымен: қылмыскерлерді беру заңды егер де ол, бейбітшілікті сақтау
және халықтардың өзара ... үшін ... ... әдет – ... ... саяси қылмыскерлер берілмейді.
2.2. Қылмыстық заңның уақытта қолданылуы
Қылмыстық заңға сәйкес, ... ... мен ... ... ... уақытта қолданылып жүрген заңмен белгіленеді. Қоғамдық
қауіпті ... ... ... ... уақыт, зардаптардың
басталған уақытына қарамастан, қылмыс жасалған уақыт деп танылады.
Осы ережелерді басшылыққа ала отырып ... ... ... ... ғана ... ... ... жазалылыққа жататындығын
анықтауға болады.
Әрекеттегі іске асырылып отырған заң деп өзінің күшіне енген және ... ... сай өз ... ... ... аитамыз.
Республиканың заң және өзге де нормативтік қүқықтық актілермен әзірлеу,
ұсыну, талқылау, күшіне енгізу және жариялау тәртібі арнаулы зандармен ... ... оның ... ... ... ... ... Республикасы 24 наурыз 1998 жылғы шыққан «Нормативті құқықтық
актілер» туралы заңы болып табылады.
Қылмыстық құқық ... ... ... ... және
күшіне енгіу тәртібі былайша белгіленген:
1. Егер заң күшіне енуі туралы ... ... ... яғни ... ... ... бастап заңды
күшіне енген болып (жарияланған
күннен немесе нақты ... ... ... ... ... және ... ену ... заңға сәйкес қабылданған
заңдар ... ... он ... ... ... оның ... енуінің басқа
мерзімі көрсетілмесе) заңды күшіне
енеді.
Жалпы мерзімдерді есептеу қағидаларына сәйкес, ... ... ... ... ... ол заң ... енген болып ескерілінеді.
Қылмыстың жасалу уақытын анықтау қылмыстық заңды дәлме – дәл дұрыс
қолдану үшін қажет. ... ... ... және формальді болуына
сәйкес, олардың жасалу, аяқталу уақытын анықтаудың қалыптасқан ... заң ... ... ... ... ... жоюы немесе
тоқтатылуы мүмкін. Қылмыстық заңның күшінің тоқтатылуы келесі жағдайларда:
1. Қылмыстық заң басқа жаңа ... ... ... ... ... қолдану мерзімі өтсе;
3. Егер қылмыстық заң белгілі бір ... не ... ... мән ... ... байланысты шығарылса, ол өзінің күшін белгіленген
мерзім өткеннен кейін немесе аталған мән – ... ... ... жоюы ... ... ... жаңа ... заң адам сол үшін жазасын өтеп жүрген әрекеттің
жазаланатындығын жеңілдетсе, тағайындалған жаза ... ... заң ... ... ... ... қылмыстылығын немесе жазаланушылығын ... ... ... ... күшейтетін немесе осы әрекетті жасаған адам-ның
жағдайын өзге де ... ... ... кері куші ... ... ... ... заңның кері күшін қолдануға, яғни
жаңадан қабылданған қылмыстық заңның күшінің, оның ... ... ... ... ... ... ... береді.
ҚК 5-бабы бірінші бөлігіне сәйкес, ... ... ... ... жауаптылықты немесе жазаны ... ... ... ... жағдайын өзге де жолмен жеңілдететін заңның кері
күші болады, яғни осындай заң ... ... ... ... ... жасаған
адамдарға, оның ішінде жазасын өтеп жүрген немесе жазасын өтеген, бірақ
соттылығы бар адамдарға қолданылады.
Жаңа ... заң мына ... ... кері күшіне ие: а)
әрекеттің қылмыстылығын немесе ... ... ... немесе жазаны жеңілдетуге;
в) қылмыс жасаған адамның жағдайын өзге де жолмен жеңілдетуі. Әрекеттің
қылмыстылығын немесе жазаланушылығын жоятын заң, ол әре-
кеттің қылмыс қатарынан ... ... ... алынып тасталуы
немесе осы әрекеті үшін жазаланушылығының жойылуы.
Жаңа ... ескі ... ... ... ... ... анықтау үшін, екі заңның диспозициясы мен санкциясын
салыстыру негізінде шешілуі қажет.
Өзгеріске енбеген диспозицияда жаңа заң ... ... ... ... ... бір ғана түрі ... - ... жазамен ауыстырылса (мысалы, бас
бостандығынан айыруды, түзеу жұмыстарына ауыстыру);
б) бұрынғы қарастырылған жазаның бір ғана ... ... ... ... жаңа ... ... ... да неғұрлым жеңілірек
жазалар енгізілсе (мысалы, бас бостандығынан айыру немесе түзеу жұмыстары
немесе айыппұл);
в) Сол ... жаза ... ең ... ... ... төмендетсе
(мысалы: 2 жылдан 7 жылға дейінгі ... бас ... ... 2 ... 5 жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айырумен
ауыстырылуы);
г) сол ... ... ең ... ... шегін төмендетсе (мысалы: 2
жыл-дан 5 жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруды, 1 жылдан ... ... ... бас ... ... ауыстырылуы);
д) негізгі жазаны өзгертпестен қосымша жаза алынып тасталса;
е) негізгі жазаны өзгерту мүмкін емес ... ... ... ... және ... жеңілдетілсе;
ж) жаңа заң бойынша жазалау, алдыңғы заңмен салыстырғанда күшейтілсе
немесе жеңілдетілсе, яғни нақты ... ... ... ... жаза
қолда-нылуы мүмкін. Бүл орайда алдыңгы заңда белгіленген жазаның ең жоғарғы
шегінен, ... ... шегі ... болмауы тиіс.
Қылмыстық заңның кері күшін қолдану ережелері сотталған және жазасын
өтеп ... ... ... ... ... ... ... бірақ соттылығы бар
адамдарға қолданылады.
Егер жаңа қылмыстық заң адам сол үшін жазасын өтеп жүрген ... ... ... жаза ... шығарылған
қылмыстық заң санкциясының шегінде қысқартылуға тиіс (ҚК 5-бабы 2-бөлігі).
ҚК 5-бабы үшінші бөлігіне сәйкес, мына ... ... ... ... ... егер ол әрекеттің қылмыстылығын немесе жазаланушылығын белгілесе;
б) егер ол жауаптылықты немесе жазаны ... егер ол ... ... ... жағдайын өзге де жолмен
нашарлататын болса.
Қылмыстық құқық теориясы қылмыстық заңның уақытта ... ... ... ... сол ... күші; ультрабелсенділік, немесе
заңың өзінен - өзі асуы; ретробелсенділік, немесе заңның кері ... ... сол ... күші дегеніміз, яғни қылмыстық ... ... ... ... ... қылмыстарға ғана қолданылуы. Басқаша
айтқанда, жаңа қылмыстық заң, заң күшіне ... ... ... ... қатынастарды реттейді. Бұл тезис жалпы ереже ғана емес, қылмыстық
заңның уақыттағы қолданылуының негізгі қағидасы болып табылады.
Тарау. Қылмыстық заңның кері ... ... ... ... кері күші қағидасының дамуының тарихи аспектісі
Қылмыстық заңның ... ... ... ... ... кері
күшінің әрекет ету мәселесі ретінде пайда болды және дамыды. Осы қағиданың
өмір ... ... ... сөздерінде айтылады. Бірақ та осы кезеңде
қалыптасқан құқыққа деген көзқарастар ... ... жаңа заң ... ... ... ... шешілетін қатынастардың пайда
болу уақытысына қарамастан өндірістегі ... ... ... ... ... ... ... І 393 жылғы Конституцияда қылмыстық
заңның қағидасын белгілейді. Одан кейін әйгілі император ... ... ... «Феодосиандық норма» пайда болды, онда барлық заң тек
келешектегі уақыт үшін әрекет ... деп ... егер тек заң ... ... кері ... енгізген жағдайда. Одан ... осы ... ... енді.[11]
Орта ғасырларда адам (құдайдың құлы ретінде қабылданды, ол еш талассыз
билікке бағынуға тиіс ... ... ... ... бір ... ... ... құқығы болмады, сондықтан да сот ... ... ... ... ... ... талқылану жолымен
қалыптасқан діни сенім-нанымды басшылыққа алды. Қылмыстық заңның уақытына
байланысты күшіне деген ... да ... тек ХVІІ ... ... бола
бастады.
Ағылшын буржуазиялық революциясы ... ... ... ... және ... деп ... пэмфлеттерінде былай деп
жазды: сот әрекетін жасау кезеңінде өмір сүрген заң ... ... ... бола ... ... ... және олардың уақытының әрекеті
жөнінде Чезаре Беккария өзінің «Қылмыстар және жазалар» жөніндегі еңбегінде
неғұрлым нақты жазылды, онда ... ... ... ... ... ... ... жазадан аспайтын белгілеуге құқылы емес»,
деді.[12]
Орыс криминалисі А.Д.Градовский былай деп жазды: «Азамат елдің ... ... ... тиым ... және тиым ... ... құқылы, олармен жасалынған бір де бір іс-әрекет қылмыс ... «ex post Fast», яғни ... ... ... ... ... ХІХ басында құқықтың классикалық мектебінің
шеңберінде бір-бірінен бағыты ... ... үш ... мектеп
бөлініп шықты. Бірінші ... ... ... ... ... ... заң логикасынан туындайтын құқықтың қағидасына
негіздеді, ... ... ... ... заңның кері күшін жоққа
шығарды. Екінші бағыттың жақтастары (Н.С.Таганцев, К.Биндинг), ... ... және ... ... ... кері күшке ие болу үшін ... ... ... ... ... (Л.С.Белогриц –Котляровский,
К. Малышев, И.А. Неклюдов және т.б). осы заңның ... ... ... ... үшін ... қолайлы заңның кері жасаудың уақытын ... ... кері күші ... ... ... тарихи 1917
жылғы оқиғалардан көрсеткеніндей ескі және жаңа ... ... ... ... ар және ... ... ... заңдарының мазмұнының қатынастарына байланысты шешілді. М.И. Блум
және ... атап ... жаңа ... ... ... ... саласына жылдам ене бастады. Ол заңдардың кері қағидасымен
шектеле алмады, әсіресе қылмыстық құқық саласында.[14]
Қылмыстық заңның кері күші қағидасының ... рет ... ... ... ... жүргізу кодексінде көрініс тапты.
Мың тоғыз жүз жиырма екі және мың ... жүз ... ... ... кодекстер мың тоғыз жүз жиырма ... ... ... ... ... ... ... заңнамаларының негізгі бастаулары
секілді қылмыстық заңның уақыттағы әрекетінің күші сияқты ... ... ... ... ... ... бірінші акті ретінде
1926 жылғы ВЦИК-тің Қаулысы танылады, онда ... ... ... кері ... ... ... реттелінген.[15]
М.И. Блумның мәліметінше 30 жылдардың басына ... және ... ... ... ... ... дейін «Кеңестік заң шығарушы
неғұрлым қатал қылмыстық заңның кері қағидасын ұстанды.[16]
Жаза 1997жылғы ҚР ... ... ... ... ... және жаңа ... ... сақтандыру мақсатында
соттың үкімімен тағайындалатын мемлекеттік ... ... ... ... да нақтырақ 1922 және 1926 жылғы ҚК-де ... ... еді. ... жүз ... екінші жылғы ҚК өзінің міндеті ретінде мемлекеттің
еңбеккерлерін тек ... ғана ... ... ... ... де ... мақсат етіп қойды, бұл қорғау жазаны ... ... ... да ... ... ... ... жүзеге
асырылды (5 статья). Мың тоғыз жүз ... ... ... ҚК «жаза – терминін
қолданбаса да, қылмыскерлерден басқа, қылмыстық ортамен немесе басқа да ... ... ... қауіптілік келтіретіндерге әлеуметтік қорғау
шарасын қолдануды ... ... (7 ... КСРО және ... ... заңнамаларының (1924ж.) Негізгі бастауларының 22
статьясында айтылғанындай, жер аудару және ... ... ... ... ... ... сотпен ақталған жағдай да,
әлеуметтік қоғамға қауіпті деп ... ... ... сипаттағы маңызды өзгерістер 1958 жылы болды, онда КСРО Одағы
және одақтас республикалар сот өндірісі қылмыстық негіздері және ... ... одан ... (59-60 ... ... қылмыстық және
қылмыстық іс жүргізу кодекстері қабылданды.
Жаңа қылмыстық заңнама бірқатар демократиялық қағидаларды бекітті. ... ... ... ... және ... тек ... деп, ... деп танылғандар тартылады (1959ж. ҚазССР ҚК 3 ... ... ... ... ортамен байланысы бар «әлеуметтік қауіпті»
қылмыс жасамаған ... ... ... ... тиым ... Осы
статьяда мыналар, ешкім де қылмыс жасады деп кінәлі деп танылмайтындығы,
сондай-ақ ... ... ... ... ... де ... ... айтылған.
«Қылмыстық кодексі күшіне енгізу жөніндегі» ҚР ... 7 ... деп ... «Аса қауіпті рецидивист деп танылатын тұлғалар» ҚазССР
ҚК 23-1 статьясы бойынша бас бостандығынан айыру ... ... ... түзеу колониясында өтейді. Бұл мынаны ... ... ... кезінде аса қауіпті рецидивист деп танылғандар және ҚР ҚК күшіне
енген кезде, ... ... ... егер жасаған қылмыстары ерекше
қауіпті рецидив деп танылмаса да осы ... ... Осы ... неғұрлым жеңіл заңға кері ... ... ... қатал
заңға кері күшті жүргізу. Құқықтық мемлекет қағидасы – ... ... бұзу ... танылады.[17]
Қылмыстық заңның кері күші қағидасы дамуының ... ... ... ... ... және ... ... дамытудың белгілі бір
заңдылықтары деп тануға мүмкіндік береді.
Осындай заңдылықтардан әртүрлі ... ... кері ... ... ... кері күшінің ережесі, біздің көзқарасымызға ҚР
ҚК бекітілген және қылмыстық құқықтағы әділеттілік қағидасына ... ... ... ... және ... ... орны зор,
соның ішінде қылмыстық құқықтық. Қылмыстық заңды басшылыққа ала отырып,
қылмыскерлермен, сондай-ақ ... ... ... ... отырып,
кінәліге қылмыстық жаза шарасын қолданады.
Қылмыстық – құқықтық нормалардың ... ... олар ... ... ... ... билік органдарымен қолданылады. Осы
жағынан қылмыстық құқық нормасының басқа да құқық ... ... ... бар. Оның ... ... ретінде, тиісті
құқықтық ерекше актілерінің көмегімен нақты өмірлік жағдайларға қолданылуы
мүмкін. Қылмыстық құқық нормаларын қолдану ... ... ... сот ... ... ... күшті, терең қоғамдық-саяси және
құқықтық дайындықты, қылмыстылықпен күресуде істі білу және тәжірибені
терең ... ... ... Сот ... ... отыра А.Я. Вышинский былай
деп атап өтті, белгілі бір дәрежеде жол берілмейтіндігі ... ... сот ... ... сипат береді. Судъя өзінің алдында тұрған
сот процесіндегі міндеттердің барлығын шеше алмайды. Заң ... ... ... типтік сипатқа ие. Заң – бұл нақты өмірлік жағдайға
қолданылатын қағида. Бұл ереже қылмыстылықпен ... ... ... ... ... ... ... бірге, қылмыстық заңды қолдану процесі өзінің звеноларында осы
іс бойынша нақты фактілерді және жайларды анықтап болғаннан кейін әрқашанда
қылмыстарды ... және ... ... мән ... ... бұл ... заңды қолдану процесі, қылмыстық заңды дұрыс
қолданудың негізгі ... ... іс ... ... ... және ... ... шынайылықты анықтау. Қылмыстық іс бойынша тергеу
және сот ... ... ... шынайылықты анықтау қажеттілігі,
қылмыстық сот негіздерінің баптарында көрініс тапқан.
Сот қызметі ең ... іс ... ... ... ... ... ... – М.С. Строговичтің пікірінше, қылмыстық ... ... ... ... ... осы фактілерді саралау
жасалған қылмыс үшін жазаны ... ... ... ... ... ... ... шынайы фактіге сәйкес белгіленген фактіні анықтау, яғни
іс бойынша материалды шынайылықты анықтау ... ... ... Осымен
келісе отырып, қылмыс жасаған адамға жаза шарасын ... ... ... ... ... ... ... іс бойынша шынайылықты анықтауға
бағытталған. Соттың қызметі ғылыми ... ... ... ... ... сыртқы жағын анықтауға мүмкіндік береді. Тек
осындай мәселені қою құқықтық саралау бөлігіндегі сот-прокурор органдары
жұмысының ... ... ... Қылмыстық іс бойынша қарастырылып
жатқан фактіні қараудағы құқықтық мәнінің маңызын анықтау міндетті ... ... ... және ... заңды дұрыс қолдану үшін
қолайлы жағдай туындатады.
Құқықтық факті сот талқылауының пәні болады немесе ... ... ... бір ... ... ... ... тек
құқықтық ұғым ретінде қарастыруымыз керек. Қылмысты жасаған кеззден
бастап, оны ... адам ... ... жүктелген белгілі бір
органдармен бірге белгілі бір қатыста болды. Осы ... ... ... туындайды, бір жағынан жасалынған қылмыс үшін ... ... ... ... күресуге уәкілетті мемлекет
органдарының міндеті. Соттың осы танымдық қызметі ... осы ... ... ... анықтауға және қолданылатын құқықтық норманың
шынайы ұғымын түсінуге, яғни заңды талқылау жатады.
Қылмыстық құқық бойынша қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... заңмен көзделген тұлғаның қылмыс құрамында
болуы танылады. Нақты қылмыс ... ... ... ... ... ... ... құрайтын тиісті элементтерді көздейді.
Әділсоттылық органдарының қызметін дұрыс деп айтуға сөз жоқ. Онда
танымның ... ... және ... ... ... ... ... нысанамен байланысты. Құқықтық саралау процесінің
бағалау түсінігінің қателігі мынадан көрінеді, ... ... ... ... ... анықтап бағалауға мүмкіндік береді. Осы бағалау кезінде
процестің ... ... ... ... ... бірге қоғамдық-саяси және
құқықтық маңыздылығы фактісін анықтау біріңғай сараланады. Осы процестің
мазмұны - ... ... ... ... ... емес нәрсеге ауысу,
нысаны бойынша заңды қолданылатын фактілерді, ... және осы ... ... ... ... ... ... күресудегі
қоғамның тәжірибесі жатыр. Сотпен анықталған шынайылықтың мазмұны болып
қылмыстық іс бойынша оны ... ... ... ... қоғамдық-саяси және
құқықтық саралау жатады. Сот шынайы ... ... шешу ... ... міндеттеріне сәйкес келеді, шынайылық әрқашанда
жан-жақты, ол шынайылық және олардың ... ... ... ... ... тұрмыс (зат, құбылыс) идеяның бір ... ... ... ... ... ... және ... процесі оның құқықтық мәні әрқашанда әртүрлі. Сот қызметінің әр
звеносының өзінің ерекшелігі бар. ... ... ... ... үшін оны ... ... ... кері күшін анықтауда маңызы зор.
3.2. ... ... кері ... ... ... ... ... қолданылуы
Қылмыстық заңының кері күші деп оның күшіне енуіне дейін жасалған ... ... ... түсінеміз. Қылмыстық заңның кері ... ... ... ... әсіресе қылмыстық- іс жүргізу заңдарына,
азаматтық құқық саласына қатысты заңдарға қарағанда өзіне тән ... ... кері ... ... қағидасы ҚР ҚК бойында ... ... ... немесе жазаны күшейтетін заңның кері күші
болмайды. Бұрынғы жұмыс ... ... 1958 ж. ... ... ... ... кері ... ұғымын анықтады және неғұрлым қатал заңның
кері күші ... ... ... ... ... жеңіл немесе
неғұрлым қатал заңдардың кері күші жөніндегі мәселе туындамайды, әр заң іс-
жүргізу барысын жақсартуға материалды шынайылыққа ... ... ... ... жаңа ... қлдану ешкімнің құқығын шектемейді.
Ал, Б.А. Галкин болса, осы уақытқа жасалған жаңа заңның ... енуі ... ... ... ... ... ... әрекеті ретінде ғана
емес жаңа заңмен қарастырылады, осы жағдайда бұрынғы заңда басталған ... ... ... ... ... ... ... заңды талқылау заңның шынайы мағынасын жалпы
міндетті анықтауды білдіреді. Тиісінше, осы ... ... кез ... қылмыстық заңды қолдану жағдайында күші болады, нақтырақ айтқанда,
қылмыстық заңды талқылау мазмұны бар ... ... ... ... Жоғарғы Соты Пленумы және одақтас республикалар Жоғарғы Соты
Пленумы түсіндірмелерінде берілген қылмыстық ... ... ... ... ... және жаңа ... құрамайтын ретінде осы түсіндіру
шығарылғанға дейін жасалған іс-әрекеттерге қатысты қолданылады.
Бірақ та заңның жалпы ... ... ... ... кері күшіне жол
бермегендіктен, осындай күшке ие болу тек ... ... осы ... қылмыстық заңда немесе арнайы нормативті актіде айтылуы тиіс.
Кеңестік қылмыстық ... ... жаңа ... ... қылмыстық
заңнамаға кері күшін беру тек сирек жағдайларда ... ... ... 1922ж. ... ... 1922ж. ... ҚК 114 статьясына кері күш
берілді. Осыған байланысты В.И.Лениннің нұсқауы ... ... ... осы ... үшін жаза ... түрде күшейтілген.
“РСФСР Қылмыстық кодексін күшіне енгізу жөніндегі” ВЦИК-тің 1922ж. 24
май Қаулысымен анықталғанындай, осы ... ... ... дейін
соттық тәртіппен қаралмаған Қылмыстық кодекстегі барлық іс-әрекеттерге
қатысты қолданылады.[20]
Бұл ... ... ... қылмыстық жауаптылыққа жатпайтын қандай
болмасын іс-әрекеттің жазаланбаушылығын анықтауды білдірмейді. ... ... ... ... егер олар ҚК ... ... дейін жасалса,
өмір сүріп тұрған заңдардың негізінде және қалыптасқан сот ... ... ... ... Мың ... жүз жиырма екінші жылғы РСФСР
ҚК бойынша мүмкіндікті жазаға қаарғанда жаза неғұрлым ... ... ... ... ... тұрған қылмыстық заңнама бойынша қолданылуы мүкін еді.
Неғұрлым қатал заңның кері күші жекелеген ... ... ... тек ... ... үшін ... Бұл ... шектеу қылмыстық және
қатал жазаланатын белсенді іс-әрекеттерге немесе жұмысшы табына ... ... ... ... ... құрылыс кезеңіндегі жауапты
немесе құпия қызметке қатысты танылды.
Осы ауыр іс-әрекеттер Кеңестер билігінің бірінші күнінен бастап, ... ... 1918ж. ... ... ... ... ... ату жазасына кесілді.[21]
Аталған қылмыстар 1922ж. РСФСР ҚК 67 стаьясы бойынша, одан кейін ... ... ... ... 13 ... бойынша жазланды.
Заңның осы статьяларының кері күшіне нұсқау аталған статьяларға царизм
кезінде жасалған іс-әрекеттерді еске салу жолымен көрініс ... ... ... ... ... барлық қылмыстық
заңдарға қатысты, егер кері күші жөнінде ескерту ... сот ... ... ... ... ... Жоғарғы Соты 1960ж. РСФСР ҚК 108 ... 2 ... ... ауыр дене ... келтіретіндігі үшін кінәліні соттауды дұрыс
емес деп тапты, өйткені ... 1926 ж. ... ... ... ... жаңа ҚК 108 статьясы 1926ж. РСФСР ҚК 142 ... 2 ... ... үшін ... күшейтеді.[22]
В) неғұрлым ауыр емес қылмыстар – ауыр қылмыстардың арасында, яғни 7
статья 1 ... ... ... ... енгізілген аралық жағдайда
тұрған қылмыстар және қоғамға үлкен қауіп келтірмейтін ... ... ... ... ауыр зиян ... ... ірі шығын келтірумен және т.б. байланысты.
Г) үлкен ... ... ... ... – бұл ... ... ең төменгі қоғамдық қауіптілік дәрежесіндегі қылмыстар,
бас бостандығынан айырылуға, сондай-ақ ... ... ... ... бас
бостандығынан айырумен байланысты емес жазаланады.[23]
Ең алғаш рет ҚР ҚК ... ... ... ... ... ... ... тәуекел (35 бап) және «бұйрықты немесе өнімді орындау ... ... ... ... ... (34 ... 1998ж. 1 қаңтарға
дейін жасалған қылмыстық істерді қарау барысында қолданылуы мүмкін.
Ұстау барысында зиян келтіру мәселесі ... ҚК ... 13 ... ... ... шешілді. ҚР ҚК бұл институт 32 ... оның кері күші бар, ... ... ... ҚазССР ҚК 13
статьясында көзделген шабуыл жасаумен, зорлықпен, өмір үшін қауіп төнумен
байланысты ... ҚК 36 ... ... дене ... ... зорлау қылмыстық іс-
әрекетті жоятын мән-жай ретінде, кері күші жоқ және 1 қаңтар 1998ж. ... ... ... ... ... үшін ... болып табылады,
өйткені бұл мән-жай қылмыстық-құқықтық мағынада іс-әрекеттің болуы немесе
болмауы мәселесін шешу ... ... ... ҚР ҚК 53 бабы ... ... кері күші бар, ... 1 қаңтар 1998 жылы жасалған
қылмыстарға таралады.
ҚР ҚК 56 бабы ҚР ҚК 10 бабы 2 ... ... ... ... және ... ... ... әрекетті қылмыстық емес іс-әрекет деп
танылды, өйткені ол 1 ... 1990 жылы ... ... ... ҚК ... жауаптылықтан босатудың келесідей түрлері белгілі:
1) ескіру мерзімінің өтуіне байланысты (69 бап);
2) шын өкінуіне байланысты (65 ... ... ... ... (67 ... жағдайдың өзгеруіне байланысты (68 бап).
1 ҚР ҚК 69 бабы (ескіру мерзімінің ... ... ... ... ҚазССР ҚК салыстырғанда қылмыс жасаған адамның
жағдайын кей жағдайда нашарлатады.
Мысалы, ... ҚК 43 ... ... ... ... ... егер ... бапта көзделген мерзім өткен уақытқа дейін адам қылмыс жасаса, онда ... ... ... бас ... ... үшін жаза тағайындалады.
Осы жағдайда ескіру мерзімін есептеу жаңа ... ... ... ... ҚР ҚК егер адам жаңа ... ... ... ескіру мерзімін
үзуден бас тартты, осы жағдайда әр қылмыс бойынша ескіру мерзімі дербес
есептеледі (ҚР ҚК 69 ... 4 ... Бұл ... кері күші бар, ... қаңтар 19898 жылға дейін қылмыс жасағандарға таралады.
Қылмыстық істі жасалынған іс-әрекеттің қылмыс емес ... ... ... заң іс-әрекетінің уақытын жасауына байланысты қарастырылады.
Қазақстан Республикасы жаңа Қылмыстық кодексі Ерекше бөлімі үшін ... ... жаңа ... ... және алып ... ... көптеген
құрамдарды мәніне қарай нақтылау, қылмыстық субъектісінің арнайы белгілерін
көрсете отырып, жаңа міндетті белгілерді енгізу, ... ... ... ... ... ие Ерекше бөлім нормаларының екінші тобын жауаптылықты немесе
жазаны жеңілдететін нормалар құрайды.
Осы мәселені шешуге байланысты, 1 қаңтар 1998жылы жасалған ... ... ... ҚК ... ... ... ҚР ҚК бойынша сараланады.
Санкцияға өзгеріс енгізген жаңа заң неғұрлым жеңіл болады, егер ол:
1) негізгі жазаның ... ауыр ... ... ... жоғарғы немесе төменгі шегін немесе соның біреуін төмендетсе;
3) негізгі жазаны өзгертпестен бір немесе бірнеше жазадан бас тартады;
4) ... және ... ... ... отырып, негізгі жазаның баламалы
түрде неғұрлым қатал түрін тағайындайды.
М.И. Блумның мәліметінше, жекелеген шетелдік ғалымдар ХІХ ... ... жаза үшін ... ... жаза немесе ескі заңмен
белгіленген шараны қолдану мүмкіндігін ұсынады.
Кеңестік заң ... осы ... ... ... айтылды. Кейбір авторлар жеңіл қылмыстық заңды анықтау барысында
жазаның жоғарғы шектерін салыстыруды ұсынды,[24] басқалары төменгі ... ... ... істеп тұрған ҚР ҚК басымдық мына позицияға
берілуі тиіс, егер жаңа заң бір мезетте ... ... ... ... шегін азайтса, онда ол неғұрлым жеңіл деп саналады, өйткені, ҚК 55
бабы бойынша тиісті мән-жайлар ... жаңа ... ... ... жаза тағайындауы тиіс, жоғарғы шегінен өтуге ол құқылы емес.[26]
Егер де жаңа заң бір мезетте ... ... және ... ... ... жаңа ... заңның тиісті бабы бойынша саралау
қажет. Осы жерде сот жаза тағайындай ... жаңа ҚК ... ... ... ... ғана кері күші ... ... төменгі шегі бұрынғы
қылмыстық заңның санкциясына сәйкес анықталады.
Теория және тәжірибе тұрғысынан одан да қиындау бұрынғы ҚК «ерекше ... және «ірі ... ... өзара қатынасы мәселесі жаңа ҚК-те шешу
маңызды.
Түбегейлі маңызды сұраққа жауап мынамен анықталады: ҚР ҚК 175 бабы ... ... ... ҚК 76 статьясы «в» тармағын ескертуіне қатысты кері
күші бола ма. Қазақстан Республикасы ҚК 175 бабы ... ... ... ... ... «қылмыс жасау кезінде жаңа белгі ірі
мөлшерге кері күшті беруді жоққа ... ... ... ... мөлшерді немесе ірі мөлшерді анықтау барысында ... ... ... ... ... ... аяқталуымен белгіленуі қажет.
Профессор Б. Волженкин, осы позицияны қолдай отырып, мынаны атап өтеді:
«инфляциялық ... даму ... ... және ... ақы ... ... ... өсуі (Қазақстанда-АЕК) қылмыстық заң жағдайындағы
ұрлау мөлшерінің өзгеру мәселесін білдіреді.[27]
Бұл позициямен профессор Ю.И. ... ... оның ... тиісті
«ескертулерді» көрсете отырып, толықтыру қылмыс ... ... ... ... ол ... «ірі мөлшер» белгісін негізсіз жоққа
шығарады, «оның сандық-құндық мазмұны ақшалай көріністе ... ... ... ... айналдырады.
Қорытынды
Қорыта келгенде айтарымыз, қылмыстық ... кері күші ... ... ... ... кері ... қолдануға, яғни жаңадан
қабылданған қылмыстық заңның күшінің, оның заңды ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық заң мына жағдайларда әрқашанда кері күшіне ие:
а) ... ... ... жазаланушылығын жоюға
б) жауаптылықты немесе жазаны жеңілдетуге;
в) қылмыс жасаған адамның жағдайын өзге де жолмен ... ... ... жазаланушылығын жоятын заң, ол әрекеттің
қылмыс қатарынан (яғни, ... ... ... тасталуы немесе осы
әрекеті үшін жазаланушылығының жойылуы.
Жаңа заңның, ескі ... ... ... немесе жазаны
жеңілдететіндігін анықтау ... екі ... ... мен ... шешілуі қажет.
Қылмыстық заңның кері күшін қолдану ережелері сотталған және жазасын
өтеп жүрген немесе ескі, қатаң, жазамен ... ... ... ... бар
адамдарға қолданылады.
Егер жаңа қылмыстық заң адам сол үшін жазасын өтеп ... ... ... ... жаза ... ... заң ... шегінде қысқартылуға тиіс (ҚК 5-бабы 2 бөлігі).
ҚК 5 бабы үшінші бөлігіне сәйкес, мына жағдайда ... ... ... ... егер ол ... ... немесе жазаланушылығын белгілесе;
б)егер ол жауаптылықты немесе жазаны күшейтсе;
в) егер ол әрекетті жасаған адамның ... өзге де ... ... заңның кері күшін қолдану барысында әкімшілік құқықбұзушылықты
қолданудан бас тартуды да ұсынды. Жалпы алғанда ... ... кері ... барысында біз қылмыскердің жағдайын жақсартатын ... ... ... ... немесе қылмыскердің
жағдайын өзге де жолмен жақсартатын осы мән-жайлар осы ... ... ... ... ... заңның кері күшін нақты анықтау барысында
бұрынғы ҚазССР ҚК-де ... емес ... ... ... ... ... ... осындай іс-әрекетті анықтап
қылмысты дұрыс саралау және ... ... ... ... зор.
Сонымен қылмыстық заңның кері күші ... ... ... жүре ... ... ... бас бостандығынан айыруға
сотталынғандарға да қолданылады. Әртүрлі шешімдер әртүрлі себептермен
анықталады, олардың бірі ... ... ... ... ... ... ... Екінші қылмыс неғұрлым ауыр болмағандығы
жөніндегі талап қайталанып жасалған ... ... ... Бір ... алып қарағанда бұл ... ... ... ... ауырлығын бағалау үшін дұрыс негіз болып
танылады. Бұл жағдайда бірінші рет ауыр ... үшін ... ... ... ... ... ... қылмысқа қарағанда неғұрлым
ауыр жағдайда болады.
Қылмыстық заңның кері ... ... ... ... ... және ... ... біріңғайлығы бұл тұлғаның белгілі
бір қоғамға қарсы әрекеттерінің өсуін білдіреді.Сонымен ... ... ... ... ... ... қиындық тудыруда.
Заңшығарушының қойған бастапқы мақсаты ретінде қылмыстық заңның кері ... ... және егер ... жасалса жазаны күшейту танылады. Мемлекет ең
алдымен қылмыстық азаюы үшін мүдделі болғандықтан ең ... ... ... азаюына тікелей мүдделі.
Қылмыстық заңның кері күшінде анықтайтын келесі мәселе қылмыстық
қасақаналық сипаты ... Осы ... ... беру ... ... ... кінәнің нысаны жөнінде іс-әрекетті саралау танылады.
Қылмыстық заңның кері ... ... ... оны ... ... ... ... Әдебиеттерде қылмыстық заңның кері
күшіне байланысты әртүрлі пікірлер айтылған. Осының ... ... ... қылмыстық заңның кері күші жөнінде көптеген көзқарастар
бар. Қылмыстық заңның кері күшінің жүруі оған ... ... осы ... ... ... ... ... кері күшін қодануда соттың пікірлері есепке алынады,
қылмыскердің тұлғасының қоғамға ... ... ... заң ... ... ... кері ... мәселесі
реттеліп көрсетілген. Сонымен осы ... жазу ... ... өзекті мәселе қылмыстық заңның кері күші мәселесін нақты қарап,
өзектілігіне баса назар аударылды.
Қолданылған нормативті-актілер мен ... ... ... ... – А., 1995.
1. Н.Ә. Назарбаев. Қазақстан экономикалық әлеуметтік саяси жедел жаңару
жолында ҚР Президенттің ... ... ... ... ... 19 ... ... Н.Е., Серебренникова А.В. Уголовное право современных зарубежных
стран. М., 1997г.
3. Уголовное право. ... ... Под ред. ... М., 1999г.
4. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне түсінік. Алматы, 2001ж.
5. Курс уголовного права. Под ред Н.Ф.Кузнецовой. Т.1. М., ... ... А.Н. ... ... Жалпы бөлім. Алматы, 2001ж.
7. Курс советского уголовного права. Часть общая. ЛГУ, 1968г.
8. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне түсінік. Алматы, 2001ж.
9. Республика ... ... от 16 июля 1997г. О ... в ... ... ... Казахстан //Ведомости Парламента
Республики Казахстан. 1997- №15-16 ст 211.
10. Президиум Верховного ... ... О ... лиц, ... ... против мира и человечности и военных преступлениях,
независимо от времени совершение ... Указ от 4 ... ... ... ... СССР. 1965. №10, ст23.
11. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Пленумының әйел зорлағандығы үшін
жауапкершілікті реттейтін заңдарды ... ... ... ... ... 2004ж. 95-100 ... ... Республикасы қылмыстық кодексіне түсінік. –А.,2001.
13. Действие уголовного ... во ... и ... ... ... ... ... кандидата юридических наук. Агыбаева Газиза
Арыкбаевича. –Алматы, 2005.
-----------------------
[1] Крылова Н.Е., Серебренникова А.В. Уголовное право ... ... М., 1997г. стр. ... ... право. Общая часть. Под ред. И.Я.Козаченко и З.А.Незнамовой.
М., 1997г. стр. ... ... ... Общая часть. М., 1998. Стр. 24
[4] Ағыбаев А.Н. Қылмыстық құқық. Жалпы бөлім. Алматы, 2001ж. 22б.
[5]А.Н. Ағыбаев. ... ... ... ... Алматы, 2001. 21б.
[6] Қазақстан Республикасының Қылмыстық ... ... ... 2001ж.
12б.
[7] А.В.Наумов. Российское уголовное право. Общая часть.Курс лекций –
М.,1996 г. Стр.105
[8] Курс советского уголовного права. Часть общая. ЛГУ, 1968г. Т.1. ... Курс ... ... ... ... общая. Т.1. ЛГУ, 1968г. стр.
107.
[10] Уголовное право. Общая ... Под ред. ... М., 1999г. ... ... А.А. ... ... ... Действие советского уголовного
закона во времени и пространстве. –М.1965.421с.5-6 беттер.
[12] ... И. О ... и ... –М., 1939. ... ... А.Д. О ... законов во времени/Журнал гражданского и
уголовного права. -1873г.11бет
[14] Блум Б.И., Тилле А.А. ... сила ... ... ... ... во ... –М., 1969. -130с. ... Осында. 51 бет.
[16] Уголовный кодекс РСФСР //Сборник законов РСФСР -1922. ?20-21. 15-16
бб.
[17] Журшибаев С. История возникновение прав ... ... и ... ... 59-60 ... ... ... Советский уголовно-процессуальный закон.
М.Госкомиздат, 1962, -с.72.
[19] см.М.Д. Шаргородский. Уголовный закон. –с.230.
[20] СУ РСФСР 1922г. №15. ... ... ... Судебные речи. М., «Юридическая литература», 1964,
с.22-38.
[22] «Советская юстиция», 1961, № 9. -С.29.
[23] Уголовное право. Общая часть. ... -410с. ... ... Н.Д. ... ... ... –М., 1967. 273-274беттер.
[25] Блум М.И., Тилле А.А. Обратная сила закона. Действие советского
уголовного закона во ... –М., 1969. ... ... Н.Д. Советский уголовный закон. –М., 1967. 32-48 беттер.
[27] Волженкин Б.В. Еще раз об ... силе ... ... ... -1999. №11 30 бет.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қылмыстық заңның кері күшінің ұғымы50 бет
Жердегі лазерлік сканерлеу технологиясы7 бет
Кеңістіктегі координаталар әдісі мен векторлар5 бет
Күрделі сызықтардық қисықтықтары мен бұралымдары19 бет
Полимерді алу механизмі10 бет
Полимердің алу механизмі26 бет
Сызықтық кеңістік5 бет
Хаусдорф теоремасы12 бет
1С бухгалтерия бағдарламасының қолданылуымен еңбек көрсеткіштерінің есебі62 бет
Delphi-дің қолданылуы мен тағайындалуы17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь