Балқаш көлінің бассейініне физикалық-географиялық сипатама

Мазмұны
Кіріспе
1. Балқаш көлінің бассейініне физикалық.географиялық сипатама
1.1. Жер бедеріне жал пы сипаттама
1.2. Климаты
1.2.1 Ауа температурасы
1.2.2 Ауа ылғалдылығы
1.2.3 Жол режимі
1.2.4 Атмосфералық жауын.шашындар
1.2.5 Қар жамылғысы
1.3 гидроматоорологиялық зерттеулер
1.4 Көлдің гидрографиясы мен морфометриясы
1.5. балқаш көлінің минерализациясы
1.5.1 балқаш көліндегі ағыс режимі
1.5.2 Ұзын.Арал бұғазы арқылы су және тұз алмасу процесстері
1.6 Өзендер ағындасы
1.7 Топырағы мен өсімдігі
2. Балқаш көлінің су деңгейі
2.1 Балқаш көлінің орташа су деңгейі
2.2 Балқаш көлінің су деңгейіне және гидрохимиялық реж иміне су тұтыну көлемінің өсуінің әсері
2.3 Су деңгейнің балықтар және омыртқасыз жануарлар әсерінен қорлануы.
2.4 Іле өзенінің атырауының құрылуына Балқаш көлі ірі масштабты циклден деңгейлер тербелістерінің әсері.
3. Балқаш көлінің гидроэкологиялық жағдайы.
3.1 Іле өзені атырауындағы экологиялық проблемалар.
        
        Мазмұны
Кіріспе
1. Балқаш көлінің бассейініне физикалық-географиялық сипатама
1.1. Жер бедеріне жал пы сипаттама
1.2. Климаты
1.2.1 Ауа температурасы
1.2.2 Ауа ... Жол ... ... жауын-шашындар
1.2.5 Қар жамылғысы
1.3 гидроматоорологиялық зерттеулер
1.4 Көлдің гидрографиясы мен ... ... ... ... ... көліндегі ағыс режимі
1.5.2 Ұзын-Арал бұғазы арқылы су және тұз алмасу процесстері
1.6 Өзендер ... ... мен ... ... көлінің су деңгейі
2.1 Балқаш көлінің орташа су деңгейі
2.2 Балқаш көлінің су ... және ... реж ... ... көлемінің өсуінің әсері
2.3 Су деңгейнің балықтар және омыртқасыз жануарлар әсерінен қорлануы.
2.4 Іле өзенінің атырауының құрылуына ... көлі ірі ... ... ... әсері.
3. Балқаш көлінің гидроэкологиялық жағдайы.
3.1 Іле өзені атырауындағы экологиялық проблемалар.
Қорытынды
Қосымша
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
1. Балқаш көлінің ... ... ... ... ... ... көлі тектоникалық түзілімдегі ойыста оранналасқан. Оңтүстік
Шығыс және Орталық ... ... ... ... Алакөл
суайдынының бір бөлігін ғана алып жатыр. Ол соңғы төрттік мұзбасу кезеңінен
бері белігі. Қазіргі кездегі геог ... ... ... ... батыс
және солтүстік-батыс жағңалаулары төмен шөгіп, солтүстік шығыс ... ... және ... ... ... ... ... ал солтүстік – шығысы – регрессиялды.
Көл екі табиғи аудандардың шекарасында ... ... ... ұсақ ... мен Орталық Қазақстаның жазығы жатыр,
Оңтүстігінде Оңтүстік Шығыс Қазақстанның құмды ... ... ... су жинау ауданы 413 мың км2. Оның көп бқлігі (353 мың
км3). Қазақстан территориясында, ал Іле өзенінің ... ... ... Халық
Республикасына орналасқан. Алакөл ... ... ... ... сызығы Балқаш көлі мен Сасықкөл көлдерінің ... ... 400 м ... ******** ... ... Оның ... ... жүйесін, аласа тауларды сондай-ақ жазықтар мен Балқаш маңы
құмдарын ... ... маңы ... 2 негізгі аудандарға бөліп қарастыруға болады:
1) Солтүстік Балқаш маңы (нақтырақ ... ... және ... ... ... маңы
Солтүстік Балқаш маңы қазақстан ұсақ моқысының оңтүстік бөлігі болып
келеді.
Оның орташа биіктігі 400-500 м. ... ... ... ... ... ... ... өзеннің құрғап қалған алаңдары мен
тілімденген алаңдар араласып кездеседі.
Оңтүстік Балқашмаңы аккумулятивті жазықты ... ... ... ... ... Мұнда құмды массивтер кең таралған.
Көме жақындаған сайын барханды, бүлірлі, ұялы ... көп. ... ... ... ... жергілікті жазықтықпен
салыстырғанда биіктігі 5-10 м. Көл маңында ... ... ... өнерді ежелде Ежелгі Балқаштың сулары алып жатқан ... ... ... ... ... ... оңтүстік батыс бөлігін (жуық шамамен алғанда 8000 км3) 7 ... ... алып ... Оның солтүстігінде ауқымды сазды құмды Бақанас
тоқыры жатыр. Ол ... Іле ... ... ... арналарымен
тілімденген.
Балқаш ойысының территориясы құрғақ, шұғыл комитетті климатта жатыр.
Жылдық жауын-шашыны 150-200 мм аспайды. Өсімдігі шөлейт зонасына ... өзен ... ... ... және ... ... Қазақстан ұсақ шоқысының оңтүстік беткейлерінің кейбір бөліктерінде
реттеледі. балқашмаңы жазығы (әсіресе Оңтүстік ... ... ... ... ... ... ... Таптау, Бақанас, Аякөз
қар суымен қоректенеді. Тянь-Шань таулы аудандарынан өз бастауын ... (Іле, ... ... ... қарлы мұзды және жаңбырлы қоректену
типіне жатады.
1.2 Климаты.
Балқаш көлінің географиялық ерекшеліктерінің бірі. ... ... және ... ... ... суық ... ... сібір
максимумының батыс бөлігінің континентальды қоңыржай ауа массалары басым
болады. Ол ... ... ... ... соғады.
Солтүстіктегі суық арктикалық ауа массалары келгенде, сонымен бірге
оңтүстік ... әсер ... суық ... ... ... суынуына
әкеледі.
Көктемі уақыт ұзаққа созылады, ауа-райы тұрақсыз, үсіктер мен ауа-
райының күрт сууы ... жылы ... бұл ... ауа ... ... ... ... трансформациялануына байланысты, мұнда ... ... ауа ... ... мен оңтүстік батысында ... ... ... Орта ... ... ... ... ауа массалары
оңай енеді.
Жазғы кезең бұлтсыз, ыстық ауа-райымен ерекшеленеді. Жаңбырдың жаууы
сирек, ауа құрғақ болып келеді.
Күзде суық ауа ... енуі ... қыс ... ... ... ... ауа температурасының күрт төмендеуіне әкеп соғады.
Бұлттылықтың аз болуы күн сәуелесі мен жылуының мол ... ... ... ... күн ... 138-146 ВТ / М2-те тең. ... шілде айына сәйкес келсе (19,8 ВТ/м2), минимумы желтоқсанға
сәйкес келеді. (3,6-4,2 ... ... ... ... радиациясының
ауытқуы 17-19 Вт/м2-қа тең.
Әсіресе, айлық жиынтық күн радиациясының күрт төмендеу жылдың өтпелі
кезеңдеріне сәйкес ...... ... ... ... Бұл ... ... өзгеруіне және бұлттылық режимнің қайта
құрылуына байланысты.
Балқаш ... ... ... ... ... ... ... мәліметтері бойынша 15,6 Вт/м тең.
Шашыранды рация 48-50 Вт/м2 жыл тең; ... ... ш ... 26%, ал ... мөлшері 50 % құрап отыр.
Құрлықтағы беткі-альбедосы (құйған және Балқаш метеостацияларының
бақылауы бойынша) жылы кезеңде 20-28% ... ... ... ... ... ... радиациялық балланс қалыпты -48 Вт/м3 жылына.
радиациялық балланстың максимальды айлық жиынтығы ... ... ... ... ... ... тұр. баланстың жылдық
алеппитудасы 9,8Вт/м3 айына құрап тұр.
1.2.1 Ауа температурасы
Орташа жылдық ауа температураы 70 С ... ... 5,30 С-ге ... ... өзгереді. Орташа айлық температура орта есеппен алғанда,
13-16 0 С қаңтарлы аяздармен және 24-250 ... жылы ... ... ... ... ... 400 С құраса, солтүстік
жағалауында 460 С тең. Абсолютті ... ... ... қарай өзгереді
(41-450С).
Қазан мен қараша ауа температурасы күрт төмендейді (8-90С). Бұл ... ауа ... енуі мен және ... ... ... Антиуиклонды қысқы айларда орташа тәуліктік температурасы 300 ... ... ... ... алғанда айдың 1 күнінде ал қатаң қыста 400 ... ... ... ... орташасында басталады да наурыз айының
ортасына дейін созылады. Қатаң аяздардың ... ... ... ... С ... төмен) 85-112 күндер аралығында ауытқиды.
Қыс айларында оңтүстіктен ... жылы ауа ...... ауа райын біршама жылытып күндізгі ауа-райының температурасы 10-
17 0С дейін жетеді.
Суық кезеңнің жалпы ұзақтығы (қараша-наурыз) орта есеппен алғанда ... ... ... ... ... жиынтығы 1100-15000 С.
Жылы ауа массаларына және радиоциялық жылылыққа байланысты наурызда
ауа-райы күрт жылынады. (орта есеппен 120 С ... ... ... үсіктер
сәуір айының екінші жартысында байқалады.
Жаз айларында (маусым) орташа айлық ... 22-250 С ... ... ... ... 25-300 С жетеді.
1.2.2 Ауаның ылғылдығы
Ауаның орташа жылдық абсалюттік ... 7 мб ... ... ... бұл ... су (6,3-6,9 мб), ал ... ... (7,2-7,3 мб).
Жылдың суық мерзіміндегі салыстырмалы ... ... 80%, ... ... бұл көрсеткіш 51-66% тең, ал жазда (маусым-
тамыз) – 40-52 ... ... ... ... 60-66 %.
1 жыл ... ауа ылғылдылығының жет іспеуі 6,4-83 мб-қа ... Ең аз ... ... ... ... Режимі
Балхашмаңы ауданында жыл басы солтүстік-шығыс және шығысқа бағыталған
жерлер басым. Солтүстік-шығыс ... ... 1 ... орта ... ... ... ... Бұл ауаның қысқы жоғарғы қысым өсінің оңтүстігіне қарай
орналасуына және периодты ... азор ... ... ... ... ... қазақсанды батыстан Алтайға дейін кесіп өтеді. Балхашмаңының
шығыс желдер басым болып келеді, әсіресе қыста (30%, жылдың орташа және ... % ... ... ауа ... ... ... Балхаш көлінің
жағалауында біреуді байқауға болады. Яғни ол күндіз көлден ... ... ... ... ... ... Циклонды ауа-райы кезінде ... ... ... жағалауға қарағанда желдің жылдамдығы
жоғары.
Желдің орташа жылдық жылдамдығы 5,2-ден 2,8 м/с-ң ... ... ... ... ... жеке жылдарда 7-9 м/с-қа дейін ... көр сет кіш ... ... ... ... орташа айлық желдің жылдамдығы 5
м/с-қа дейін жетеді. 60-80%-ды құраса, мұның ішіндегі ... ... ... ... ... желдерге батыс және оңтүстік батыс ... ... ... шығысқа қарай өтетін циклонды түзілуге байланысты. Бұл кезеңдерде
желдің жылдамдығы 25-30 м/с-қа дейін жетеді.
Ауданда 1 ... ... ... жел ... ... ... саны 13-18.
Ал көлдің 40-45 күнге жетеді.
Көдің ... ... ... Құйған) қатты желдер аз
соғады. (4-6 күн). Кейде бұл мән де 20 және ... да ... ... ... көп ... наурызда байқалады (15%). Жел ең аз соғатын
ай – ... (14%). ... ... желтоқсан айларында олардың болу
мүмкіндігі 10-12 %. Ал ... ... 6-8 ... ... ... біртекті болмағандықтан желдердің таралуы
бірқалыпты болмайды. Жылдамдығы 10 м/с және одан да ... ... ... ікел ей Қара ... ... ... постторында байқалған. Қаракөлде жел
сирек ... ... ... 10 ... дейін жететін көп
қайталанбайтын қатты желдер Ақбалықта соғады. Бұған қ ... ... ... жел сирек с оғады.
Т.А.Есіркепов бойынша, Балхашта желдің күшеюін 4 синоптикалық ... ... ... ... және ... ... ... антициклон немесе
барикалық ........ орналасқан. Көлдің оңтүстік батыс немесе батыстан ... ... ... ... бөлігінде екі биіктік франтальды
зоналар қосылады. Олар ... ... ... ... ... зонадан антициклонды барикалық белдеге өткенде,
аратады;
2) Жел циклонның жылды бөлігінде, екінші жағдайдағы ... ... Жел Азия ... ... және ... ... ... сирек байқалатын көлдің батыс бөлігінде, желдің орташа ұзақтығы
1-2 сағат болса, бұл көрсетікші ... ... 3-6 ... тең. ... бұл
18 сағатқа да жетеді. 20 жылдық бақылау (1936-1956 жж) бойынша ... ... 1-5 ... ... Бұл ... балық аулау кездеріне
сәйкес келеді.
Желдің жылдамдығының ... көп ... ... ... 3 ... ..... ... ... Атмосфералық жауын-шашындар
Жалпы шауын-шашынның көпжылдық орташа жауыны 108 кестеде көрсетілді.
Балхашмаңы ауданындағы жылдық диынтық жауын-шашын 100-160 мм құрайды.
Жылы кезеңде (сәуір-қазан) ... көл ... ... ... ... ... байқалады. Мұндағы жылдық жауын-шашын 255 мм-ді
құрайды. Ең аз ... ... 39 ... ... жауын-шашынның территорияда таралуы біркелкі емес.
1.3. Гидрометеорологиялық зерттеулер
Көле гидрометеорологиялық зерттеулер ХІХ ғасырдың 30 жылдары басталды,
бірақ 100 ... ... бойы бұл ... экспедициялық жолмен жүргізіледі
және ол локольді сипатта.
Революцияға дейінгі кезеңдегі зерттеулердің мақсаты Балхаш көлін
картаға түсіру ... ... ... ... ... жж, және 1851-
1852 жж жүргізіледі. Бүкіл көлдің ең алғашқы картасын Ниодантаьев жасаған .
Кейінен (1903 ж) ... пен Л.Е. ... ... ... ... Бұл карта 1929 жылы көлдің 10 веретты ... ... ... түсірілімдермен бірге кейбір зерттеушілер (Асанов 1839 ж,
Нифтантьев 1851 және басқа да) көлдің жеке ... ... 1913 ж ... ... ... ... алғашқы станционарлы
зерттеулер Қарашыған ауылында жүргізілді.
Ұлы ... ... ... ... ... ... неғұрлым ауқымды жүргізіледі.
Экспедициялы зерттеулермен бірге, Балхаш ... ... ... ... г ... ... ... ҒА Қазақстандағы
филиалы жүргізген зерттеулердің де мәні зор. Бұл ... ... ... ... ги ... обсерваториясы құрылды.
Қарашыған ауылында (Лепсі өзенінің сопасының маңында) 1913 ж суды
өлшеу ... ... Бұл ... 1918 ... ... ... бұл ... тоқталып ол 1922 және 1928 жылы жалғастырылды.
Балхаш гидрометерологиялық обсервоторясымен ұйымдастырылған жағалық
зерттеулермен бірге ашық ... ... ... де ... ж ... ... ең ... Балхаш қаласы мен Алғасы аралында
рейдті жұмыстар жүргізілді. Кейіннен бұл бүкіл аквоторияға тарады.
Гидрологиялықпен ... ... ... бақылаулар да жүргізіледі.
Олар жағалық және ... ... ... ... ... Қар ... жамылғысы тығыздығы ендіктен жергілікті жердің жер бедерімен тығыз
байланысты. Жазық аудандарда тұрақты қар жамылғысы ... соңы ... ... ... ... жеке ... ол ... байқалмауы
мүмкін. Бұл уақытта ол Іле Алатауының солтүстік беткейінде тұрақталады. Қар
жамылғысының бұзылуы жазақ аудандарда ақпанда, кейде ... ... қар ... ... ... қар ... су қоры аумақ
бойынша бірқалыпсыз таралады. қар қалың жауған жылдары су қоры 30 мм, ал ... ... 10 ... ... максимальді су қоры 70 мм-ден 100 ... ... ... көліндегі мұз құрсауы төрт айдан бес айға ... ... мен ... ... ... ... станционарлы бақылаулардан басқа екі жағалық пункте
(Шығанақ метестанциясы мен Балқаш ГМО) ... ... ... ... ... ... ... пунктер мен су айдынындағы бақылаулар БГМО-ның
арнайы зерттеулерімен ... Олар ... ... ... ... термикалық шарттарды сонымен қатар, көл ... ... ... ... ... ... мен ... арнайы зерттеулерімен
толықтырылып әрі қарай өңделеді.
Олардың ішінде Г.Р.Юнусованың жұмысын жекек қарастыруға болады. Ол
1954-1963 ж. ... Іле ... ... және ... ... ... есебінен ағынның жойылуын зерттеп, өз гидроприктін жасайды.
Балқаш көлінің гидрохимиялық режимін зерттеу үшін де көптеген жұмыстар
жүргізіледі, ол 1941-1942 ж. Г.Р. ... ... ... ... ... ... өз мәліметтеріне және басқа ұйымдардың мәліметтеріне сүйене
отырып батиметриялық ... мен ... ... гидролгиялық зерттеулерін
негіздейтін морфометриялық сипаттар жазылады.
Жаңа станционарлық және экспедициялық зерттеулердің нәтижесі ... ... ... ... ... көрсетілген.
1.4. Көлдің гидрографикасы мен морфометриясы.
Балқаш көлінің қазіргі кезде 5 саласы бар: Іле, Қаратал, Ақсу, лепсі,
Аягөз. (Кесте №1). Олар өз ... ... ... және ... ... ... алады. Іле ғана батыс ... ... ... Балқаштың шығыс бөлігіне құяды.
Солтүстіктен Балқаш көліне Мойынты, Тоқырау, Бақанас секілді ... ... орта ... ... ... Тек ... өзені ғана кейбір жылдары
(әдеби мәліметтерге жүгінсек 1931 ж.) өз суын балқашқа жеткізеді.
Балқашқа құятын өзендердің ең ірісі Іле ... ... Оның ... ... ... 70 % және балқаш көліндегі беткі ағыстардың 80%
кіреді.
Іле өзені көлге құяр ... ... 8000 км2 –қа ... ... ... ... Бақанас ауылынан 70км төмен жатыр. Бұл жерде
өзен үш ... ... ... ... Іле, ... ... орналасқан *** Топар ... ... ... 1 ... 200 ... 6-шы ... ... қарай бөлінеді, Топар 2-
біріншісінен 6 км ... ... 6-шы ... шамамен 15 км төмеше
қарай Топар 1 мен ... 2 ... ... ... ... Оның ... км, ені жоғары ағыс бөлігінде 30-50 м болса, ортаңғы ағыс бөлігінде 18-
20 м; судың ең ... ... ... 1-2 м; ағыс ... ... Топа ... сулары Балқаш көліне бірнеше салалар арқылы келеді:
Семізкөп, Сыпырқұмар, ... ... 1.1– ... ... құятын өзендердің тізімі.
|№ |Өзендер |ұзындығы, |су ... ... көп ... |
| | |км ... км. ... |модуль, |
| | | | ... |л/с, с1км2 |
| | | | ... | |
|1 |Іле |1001 167 |131 000 |14,9 |0,11 |
|2 ... |298 |3640 |0,58 |0,24 |
|3 ... |240 |211 000 |0,83 |0,16 |
|4 ... |492 |25 100 |3,43 |1,15 |
|5 ... |417 |15 700 |5,10 |0,33 |
|6 ... |316 |8 110 |25,2 |3,11 |
|7 ... |390 |5 040 |1,71 |0,34 |
|8 ... | |19 100 |74,0 |3,87 ... салалар жыл сайын Балқашқа құя бермейді.
Топар жүйесінің солтүстігіне Іле ағысы жапсарласып ... ... ... жақсы өңделген бірақ терең емес, ені 1-7 км жетістігі ... ағып ... ... арнасы қатты дифформацияға ұшыраған. Мұнда
аралдар көп.
Іле ... 100-110 км ... ... ... бөлінеді. Ол
көлдермен, сортаңдармен және қамысты ... ... ... ... Іле 3 ... құяды. Олар бір-біріне 8-9 км арақашықтықта
орналасқан. Салалар құяр жерде ұзындығы 4 км ... ... ... ... Балқаш көлін Семіз көл шығанағынан бөлір тұрады. ... ... ені ... 500 м-ге ... ... ... 1-2 м-ге ... ағыс жылдамдығы 0,5 м/с (Мешень тереңдігінде) және 2 м/с (су ... ... ... ... ... ... ... арқылы ағып
өтеді. Бұ неғұрлым жас ............ Арна аз ... ... ені ... м-ге ... ... кейде бұл көрсеткіш 200 м-ді құрайды. Тереңдігі 2-5
м; ағыс жылдамдығы 1-1,5 м/с және одан да көп. ... .... ... ... ... ... түзеді.
Жиделі жүйесі. Жиделі жүйесінің гидрографикасының негізгі ерекшелігі
дельта ... ... ... -тан су ... ... болып табылады. Бастаудан 30 км ... ... ... сададары бөлініп шығады. Бастаудан 24 км жерде Қоғалы саласы
бөлінеді. Жиделі мен ... ... ... бір ... ... ... жүйесіндегі су Базарбай, Подпашенная, Ир, Шұбар құлан, Мойтан, Нарын
... арқылы Балқаш көліне жетеді.
Қазіргі кезде Іле өзенінің ағысының ... 90% осы ... ... іске асып ... ... ... Іле ... ағыстың 4,6-дан 7,4%
және Топарғы 3,2 ден 5% ғана кіреді. Іле өзені аңғарының ауданында көлдер
мен ... өте көп. ... ... ... көлінің төменгі дельталалрының
жоғалып бөліктері, ішкі ғасырлық көтерілімге байланысты ... ... ... ... ... мен қазіргі таралуы Т.М. Гельбухтың
мәліметтері бойынша жүйеленген.
Аңғардағы Іле өзенінің ағысының көп бөлігі инфильтрация, ... ... ... ... ... ... ... аңғарда
көп жылдықты орташа ағыстың жоғалу көлемі шамамен 3 км 3-қа ... ... ... 20%-ы аңғарының жоғарғы бөлігінде). Сонымен қатар Іле
өзенінің дельтасы Балқаш көлігінің ағысының реттеуге көмектеседі.
Аңғардағы ... мен егіс ... ... аңғардың арналы торының
динамикасына, Іле өзені суының көпжылдық ... және ... ... ... ... ... ... динамикасы Р.М. Хайдарованың жұмыстарында толық
көрсетілген.
Оның зерттеулеріне сәйкес, цикльдің дамудағы ... ... ... өтеді.
1. Жаңа жүйенің пайда болуы.
2. Бір арананың пайда болуы.
3. интисивті меандриндер
4. Жүйенің бұзылуы, құруы.
Бірінші және екінші стадияның басы ... ... ... ... ... ... ... дамуына икемдік береді. Екінші стадияның соңында
арналы Фаза басталады. Мұнда ағыстар жүйеленіп, араналы тараптар шектеледі
де көлдер мен ағын ... күрт ... ... ... сәйкес Іле ағысының салыстырмалы
көлемі өзгереді. Сейкесінше, Іле өзені аңғарының динамикасы су ... ... ... әсер ... ... ... ... жүгінсек, Іле мен ... құру ... ал ... ... – бір ... ... болу стадиясында.
Жалпы арна көлдері фазадан арналы фазаға өту фазасында жүр. Мұның ... ... Іле ... ... ... ... соқтырады.
Аягөз өзенінің гидрографикалық зерттеу материалдарынан көріп
олтырғанымыздай, бүкіл ағыстар өз ... ... ... тек межень кезеңінде
ғана мол әкеледі. Қазіргі кездегі Аягөз өзенінің сағасы батпақталған болып
келеді.
Қаратал, Ақсу, ... ... ... ... құяр ... ... ... Ақсу өзені аңғарының жалпы ауданы 720 км2 Дельти сағадан
71 км ... ... ... ... ... Ақсу ... ... бірашама жерде Қарасу саласы бөлініп шығады. Ол өз суын ... ... Бұл ... ағыны біртекті емес. Аңғардың сол жақ саласы Ақсу
өзенінің негізгі арнасына ... ... Ол ... ... ... негізгі бөлігі Ақсу өзенінің негізгі арнасы арқылы және ... жақ ... ... ағып ... ... ылғалданған жерлердің жиынтық
ауданы 338 км2 тең. ... ... 50%). ... ... ... құм
массивтері алып жатыр. аңғар ауданында тек 1 ғана ірі көл бар – ол ... (8,6 ... ... Аңғар соншалықты үлкен емес (145 км2). Ол сағадан 30км
биіктікте жатыр. Аңғар батпақты болып келеді және ... ... көл ... ... жалпы ауданы барлық аңғар ауданының 8% алып жатыр (13
км2). Жуық шамамен алғанда аңғар биіктігінен 10 км ... Ақсу ... ... Су толу ... Ақсу мен Лепсі өзененінің арналары қосылып, жалпы
аңғар түзеді.
Қаратал ... ... ... құяр ... ... 860 км2 жететін аңғар
түзеді. Дельта ұзындығы сағадан 60км жерде ... ... ... ... ... ... Оның ең ... Көккөз, Майөзек, Қарашоғыр.
Көлге дейін негізінен Қаратал өзенінің арнасы ғана жатыр. Қалған ... ... ... ... ... торы оның оң ... алып ... сол жақ қанатында көлдер мен сорлы жерлер араласып жатыр. Қамысты
және бастапқы жерлер ... ... ... ... ... ... ... (көлдер, батпақтар) 200
км2 құрайды. Көлдердің жалпы ауданы 14,5 км2 олардың ең ірілері Сарыкөл
(3,96 км2), ... көл (3,3 км2) ... (0,76 км2). ... оң ... ... бір ғана көл бар. Ол Сарыкөл. Қалған көлдердің барлығы
аңғардың сол жақ бөлігінде орналасқан. Батпақты сол жақ ... да ... ... ... жалпы көлдер ауданының 58%-ы және ... ... 46% ... ... ... орташа тереңдігі Батыс Балхашқа
қарағанда 1,7 есе көп (кесте 2).
Су ... ... ... ауытқуына байланысты Балхаш
көлінің морлдометриялық сипаты ... ... ... ... ... сәйкес осы 100 – дықта көлдің су **** ... 15730 км2 т ... 2346 км2 – қа (1910) ... су ... ... 82,7 ден ... көтерілді.
Балхаш көлемінің ******** өте ... ... ... Ол өзінің
күнделігімен ерекшеленеді. Шағалық сызықтарға, көлдегі орналасқан суларға
байланысты көл бірнешеге ерекшеленеді. Сарыесік түбегінің ... ... 2 ... ... батыс және шығыс. Олар морфологиялық
гидрологиялық сипаттарына қарай ерекшеленеді. Су ... ... ... (342 м ). ... ... ені 5-6 км ... ... 2,8 – 33 м-ге тең.
Көл қазамшұңқырының мұндай ... ... әр ... ... ... болуына әкеліп соғады: Балхаштың басты бөлігі неғұрлым тұщы ... ... суда ... деңгейіндегі минерализация байқалады.
Кесте 1.2. Балхаш көлінің морфометналық сипаттамалары
Балхаштың батыс бөлгінің түбінің рельмелері біртекті болып келеді. Тек
орталық бөлігінде ғана ... 7,4 м-ге ... Ал ... ... ... ... Батыс шығанағында бұл көрсеткіш 12,8 м-ге
теңеледі.
Батыс Балхаштың оңтүстік бөлігінің суы мол ... ... Ал ... 3м-ден аспайды.
Іле өзені Балхашқа құяр жерінде үлкен қар түзеді. Оның тереңдігі 1,4
тен – 1,6 м-ге дейін ... ... ... ... Орта арал ... байқалған.
Балхаштың шығыс бөлігінде 4 тереңдік аймақтар бар. Оның бірі Ұзын арал
бұғазының шығысында орналасқан. Бұл ойпаң ... ... ... м-ге тең. ... ойпаң Алғазы аралы мен Қаратал өзені сағасының
аралығында орналасқан. Мұндағы тереңдік 12,3 м-ге ... ... ... 6,8 және 7,3 м-ге жететін босағалар арқылы
бөлінген. Қаратал және Лепсі өзендерінің ... ... ... ойпаң
қалыптасқан. мұндағы тереңдік 16,3 және 16,8м. Көлдің шығыс жақ шетінде,
Қашқантөбе ... ... - ... ... ... Балхаштың неғұрлым
терең аудандары терең орналасқан. (26:5 м-ге дейін).
Балхаш көлінің ірі шығанақтарына мыналарды жатқызуға ... ... ... Сарышоғол, Бертыс, Балықтыкөл, Қарашыған. Алакөл
шығанағы көлдің шеткі оңтүстігінде, ... ... және ... ... жеке дара су ... айналады.
Ірі түбектердің қатарына Қоршытау-беп, Қараағаш, Бертыс, Қағабып,
Шаупор, Кентубек, ... ... ... ... ... ... ... болады.
Балхашта жалпы ауданы 66 км-ге жететін 43 арал бар. Батыс Балхаштың
оңтүстік бөлігінде, Іле ... ...... ... ең ірі аралдар
архипепторы Ушарал орналасқан. Ол ірі 3 аралдан тұрады – Басарал, Орпаарал
және Аяқсарап.
Кесте 1.2. – ... ... ... ... ... ... ... |Шамасы |
|1 |Көл ... |км |614 |
|2 |Ең ... ені |км |70 |
|3 ... ені |км |30 |
|4 ... ... ... |км |2383 |
|5 |Су ... ... |км2 |18200 |
|6 |Ең ... ... |м |26,5 |
|7 | ... ... |м |5,8 |
|8 | Су ... |км3 |106 ... ... ... ... ... Қоржынды,
Алғазыны, Қашқан түбек аралдарының ... орны зор. ... ... ұсақ ... өте көп орналасқан.
Олардың саны көлдің деңгейіне байланысты өзгеріп тұрады. Морфологиялық
ерекшеліктеріне байланысты қазаншұңқыр құрылысын бірнеше аудандарға ... П.Ф. ... ... және ... ... қарай
Балхаш көлін 5 төбені географиялық аудандарға бөледі.
Балхашқа жағалаудың екі типі ***: ... биік және ... ... ... және ... ... ... типте болып келеді.
Жағалаулардың биіктігі 5-10 нан 20-30 м-ге дейін ауытқып ... ... ... ... 10-60 м-ге ... Бұл ... Талғыр
тауында 115 м-ге тең. Жағалық көлдерде жарлар арасындағы жағалар да ... ... және ... тастармен көмкерілген. Солтүстік жағалауда жазықты
және ойпатты адамдар ... ... ... ... өзені мен Аягөз
өзенінің төменгі бөлігіндегі үлкен емес жазықты жатқызуға болады. Солтүстік
жағалау полеозой шөгінділерінен ... ... ... туфтар).
Көлдің оңтүстік шығыс жағалауы да түпкі ... ... ... ...... ... жазық болып келеді.
Жағаның биіктігі 1-2 м ден ... ... ... кейде биіктігі 5-10 м-ге
жететін құмды төбешіктер мен бархамды жазықтарды кездестіруге болады.
Көлдің ... және ... ... ... ... ... ... Ойпаңды оңтүстік жғалаудағы жоғалып, сызықтық ені көп деңгейінің
ауытқуына байланысты оңдаған км – ге жетеді. ... жел ... ... сызықтар бірнеше м-ге биіктеледі.
Қалыпты жүретін көл деңгейінің мезгілдік ауытқуы да (20-30см) шоғалық
сызықтардың орын ... ... ... ... ... ... ... шөгінділерді 5
негізгі типін қарастыруға болады: 1) ... 2) ... және ... 3) құм
4) құмды тұнбалар 5) әкті тұнбалар , әкті ... және т.б. ... ... - ... торф кездеседі.
Құмдақтар, создақтар көлдің солтүстік және ... ... ... ... ... ... ... құмадар негізінен
Балхаштың оңтүстік жағалауында көп тараған. Көл ... көп ... ... алып жатыр. Кей жерлерде организмді тұнбалар да кездеседі:
әкті созды массадан түзілген ... және әкті ... ... ашық ... ... ... ***** ... басым.
Шөгінділердің негізгі компоненті карбонат болып саналады ... ... ... ... ... ... 16% құрайды, ал
тұнбаларда бұл көрсеткіш 40-50% жетеді. ... ... Іле ... ... ... шығысқа және шығысқа қарай артады.
А.Г. Сопошниковтың мәліметтеріне сүйенсек ... ... ... 2 ден 3 ... ... ... ... жерлерде бұл
көрсеткіш 7 м-ге жетеді. Оның орташа қалыңдығы 2 –мм. ... ... ... көп ... Бұл сол ... да аз ... Оның ... жалпы көл ауданының 1-2% құрайтын төлем ... Бұл тұщы өзен ... ... 1988 және 1984 ... молырақ түсуге
байланысты. 1982 жылы да судың минерализацияланудың сипаты келесіде:
а) Жаз ... ... ... ... ... Күз ... су ... өзен суларының кеме ***
**** деңгейін төмендетеді.
в) Қыс мерзімінде, мұз ... ... ... Көктемде судағы минерализация төмендейді.
1.51. Балхаш көліндегі ағыс режимі.
Балхаш көлінің ... бірі оның екі ... ... ... Шығыс. Олар Ути арал бұғазы арқылы байланысады. Батыс Балхаш шығыстан
қарағанда ағынды болып келеді.
Балхаштың барлық гидрологиялық ... ... ... мен булануға
байланысты анықталады. Яғни ... ... ... ... булану есебінен
жойылып отырады. Мұзсыз кезеңдерде Балхаш ... ... ... ... Негізгі уақыт фиторы дегеніміз желдің беткі суларға әсері. ... ... ... ... ... ... кең ... – 0,3 м/с болса, Шығыс Балхашта 0,8 және 1,2 м/с.
Г.Ф. Долирочев бойынша қалыпты ағыс негізінен шеңберлі ... ... ол ... ... ... ... ... ескере отырып
жасалған. Іле өзенінің ағысында басталған бұл ағыс батысқа қарай беттеліп,
мың арал ауданына қарай бұрылады. Осылайша ағыс Ұзын Арал ... ... ... ағыс өз ... сары есік ... ... ... ағыстың кедергілері болып табылады. Ол басында оңтүстікке бұрылып,
сонан соң ... ... одан әрі ол аз ... ... кейінен мүлдем
жойылады.
Батыс Балхаштағы ағысты стонди ... ауа ... анық ... ... жел ... жағдайда бұл желді ... ... ГГИ – ... ... ... ... стонды жылдамдығы жазғы кезеңде, Іле
өзенінің сағасынан ондаған км ... 0,2 , 0,3 м/с – тан ... ол ағыс ... бірітіндеп кеми береді.
Балхаш көлінде көп таралған ағыстарға желдік ағыстарды ... ... ... ... 4 ... ... береді. Бірақ мұны қыс
айларында байқау қиынға түседі. Себебі: бұл алда көлдің ... мұз ... ... тар бұғаздарда мысалы, Бурулбайтал, Ұзынароп және ... 1.3.1985 – 1987 ... ... ... ... ... су
минерализациясының орташа шамасы.
|жыл |1985 |1986 |1987 | ... |жаз |жаз ... |жаз |Күз ... |1,39 |1,37 |1,46 |1,51 |1,34 ... |1,48 |1,65 |1,30 |1,82 |1,83 ... |1,95 |1,65 |2,24 |2,29 |1,99 ... |2,27 |2,17 |2,96 |2,43 |2,48 |
|V |3,55 |3,53 |3,66 |3,59 |2,80 ... |4,01 |4,04 |3,98 |3,65 |2,70 ... |4,91 |5,31 |5,05 |5,26 | ... |5,81 |5,63 |5,42 |5,94 | |
2. ... ... су деңгейі
Балхаш көлінің су деңгейіне бақылаулар 1912-1918 ... ... және 1932 жылы ... ... ... Әр ... ашылған посттар істеді. (бухта Бертыс, пристань ПБС). 1954 – 1960
жылдары көлде 4 пост жұмыс істей бастады. Ол осы жылдар ... ... ... ... ... ... ... болды. 1960 – 1967 жылдары
Балхашта 10 – 12 пост ... ... ... олар су ... ... ... деп айтуға болады.
Посттың нөлдік графигіне белгі ... ... ... ... №10 ... ... қабылданды, оның су деңгейі 347,253м.
Басқа посттарда су ... ... ... ... ... көмегімен жуықтап анықталады.
1954 – 1955 жылдары ашылған посттарда абсолюттік нөлдік график (БС)
нөлге ... ... ... ... ... АК СССР
нивелировиалау және госнивелировиалау жиі кластық негізінен жүргізіледі.
Балхаш көлінің ... ... су ... ... ... бойынша 1879 –
1931 жылдары Г.Р. Юносовтың Алма – Ата станциясындағы атмосфералық ... ... ... және Іле ... Іле ... ... (1911 – 1931 ж ... жуықтап жүргізілді. [2]
2.1. Балхаш көлінің орташа су ... ... ... ... ... басым, Батыстық Балхашта
солтүстік - шығыс бағыттағы ... ... ... яғни ... болатын желдер шығыстық желдер болып ... Бұл ... ... ... ... ... ... орташа су деңгейінің
оңтүстік және батыс жағалауында батыс Балхаштың су деңгейінен солтүстік
және ...... ... Батыс Балхаштан жоғары болады.
Балхаштың батыс және шығыстағы су деңгейлерінің айырмашылығы ... ... ... оң су ... және ... ... теріс су
баланысына әкеп соғады.
Сонымен қатар бұл фактор негізінен мұз құрсаудың ... ... ... ... 1954 жылы ... су ... төрт пост
бойынша (ст Чичанак, Балхаш қаласы, Алгазы көлі, және бухта ... ... – 12 ... 1961 жылы бақылаулар жүргізілді. (қосымша 1 де көрсетілген).
1961 – 1965 жылдары он бір ... ... ... ... ... ... үшін ... су деңгейі осы бес жыл ... ... су ... ... 2 см ... ... айлық су деңгейі 0
ден 5 см). Су ... ... ... ... ... ... жаз
кезінде байқалады (7-9 см).
Каршиган және Чичанак посттарының арасындағы орташа айлық ... ... ... су деңгейінен айырмашылығы 12 см – ді құрайды
((1954 – 1967 ж). ... ... ... ... ... су ... 15 –
17 см – ге жетеді. Ал жеке жылдары 10 – 50 см – ге ... ... ... жыл, ... 1959 жыл). ... ... ол орташадан 6 – 8 см – ... ... ... Чичвнвк посттарының арасындағы орташа айлық су
деңгейі 9 – 13 см – ге ... ... ... ... ... ... бұл 25 – 28 см – ге ... көтеріледі (август 1956 –
1957ж). Көптеген жағдайларда, сол және басқа айларда орын ... ... ... ... осы ... ... ... қарама – қарсы
бағытта өзгеріп отырады. Келтірілген мәліметтер орташа айлық су ... ...... ... ... ... шамасы орташа айлық
су деңгейінен және айлар арасындағыдан едәуір жоғары ... ... ... ... ... ... бұл байланыс жылішілік жүріс
теңдеуінің (Балқаштың) ... ... ... су деңгейімен сипатталады.
2.2. Балқаш көлінің су деңгейіне және гидрохимиялық режиміне су
тұтыныу көлемінің өсуінің әсер ... ... су ... оның су – ... ... ... құраушы негізгі көрсеткіші болып ... Іле ... су ... ... ... ... ... Балқаш
көлінің гидробиологиялық, гидрохимиялық, деңгейлік режиміне зерттеулер
ғалымдар және арнайы мамандардың көмегімен ... НАН РК, ... ... ... ... 1970 ... су ... тоғысуына
бассейінің су тұтыну көлемі Балқаш көлінің су деңгейінің ... ... жоқ, және ... ... ... ... ескерілді.
Құрылған салыстырмалы тепе – теңдік бұзылды, ертеде ескертілгендей Қапшағай
су қоймасының толығуы ... Іле ... ... ... ... көлінің су деңгейі уақыт бойынша өзгерді, ол негізінен ... 342,0 м ... ... арасында болды. Қапшағай су қоймасының
толығуының басталғаннан ... ... ... су ... 1984 ... ... ... 341 м абсолюттік белгіден төмен болды, (минимум 340,68 м,
абсолюттік болды, ол 1987 ... 1984 ... 2000 ... ... ... ... 341,08 ден 341,54 м абсолюттік арасында өзгеріп ... ... 2,92 ден 3,27 г/л ге ... ... (2)
2.3. Су деңгейінің балықтар және омыртқасыз жануарлар әсерінен қорлануы
Балқаш-Іле бассейні қарқынды өнеркәсіп және ауылшаруашылық ... ... ... ... ... болғандай, Балқаштың
өнеркәсіп көлемінде бір жыл ішінде тас ... ... су ... 220 км2
жері ластанады. Бұл құрамында 140,5 т мед бар, 130 т мышьяк, 120 т ... т цинк және тағы ... ... ... 580 т әр ... ... ауыр ... келіп түседі. Бассейнде бұрын күнделікті 1032 ... 1317
т шамасында түрлі химикаттардың 100 түрі бар қолданылған. Қазіргі ... ... ... ... ... саны біршама төмендеді,
Іле өзені және Балқаш көлінің ластануы көбінесе постицидтардың көптеген
берін түрлерімен ... ... Бұл ... бәрі ... ... ... ... қалыптасуына әкеп соқты. (2)
3.1. Қазіргі кезде суды қолдану
Қазіргі кездегі Іле-Балхаш бассейнінің суын қолданыуына байланысты оны
3 кезеңге ... ... ... ... (1970 ж ... ... ... стабилизациялы (1991-2001).
География институтының нақты берген бағалары бойынша шартты табиғи
кезеңде Іле Балхаш бассейнінің ... ағыс ... ... 29,36
км3/жыл құрад. Сонымен бірге Қазақстан Территориясында 13,31 км3/жыл су
жаңарса, Қытай территориясында 16,5 ... су ... (55 ... ... Іле ... ... өзен ... ресурсы 22,86 км3/жыл деп
бағаланды (78 %), ал ... ... 6,5 ... (22 %). Бұл кезеңде Іле
өзенінің трансикоралы ағыны ... 11,45 км2 ... ... өзен ... ... жылына 24,76 км3 деп бағаланды.
Бассейннің материктік бөлігінде, шаруашылықта суды ... мен ... ... ... қосқанда ағынды өзендердің шығына осы кезеңде
14,25 км2/жыл құрады. Қытайда жылына 4,6 км3 су ... 14,25 ... ... ... 4,6 км3 су шығындалса, Қазақстанда 9,65 км3/жыл су
шығындалды. ... ... – 15,11 ... ... бірге Іле өзені арқылы
11,85 км3/жыл, ал шығыстары өзендерде – 3,26 ... ... ... ... ... Іле ... бассейнінің суын шартты – табиғи
жағдайда деп қарастыруға болады. Себебі акважүйеге антропогендік қысымдар
көп түсірілген жөн.
1971-1990 ж Іле ... ... ... қатаң дестобилизациялы
болады. Бұл жылдары шаруашылық белсенді ... ... ... ... ... ... өзен ағынының ресурсы орта есепте 92 %
құрады (22,9 км3/жыл). Сонымен ... ... ... ... келмейтін
сулардың көлемі 4,1 км3/жыл жетті. Бұл судың көп бөлігі ... ... ... ... жрлердің ауданы Ақдала жүйесін қосқанда
630 мыңға жетті. Сәйкесінше бұл ... ... ... да ... ... алғанда бұл көрсеткіш жылына 5,2 км2 тең болды. Бұл шығындардың көп
бөлігі Қапшағай ... ... және ... ... ... сулар буланып кетті (2,5 км3/жыл).
Көлдің деңгейлік режимінің бұзылуы оның экожүйесінің негативті
өзгеруіне әкеп ... ... ... ... ... ... да кеми ... Жемдік базаның нашарлауы гидробионт өнімдерінің
азаюына байланысты. Ал бұл ... ... ... ... ... Су ... аса ... қауіп төндіретін Балхаш қаласындағы
таулыметаллургия комбинаттан ... ... ... суда ... ауыр металдар байқалған.
Балықтардың терілеріне яғни қабыршықтарында олардың концентрациясының
артуы байқалған. Іле өзені ағынының ... және оның бір жыл ... ... Капсиоюу СЭС сатылуына байланысты. Және де бұл Балхаш
көлінің деңгейінің төмендеуіне ... ... Бұл ... ... ... ... ... шөлденуіне әкеліп соқты. Ал бұл жем өсіріліп
жүрген шалғындардың ауданының ... жол ... ... мал бас ... Мұның бәрі әлеуметтік мәселелерге келіп тоқталды: яғни өмір сүру
деңгейінің төмендеуіне, халық ... ... ... ... денсаулықтың нашарлауына және ауыз судың жетіспеуіне әкеліп
соқты.
Нарықтың экономикаға көшкеннен бері бұл ... ... одан ... Суды реттейтін және суды тасымалдайтын құрылғылардың техникалық
жағдайлары нашарлағандықтан бұл ... ... Яғни ... ... ... авариялық жағдайлар көп болып кему оқиғалар шешілді.
3.2. Балхаш көлін сақтап қалу перспективалары.
Балхаш көлінің аудан үшін ... және ... мәне өте зор. ... ... ... орта жағдайын реттейді. Балық және аң аулау
шаруашылығын негізге ала ... ... ... ... ... ... санитарлы гигеналық жағдайын реттейді және Балхаш
маңындағы объектілерді сумен қамтамасыз ету көзі болып ... ... ... ... және экологиялық функцияларын
қамтамасыз етуде алдыңғы орынды тұздылық деңгейі ... ... ... ... ... және ... компоненттердің тереңдік
деформацияға ұшырауына әкеліп соғады.
Осыған байланысты ... ... ... сақтап қалу аудандық су
стратегиясының міндеті болып табылады.
Минимальды деңгейге сәкес келетін көлдік ... ... (340.0 ... ... ... ... ... функцияларын сақтап қалуға негіздейді.
(В - 3).
Белгіленген нормативтер ... ... ... көпжылдық
өзгерістерін нақтылайды ... ... ең ... сонымен бірге
көлдің физикалық химиялық және биологиялық процсетерінде негізгі рөл
ойнайтын жыл ... ... ... де ... Барлық
варианттарда көлдің гидрохимиялық режимдерінің қайта ... ... ... тең ... ... белгімен ген тормативтері 14,
14 және 12 км2/жыл көлемдегі орташакөпжылдық өзен суларының ... ... бұл 1.2.3. ... ... ... (5 кесте).
Сонымен бірге Батыс Балхашта баланстың перетөк құру ... көл ... 2,3 және 2 км3 ... сулармен қамтамасыз есептей келе, Іленің
көлге құятын ... ... орта ... 10,8, 10 және 9,2 км2/ жыл болуы
қажет.
Суды пайдаланудың «шаруашылық» стратегиялары өзен ... ... ... ... ... ... ... функциялары,
солтүстік Балхаш маңындағы объектілерді сумен қамтамасыз ету көзі ... ... ... ол Іле ... ... ... негізі
болып саналады. (Эрозия базисі). Батыс Балхашта қатты және ... ...... ... ... ... ағыс өз бағытын Шығыс
Балхаштан Батыс Балхашқа қарай өзгертеді. Жел ... ... ... ... ... ... ағады. Сионды ағыстардың жылдамдығы, тіпті көлдің
кең, оңтүстік батыс ... ... ... ... 0,25 тен ... – қа ... ... Ал ағыс жылдам болған жағдайда, көлдің ең ... ... ... бұл ... 0,56 дан 0,87 м/с – қа ... ағыстар сонымен бірге дрейфтік болуы мүмкін, яғни ... ... ... ... – қарсы әсер ететін процесс.
****** ағыстар дегеніміз ... ... ... ... ... ... ... күштер периодты импульс
түзген жағдайда пайда болады. Бұл резонансқа көлдің су ... ... суды ... ... теңселтеді. ***** түзілген кезде көлдің кез ... ... ... ... күрт ... көп бетінде желдердің
бағыты мен соғысы да қалыптасқан тыс болады. Ұзын ... ... ... ... ... ... да **** ... мүмкін. *** кезінде бүкіл
судың массасы қозғалмалы түрде ауытқиды. Судың беті ... бір ... ... ... еңістеліп отырады. Бұл процесс Сейшидің **** деп ... ... ... ... шамалы болған жағдайда бұл процесс
пучность деп ... ... ... ... және т.сс. ... ... суқай ***** Сейши неғұрлым қалыпты, тұрақты болады.
П. Сүйінді творларда (шек) ... ... ... 1 ... ... 0,65 0,75 ... құрайды. Екі түйінді ******
кезіндегі, Ұзынарай бұғазындағы орташа ... 1,94 ... ... ... ... жерлерінде орташа жылдамдықтар, қараст ырылып
отырған оиапазонда сәйкесінше 0,1-ден 0,15 м/с-қа мән ... 0,35 ... ... ... ... ... ... ағыстарды жытқызуға
болады. Балхаш көлінде байқалған, жоғарыда көрсетілген ***** , ... ... және т.б. ... осы ... ... болады. Сонымен
бірге мұнда ағыстардың стадиясы белгіленеді.
Көлдегі жиынтық ағыстарыдың сипаты ****** ағыс көп ... ... ол ... өсімен бағыттас болып келеді, бағыттардың күрт ... ... және ... минемальды мәннен максимальды мәнге
дейін ... ... бір ... ... ... ... жоғары бағыты
кезеңінің ортасында бір-ақ жерге бағытталады.
Көлдегі ағыстардың өзіне тән ерекшелігіне мыналарды жатқызуға болады:
стонды және желді ... ... ... есе көп болатын
ағыстардың ... ... ... бағыталған ағыстардың жиі болуы;
жылдамдық мәнінің ... ені және ... ... ... ... ... арасында бір бағытқа бағытталған сулардың басым
болуы.
Шығыс ағындарының орташаланған ж иынтық ... ... 0,15 ... тең болса, батыс ағыстар ү шін бұл ағыс 0,05-те 0,2 м/с тең.
Батыс Балхаштың Орталық ... Ұзын Арал ... ... ... ... жылдамдығы мен бір ... ... кеми ... Арал ... ... ... ... экспедицияларымен жүргізіледі. Бұл инструментті бақылаулар
стандартты құрылығыларға сүйеніп жүргізіледі. Бұл ... ... ... Алысты өлшейтін ГР-Н2 құралып әріптерді басып шығаратын
БПВ-2 Вертушкалары ағысты ... ... ... өл ... материалдарға сараптама жүргізе келе Ұзын Арал
бұғазды ағыс пен ... ... ... ... бар ... анықталды.
Ағыстың желге реакция жыламдығы бірнеше сағатты ... ... ... ... ... ... аз болу заңдылығын да айта кеткен
жөн (яғни шығыстан, батысқа қарай). ... ... ... ... ... Бірақ бұлардың фазалары әр ... ... ... ... бір ... ... өтуінің нөлдік нүктелеріне дейін сәйкес келеді.
Автоматты станцияларының мәсліметтері бойынша Ұ зын Арал ... ... ... 0,18 м/с ... Фиксацияларыннан жылдамдықтар
0,7 дм 0,8 м/с-қа дей ін жетеді. Желдің бағыты өзгерген уақытта, бұғаздағы
ағыс ... ... ... 6-10 ... ... ... мәніне жетеді.
Ұзын Арал бұғазында ағыс жылдамдығының вертикальды таралуы ... ... ... ... ... көре ... ... тереңдікте ағыс жылдамдығының бірдей болады. Осы мәселе
бойынша алынған ... ... зерт ... қорытындылары мен
сәйкес келеді.
Циклдың өзгеріске қатысатын судың ... өл ... ... ... 0,86 км –ті ... Ал экстриминальды мәндерде 2,29 және 0,24 км3 .
Бұғаздағы ... ... ... 1987 жылы 2450 м3 /С ... су ... ... таралуы батиыс бағытта орта есеппен алғанда 10 км-і\ді,
ал максимум 15 км болса, шығыс бағытта бұл ... 15 мән 25 км ... Ұзын Арал ... ж иынтық ағысытардың режимі келесідей
жағдайлар ... ... ... осы ... бағытталған ағыстардың уақытқа қарай басым
болуы;
- ... күрт 170-1900 ... және ... ... ... шапшаңдауына байланысты ағыстың уақытқа қарай ... ... пен ... ... ағыс пен жел режимтерінің
арасында ... ... ... ... ... ... ... болмауы.
Қаңдылықтар Ұзын Арал бұғазындағы судың деңгейінің, ... ... ... ... ... ... ... жүргізген еспетеулерінің нәт ижесінде ... ... с ... желдердің әсерінен п,б, ағыстардың түрлі
уақыт кезеңдеріндегі ағыс ... су ... ... Көлдің
белгіленген гидронимикалық режимі бес тәуліктің аяғында басталынады және
Оның амплитуалды шомалы болатыны айтылды. Сонымен бірге ... ... ... ... 0,48 м-ге төмендеп, шығысында 0,56 м-ге шоғырланған.
Яғни жалпы кезеңдік ... 1,04 м-ге ... Ал ... ағыстың
максималды жылдамдығы 0,62 м-ді құрады.
Көлдегі гидродинамикалық режимнен ... ... өту ... ... индуцифрленеді. Сонымен қатар Ұзынарал ... ... ... екі ... де ... жазықтық бет су ағыныеа байланысты
горизонтальды болып ... ... ... жеткен жағдайда көлде
ауытқу процесі ақырындап өшеді. Анологиялық қорытындылар сейілдің ... ... ... ... ... ... ... География Институтының көмегімен 1987 жылы мұзсыз кезеңіндегі
судың режимі қайта қалпына келтірілген. Көрсетіліп ... ... ... Шығыс Балхаш аралығында 58 суалма су циклдерінің орны анықталған. Ал
суммасының екі жақты бұғаз ... ... ... 50 км 3 ты ... ... ... және белгіленген морфометриялық
сипаттарға байланысты бұғаз арқылы судың шел арқылы ... ... ... ... Бұл ... ... ... тәуелді болады (Z).
мұндағы F=10.8+4.7(Z-340) (мың м)2- бұғаздың кескіндік ауданы.
бұғаздағы ағыстың орташа жылдамдығы
Т=18.6*106(сеп) ... ... ... ... Арал ... ... су және тұз ... процестері
ҰзанАрал бұғазындағы тұзалмасу процесін зерттеу арқылы бүкіл көл
акваториясындағы тұздардың таралу сиптонының интерпретоциясын біле ... ... ... ... ... кезеңіндегі Іле өзенінің ... ... ... су қоймасының салынуы нәтижесінде көлдің
батыс бөлігінде минерализация артты. Сонымен қатар сулар мен тұздар ... ... ... ... ... де ... бар.
Ұзынарал бұғазындағы тұздардың тасымалдануы Батыс Балхаштағы тұздарды
баллансын реттеу деп түсіндіріледі. Көлдің су ... ... ... ... ... ... ... көлдің бұл
бөлігіндегі беріктіліктің өзгеруімен түсіндіріледі.
Ал 1970 жылдардан *** ... ... Іле ... шөлді
ағынның артуымен байланысты.
Ұзынарал бұғазындағы тұздардың тасымалы шелдік тасымалға, *** ағысына
тәуелді.
Сонымен ... ... ... квазтұрақты ағыстар бар, олар
батыстан шығысқа қарай бағытталған.
Ол көлдің түрлі ... су ... ... ... ... ... су балансы оң мәнде болса, Шығыс Балхаштың
теріс мәнен ... ... ... 1,5 тен 3 ... ... 1
жыл бойы таралған сулы балансты өзгерулер, ... ... ... ... ... ағыс түзеді. Бұл ағын желдік ағын
секілді диспретті әсер ететінін айта кеткен ... ... ... ... ... су және тұзалмасулар батыс және
шығыс бағыттағы базалардан тұратын циклдардан ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Ол арқылы көлдегі ұзақ
уақыттар бойы болып жатқан процесстерді байқай аламыз. Сонымен бірге ... ... ... ретінде, есептік циклдармен «конструирлеуге»
де болады.
Жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... анықтайды. Бірақ желдің бағыты мен судың қысымы сәйкес
келмейтін ... де ... ГГИ ... сейшелдің бұғаз ағысына
әсері жайлы жазылған. Бірақ бұл қорытындыны жоққа ... ... ... ... мәні де ... ... ... мынада (терең емес болуы, үлкен ... ... ... ... ... ... болуынан еркін ауытқулардың
туындауы мүмкін емес. Шел әрекетімен ... ... ағуы мен оның ... ... ... салорлы флуктация түзілмей ақ бірте – ... ... ... зерттеу материалдарымен және математикалық үлгілеу
тәжірибелерімен нақтыланады.
Ауа ... шаң ... ... ... мен ... ... ... бұғазындағы ағыс желдің әсеріне емес, ... ... ... күрделі болуының нәтижесінде туындайтын
кіру мен шығудың тұсында деңгейдің төмендеуіне байланысты.
Көлдің 4-ші 5-ші гидрохимиялық ... су ... ... ... су ... цикл ... мына формула арқылы
есептеледі.
мұндағыжәне 4-ші және 5-ші ... ... ... минерализациясы.
Су массаларының араласуы мен судың перетогы ... түсі ... мына ... ... және ... су массаларында тұздың мөлшерінің әртүрлі болуы
түрлі минерализациямен байланысты. Мұны әр бөліктерде жеке ... да ... ... Бұл ... ... біз ... балхаштың
тұздануын су массаларының араласу есебінен деп тануға болады. Қисықтар
арасында ... көп ... ... тұздану да күшті. Егер ... ... ... қисықтар бірігіп қалады (рис 3.2).
Бұл қорытындының Шығыс балхаштан келетін тұздарға баға беру ... ... ... ... алгоритімі келесідей.
- Әрбір фаза үшін минерализацияның соңғы мәні ... ... ... ... ... М4 және М5 – 4 ші және 5 ші ... аудандардағы судың
минерализациялануына сәйкес келер.
- Әрбір фаза үшін су минерализациясының орта мәні ... ... ... ... (WB) және ... (WB) ... үшін судың протон көлемі
эмперикалық формула бойынша есептелінеді.
- Әрбір фазадағы тұз перетолының мәні (Sm,n) туындыдан анықталады.
- ... ... ... цикл мәні (W) тұздыперетол (S) мәнінің
айырмасы мен есептеледі.
- Судың минерализациясының ... мәні ... ... ... суалмасу коэффициенті (d) формула арқылы есептелінеді.
3.7.-3.13 Модельдері арқылы есептелген нәтижелер Ұзынарал Бұғасында
мұзсызсыз кезең уақытысында 1987 ж ... ... 1,79 және ... ... ... Есептелген кезеңде екіжақты жүрген судың
тасымалдануы 49,3 км3 ге ... Бұл 0,76 км3 ... орта ... ... Бұғаздағы тұздарды желмен тасымалдану жиынтығы 144,8
млн т құрады. Батыс бағытқа мұны 74,91 млн т. ... ... ... ... млн т ... ... Шығыс Балхаштан Батыс балхашқа қарай тұздардың
желмен тасымалдануы 5,03 млн т деп бағаланды (0,077 млн т цикл ***) ... ... ... 0,26 м3/с ... ... ... ... арқылы шығыс және батыс бағыттағы
перетоктордың минерализациясының орташа мәнін ... ... Олар 3,03 ... тән 2,83 ... сәйкес келеді. Суалмасу коэффициентінің ортамәні 3.17
формула арқылы ... Ол 0,18 ... Ұзын Арал ... ... келтірілген параметрлері бағдарланған деп есептеуге болады.
Су алмасу және тұз алмасудың циклдық проценттері 3.1 ... ... ... ... және ... ... араларында байланс бар (Ұзын
Арал бұғазы) екі көлем түрілу берілген. сыртқы факторлардың әсер ... су ... (Z С ... ... және ... ... с әйкес
келеді) акуытқып тұрады. Мұнда су балансының айырмашылығынан туындайтын
ерокін ауытқулар ескерілмейді. ... ... ... пертогының
мағынасы мүлдем өзгереді. Яғни бұл ... мер ... ... су ба ... ... келмейді. (Wn)
Бұл жердегі су массасы (Bb) және (T3) уақытындағы (Тв+Т3 = Т циклдың
ұзақтығы) жалпы көлемнен екі фпза ... ... ... мәнді переток дегеніміз (Wn) Т уақыт аралығында су массаларының
бір бөлігінің арман-бермен ... алм асуы мен ... екі ... ... ... ... ... Ұзын Арал бұғазындағы су массалырның
ауытқуынан минерализацияның өзгеру заңдылықтары ... Рис ... ... 5-ші ... ауандағы тұзды су массасының көп
бөлігін қамту уақытына байлансты минерализация дең ... ... ... ... ... ... қатар интенсивтіліктің
максимальды өсуі фазаның басында байқалады. (Рис 3.3) ... ... ... ... тән.

Пән: География
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Түйе сүтінің және шұбаттың липидтері21 бет
"Балқаш көлінің физика-географиялық сипаттамасы."16 бет
Балхаш көлінің даму тарихы мен экологиялық жағдайы28 бет
Балқаш аңызы және атауы9 бет
Балқаш көлі. Климаты3 бет
Балқаш көлінің геоэкологиялық проблемалары66 бет
Балқаш көлінің су деңгейі33 бет
Балқаш көлінің толық сипаттамасы6 бет
Балқаш көлінің физика-географиялық сипаттамасы15 бет
Балқаш көлінің физика-географиялық сипаттамасы жайлы18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь