Жүсіп Баласағұни. Махмұт Қашғари.

1,Қазақ даласының орта ғасырдағы ғұламаларының
педагогикалық идеялары.
2,Жүсіп Баласағұни.
3,Махмұт Қашғари.
(ХІ ғ.)
        
        Қазақ даласының орта ғасырдағы ғұламаларының
педагогикалық идеялары.
Еліміздің сан ғасырлық өзіндік орны бар ... орта ... ... жатқызамыз. Ал халқымыздың даналығын білдіретін ірі ... ... ... ... ... ... қасиеті
парыздарының қатарына жатқызамыз. Осы тұрғыдан ... ... ... ... ... ... ... ой-пікірдің даму тарихында аты ... ... ... – Жүсіп Баласағұн, Махмұт Қашқари Жүгінеки қазақ жерін әлемге
мәшһүр етті.
Жүсіп Баласағұни.
Түркі халықтарының көрнекті ... ... бұл ... ... ... ... із қалдырған, қазақ топырағында дүиеге келген.
Оның өмірбаяны жөнінде бізге ... ... ... ... ... ... қаласында (Жетісу) өңірінде туып-өскені хақ.
В.В.Бартольд пен И.В.Стеблеваның айтуынша, ғұлама ойшылдың ... ... ... (Құт ... - ... ... қаласында жазылған.
В.В.Бартольд ол кезде «Қашқар қаласының халқы ғана ... ... ... ...... ... сөйлеген дегенді айтады.
Дарынды ақынның, көреген ойшыл-дананың Жүсіп Баласағұнның өз ... ... Ол ... ... «Осы ... ... – Баласағұни
қаласында дүниеге келген адамгершілігі ...... ... Еңбекті
Қашқарда аяқтап, Шығысты билеуші Табаш-ханға ұсынды, ол шығарманың авторын
лұғылап, дәріптеп, оған ... ... атақ ... ... ... ... ... дарынды ақын, белгілі
ағартушы, білімді адам, философ, ... ... ... ... ... поэзиясының, түркі халықтары фольклорін ... ... ... ... ... ... - ... аңыз ретінде баяндалатын даналық сөз, өсиет,
ғибрат. ... ... ХІ ... Ыстық көл, Жетісу, ... ... ... байланысты өрбітілді. Жүсіптің дастаны саяси және ғибрат,
өсиет, ақы ... ... ... ... ... ... туынды. Онда жеке адамның өзін қоғамда, үй ішінде қалай ұстай
білу керектігінен бастап, ... мен ... өз ... ... ... ... тиіс екендігі жөнінде ... ... ... дастан имандылық, ізгілік рухында жазылған еңбек.
Жүсіп Баласағұнидың «Құдатғу ... ... ... халықтардың ішінде бізге
жеткен алғашқы еңбектердің бірі болып табылады. Бұл еңбек түркі ... ... ... жеке ұлт ... ... ... ортақ мәдени
мұра болып есептеледі.
----------------------------------------------------------------------------
-
Жүсіп Баласағұни. Құдатғу білік. А, 1990, ... ... ... ... ... өсиет-
өнеге, нақыл сөздер түрінде жазылған педагогикалық және психологиялық,
философиялық тұрғыдағы еңбек болып ... ... ... онда ... ... ролі туралы, бала
мінез-құлқын, психологиялық ерекшеліктерін қалыптастыру, отбасында ананың
алатын орнымен қатар әкенің де бала ... ... ... ерекше мән
береді.
Сонымен қатар ғұлама ағартушы Құдадғу білік ... ... ... ... ең ... және ... ... таңқалдырған әдеби көркем туынды. Орта Азия мен
Қазақстан жерін мекендеген ... және ... ... ... деп атарлық әдеби мұра».1
Дастанда «Тіл туралы» айтқан ... ... мәні ... «Тіл ... ... ... «Адам ол арқылы бақыт
табады», «Тіл адамға жапа да шектіреді», ... ... да ... ... ... ... сөз ... Көп сөзділіктен пайда да, жақсылық
та көрмейді. «Көп сөйлеме. Сабыр қып, әр сөзіңді салмақтай ... «Он ... ... он сөзбен шеш», «Ақыл көркі – тіл, тілдің көркі – сөз, ... – жүз, ... ... – көз!».
Дастанда білім, ақылдың қасиеттері ... және ... ... ... құндылықтар туралы мәселелер
қарастырылады, мәселен, ... – ұлы, ...... ... екеуі, ұлы
етер жігітті», «Ақыл пайда бола, ұлылық ... ... ... со білікті
болады», «Білімсіздер бар кеселді көреді, емдемесе тектен-текке ...... қара ... ... ...... нұрын саған шашатын»,
«Ақылдыға қадір – құрмет лайықта, Ақымақ жан керең, сезбес айыпты!»…
«Білім – байлық, ... һәм ... ... ұрыға да тоналмас!».
Білік-білім туралы Жүсіп Баласағұни өзіне ақыл ... ... ...... орын ... Білік білсең, күшті, берік адамсың», «Білік-
түпсіз, шетсіз-шексіз бір теңіз, қанша сімір, сарқылмайды білсеңіз!».
Жүсіп ... ... ... ... ... ... дастаны 6500 бәйіттен тұрады. Дастанның соңында ақын ... қоса ... ... айта ... ... ... өзіне-
өзі тоқату, ақыл-кеңес айтады.
Ортағасырлық Шығыстың ас ірі ойшылдары Жүсіп Баласағұн мен ... ... Ол ... де ... тегі ... еді. Сондықтан олар
түркі халықтарының тарихын, мәдениетін, тілін, салт-дәстүрлері мен әдет-
ғұрпын зерттеуге баға ... үлес ... Х. Орта ... әдебиет ескерткіші. Алматы, 55-бет.
Махмұт Қашғари.
(ХІ ғ.)
Жүсіп Баласағұнның замандасы, ... ... ... ... ғұмырын Қазақстан, Орта Азия жерлерінде өткізген. Негізгі ... ... ... ... ... ... деп аталады. Түркі
халқының ХІ ғасырда өмір сүрген аса дарынды ... бірі ... ... күні бүгінге дейін ғалымның туған жылы белгісіз. Оның атақты
шығармасы «Диуани лұғат ... 1072 ... 1078 ... жазылған деп
шамалап жүр.
Махмұт Талас-Шу алқабындағы Барысхан қаласында туған. Ұйғыр ... ... ... ... ... ... ... өкілі, тек
ұйғыр халқының перзенті деп ... Бұл ... ... ... өз ... қарағанда ол ортағасырлық әскери басшы, белгілі ... ... оғыз ... ... ... да Махмұт Қашқари – тегі
жағынан ұйғыр емес, оғыз-қыпшақ тайпасынан шыққан Орта Азия мен Қазақстанды
мекендеген ... ... ... ... Сол ... де оның ... ... қазына, ортақ классикалық мұра екендігін ескерткен жөн.
Сөздік тек ғана тіл білімінің мәселелеріне арналған еңбек ғана емес,
сонымен қатар ... ... ... ... ... сан-салалы
еңбек болып табылады. Еңбекте Орта Азия мен ... ... және ... ... әр ... ... ... беретін құнды
туынды.
«Диуана лұғат ат-түрк» - түркі халықтарының тамаша ескерткіші болып
табылады. Сөздікте ... ... ... ... бойында кездесетін жағымды және жағымсыз мінез-құлықтарға сипаттама
береді.
Махмұт Қашқари түркі тілдерінің түрлі говорлары (жергілікті ... ... айта ... мысал ретінде берген сөздерінің ішінде
қазіргі қазақ тілінде де ... ... ... ... де ... ... ... ақыр, қар, қара, азық, қозы, ... ... ... ... өлік, су, ат, топырақ». Соған қарағанда,
қазақ тілі түрккі тілдері тілінде ата ... көп ... таза ... деп ... ... Қашқаридың «Жинағы» күні бүгінге дейін дүние жүзі ғалымдарының
назарын ... ... Орыс ... бұл ... жайлы өз
ойларын айтқан негізінен В.В:Бартольд, С.Е.Малов және А.Б.Халидов болды.
Махмұт Қашқаридың «Диуани лұғат ат-түрік» әскери, махаббат, ... ... ... қатар, моральдық, этикалық, тұрмыстық,
мифологиялық оқиғаларды да сөз етеді.
Махмұт Қашқаридың аталған шығармасында да ... ... ... идеяларының іздері айқын көрінеді.
Түркі елі әдебиетінің ренессанстық дәуірінің бастапқы ... осы бір ... ... ... Қазіргі қазақ тілінің негізін,
әдебиеттік арнасының көзін ... ... де, ... ... халықтарының
мақтанышы болған құнды мұра, жазба әдебиетіміздің тұлғалы ... ... ... ... ... ... ортағасырлық
ортақ мәдениет үлгісі.
«Жинақта» тәлім-тәрбие, дидактика, өсиет, адамгершілік, ұрпақ
тәрбиесі, ізгілік ... ... ... Мәселен, «Атасынан ақыл
алса, тентек ұл да жөнделер», ... ұлы ... ... елге ... ... іс ... асығыс жаққан от шала», «Ұлым, ақыл ... ... ... ... ... ... сырғып жоғалар».
Сөздікте ерекше тәлімдік-тәрбиелік, ғибарттық мәні бар мақал-мәтелдер
мен ... ... жиі ... ... ал, ұлым ... ... бол,
әулетіңнің ағасы бол, ақылшы данасы бол, ... ... , ... ақыл ... серігің», «Ашу-ыза ақылыңды алады, мажыма мылжың дүниеңді
тарылтады».
Сөздікте ... ... ... дәріптейтін тәлімдік
ой-пікірлер орынды берілген:
«Даналардың сөзі – ақыл, зер салсаң, ... ... ... ... болма», «Рақымың болмай ... ... ... мәртебесін өсіргің келсе, сый-сияпат көрсет…»

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ерте орта ғасырлардағы алдыңғы қатарлы оқымысты, тарихшы, түркі ұлыстары15 бет
Х–XII ғасырлардағы Қарахандар мемлекетінің мәдени мұрасы53 бет
Қазақ елінің ежелгі ғалымдары5 бет
Әл-Фараби- ғалым-энциклопедист17 бет
«Жүсіп – Зылиха» дастаны32 бет
Ақын, прозашы, драмашы, сыншы, публицист, аудармашы – Жүсіпбек Аймауытов6 бет
Жазушы Жүсіпбек Аймауытовтың ‟Ақбілек” романы тіліндегі фразеологиялық ерекшелігі6 бет
Жүсіп Баласағүни4 бет
Жүсіп Баласағұн5 бет
Жүсіп Баласағұн мен Абай шығармаларындағы адамгершілік тақырыбы62 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь