Азия-Тынық мұхиты аймағындағы қауіпсіздік мәселесі және Қытайдың позициясы

Кіріспе.

I. Азия.Тынық мұхиты аймағындағы халықаралық қатынастар 1945. 2000 ж.ж.
1.1 Азия.Тынық мұхиты аймағы халықаралық қатынастардың саяси біртұтас жүйесі ретінде қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7.17
1.2 Қытайдың геосаясатының қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .18.30
1.3 Қытайдың Азия.Тынық мұхиты аймағындағы ерекше орны ... ... ... 31.41
II. Азия.Тынық мұхиты аймағындағы қауіпсіздік мәселесі және Қытайдың позициясы
2.1 Солтүстік.Шығыс Азиядағы халықаралық қатынастардағы мәселелер және Қытайдың саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .42.54
2.2 Оңтүстік.Шығыс Азия елдерінің халықаралық қатынастар мәселесі және Қытайдың позициясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..55.60
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .61.63
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...64.67
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе.
I. Азия-Тынық мұхиты аймағындағы халықаралық қатынастар 1945– 2000 ж.ж.
1. Азия-Тынық мұхиты ... ... ... ... ... ретінде
қалыптасуы..........................................7-17
2. Қытайдың геосаясатының
қалыптасуы.................................................18-30
3. Қытайдың Азия-Тынық мұхиты аймағындағы ерекше
орны............31-41
II. Азия-Тынық мұхиты ... ... ... ... ... Солтүстік-Шығыс Азиядағы халықаралық қатынастардағы мәселелер және
Қытайдың
саясаты..............................................................
.......42-54
2.2 Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінің халықаралық қатынастар мәселесі және
Қытайдың
позициясы..............................................................
............55-60
Қорытынды...................................................................
..................................61-63
Пайдаланылған ... ... ... соғыс» аяқталғаннан кейін
Азия-Тынық мұхиты аймағында екі ... ... ... ... пен ... жаһандану. Әлем көпполюсті құрылымға қарай
бағытталып келе жатыр. Жаңа ... ... ... ... -
көпполярлық әлемде өзінің полюс ретіндегі ... ... ... қамтамасыз етіп, сыртқы саясатта елдің ішкі дамуы үшін
шарттар жасап, ішкі потенциалдың ... ... ... ... ... ... ... етеді. Жаңа әлемдік тәртіптің қалыптасу аумағында
Пекиннің тағы бір ... ... ... ... ... ... болу. «Неліктен Қытай назарын Азия-Тынық мұхиты аймағына аударады?»
деген сұрақ ... ... ... осы ... ... ... ... солтүстік Атлантикадан Азия-Тынық мұхиты
аймағына өтеді. «ХХІ-ші ғасыр ... ... ... ... ... тіркесін қолдану қытайлық және басқа да ... ... ... кетті, ал оның астарында «ХХІ-ші ғасыр –Қытайдың ғасыры»
деген тұжырымның жатқанын біле аламыз.
Диплом жұмысының мақсаты мен міндеттері, қазіргі ... ... ... аймағындағы халыаралық қатынастардың біртұтас жүйе ретінде
қалыптасып ... жаңа ... ... ... ... ... осы аймақтағы мәселелерді шешудегі Қытайдың сыртқы ... ... ... ... ... ... төмендегідей міндеттер туындайды:
• Жаһандану жағдайындағы Азия-тынық мұхиты аймағындағы халықаралық
қатынастың құрылымы мен формасындағы өзгерістердің сипатын ашу.
... ... ... саяси процестерге қатысты сыртқы
саясатындағы ұлттық мүддесінің мәнін ашып көрсету
• Солтүстік-Шығыс Азиядағы аймақтық ... ... ... ... ... ... Азия ... діни-этникалық дау-жанжалдарға,
лаңкестік әрекеттерге, Оңтүстік-Қытай ... ... ... ... ... ... ашып көрсету.
Диплом жұмысының дерек көзі ретінде АТА аймағындағы қауіпсіздік
және В.Михеевтің ... ... ... ... ... ... мен келісімдер, коммюнике және ... ... ... ... ... жұмысын жазу барысында ҚХР мен Азия-Тынық мұхиты аймағы
елдерінің қарым-қатынастарының әртүрлі аспектілерін қарастыратын ... ... ... ... ауқымды бөлігі қолданылды.
Диплом жұмысының тақырыбын ашуға арқау болған «Китай в мировой
политике» атты ... ... ... АҚШ ... ... ... рет Қытайдың «бірінші деңгейдегі» мемлекеттер қатарына шығуына
байланысты геосаяси және ... ... мен осы ... ... ... және ... ... анализ жасаған.[2]
Зеттеу деңгейі: Азия-Тынық мұхиты аймағындағы елдердің орнын,
аймақтық мәселелердегі позициясын сараптау мақсатында ... ... ... ... ... ... жариялаған мақалалары кеңінен
қолданылды.
Қытайдың сыртқы саяси принциптері мен жаңа бағыттарының
қалыптасуы ... ... ... ... ... Китая при новом
руководстве» мақаласында баяндалады.[3] Солтүстік-Шығыс ... ... ... Корей түбегіндегі саяси жағдайды
қарастыруда «Проблемы Дальнего Востока» журналында жарық көрген ... по ... ... на ... ... ... ... көп көмегі тиді [4]. ... ... ... ... ... отырған Корей түбегіндегі ядролық ... ... екі ... ... перспективаларына өзіндік баға
берген.
Азия-Тынық мұхиты аймағындағы жаһандану мен интеграциялану процесінің
ықпалында ҚХР-дың аймақтағы жетекші ... мен ... ... ... ... және ... ... позициясы В.Федотов,
Н.Латышев, Чжай Кунь, А.Шлындов және ... ... ... ... ... ... жағдайды шиеленістіруге
алып келетін Тайвань мәселесінің ... ... және осы ... ... Жапонияның позициясы А.Болятко, П.Каменнов, Г.Зиновьев және
А.Лариннің мақалаларында баяндалған. ... ... ... ... ... ... ... әрекеттердің етек алуы, есірткінің таралуы сияқты
мәселелердің аймақтағы елдердің ішкі және сыртқы саясатына әсері М.Гусевтің
мақалаларында кеңінен ... [7] ... ... Малайзия,
Филиппиндағы исламдық экстремизмнің күшеюін, оның діни жанжалдар ... ... ... ... көріністерін сөз етеді.
Диплом жұмысын жазуда төмендегі авторлардың еңбектері зерттеу
жұмысының ауқымын кеңейтіп, жан-жақты ... ... ... . ... ... ... ... халықаралық қатынастардың даму сипаты,
түйінді мәселелері жайында О.Арин, Збигнев Бжезинский, Н.А ... ... және ... ... ... мәліметтер беріледі.
[8]
Диплом жұмысы кіріспеден, негізгі бөлімнен және қорытындыдан ... ... ... негізделіп, жұмыстың мақсат-
міндеттері айқындалып, дерек көздері мен ... ... ... ... екі тараудан тұрады.
Бірінші тарау «Азия-Тынық мұхиты аймағындағы қазіргі ... ... ... ... және ... орны» деп аталады.
Бұл тарауда Азия-Тынық мұхиты аймағындағы қазіргі кездегі геосаяси
жағдайға, ... ... ... ... ... ... бағдарламаларының сипатына шолу жасалынды.
Қытайдың саяси ... мен ... орны мен ... ... ... мұхиты аймағындағы қауіпсіздік мәселесі және Қытайдың
позициясы» деп ... ... ... ... мұхиты аймағының
қауіпсіздігіне нұқсан келтіретін екі Корея ... ... ... ... ... ... мәселесі, Оңтүстік-Шығыс
Азия елдеріндегі соңғы жылдардағы ... ... ... діни-этникалық жанжалдардың өршуі мен ... ... алуы ... ... ... қозғалып, оларды шешудегі Қытайдың
позициясына тоқталдық.
Қорыта айтқанда Азия-Тынық мұхиты аймағы ... ... ... ... мен ... ... аренасына айналып,
халықаралық қатынастар жүйесінде маңызды ... ие ... Жаңа ... қалыптасу жағдайында Қытай ... ... ... позицияны иеленуге талпынады. Өзінің әскери қуатын ... ... ... ... мәселелерін шешуде белсенділік танытуда.
Аймақтағы ... ... ... арқылы, ықпалын арттырып
жетекші позицияға дәл бағыт алып отыр.
Ғылыми зерттеудің теориялық және тәжірибелік маңызы. Бұл ... ... ... ... ... жүрген мамандар үшін қызығушылық
тудыруы мүмкін. Себебі, бұл жұмыста осы ... ... ... мен ... ... топтастырылып, бір жүйеге келтірілген.
Бітіру жүмысының негізгі ережелерін адам ... мен ... ... ... курстарды оқыту барысында колдануға болады.
Диплом жұмысының құрылымы. Диплом ... ... екі ... ... ... Диплом жүмысының жалпы көлемі 66 беттен тұрады.
І. Азия-тынық мұхиты аймағындағы қазіргі кездегі геосаяси жағдайдың
тарихи алғышарттары және ... ... ... ... аймағы халықаралық қатынастардың біртұтас саяси
жүйе ретінде қалыптасуы.
Азия-тынық ... ... ... ... ... жүйесі ретінде ... ... ... соғыстан
кейін басталып, 60-шы жылдарға дейін ... ... бұл ... ... ... ... ... Мәселен бұл
алғышарттарға АҚШ, ... ... және ... ... Қиыр ... пен ... мұхитта 19-шы ғасырдың аяғы мен
20-шы ғасырдың ... ... ... ... Ресейдің
кейіннен Кеңес Одағының ... ... ... ... ... мен Жапонияның мемлекетаралық қатынастардың ... ... ... ... ... ... ... халықаралық саясаттың
сферасына отарлық империалардың құлдырауынан ... ... ... ... ... кіре бастады. Мемлекетаралық қатынастардың
жаһандану процесі жүре бастады.
Екінші дүниежүзілік соғыстың ... ... екі ... ... ... ... ... мен күресі, оның ... ... ... ... алып ... Екі ... социализм мен капитализм әлемінің өкілдері – ... ... ... ... ... ... жаһандық
жүйесінің негізіне айналды. Қалған мемлекеттер осы екі ... ... ... ... Бұл жүйе ... ... ие
болды. [9]
Күштердің осылайша орналасуы Азия - Тынық мұхиты ... да ... мен ... ... бір ... ... ал АҚШ Жапонияны
қатал бақылап тұрған кезге ... бұл ... ... ... ... айқындалды. Бір жағынан ҚХР, ... ... ... ... ... тәуелсіз орталықтары ретінде
көрсете бастағаннан ... ... ... ... ... ... халықаралық рөлінің өзгеруіне байланысты болды және де ... ... ... оның ... ұлтшылдық тенденциялардың
басым болуы, ... 60-70 ... ... ... сол ... ... ... Қытайдың КСРО қарсы
бағыты аймақтағы саяси күштердің ... ... ... ... ... да Азия мен ... мұхитында саяси ықпалын күшейте
бастады. Бұл американ-жапон қатынастарында ... ... ... аяғы 70 ... ... ... тынық мұхиттық
державалар - КСРО, АҚШ, ҚХР, Жапония арасында ... ... ... ... ... ... ... Осы уақыттан
бастап, яғни аймақтық деңгейдегі ... ... ... ... ... ... аймағындағы күрделі қарым-қатынас
комплексін біркелкі және ... ... ... ... ретінде қарастыруға болады. Сөйтіп, 60-70 ... ... ... ... атау қолданыла бастады, оған дейін
«Қиыр Шығыс және Оңтүстік-Шығыс Азия», « ... және ... Азия » ... ... ... ... және Австралия» және т.б деп аталатын. БҰҰ-
ның Азия және Қиыр ... ... ... ... ... Азия және Тынық мұхиты мәселелері бойынша экономикалық және
әлеуметтік ... ... ... ... ... Қиыр ... Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінің мәселелері бойынша ... ... Азия және ... ... ... ... деп ... бастады. Осының барлығы АТА мемлекетаралық
қатынастардың ... ... ... ... ... бола ... әлемде АТА алдыңғы орынды алады. ... бұл ... жер шары ... 1/3 ... тұрады , шамамен 50 ... ... ... ... ... жоғары Жапония,
АҚШ, Канада, Гонконг, ... ... Жаңа ... ... ... ... ... Қытай қалыпты финанстық – экномикалық орынды
иеленеді. Индия, Индонезия, Тайвань, Малайзия, Шри-Ланка және т.б ... ... ... ... ... ... ... көне және ерекше мәдениетімен ерекшеленеді.
АТА-дағы ... ... ... ... ... бұл ... бүкіл дүниежүзінің
ІЖӨ-нің және ... ... 60 % ... Тек АҚШ ... 40 %, ... мен ... 40 % осы ... шығарады. Бұл
аймақта автомашиналардың, теңіз ... ... ... ... 70 %, ... 50 %, ... 60 ... [10]
АТА-н келесі субрегиондарға бөледі : Солтүстік – ... ... ... ... Азия, Орта Азия, Оңтүстік Азия, Тынық ... ... ... ... ... ұлттық мәдени ерекшеліктеріне, халықаралық
аренадағы саяси ... ... және ... мен ... ... ... қауіпсіздік деңгейіне байланысты әртүрлі ... ... ... ... таза және ... классификациялауға болады: таза азиялық, яғни құрамында ... ... ... мемлекеттері жоқ (Орта Азия, Оңтүстік – Шығыс
Азия, Оңтүстік Азия), ... : ...... Азия , ... ... ... Халықаралық аренада ең ... бұл - ...... Азия субрегионы, оның құрамына Жапония, Корея, Қытай,
Ресей, Монғолия , АҚШ, Канада кіреді. Оңтүстік – ... Азия ... ... ... ... ... саналады. Орта Азия
субрегионы тұрақсыздығымен ерекшеленеді.
Екінші дүниежүзілік ... ... ... жағдай түгелімен
өзгергені белгілі. Біз ... 20-шы ... ... Евразияға бақылау жүргізу үшін жүргізілген ... ... ... ... ... КСРО тек ... сақтап қана қоймай, өзінің ықпал ету ... еді, яғни ... ... ... , енді Тынық мұхиты
бассейніндегі бірқатар ... ... ... ... бұл батыс
елдерінің жоспарларында ... ... ... ... ... ету үшін жаңа күрес басталды.
АТА-дағы АҚШ пен ... ... ... ... ... – Қытай, Вьетнам, Корея болды. Қытай геостратегиялық,
геосаяси, геоэкономикалық тұрғыдан өте ... ... ... ... Чан Кайшидің режимін қолдап, Қытайда бекініп , ... ... ... пен солтүстік-батысқа Кеңес Одағының ... ... үшін ... ... ал батыста – Үндістан ... ... Айта кету жөн, ... АҚШ пен ... ... геосаяси
конструкцияларында «Азияға кілт» ретінде қарастырылды. ... ... АҚШ үшін ... ... ... де ... ... Американ
генералы Ведемейердің Қытайға 1947 жылғы миссиясының мақсаты Қытайдағы
саясатты Жапониядағы ... ... ... еді. Бұнда
Қытай Жапонияның өнеркәсібі үшін шикізат базасы және ... ... ... ... ... ... ... Қытайдың солтүстігі КСРО-ның қолдауын ... ... ... еді. Мао Дзэдунның ... ... ... ... еді, уақыт ... 1949 жылы ... ... ... ... Қытай екінші дүниежүзілік соғыстан кейін
АҚШ-тың ... ... жоқ. Бұл ... ... ... бастады.
Екінші дүниежүзілік соғыс нәтижелеріне ... , ... ... , ... ... ... сәйкес Тайвань аралы Қытайға өту ... еді. ... ... ... ... ... ... қашып, АҚШ-тың көмегімен
сол кезден бері ... ... ... ие ... ... ... 1949 жылы ... Халық Республикасы құрылғаннан
кейін, Тынық мұхитта «геосаяси ойынға» ... жаңа күш ... ... кеңестік блокқа қосылуына , әлде ... ... ... КСРО мен ... ... тәуелді болды.
1950 жылы Қытай Тибетті қосып алды да өте ... ... ... үшін ... оңтүстік рубеждарында ... ... ... яғни ... ... ету ... шекарада
өзіндік «буфердің» болуы ... еді. ... ... Вьетнам
Қытайдың ықпал ету аймақтарына кіру ... ... ал ... ... ... ... ... тигізер еді.
1940 жылы КСРО ... ... ... ... ... ықпал етті. Москваның әрекеттеріне қарамастан, Қытай өзінің
солтүстік көршісінің геосаяси ... ... ... ... ... жоқ. 1950 жылы КСРО ... ... КЧЖД-ны бірігіп
басқару құқығын барлық ... қоса ... Ал, 1954 жылы ... ... ... ... Осындай КСРО-ның ... ... ... ... дүниежүзілік аренадағы қолдауына
қарамастан 50жж екі мемлекет басшыларының ... ... ... қатынастарының нашарлауына әкелді. Бұл ҚХР үшін
екі блоктың ... ... ... жүргізуде бастау болды да,
КСРО болса ... ... және ... ... ... ... бұл КСРО-ның батыс ... ... ... ... АҚШ ... АТА-да әскери-саяси блоктардың жүйесін
құрды. 1954 жылы SEATO ... оның ... ... КСРО ... ... ... ... американдық ықпал ету ... ... еді. SEATO ... құрамына АҚШ, Ұлыбритания, Жаңа Зеландия,
Австрия, Франция, Филиппин, Пәкістан және ... ... ... қорғау сферасына Тынық мұхитының оңтүстік бөлігі, ... пен ... ... ... ... пен Тайланд кірген жоқ.
SEATO –ның ... ... ... ... қарулы акциялар
жүргізу шаралары ... Азия ... үшін ... мен Жапонияның мүмкін
экспансиясы үрей туғызды. Сондықтан 1967 жылы ... ... ... Сингапур кейіннен Бруней қосылды) құрылды, құрылуының
бір мақсаты –АҚШ , ... және ... ... ... ... ... ... бағытты жүргізу. Оңтүстік-Шығыс Азия
елдері аграрлық экономикаға негізделген өте төмен позициялардан ... ... олар ... ... ие. ... ... ұлттық
өнім жан басына шаққанда 22,5 мың АҚШ долларды, Бруней де одан ... жоқ – 18,5 мың АҚШ ... ... мың ... сәл ... ал
Индонезияда 780 доллар ғана болады ( Asia Week бағалауы бойынша). Еуропалық
стандарттқа жеткізу үшін әрине әлі де ... ... ... оның ... және ... бар. ... Малайзия осыдан 20 жыл бұрын «ауылды
жерде» тұратын үлкен халқы бар аграрлы-индустриалды ел болатын. ... ол ... ... ең ірі үй ... мен ... ... ... қатарында болып отыр, сонымен қатар елде автомобильдер
мен аэрокосмостық ... ... ... ... елде
инфраструктураны дамытуға 48 млрд. доллар шамасында қаржы бөлу ... ... қоса ... Жапонияның үлгісімен компьютерлік білімі
жоқтардың барлығын білімсіз деп атау ... деп ... ... 7-ші ... ... ... ... 2020 жылы
Малайзия өмір сүру деңгейі мен халықтың табысы бойынша дамыған ... ... ... Азия ... ... қалайша жетіп отыр? Мамандардың айтуы
бойынша бұған бірнеше себеп бар:
1. Батыстан бөлек, дамудың өзіндік моделі – саяси кооперацияны ... ... ... ... - ... капиталды аймаққа
тартудың негізгі шарты ретінде: саясаткерлер бейбіт өмір ... ... ... ... ... ... ... туристерді (Оңтүстік-Шығыс Азия
елдерінде туризм валютаның ... ... ... ... сала болып
табылады)тартудағы ашық есік саясатының тұрақтылығы.
4. ... ... ... Мемлекеттің экономикалық дамуды жылжытудағы жоғарғы орны.
Гениальды менеджмент, коммерциализация.
Сиэтлдағы (1993ж) АСЕАН ... ... ... ... ... ... АТА-ға бұратыны жөнінде
ресми хабарлаған. Бұл ... ... ... (1995ж) ... ... тапты. [11] АТА 21-ші ... ... ... роль атқарады деуге болады.
Батыс отаршылдарының келуінен бұрын ... ... мен ... ... қарым-қатынас басқыншылық сипатта болған жоқ.
Қытай көрші елдеріне кейіннен ... ... ... ... ... ... орнатуға тырыспаған. Ал «суық соғыс» кезінде
Қытай мен Оңтүстік-Шығыс Азия арасындағы қарым-қатынас АҚШ, КСРО ... ... ... ... болды. 1991-ші жылы соғыс
аяқталғаннан кейін ... ... ... ... ... қатынастары
басталды.
«Қырғи-қабақ соғыстан» кейін Қытайдың Оңтүстік-Шығыс Азиядағы
көтерілуіне байланысты «қытайлық ... ... ... ... ... ... қауіп» концепциясының мазмұны да әр түрлі болды. ... ... ... ... ... ... болған вакуумды
толтыруы» концепциясы пайда ... 90жж ... мен ... ... ... ал ... ... ол – «Қытайлық экономикалық қауіп»
концепциялары болды. Сондықтан болу керек ... бәрі ... ... Қытай мен АСЕАН арасындағы жақсы көршілік қатынастарға
бөгет ететін негізгі ... деп ... мен ... ... ... ... ... тағы бір фактор – «дағдарысты жылжытушы күш».
1997-ші жылдан кейін АСЕАН елдерінде үш дағдарыс болды.
Олар : ... ... ... және құс ... ... Әр ... кейін Қытай мен АСЕАН арасындағы қатынастар бір
деңгейге жоғарылай ... ... ... ... ... ... ... көмек көрсетті. 11-ші қыркүйек оқиғалары мен ... ... ... ... ... мен ... ... дәстүрлі емес
қауіпсіздік аумағында істесуді арттыру ... ... ... Күтпеген
жерде құс тұмауы эпидемиясы тарала бастаған кезде, ... ... ... ... мен АСЕАН арнайы саммит өткізіп, бірігіп күресу ... ... ... ірі ... – АҚШ, ... ... және Қытай Оңтүстік-Шығыс Азияға стратегиялық енуін күшейтіп
жатыр. АСЕАН ... кіші және ... ... ... ... күштер балансын орнатуды белсенді түрде жүзеге асыруда.
1950-53 жылғы Корей соғысынан бергі ... ... ... Жапония, Солтүстік және Оңтүстік ... ... ... ... мен ... Қиыр Шығысы кіреді. Оған кейде
Тайвань мен Гонконгты да қосады. Географиялық ... ... ... ... АҚШ ... ... алып қарағанда Солтүстік-Шығыс Азияға
кіріп, онда белсенділік көрсетеді.
Солтүстік-Шығыс Азияның «II д.ж. соғыстан» кейінгі ... алып ... ... ... ... ... ... АТА-ның ең ірі әскери державалары – АҚШ, Ресей, және
Қытай болып табылады. ... ... ... ... ... ... болады. Аталып өткен төрт ел де «Қырғи-қабақ соғыстан» кейінгі
орнаған жаңа ... ... ... ірі ... болып қалды.
Солтүстік-Шығыс Азияны АТА-дағы ерекше субаймақ деп атауға
болады, ол тек ... ең ірі ... ... ... ғана ... ... ... аймақтық интеграцияның шарттары тұрғысынан алып
қарағанда да Азияның басқа ... ... ... ... ... ... интеграцияны жүзеге асыру үшін аймақта саяси тұрақтылықты орнату
қажет.
Қазіргі ... ... ... ... сияқты американ-
кеңес қарсылығы болмаса да, одан кейінгі период жаңа ... мен ... ... шиеленісуімен сипатталады. Солтүстік-Шығыс Азияда
әлі де дүниежүзілік соғыс пен «Қырғи-қабақ ... ... ... ... ... ... ... жапон-ресей территориялық
келіспеушіліктері.
Солтүстік-Шығыс Азияны кейде Оңтүстік-Шығыс ... оның ... ... ... және аймақтық ұйымдардың
(АСЕАН) белсенді әрекеттеріне байланысты әлемге аты шыққан еді. Оңтүстік-
Шығыс ... ... және ... ... дамуының сәтті
нәтижелеріне қарап, оның моделі Солтүстік-Шығыс Азияға қолдануға келе ... ... ... ... ... келетін болсақ, Солтүстік-Шығыс
Азия елдері өздерінің табиғатына қарай ... ... ... ... ... Азия елдерін «бірлесіп істеуге неғұрлым икемді» деп
сипаттауға болады [13]. Ең ... ... ... ... және ... болып табылады.
Солтүстік-Шығыс Азия субаймағы геосаяси тұрғыдан алып қарағанда АТА-
дағы тұрақтылық үшін ең маңызды болып табылады. Экономикалық ... ... ең ... ел – ... ... ... ... маңызды
мәселелердің бірі болып, Жапонияның Азияда басымдылық көсетуі болады деген
болжаулар да айтылады, әсіресе ... ... ... ... ... ... кету ... шешім қабылдаған жағдайда. Қалған үшеуі
ядролық ... бар ... ... ... ... ... ... соғыс» кезінде, сол
кездегі көптеген әскери жанжалдар, тіпті ядролық соғыс қаупіне қарамастан,
АТА-да соның ішінде Солтүстік-Шығыс ... ... ... ... және жағдай алдын-ала болжауға болатын еді. Ол ... ... ... ... ... анық белгіленіп биполярлы тұрақтылық (кейде
үшполярлы) орнаған. ... ... ... ... ... ... ... «Қырғи-қабақ соғыстан» кейінгі периодын «көпполярлы» немесе
«бірполярлы» деп сипаттайды.
Қытайдың ойы бойынша, Кеңес Одағының құлауы мен АТА-дан ... ... ... АҚШ ... ... ... ... қалды.
Қытай АҚШ-ты аймақтағы басымдық танытып отырған ... ... деп, ... елдеріне өзінің демократиялық құндылықтары мен экономикалық ... ... ... ... ... ... ... алаңдайды.
Қытайдан басқалары АҚШ-тың аймақта қалуын қалайды.
Жапония белсенді түрде күшін ... ... ... ... болған
аталмыш «күштер вакуумын» толтыруға тырысып, тағы бір ... ... ... ... өз ... ... АҚШ көмегінсіз ядролық державаға айналуынан
қауіптенеді.
«Қырғи-қабақ соғыс» периодына ... ... ... ... ... әрі болжауға келмейтін болып отыр. Солтүстік-Шығыс Азиядағы
«Қырғи-қабақ соғыс» әлі аяқталған жоқ және ... ... ... ... ... аяқталмайды деуге болады.
1.2 Қытайдың геосаясатының қалыптасуы.
Қытай геосаясатының концептуальдық негізі Сунь ... ... деп, ... ... ... ... ойы бойынша қазіргі ... ... Сунь ... ... ... - әскери әрекеттерден алшақтау дегенге
негізделген. Сондықтан да ... ... ... ... оны ... ... бар ... алдымен өзінің одақтасы
еткізіп, одан ... ... ... ... ... ... АҚШ-қа партнер ретінде танытқызуға тырысады» дейді. [14]
Қытайдың өткен шағы , өзін ... ... ... ұлы ... жартылай отаршылдық кезеңдегі қатынастар
сияқты факторлар Қытай ... ... ... ... ... Қытайдың орны мен рөлін, ... ... ... ... із ... Ең ... шекарасын белгілеуден басталды. Қытай ... ... ... ... ... құрамынан орын алу үшін , ... ... ... ... алуы керек. 1949 жылы ҚХР
құрылғаннан кейін көп ... Мао ... ... ... ... ... ... бұл КСРО жағынан ... ... бас ... тура ... 1954 ... ... картада «ескі демократиялық эра» ... ... ... ... ... Бұл тартып ... : ... ... ... ... ... ... болды. Сонымен қатар Кеңес Одағының құрамындағы Қазақстан,
Қырғызстан, ... ... ... учаскелері Қытай
лидерларының айтуы бойынша ... ... ... болған. 1964
жылы Қытай ... ... ... ... ... қойды.
Сөйтіп, шығысында - Тынық ... ... ... ... - Тынық мұхиттың ... ... ... ,
солтүстігінде – Сібірге ... ... ... бар ... ... ... ... сөз қозғалды. Сонымен қатар,
Қытай Үндістанның да ... ... ... ... ... ... Бирманың солтүстігіндегі кең территориялар мен
Салуин өзенінің ... ... ... ... ... 1950 жылы ... ... Республикасының қабырға картасында
Қытайдың ... ... ... ... шекара учаскелері ... ... ... сай емес ... ... ... жылы Бирмамен шекарада қақтығыстар орын алған.
Қытайдың ... ... ... және одан ... Мао ... «үш әлем» теориясында көрініс ... ... ... ... Мао ... ... тұңғыш саяси доктринасының
бастамасын жасаған ... ... жер шары үш ... ... 1) ... КСРО және ... мемлекеттер 3) «өтпелі». ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттердің күрделі
конгломераты деп белгіленді, бұларға ортақ нәрсе тек ... ... ... ... ... табылуы дейді. [15] Қытай
оның басшыларының айтуы бойынша бұл ... ... ... ... ... ... 1960 жж басында ... ... - ... ... ... ... ... алған немесе
енді тәуелсіздік үшін күресіп жатқан елдері ... ... ...
әлемдік «ауыл» деп те атады. ... ... ... ету ... тудыратын зоналарына кірді. «Екінші зонада» - ... ... , ... ... ... ... ... ол үшін
олармен байланыстарды ... ... ... КСРО мен АҚШ « ... ... негізгі қарсыластары ретінде кірді.
Дамушы елдердің барлығы дерлік АТА-да ... ... ... ... ... ... ... саяси және әскери стратегиялық сферасына ...... Азия ... ішкі ... ... ету әрекеттерімен
Қытай Вьетнамдағы , Лаостағы , ... ... ... КСРО-ның ықпалын төмендету мақсатында араласты. Қытай ... бір ... ... ... дамыта берді де ,
екінші жағынан оның ... ... ... ... ... аймақтағы саяси күшеюін болдырмау. Американы КСРО-ға
қарсы күш ... ... үшін ... ... жақындасуға
барды.
Осы әрекеттердің барлығы Қытайдың екінші ... ... ... ... практикалық көрінісі болды.
1950 жж ортасында Мао ... ... ... :
«Азияның істерімен Азия халықтарының өздері айналысу керек » . ... ... ... тамыздағы сөзінде Қытай Халық Республикасының
мүмкін геосаяси экспансиясының бағыты ... : «Біз ... ... , ... ... , ... Бирманы, Малайзияны
алуымыз керек. Камбоджамен болса бейбіт қатар өмір сүру ... жөн. ... Азия ... ... ... ... бай, ... да ол қанша шығын шықса да ... ... ... ол ... ... ... өте ... Сөйтіп, біз шығындарды толығымен қайтарып ала ... ... ... блокқа қарсы күшке ие ... ... ... ... жел Батыстан соққан желді баса ... ... ... , ... ... ... ... әрекеттері олардың шектесетін
мемлекеттеріне байланысты болады. Бұл ... ... ... ... да ... Қытайдың сонау ерте ... ... ... ... қазіргі кезге дейін Қытай ... ... ... ... негіз болады.
Көптеген зерттеушілер ... ... ... ... саяси
концепциясында « үш әлем ... ... да , оның ... ... концепциясы мемлекеттің ұлттық мүдделеріне
негізделеді. Ал, ... ... ... мемлекеттердің геосаяси
жағдайын бағалаудан ... ... ... ... ... ... ... , ал ішкі проблемаларды шешу ... ... ... ... оның ... геосаяси
белсенділікті көрсетуі әбден мүмкін.
Қытай үшін ... ... болу өте ... бұл оған
өзінің (және әлі өзінің ... ... ... ... маңызды
теңіз жолдарына бақылау жүргізуіне мүмкіндік береді. Қытайдың ... ... ... ... ... ... бар.
Бұл Жапония мен АСЕАН ... ... ... мен Шығыс Қытай
теңіздеріндегі аралдар мәселесі. Батыс ... ... ... ... ... ... бұл оның ... ... ... де, ҚХР ... деп ... барлығын қайтарып алады»
[17]
1995 жылы Қытай халық саны ... өсу ... ... ... ... да өте жоғарғы қарқынмен ... ... ... асып ... ( 124,665 млн және 118,344 ... ... Қытай шетелдік инвестицияларды тартуға тырысады.
Қытайдың өсіп келе ... ... ( ... ... ... 22% )
сатып алушылар мен ... өте ірі ... ... ... ... инвестициялау аймақтағы және тағы басқа ... ... ... ... Ішкі ... Өнімнің 1991-1995жж
орташа ... ... 12 % , 1996 жж 8-9 % ... Бұл Қытайды
дүниежүзіндегі экономикасы ең қарқынды дамып келе ... ... ... ... өкіметі шетел инвестицияларын тарту ... ... ... 1994 жылы Қытай 33,8млрд ... ... ... ие ... оның ... бөлігі
Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінен, ... ... ... ...... Сингапур, Тайваньнан (70 % Гонконг пен Макаодан
және 7 % ғана ... ... ... ... оның ... хабарлауына қарағанда,
бейбітқатар өмір ... бес ... ... ... ... ... ... басқа елдердің ішкі істеріне араласпау
• өзара суверенитетті құрметтеу
• территориялық бүтіндікті ... ... ... ... және ... өмір сүру
Алайда қазақстандық зерттеуші Лаумулиннің байқауы бойынша бұл
принциптерді 1953 жылы ... ... ... ... ... рет осы принциптердің барлығын бұзған еді» [19]. ... ... ... ... ... ... ... мақсаты - елдің әскери, саяси және ... ... үшін ... ... ... ... «территориялық сулар және оған жататын
аудандар туралы ... ... Бұл заң 1992 жылы ... ... ... территориялар ретінде Тайвань, Прата аралдары
, сонымен қатар таласты ... ... ... аралдары да
белгіленді. Оңтүстік-Шығыс Азия ... ... ... ... ... ... 1970 жж ішкі және сыртқы ... ... Азия ... ... ... ... бәсеңдеткеннен кейін, ҚХР мен дипломатиялық қатынастарды
орнатқаннан ... ... және ... ... ... Қытайдың ресми мәліметтеріне сәйкес, 1997 ... ... ... ... ... Азия елдерінде құрылған
біріккен өнеркәсіптердің саны 529 ... ... ... 4850 ... ... ... Азия ... Қытайда
12,938 жалпы бағасы ... ... ... жобаларды іске асырды.
АСЕАН елдері мен Қытай арасындағы екі жақты ... 1986 ... ... ... 1996 жылы 45,56 млрд ... ... [20]
Қытай әскери стратегиялық ... ... ... өсіруде.
Елдің басшылығы бұл елдің геосаяси ... ... ... бірі дейді. Әсіресе әскери-теңіз күшін ... ... ... ... ... мықты әскери-теңіз державасы ... ... оған ... ... ... ... ... керек дейді. Сонымен қатар Қытайдың
таласты обьектілері теңізде орналасқан, ... қосу ... ... оған ... флот керек. Жапония ... ... ... сыртқы қауіп, АҚШ-тың АТА-да әскерлерінің болуы , ... ... ... ... ... қажеттігі Қытайды
флотын дамытуға итермелейді.
Тайвань мәселесін шешуде де ... ... күш ... ... шығармайды.
Қытайдың мүдделерін жүзеге ... АҚШ, ... ... ... ... мүмкін. Қытай аймақта әзірге АҚШ-қа
қарсы ашық ... ... ... ... ... ... ... өзіне бекем екенін білдіреді. ҚХР ... ... ... ықпалға айналдыру әрекеттерінде тежей
алады. Пекин Жапонияның ... ... ... ... ... ... Азия ... қылмыстарын оны тежеу үшін
пайдаланады. Яғни Оңтүстік-Шығыс Азия ... оның ... ... ... өту керек. Қытайдың 2000 жылғы «ақ ... ... ... ... ... ... ... АҚШ әскерлері мен ... ... ... ... және ... ... әскери көмек беруі
• АТА-дағы Жапонияның мүмкін экспансиясы
• Қытайдың Оңтүстік ... ... ... ... ... ... белгісіздік факторы [21]
АҚШ-тың Солтүстік-Шығыс Азияда ПРО ТВД ашуы ҚХР мен ... ... ... ПРО ... ... ... ... елдің басшыларының ПРО мәселесі жөнінде хабарлауы бойынша ... мен ... бұл ... мәні әскери сферада және
қауіпсіздік мәселелерінде біржақтылыққа ... ... ... [22]
Қытайдың аймақтағы потенциалды одақтастары –Ресей , ... ... ... Бұл ... ... ... ... аз. 90 жж Ресей мен Қытайдың жақындасуының мәні көбінесе ... ... ... ... ... ҚХР мен Ресейдің
ортақ мақсаты –АҚШ-тың әлемде бірполярлы жүйе ... ... ... стратегиясының басты мақсаты ( ... ... елді ... ... үшін ... ... Осыдан келіп Қытай ... ... ... ... және ... ... қорғау, ауа және ... ... ... ... қауіпсіздік пен тұрақтылықты
қамтамасыз ету, ... ... Азия мен ... ... бейбітшілікті сақтау мақсатын көздейді.
Қытайдың 2000 жылғы «ақ кітабында» АТА ... ... ... деп ... ... ... де белгіленеді. Мәселен,
Корей түбегіндегі ... ... ... ... ... ... қол ... Осыдан көріп отырғанымыздай бұл
қауіптер 1990жж Қытай үшін негізгі ... ... ... 2000
жылға қарай жаңа қауіп пайда ... Ол «Ақ ... ... беріледі: «АҚШ-тың Қытайға жақын ... ... ... және ... ... ... ... ПРО ТВД ашу
жоспары; Жапонияда қоршаған зонаға ... ... ... заң ... ... американ-жапон және американ-оңтүстік
корей әскери жаттығуларының артуы және оның мемлекеттер ... ... ... ... ... қауіпсізігіне әсер
ететін белгісіздік факторы.
Қытай басшылары ... ... ... ... ... (АҚШ, Жапония) қысым көрсетуі
мүмкіндігін жоққа шығармайды, өйткені бұл зона ... ... ... ... ... ... теңіз
коммуникацияларында орналасқан.
Тайвань ... ... ... тынышсыздығын тудырады.
АҚШ пен Жапонияның ПРО ТВД құру ... ... АҚШ пен ... ... ... ... жаңа жүйесін сату ... ... деп ... алғанда ҚХР-дың АТА-дағы қауіпсіздікті қамтамасыз ... ... ... ... қарастыруға болады:
• әскери ... ... ... ... ... ... және ... әскери шығындарды
сақтау, 1998 жылы бұл шығындар 11 млрд ... ... ... Ішкі
Ұлттық Өнімінің 1.2% құрады.
• Таңдаулы Қарулы Күштерді (ВС) құру
• Карым-қатынастарды қауіпсіздік ... ... ... ... көпжақты негізде, әскери одақтарды құрмау принципімен
жүргізу. Оның ... ... ... ... ... арттыру, Тайваньдағы қарудың таралуына жол бермеу
• Ұлттық бірігу мәселелерін ... күш ... бас ... ... ... ... сепаратистік
элементтердің халықаралық қызметіне қарсы күресу
• Тайвань ... екі ... ... ... жүргізілуіне белсенді атсалысу, сонымен қатар
алдын ала жоспарланбаған ... ... ... болу.
ҚХР-дың экономикалық қуатының ... ... ... ... ... қауіп» концепциясын тудырды. Аймақтың
елдерінің ойы бойынша ... ... ... ... ... 1) ... күштер балансының бұзылуы мен көршілерінің
қауіпсіздігіне қауіп төндіру 2) Аймақтағы ... ... ... ... теңізіндегі даулы ... ... ... әскери күшті пайдалануы.
Зерттеушілердің Қытайдың ... ... ... ... ... ... аймақтағы мемлекеттер Қытайдың өсіп
келе ... ... ... ... ... қытай мамандары
қауіпті Жапония жағынан күту керек дейді. Ал ... ... ... ҚХР-дың әскери потенциалы әлі де АҚШ, ... ... ... ... ... ... ... қауіп төндіре алмайды,
алайда болашақта онымен қарым-қатынаста өте сақ болу ... ... АҚШ ... ... шоғырлануын сынайды, бұл АҚШ-тың
гегемонизмін көрсетуі «аймақтағы тұрақтылық пен ... ... ... Өзін болса ҚХР ... ... ... ... ... Қытайдың аймақтағы стратегиясын «4 жоқ» деп ... ... ... саясатына, қарулану бәсекесіне, әскери
альянстарға.
Аймақтағы көптеген ... ... ... ... ... туындап отыр. Таласты учаскелер
тек стратегиялық тұрғыдан ... ғана ... ... ... ... ... бай. ... ҚХР Спратли аралдарында белсенділік
көрсетіп отыр, Жапония ... ... ... ... ... ... ... қайтарғысы келмейді, ... ... ... ... ... ... табылуы болып отыр.
Сонымен Қытайдың геосаясатының 1991 жылдан ... ... ... ... АТА-да қандай да бір ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыруға жақсы шарттар
жасау үшін аймақта тұрақтылықты қамтамасыз ... ... ... ... бір ... ... линиясын
жүргізу
4. Оңтүстік-Қытай теңізінде Қытайдың ұлттық мүддесін қорғау
5. Елдің ... ... ... ... ... ... мүдделерін іске асыру үшін аймақтық
ұйымдарға қатысу
7. Корей түбегіндегі жағдайды шешу ... ... ... ... жаңа ... оның ... ... арасындағы қатынастарында көрініс табады. Америка бағытын
алып ... ... ... ... ... ... мүдделеріне қарсы қауіп
деп санайды. АҚШ ... ... ... ... ... ... ... АҚШ-тың әлемдік позицияларын әлсірету үшін өсіріп жатқан
жаңа жаһандық қарсыласы ретінде қарастырады. Сонымен қатар Қытай да, АҚШ та
бір-бірін тікелей ... ... ... қарастырмайды.
Екінші жағынан, Қытайға шетел инвестицияларының үштен бірін, қытай
саудасының төрттен бірін алатын АҚШ, Қытай ... ... ... ... ... ... Вашингтонның көмегінсіз экономикалық дамудың
жоғарғы қарқынын ұстау мүмкін емес екенін түсінеді. АҚШ-тың болса өз ... ... бар. ... ... АҚШ Қытайдың саяси
жүйесінің демократиялық бағытта трансформациялануына үміттенеді. АҚШ ... ... ... ... ... ... тереңдеуі, олардың
арасындағы дағдарыстың нашарлауын шектейді.
Олардың ішіндегі ең маңыздысы – Тайвань мәселесі. Пекин Тайвань
мәселесін АҚШ-пен стратегиялық қатынастарды ... ... ... ... «Бір ... принципін қолдағанымен АҚШ, Пекиннің ойы бойынша
«Қытайға жақпайтын» аралмен ... және ... ... саяси
қатынастарды жалғастыруда.
Екінші мәселе – Фалуньгун необуддистік сектасы. Ол сектаны Қытай
елдің саяси тұрақтылығына ... ... ... ... басшылығы
өздерінің информацияларына сәйкес АҚШ-тан көмек алатын Фалуньгунның
Қытайдың ішкі саяси ... ... рөль ... ... мәселе – 11-ші қыркүйек оқиғаларынан кейінгі ... ... келе ... ... мен «жаңа солшылдардың»
арасындағы талқылар. ... ... ... дамыту керек
дейді, Қытайға қазіргі жаһанданып келе жатқан әлемнің талабына сай ... бұл ... ... бірі ... ... солшылдар» болса, жаһандану
арқылы АҚШ Қытайға, бүкіл әлемге ықпалын орнату мақсатын ... ... ... ... екі ... ... ... мәеслелер орын
алған. Қазіргі кездегі ... ... екі ... ... ... антиқытайлық сипаттар және ... ... ... ойы ... ... ... ... келтіретін әрекеттер істеуінен қауіп бар.
АТА аймағында ... ... ... күш ... қарастырмайды :
-Ресей Қытай үшін ШЫҰ (ШОС) ... ... алты ... ... ... ... табылады.
Жаңа этаптағы ресей-қытай ... ... ... ... ... ... ... өз позицияларын
анықтауынан тұруы мүмкін деп болжауға болады.
Жапон ... ... ... қазіргі кездегі жапон-қытай
қатынастарының дамуының мәні екі процесстің уақыт бойынша ... ... ... ... және ... өрлеуі мен Жапонияның бұрынғы
экономикалық жетістіктерінің ... ... ... 3-4 ... Қытай әлемдік және аймақтық деңгейде ... ... ... Енді ... өзінің экономикалық нәтижелеріне сүйеніп,
біріншіден - өзінің ... ... және ... ... ...... ... бірдей әлемдік саясатта маңызды рөль атқару
мақсаттарын көздеп отыр. Қойған мақсаттарына жету үшін ... ... ... ... ... ... ... 2005-ші
жылы өзінің дүниежүзілік позицияларын нығайту ... ... ... ЕО, Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азия, Латын Америкасы мен Африкаға
дейін дипломатиялық басқыншылығын күшейтті.
Жапония да экономикалық өрістеуіне сәйкес ... ... ... Осы ... ... БҰҰ ҚК-нің (СБ ООН) тұрақты мүшелерінің санын көбейтіп, оған ... ... ... ... күштерін қолдану шектерін кеңейтіп (басқа елдердегі ... ... ... ... ... ... конституцияға өзгерту
енгізуді жүзеге асыруға тырысады.
-Солтүстік Кореяның мүмкін қаупі мен ... ... ... айтып,
осымен байланысты Жапония өзінің әскери қорын арттырып, әскери доктринасын
түзету керектігін түсіндіреді.
- АҚШ-пен ракетаға ... ... ... ... ... белсендетеді
- Солтүстік-Шығыс Азия (Солтүстік Кореяға байланысты алты жақты келісімде)
мен Оңтүстік-Шығыс Азияда (АСЕАН + Жапония, ... ... ... ... дамытуға, Орталық Азия ... ... ... ... ... процессіндегі параллелизм Қытай мен
Жапония арасындағы әлемдік ... мен ... бар ... ... ... ... екі ел ... экономикалық байланыс
тереңдей түсуде – 2004-ші жылы Қытай Жапонияның басты сауда ... ... ... ... үшін ... партнері ретінде АҚШ-тан кейінгі екінші орында.
Бұндай жағдай екі ел арасындағы дау-жанжалдардың шегін белгілеп, әскери
қақтығыс ... ... ... саяси бәсеке Қытай мен Жапония арасындағы
ескі мәселелерді ушықтыра түседі. Мәселен ... ... ... дау
-тарих мәселесі (Жапонияның 30жж Қытайды қалайша басып алғандығын түсіндіру
жөніндегі дау соңғы ... ... ... саясаткерлердің Токиоға сапарлары
-энергия қорларының Ресейдегі, Африкадағы (Судан), Таяу Шығыстағы (Иран),
Латын Америкасындағы жаңа көздеріне жету үшін ... ... ... ие болу үшін бәсеке: Қытай ұйымның барлық
елдерімен ортақ либералдық сауда ... ... ... ал
Жапония болса, екі жақты ... ... ... жүргізу
арқылы еркін сауда зонасын жасау тактикасын таңдады.
Екі ел Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азиядағы цунами зардаптарын
жою үшін ... ... ... ... ... екі ел ... да ... әсерін тигізді: Жапон премьерінің Қытайға келмегеніне
осымен үш жыл болды.
1.3 Қытайдың Азия-тынық ... ... ... ... ... ... ... , сондықтан Солтүстік-Шығыс Азия
мен Оңт. ША-дағы жағдайға әсер ете ... Ол ... ... ... ие ... территория, үлкен демографиялық
потенциал, ... ... ... қару , ... келе ... ... ең үлкен армия .
Қытай Шығыс Азия құрлығының 70% алып жатыр, ол ... ... Орта ... жаңа ... ... ... Тәжікстан), Монғолиямен, Пәкістанмен, Ауғаныстанмен,
Үндістанмен, Непалмен, Бирмамен, Лаоспен, Вьетнаммен шекараласып жатыр.
Оның ... ... ... ... ... ... Шығыс Азияның тропиктерін қамтып жатыр. ... ... ... Қытай шекараны толығымен әлі ... ... ... ... ... ... ... претензиялары бар.
Шығыс күресінің шебер адам оның ережелерінің бірін біледі, ол:
«Жақсы дайындалған амалды күресе ... адам да ... ... Өмірде де
солай деуге келеді: жақсы ойластырылған стратегия, жоспар ... ... ... ... Бұл тек жеке ... ғана емес ... ... келеді. Мәселен – Қытай.
Дэн Сяопиннің 50 жылға арналған доктринасын үш этапқа бөліп
қарастыруға болады: бірінші – ... жою, ... - өмір сүру ... және ...... ... қатарына қосылу.Осыны және «төрт
модернизацияны» (ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп, ғылым және ... ... ... алып Қытай феноменальдық нәтижелерге жетті. [24]Бірнеше он
жылдың ішінде дерлік елде бүкіл ... ең ... ... келе ... жасалды. Соңғы кездері ол баяуласа да, 2010 жылға қарай ... ... екі ... ... ... мөлшерін екі есе ұлғайтқалы
отыр.
Мәселелер әртүрлі жолмен ... ... ірі ... ... ... ... ... дамытып шетел компанияларына
бәсекелесіп, социализмді ары қарай салуға және халықтың өмір сүру ... ... ... кезде Қытайда осындай мемлекеттік
кәсіпорындардың он шақтысы бар, олар тек мемлекеттің ... ... ... АТА ... да ... ... Мәселен «Чайна интернэшнл траст энд
инвестмент корпорейшнл» қытай химия, металлургия, машина жасау,электроника
сияқты салаларында ... ... ... ... де ... да бір амалдардың бірі – «ашық есік» саясаты және шетел
инвестицияларын тарту. Сол үшін арнайы шетел ... ... ... ... және ... ... жүргізілді. Нәтижесінде Қытайға
шетелден транснационалдық корпарациялар лап қойды. Инвесторлардың алғаш
қатары ... ... ... ... болды. Ал қазіргі кезде
болса ... ... ғана ... шетелдің ірі кәсіпорындары да
жұмыс ... ... ... ... ... ... ... акционерлік бірлестіктер құрған. Бұл экономикада
бірқатар позитивті нәтижелерге әкелді: жаңа технологиялар ... ... ... ... ... ... ... болды, ең бастысы – тұрақты
инвестициялар көзі. Орташа есеппен инвестициялар жылына 50 ... ... ... өзі инвестицияларды алып қана қоймай
басқа елдердің экономикасына да ... 90 жж ... ... ... ... 130 елде 4,600-ден астам филиалдар ... ... ... астамы АТА-да орналасқан.
Әрине бұл экономикадағы жетістіктер ... ... өтіп ... деп айта ... ... ... Қытай да
тап болып жатыр. Соның бірі мемлекеттік кәсіпорындардың ... ... ... ... істейтін бұл кәсіпорындарды сақтап қалу үшін
мемлекет көп қаржы бөлуге мәжбүр болып отыр. Өзінің ... ... бұл ... ... мен ... ... жаңа бағдарламаны дайындау үстінде.
Егер де Қытай осы темпін сақтап қала алса 2050 жылға ... ... ... ... ... ... және АТА-дағы бірінші
мемлекетке айналады.
Бұның барлығы ... ... ... ... ... отыр.
Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінің аймақтық интеграциясы
аймақтағы барлық елдердің интеграцияланбауынсыз ... аса ... ... ... және ... держава болуға тырысатын Қытай,
ортақ аймақтық дамудың шарттары мен ережелерін ... ... тыс ... ... 90 жж ... структураларға жақындасып, біртіндеп
интеграциялануды бетке алып, сол арқылы өкімет 21 ғасырда Қытайды аймақтық
лидерға және ... ... ... керек деген «қытайлық
реформалардың ... ... ... ... шарт ... ... де ... деген өз қызығушылықтары бар, бұның
екі себебін атап кетуге болады : біріншіден - ... ... ... ... экономикалық потенциалы бар елмен бірлесуде әкелетін
экономикалық ... ... ... алып ... ... ... интеграциялануы бірнеше топ факторлардың ықпалына
байланысты. ... екі ... ... ... болады.
Бірінші топ геосаяси характерге ие.
Жаһанды түрде ... ... ... талпынатын Қытай
аймақтағы елдермен көптеген салаларда - саудадан бастап аймақтық ... ... ... ол ортақ кеңістік орнатуға тырысады. Бұл
АПЭК, АТЭС сияқты аймақтық ұйымдарға араласуынсыз мүмкін емес. Халықаралық
ұйымдардан ... ... ... ... ... ... ... өзінің пайдасын шығарып, белгілі бір ... ... ие ... ... ... АТА ... дамыту Комитетінің
қарамағында өткен ортақ жарлықты ... ... ... ... ... ... дәлел бола алады. Жапон делегациясы отырыс
барысында ортақ жарлық ... ... ... ... ... ... өзгерту енгізеді. Қытай делегациясының өкілі бұны корей ұлтын кемсіту
деп қатты ... оны алып ... ... ... ... ... ... позициясына қарамастан Қытай өкілерінің ұсынысы қабылданады.
Қытайға Оңтүстік-Қытай теңізіндегі даулы ... ... бар ... ... ... достық қатынаста болу керек.
Өйткені Қытай оңтүстік теңіздердегі дос елдерсіз «ұлы ... ... ... ... ... ... ... АТА елдерінің бірқатары болса,
мысалы Филлипин Қытайды «мүмкін жау» деп те ... ... ... ... ... барлық сферада тығыз қатынаста болу және сыртқы
саяси позицияларда, аймақтық мәселелерде ортақ ... болу өте ... ... Қытай үшін ішкі теңіздер мен бұғаздарда кеме
жүзу қауіпсіздігін қамтамасыз ету өте маңызды. 2002 жылы қол ... ... және ... ... қамтамасыз ету Келісімі,
дәстүрлі емес қауіпсіздік аумағындағы бірлестік Келісімі АТА елдері мен
Қытайдың ... ішкі ... ... және ... ... мен ... ... қамтамасыз етуде тығыз кооперациясына
әкелді.
Біз білетіндей бұл аудандағы қарақшылық ... ... ... ... ... ... қарасақ Қытай жыл сайын өзінің өсіп келе ... ... мен ішкі ... аздығына байланысты Оңтүстік-Шығыс Азия
мен Таяу ... ... ... ... тәуелді болып отыр.
Американ мұнай институтының мамандары мен ... ... ... ... 2010 ... ... ... өндіру саласы қажетті
көмірсутек отынының 50% ғана қамтамасыз ете ... ... ... мен
газдың қауіпсіз әкелінуі шынымен де Қытайдың ұлттық қауіпсіздігіне жатады.
Ортақ жүйеге интеграциялану қытай өндірісшілері үшін жаңа ... өз ... ... араб әлемі, американ континентіне, ... жаңа ... ... ... ... тауар рыногының болуы Қытай үшін аймақтық
рыноктың инвестициялық капиталына, сыртқы рынокқа шығуға мүмкідік ... ... ... ... ... ... мен ... еуропалық стандарттарды енгізу тәжірибесін үйренуге мүмкіндік
береді.
Қытайдың өзінің ... ... ... ... ... ... аймақтық деңгейдегі валютаға айналдырғысы
келетінін есепке алсақ, ортақ ... ... ... оған ... ... структураларына интеграциялану Қытайға тасымалдау
тарифтері аумағында тиімді ... ... ... ... ... ... ... мен Америка континентінің Тынық Мұхит жағалауының
арасындағы үндіқытай ... ... ... ... негізделіп отыр. Бұл жоспар 90жж басында жасалған келісім ... ... ... (ҮМС) ... ... ... ... асырылып жатыр. 2003 жылдың жазында Қытай жоба бойынша міндеттерін
орындайтынын тағы да айта ... Лаос ... ... ... ... ... – Бангкок (Тайланд) жолының бір бөлігін салуға 5
млрд. АҚШ ... ... ... ... Бұл проектіні жүзеге
асыру Қытайға сөзсіз көп пайда әкелетіні мәлім.
Сонымен қатар ... ... және АТА ... ... елдердің жақындасуы мен стабилизациялау процесіне теріс ететін
бірқатар факторлар бар.
Осы факторлардың ішіндегі ең ... ... ... ... және ... экономикалық структураларының
тәуелсіздігін сақтай ала алмау қорқынышы болып отыр.
Осындай ... ... ... ... ... ... (Morgan Stanley) экономисі «шығыс-азиаттық ... ... ... ... (Daniel Lian) ... ... ... ойы бойынша сахнада мықты Қытайдың пайда ... 1997 ... ... жасаған ісін аяқтайды. Қытайдың бәсекелестігі, оның ойы бойынша
Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ... өсу ... ... ... ... етіп қояды.[25]
Шындығында да Қытай ұзақ уақыт бойы ... ... ... ... жатыр. Осылайша Қытайдың ... ... ... 2001 ... 2002 жылы 7,3% ... сырты сауданың өсімі – 7,5%, ал негізгі
фондтарға инвестицияның өсімі 12% асты. ... өсіп келе ... ... қор, ... ... ... ... долларынан астам болды. Шекаралық сауданың дамуына жол ... ... ... ... валюта қорының мемлекеттік басқармасы 2003
жылдың 1 ... ... ... ... айналысатын шетел және
қытай кәсіпорындарына төлемдерді еркін конвертирленетін валюта мен Қытай
ұлттық валютасында ... ... ... ғана ... сатып алушы елдің
ұлттық валютасында жүргізуді рұқсат етті. Қытайдың ортақ ... ... ... ... ... ... ... Мъянма, Филиппин, Малайзия
болып табылады. Бұл кейбір АТА елдерінің финанстық орталарының наразылығын
тудырып, ... ... ... ... ... ... тежеп отыр.
Қытайдың интеграциялануын тежейтін тағы бір маңызды фактор –
аймақтағы елдердің Қытайдың әскери қуатына ... ... Бұл ... жылы 18 ... ... 16-шы съездінде Цзян Цземиннің сөйлеген ... ... ... ... экономикалық құрылысы ұлттық қорғаныс пен
армияны модернизациялаумен ... болу ... деп баса ... ... ... ... аймақтық ақпарат құралдары Цзян Цземиннің
Қытайға белсенді қорғанысқа бағытталған ... ... ... ... ... қолдану жағдайында әскери әрекеттерді жүргізу
шеберлігін арттыру керек ... ... ... ... жылға қорғаныс
бюджетінің артып жатқанын көреміз. ҚХР қаржы министрі Сян Хуайчэннің айтуы
бойынша жаңа ұлғайтылған ... ... ... ... ... ... қазіргі заманның жағдайына сәйкес эффективті әскери
әрекеттерді жүргізе ... ... ... ... бағытына
байланысты дейді [27].
Қытайдың армиясы қазіргі заманғы армияға сай ... ... адам ... ... , ... техниканы жаңарту жүзеге
асырылып жатыр. Кестеден Қытайдың ... ... ... ... жатқанын көреміз. Әскери сферадағы реформалардан кейін Қытай
АТА-дағы мықты мемлекетке айналады деп айта ... ... ... 2003 ... жазы мен ... суға жаңа жобадағы
«168» «170» номерлі ракеталық эсминецтер шығарылды, осының өзі батыстың
әскери ... ... ... ... теңіз-әскери күшінің
әскери қуатын ... ... АТА мен ... ... ... мен ... барын еске алсақ, АТА елдерінің әскери
басшыларының аймақта Қытайдың жақын интеграциялануына қатысты ... бар ... ... өзінде соңғы кездері жастар арасындағы ұлтшылдық
мінезінің ... ... ... ... отыр. Қытайдың сыртқы
саясатта, ғылым мен ... ... ... орай ... ... үдеп бара ... Ұлтшылдықтың тенденциясы әсіресе Интернеттің
қытайлық секторында айқын байқалады. ... ... ... Қытайдың Интернет
тұтынушыларының саны анағұрлым көбейді. 2000-шы жылдың өзінде ... ... China Internet Network ... Center ... ... ... саны жыл ... 8,9 млн. тұтынушыдан
22,5 млн. тұтынушыға жетті. Интернеттің ... ... ... оқып жатқан немесе жас мамандар, олардың ішінде көбісі ер
адамдар (70 процентке дейін). Егер де ... 56 ... ... ... кіші ... есепке алсақ, 2020 жылға қарай олар Қытайдың әртүрлі
мемлекеттік структураларында қызмет ететін ... ... ... бойынша аталмыш «жастар ұлтшылдық
торының» негізгі объектісі - ... және ... ... ... соғыстан
кейінгі екі жақты қарым-қатынастағы шешілмей келе жатқан мәселелер дейді,
алайда ... ... және ... ... ... ... ... білдіріп отыр, бұл болашақтағы өте үлкен қауіптің көрініп келе жатқан
төбесі ғана дейді олар.
Осындай ... ... ... мәселелері бар АТА
елдерін ойландырмай қоймайды. Олардың көбісі АСЕАН елдері ... ... ... ... ... фактілердің аймақтағы
интеграция процесіне теріс әсерін түсініп, аймақтағы ... ... ... ... ... ... ірі ... және дүниежүзілік держава
болу курсынан таймай, дос ел имиджін сақтау үшін әрекет ... ... ... ... ... біле ... ... қытайлық басқару
дәстүрімен бірнеше бағытқа аса көңіл бөледі.
Қытай өкіметінің негізгі күші экономикалық қатынасты дамытуға
бағытталған. ... ... ... ... арасында біртұтас сауда
кеңістігін жасап, оған өзінің де ... және бұл ... ... ... интеграциялау идеясын белсенді түрде қолдап отыр. Осыған орай Қытай
2002-ші жылы АСЕАН елдерімен жан-жақты экономикалық қатынас орнату ... ... ... ... ... ... емес.
Информациялық интеграцияның маңыздылығын түсінетін Қытай өкіметі 2002 жылы
қараша айында ... мен ... ... ... жөнінде Меморандумға қол қояды. Бұл Меморандумда ... ... ... ... тыс ... елдер мен
Қытай арасындағы тағы бір мәселе қарастырылады. Бұл интеллектуальдық меншік
құқығына байланысты ... ... ... ... ... жиі
интеллектуальдық меншік құқығын бұзып, заттардың тура көшірмесін жасап ... ... ... ... ... ... рынокқа шығарады.
Меморандумның қабылдануы және контрабандалық тауарлардың Қытайдың аймақтық
кеден басқармаларымен жойылып, ... ... ... елдерге Қытайдың
орталық өкіметінің бұл орайда бекем екенін көрсетті.
Қытай аймақтық интеграцияның ... ... ... ... ... Инвестициялардың негізгі бағыты АТА ... ... ... ... ... ... ... Азия елдеріне құйылуының
мысалы ретінде 1992 жылы ... ... ... ... ... ... бұнда инвестициялардың басым ... ... ... ... ... ... аумағында жоғарыда
аталған Лаос Республикасының территориясы арқылы өтетін Куньмин (Қытай) –
Бангкок ... ... ... 5 ... АҚШ ... басқа, Въетнаммен
шекарадағы теміржол торабын жөндеуге, Мьянмадағы жолдарды ... ... ... сөз ... ... ... ... оған қатысушы
елдер экономикасына инвестициялаудың дәлелі ретінде ... ... ... Азия ... Қытайдың геосаяси партнері болса да,
Пәкістанның порттарының ... ... ... ... ... бағдарламасының қарамағында жасалды [28].
Осының барлығы жеке капиталдың шетелдегі инвестицияға,
аймақтағы және ұлттық дамыту бағдарламаларына қатысуға ... ... күш ... тағы да бір ... ... ... пен сенімділікті арттыруға бағытталған шаралар болып отыр.
Аймақтағы бар келісімдерге кіре отыра, Қытай АТА ... ... ... ... ... көңіл бөліп отыр.
Тағы бір маңызды оқиға ретінде 2003-ші ... ... ... ... нәтижелер. Үндістан да АТА-ның
«Партнерлармен диалог» бағдарламасына қатысушы ел. Қытай сыртқысаяси және
дипломатиялық әрекеттерімен ... ... мен ... ... мен Тибеттің
кейбір территорияларының тәуелділігі туралы мәселелерде, Тынық және ... ... ... позицияларында табыстарға жетті. Егер
де бірнеше жыл бұрын екі ел ... ... ... мен ... мүмкін қақтығыстың салдарынан нашар болғанын ескерсек, бұл
жағдай алдыға қарай басқан үлкен қадам, әрі ... ... ... үлкен
оқиға деп санауға болады.
Аймақтағы саяси аренадағы Қытайға
байланысты тағы бір оқиға, ол оның аймақтағы елдерге ... ... ... ... ... ... ... 2003 жылы 1-ші қыркүйектегі бейбітшілік
үшін Азия парламенттерінің Ассоциациясының жыл ... ... ... ... У ... Қытай өкіметі атынан «...Қытай ... ... ... және ... ... ... ... етудегі жауапкершілігін біледі. Азиядағы бейбітшілік ... ... да дами ... ... екі бағыттан басқа Қытай өкіметі
аймақтағы елдермен ... ... ... белсенді түрде ат
салысып жатыр. Интеграцияның бұл бағытындағы жүргізіліп ... ... ... ... ... ... ... аймақтағы елдермен ғылыми-
техникалық байланысы өте жоғары ... ... ... ... ... ... ғылыми-техникалық зерттеулерінің аймақтағы
ғылыми-техникалық ... ... ... ... ... ... халық санына, су тұтыну және ирригация т.б
бірқатар ... ... ... ... ... ... ... анағұрлым көбейді.
Интеграцияланудың жолдарының енді бір қызықты түрі ... пен ... Бұл ... өкіметінің баса көңіл бөлетін салалары
емес. Бірақ олардың даму темпі ... ... іс ... ... асып ... ... кездің өзінде дүниежүзінде қабылдайтын
туристерінің саны ... ... ... (2001 жылы ... 89 ... келген) алатын Қытай өзі аймаққа туристерді шығаратын елге
айналып отыр.
Аймақтағы бірқатар ... өз ... ... ... тарту үшін 2003
жылдың қазан айында Қытайдың ... ... ... ... ... ... ... ұсыныс жасайды.
Мәдени байланыс аумағында ... ... ... ... ... ... ... орталықтары ашылды. Кейбір
елдердегі антиқытайлық көзқарастарға ... ... ... ... мен осы ... басында антиқытайлық демонстрациялар Индонезия,
Малайзия мен Филлипинда ... ... ... өкілдері аймақтағы
халықтардың мәдени фестивальдарына, классикалық музыка сайыстарына және т.б
мәдени ... ... ... ... ... ... мәселесі және Қытайдың
позициясы.
2.1 Солтүстік-Шығыс Азиядағы қауіпсіздік мәселесі және ... ... ... ... ...... ... Солтүстік Корея мен Оңтүстік Кореяның негізгі ішкі ... ... ... ... ... қатынастарында ол – Куриль аралдарының тәуелдігі
туралы ... ... ... бейбітшілік келісімінің болмауы,
Жапонияның Ресейге инвестицияларды салғысы келмеуі.
Ресей-қытай қатынастарында ол – ... және ... ... ... ... қатынастарындағы басты мәселе - Ресейдің
Корей түбегінде жеке ... рөль ... ... ... Ресей Оңтүстік Корея бизнесін өзінің ... ... ... ... бір ... ... ... еркін сауда зонасын құруға, Солтүстік ... ... ... ... ... ... ... Жапонияда жарық көрген
тарих оқулығындағы ... ... ... ... сипатталуын Сеул
әділетсіз деп есептеп, ол арадағы қатынастарға теріс әсерін тигізіп отыр.
Сонымен қатар Токто аралы үшін ... да ... ... ... қарым-қатынастарында – Кореямен секілді ... ... ... ... виза беру ... ... ... талас, сауда соғысы.
Қытай-Оңтүстік Корея қатынастарында экономикалық қатынастар мен
Сеулдың ішкі Корея диалогында Пекиннің қолдауын табуға көңіл бөлінеді.
Солтүстік-Шығыс ... ... ... маңызды орын алады.
Ресей мен Қытай американдықтардың НПРО құру жоспарына қарсы.
Ресейдің қарсы шығу себебі мен ... ... ... ... ... ... ... ПРО келісіміне қатысушы болып келе жатқан Ресей НПРО ... ... ... деп ... ... болса мүлде қарама-қарсы. ... аз және ПРО ... ... Қытай НПРО жоспарын Солтүстік-
Шығыс Азияда ПРО ТВД жасаумен ұштастырады. Соңғы жоспар болса, теоретикалық
тұрғыдан Тайваньды «қорғап» Тайваньның статусы ... ... күш ... айыруы мүмкін.
Енді Солтүстік-Шығыс Азиядағы қауіпсіздік мәселелері мен ондағы
Қытайдың мүдделеріне жеке тоқталып өтейік.
Өткен ғасырдың ... ... ... мен ... арасындағы
қарым-қатынастар барлық дерлік жағынан дамыды. Сауда-экономикалық сферадағы
қатынастар мен гуманитарлық айырбастың жедел қарқынмен өсуімен қатар саяси
диалогтар ... ... ел ... ... жүздесулер
жиіледі.Дегенмен, бұл тенденция Токио мен ... ... ... ... жоқ. Тез ... ... келе ... қатынастардың
жылжымауына екінші дүние жүзлік соғыстан кейінгі шешілмей ... ... ... ... ... ең ... Сенкаку аралдар мәселесі болып
отыр.
Сенкакуға байланысты алғашқы дау ... ... ... 1971 жылы ... ... ... құқығын ресми түрде жариялаған
Тайбэй болды. Сол жылдың желтоқсан айында Пекин де тура ... ... Осы ... ... ретінде 1972 жылдың наурыз айында Токио да өз
позициясын белгіледі [29]. КХР мен ... ... ... ... ... бірдей болды: тарихи және географиялық тұрғыдан
Сенкаку ... ... ... бір ... ... ... XIV ғасырдағы қытай жазбаларына сілтеме жасалды [30]. ... ... ... ... деп ... өз ... алға ... Сенкаку
Рюкюға (Окинава) қосылған кезде ешқандай жақ та қарсылық көрсетпеген ... ... ... ... ... Жапония бас тартқан
территориялардың құрамына кірген жоқ. ... ... ... ... ұстанды. Кейіннен бұл позиция АҚШ-тың мемлекеттік ... ... ... ... екі ... ... ... келтіру жөніндегі жапон-
қытай Біріккен коммюникесіне қол қою барысында ҚХР Сенкаку ... жоқ. ... 1978 жылы ... бейбітшілік және достық
жөніндегі келісімге қол қою ... ... ... ... орын алды:
қытайлар аралдар маңында демонстрация өткізді, оған 140 кеме ... ... ... ... ... Дэн ... Токиодағы сапары
барысында арал мәселесі кейінге қалатыны жөнінде мәлімдеді. Ол: «әрқашанда
осылай ... қала ... ... ... 20-30 жыл иелік етсін»
[31].Басқа сөзбен айтқанда 1978 жылдан бастап уақыт жүре ... ... да бұны ... ... болып отыратын инциденттер де осыны ... ... ... ... ... байланысты дау
ондағы мұнай қорының табылуына байланысты қыза бастады. 1993 жылы ... ... ... ... оның ... тәуелділігі жыл сайын
арта түсті. Жағдайды Токионың 1993 жылы Жапонияның ... ... ... зона ... ... туралы шешімі ушықтыра түсті.
Осылайша жапондықтардың Сенкакуға деген құқығы тағы да ... ... ... ... ... шулы да ... болды, бұған Оңтүстік-Шығыс
Азиядағы этникалық қытайлар да қосылды. 1996 жылы Тайваньда, Гонконгта,
Макаода ... ... ... «Дяоюйдаоны қорғаушылар»
ұйымдары құрыла бастады. Акцияға қатысушылар ҚХР ... ... күш ... ... деген үндеумен шықты. Пекинде «қажет жағдайда
Дяоюйдаоға жіберілетін ... ... ... ... ... ... даудың ушығуы әртүрлі пікірлерді тудырды. Мәселен «Нью-
Йорк таймстың» Токиодағы бюросының бастығы Н.Кристофер Қытай болашақта ... ... ... ... ... ... көзқарасын ол былай ... ... ... ... ... ... күш қолдануды
қолдаушылар көп, бірақ бұл АҚШ-тың араласуына байланысты мүмкін ... ... ... ... аралдар үшін соғыса қоймайды, ал ... оған ... ... жоқ. ... ... ... және Тайваньмен қатынас бағыты,
Пекинде ҚХР-дің ішкі саяси ісі ... ... ... ... ... туралы мәселе АТА елдерінде талқыланып жатқанына
ұзақ уақыт болды.
Бұл бағыттың Қытайдың сыртқы саясаты үшін геосаяси ... ... де ... ... ... ... онда Қытай аймақтағы қаржы және
экономикалық лидер болып қана ... ... ... АТА ... ... мықты болады. Іс жүзінде Қытайға Шығыс-Қытай теңізіндегі
ауа және ... ... ... ... болады. Бұл АҚШ пен ... ... ... ... [33]
Солтүстік-Шығыс Азияның құрамына Тайвань аралы, акваториясы мен оған
жақын континентальдық Қытайдың территориясы кіретін ... ... ... ... ... келе жатқан нүктелердің бірі болып отыр.
Қытай мен Тайвань арасындағы ... ... АТА ... мен жағдайдың тұрақтылығына, американ-қытай ... әсер ... ... ... ... әскери орны жоғары бұл екі
елдің қарым-қатынасы әрине өте маңызды ... ... ... ... ... ... тек аймақтағы ғана емес бүкіл әлемдегі
тұрақтылық пен қауіпсіздікке ықпал етеді. Жоғарыда айтылып өткендей 1894-
1895 ... ... ... ... ... ... жүзілік соғыс, одан
кейінгі азамат соғысы, соғыстан кейінгі әлемнің құрылысы, ... ... әлі ... ... шешілмей келе жатқан Тайвань мәселесі
қазіргі кездегі дүние жүзілік қарым-қатынастардың ... ... ... ... Бұл мәселе нашар даму жолына түсіп кеткен жағдайда, Қытай
болса ешқашан күш ... ... бас ... ... ... ... ең мықты және көп ... бар екі ел ... ... ... ұласып кетеді, олардың ядролық ... ... да ... тыс ... ... жылы ... азаматтық соғыста жеңіліп, Тайваньға қашқан
гоминьдан өкіметінің ұзақ өмір сүрмейтіндігіне сенген АҚШ ... ... ... ... ... күш беруден бас тартады.
Жапондықтардың Екінші дүниежүзілік соғыста жеңілу себебінен Потсдам және
Каир декларацияларының нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ол кездері АҚШ-тың күмәндігін тудырмаған.
1950 жылы 5-ші қаңтарда президент Г.Трумэн Американың Формозаға ... ... ... ... басқа территориясы сияқты
оның бір бөлігі ретінде қабылдайтынын айтты. Ол «АҚШ ... ... ... ... ... жылы 25-ші ... ... түбегінде соғыс басталғаннан
кейін АҚШ аймақтағы саясатын қайтадан ... ... ... ... оккупациялануы аймақтағы қауіпсіздік пен ... ... ... деп ... 27-ші ... ... «жетінші флотқа Формозаға қандай да бір шабуылдың алдын алуға бұйрық
бергенін» жария етті. [35] Осы ... ... ... ... жаңа
американдық позицияны айтады: «Формозаның болашақ статусы жөніндегі шешімі,
аймақтағы жағдайдың тұрақтануын, Жапониямен ... ... ... күту ... ... 9-шы қыркүйектегі Жапониямен жасалған Сан-
Францисско келісімі бойынша (оған КСРО да, Қытай да қол ... жоқ) ... мен ... ... ... мен ... архипелагы) бас
тартады, бірақ оны Қытайға қайтару жөнінде сөз болмайды. ... ... ... 1953 жылы 2-ші ақпанда АҚШ-тың жетінші флотының Чан
Кайшидің ҚХР-ға қарсы әскери әрекеттеріне ... ... ... жылы ... Чан ... ... армиясының бақылауындағы ҚХР-ға жақын
Цзиньмэнь мен Мацзу аралдарына ... ... ... ... 1954
жылдың қыркүйек айынан бастап ҚХР Цзиньмэнь одан кейін Тайвань бұғазындағы
басқа да аралдарды бомбалай бастайды.
1954 ... 2-ші ... АҚШ ... ҚР мен ... ... ... одақтық келісім жасады. 1955 жылдың 18-ші қаңтарында ... ... ... ... ... түсіріп, бұғаздағы
аралдарды бомбалауды жалғастыра береді. 1955 жылы 29-шы ... ... ... АҚШ –тың әскери күштерін Формоза мен Пескадор
аралдарын және ... ... ... ... мен ... ... рұқсат беретін «Формоза Резолюциясын» қабылдады. Келісім
1955 жылдың ақпанында күшіне енді. [36]
Қытай жағы «Қытай ... ... ... Қытайдағы жалғыз
заңды өкімет; Тайвань оның провинциясы болып табылады; Тайваньның азаттығы
Қытайдың ішкі ісі ... ... және оған ... ... араласу
құқығы жоқ; барлық американдық күштер және обьектілер Тайваньнан шығарылу
керек. «екі Қытайды», «тәуелсіз Тайваньды», «бір ... екі ... ... ... ... ... асыруға Қытай өкіметі қарсы шығады»
АҚШ болса «бір ғана ... ... және ... оның ... ... ... ... мәселесінің бейбіт түрде қытайлардың
өздерінің арасында ... ... ... ... ... тұрақтана
басталысымен әскерлерін шығара бастайтынын айтты» [37]
1982 жылы 17-ші тамызда негізінен Тайваньға ... қару ... ... ... ... жасалды. Бұл коммюникенің даярланып
жатқаны туралы Тайвань жағы білді, олар алдын ала өз ... ... ... ... Бұл нұсқада АҚШ өкіметіне аралмен алты пункт бойынша қарым-
қатынас жасау ... оның ... ... бас ... кіреді: 1)
Тайваньға әскери қаруды ... ... ... ... 2) ҚХР-мен
Тайваньға қару-жарақ беру туралы консультацияларды жүргізу 3)ҚХР ... ... ... ... Тайваньмен қарым-қатынас туралы заңды қайтада қарастыру 5) Тайваньның
суверенитеті жөнінде АҚШ позициясының өзгеруі 6) ... ... ... ... ... көрсету. АҚШ өкіметі келісімін білдіреді.
[38]
Бір-бірінің жүйкесін тоздыратын бұл ойындар келесі ... ... 2002 жылы ... кеме мен ... қарсы төтеп беру
жаттығуларын өткізуді жоспарлады, бірақ өткізген жоқ, ал Қытай сол ... ... ... ... ... ... жаулап алу тактикасын
игеруге арналған жаттығуларды өткізді. [39]
2000-шы жылы Тайваньдағы бүкілхалықтық сайлаудың нәтижесінде
тұңғыш рет ... ... ... ... ... ең ... ... күштің, аралдың толық тәуелсіздік алуының
жақтасының өкілі ... ... оның алға ... бір себебі
гоминьдан партиясының ішкі қайшылықтары болды.
Пекиннің позициясымен және көптеген оппозицияның ... ... ... болған Чэн Шуйбянь көпшілік алдында тәуелсіздік,
арал мен материк арасындағы ... ... ... бірқатар
символикалық қадамдардан бас тартты.
Дегенмен осы уәделерді бергенімен президент өзінің ұмтылыстарын
басқа формада ... ... ... ... жоспарын баяндау
барысында ол Тайвань «суверенді мемлекет» болып табылады және ол президент
болғандықтан «суверенитетті ... пен ... ... ... ... деп санайды. Пекиннің талабына қарамастан, Чэнь Шуйбянь «бір Қытай
принципін» қабылдаудан бас ... оған ... ... ... ... болса да Тайвань бұғазының екі жағында да қабылданатын.
Осыдан кейін Чэнь ... ... олар ... ... қоғам екенін, өзінің тарихы, мәдениеті мен болашағы бар ... ... ел ... ... бастайды. «Тайваньдану процесі» білім, ғылым,
ақпарат құралдары сфераларын қамтыды. Тарихи-мәдени тақырыптарға ... ... ... ... ... ... оны ... » деп атап кетті.
2000 жылдың аяғында Заң шығарушы палатаға ... ... ... ұсынылды, оны қабылдау «мемлекеттік ту, мемлекеттің гимні, аталуы
және территориясының өзгеруі» ... ... ... ... ... ... еді. Қытай жағы оған кесіп ... ... ... ... ... тәуеліздігіне заңды негіз болады, ал ол
тәуеліздігін жариялаған жағдайда, 1,3 млрд. ... ол өлім ... ... ... ... олимпиада ойындарын жүргізу құқығынан
айрылу, дүниежүзілік көрмеге қатыса алмау болсын, ... ... ... ... ... ... Заң ... көп талқы болды. Аяғында Заң
өте қысқартылған түрде, ту, гимн, атау, территория мәселелері ... ... ... ... тағы да Чэнь ... ... Бұл ... үшін дауыс бергендер саны өткен жолмен салыстырғанда ... ... ... 50,1% ... саны 80,28% ... [41]) сөйтіп осы жолғы
сайлауда ол өткен жолғыдан 1,5 миллионнан астам дауысқа көп жинайды.
Чэнь ... ... ... себебі аралдың экономикалық,
әлеуметтік дамуында емес(оның президенттігінің бірінші ... ... ... жоқ) ... ... ... ... мамандар . Жастар материкке деген сағыныштан бос, туысқандық
қатынастардан да алшақтаған, өмір сүру ... ... ... олар ҚХР ... мойындағысы келмейді, ерекше әкімшілік
аудан аты ... де ... ... ... келмейді. Тайваньдықтардың
санағы бойынша аралдың 50% тұрғыны өздерін қытайлық емес, тайваньдықтармыз
деп санайды. Арал тұрғындарының жауабы бойынша ... ... ... ... жылы ... университетінің жүргізген сұрауы
бойынша статус-кво сақталуын ... ... ... ) 82,6% ... ... қазір немесе болашақта алуды респонденттердің 22,1%
қолдайды, ал қазір немесе болашақта ... ... ... ... ол ... ... жобасына ұлттық суверенитет,
мемлекеттік территория, бірігу немесе тәуелсіздікті жариялау мәселелерін
кіргізбеуді уәде еткен болатын. Оның ... ... жаңа ... ... негізгі орын келесі мәселелерге беріледі: ол Тайваньда
қазіргідей үш немесе бес ... ... ... ... ... ... ... басқару моделін таңдау. [43] Алайда материкте
тайваньдық президенттің ... ... ... ... Пекин оның
сепаратистік саясаты Тайваньның тұрақсыздығын ... ... ... ... бұғазының екі жағалауының арасындағы ... ... ... ... [44]
Сөйтіп президет болып сайланғаннан бастап, Чэнь ... ... ... ... яғни ... ... жеткізбей
үнемі уәде беріп, бірақ барған сайын ... ... ... ... ... ... үшін ... басынан
Тайваньның сепаратистік әрекеттеріне басынан өте қатал жауап беріп, шегіне
жеткен кезде күш қолданатынын үнемі есіне салып отырады. ... жылы ... ... ... жылы ... ... қатынас
орнатады, соның нәтижесінде олар Тайваньмен дипломтиялық қатынасын үзеді.
Сол жылы ҚХР Тайваньды ... үшін ... ... ... Тайваньның құрамына тәуелсіз елдер кіретін Дүниежүзілік
денсаулық сақтау ұйымына кіруіне қарсы болды, Тайваньның ... ... өзі, ... ... ... болады деп есептейді.
Екінші маңызды фактор – Пекиннің АҚШ пен басқа ... ... ... ал ... ... ... біз ... даму стратегиясының сәтті жүргізілуіне ауадай ... АҚШ ... ... ... тұратын фактор ретінде өте маңызды. АҚШ ... осы ... ... қалу үшін саяси және әскери көмек беруге
тырысады. 1979-шы жылдан қазіргі ... ... ... ... ... қару және ... ... 38 млрд.долларды құрайды. Сонымен қатар
АҚШ ҚХР-дың қару беру ... ... ... ... ... ... ... білеміз.
2004-ші жылы Тайваньда жаңа 15 жылға арналған ... ... ... ... Бұл ... бір саты жоғары көтерілгендігін көрсетеді: Тайвань жағы АҚШ-
пен бірігіп ... ... ... ... ... ... ... 18 млрд АҚШ долларынан астам бағаға қару сатып алу жоспарлануда.
Өте жоғары бағаға, осыған байланысты келіспеушіліктерге, Тайваньның ... ... ... ... ... ... ... асып
келе жатыр. Ресей мамандарының айтуы бойынша бұндай жағдайда мәселенің
«тек күшпен ... ... ... ... да ... ... жиі ... кететін өте
маңызды – психологиялық фактор. Яғни қытайлықтардың ... ... ... ... ... бөлек болу себебінен ғана оқ
жаудыру ... өте аз. Осы ... бәрі ... ... қарсы заңы» тек сепаратистік процессті бәсеңдетіп, психологиялық
қысым көрсетіп, тағы бір әсер ету факторы ... ... ... ... ... барған сайын шиеленісе берді. 2002-ші жылдың
желтоқсан айының аяғында КХДР Ненбендегі ядролық объектілерін ашып, 1994-ші
жылғы келісім бойынша ... ... ... ... инспектрлерді
елден қайтарып жіберді. МАГАТЭ-ның 2003-ші жылы 10-шы ... ... ... ... ... ... ... ДНЯО-дан (Ядролық қарудың тарамауы жөніндегі келісім) ... ... ... ... ... ... ... оның ядролық
қаруды жасау «ниетінің жоқ» екенін айтты, тіпті Пхеньян егер АҚШ өзінің
КХДР-ға деген «жау ... бас ... ... ... ... ядролық
қару шығармайтынын дәлелдеткізу үшін, екі жақты келісім ... ... ... уәде ... ... ... ... келісімнің шарттарын бұзуы басым болды.
Тағы бір айта кететін жағдай, осы жолғы дағдарыс пен 1993-1994жж
дағдарыстың алдында ... ... ... ... ... ... жасаған болатын. Алашқы дағдарыстың алдында 1992-ші ... мен ... ... ... екі ... ... татуласу мен
шабуыл жасамау, Солтүстік пен Оңтүстік арасында ... мен ... ... ... ... мен Корей түбегін ядролық қарусыздандыру
Декларациясы ... ... ... ... ... ... пен ... арасында Келісімді жүзеге асыруға бағытталған жұмыс
басталған еді. Осының бәріне 1993-1994-ші ... ... ... ... да АҚШ ... ... артта қалған, аштықтан
әлсіреген, электр энергиясы мен жылу ... ... ... ... тек ... ғана емес бүкіл әлемге үлкен қауіп екеніне сендіруге
тырысады.
АҚШ-тың ... ... ... ... ... егер ... ... жағдай тұрақтанса, 90-шы
жылдардағыдай АҚШ-тың түбектің оңтүстігіндегі әскери ... ... қалу ... Ал Оңтүстік Кореядан әскерлерді шығару Жапония және
КР-мен әскери альянстарға, ол ... ... ... ... негізделген АҚШ-тың Солтүстік-Шығыс Азиядағы, тіпті бүтін
АТА-дағы стратегиясын бұзар еді.
Сонымен қатар екі Кореяның татуласуы нәтижесінде АҚШ ... ... ПРО ТВД және ... ПРО құру үшін ... ... ... АҚШ үшін ... түбегінде шиеленісті жағдайды сақтап
тұру керек немесе Ирактағы секілді КХДР-дағы қазіргі режимді құлату керек.
Бірінші вариант бойынша, ... АҚШ ... ... ... ... – КР мен ... ... ұстап тұрып,
ұлттық ПРО жасау мүмкіндігі болады.
Екінші ... ... ... ... АҚШ ... ... бақылауға алады, ал Корей түбегі орналасуы жағынан өте қолайлы, ол
АҚШ-қа ... ... ... ... державалардың - Ресей, Жапония мен
Қытай шекараларының ... ... ... ... жою ... Азия аймағындағы, бүкіл АТА-дағы ... ... ... ... ... ... ... «солтүстік кореялық ядролық қауіппен»
күресу деген ... АҚШ ... ... ... әскери-саяси бақылау
орнатуға тырысады.
Вашингтонға ол не үшін керек деген сұрақ туындайды. Ол ... ... ... даму ... болжаудан туындаған. Сол
болжауларға негізделсек ғасырдың ... ... ҚХР ... күші бойынша АҚШ-
ты қуып жетіп, экономикалық жағынан асып ... ... ... ... ете ... ... ... Кореяны жоғалтып алса, американдықтар Қытайға деген позициясын,
соның ішінде ... ... ... ... да ... ... ... КХДР-дың ядролық қарусыз статусын
қолдайтынын бірнеше рет ... ... ҚХР ... ... ... бар ... ... болып отыр.
Американдықтардың Иракқа қарағанда Кореядағы абайлылығы ондағы
қытайлық фактордың басымдылығында болып ... ... ... риза болмаса да, оның кейін де осы
статусын сақтап қалуына қолдау көрсететін ... ... ... қауіпсіздік мәселесі және Қытайдың позициясы.
Қарқынды экономикалық ... өмір сүру ... ... ... Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінің арасында
тұрақсыздықты сақтап тұратын шешілмеген ... әлі де ... ...... теңізіндегі аралдар мен акваторияларға байланысты дау-
жанжалдар. Бұл мәселеде Қытайдың да мүддесі бар.
Спратли аралдар топтамасы 190 ұсақ ... мен ... олар ... 150,000 ... ... ... ... бай , Тынық
мұхитының маңызды сауда жолдарында орналасқан. Ғалымдардың бағалауы
бойынша ... ... ... мұнай қоры 1 ... ... отыр және ... ... орынды алады.
Шығыс Азия елдеріне төніп келе ... ... ... ... орнату үшін бәсекені шиеленістіруде .
Азия ... ... ... ... ... . Бір ... ... 16,6
млн. баррельді құрайды. Мұнай қажеттігі Азияда 1988 жылдан 1993 ... ... 46% ... ал ... болса 39% .
Қытайдың Спратли ... ... ... 1992 ... ... Съезд ҚХР-дың территориялық сулар және оларға жататын
территориялар туралы заң ... ... ... ... Пекиннің
аралдарды өзінікі деп дәлелдеп немесе жаулап ... ... ... Оңтүстік-Шығыс Азияда ғана емес, бүкіл аймақтағы ... ... ... ... , ... ... ... баруы мүмкін:
1. Қытайға қарсы тұру үшін ... яғни ... пен ... ... ... ... шығару
2. Жалғыз әрекет ету , тек өз ... ... ... ... ... ның ... ... деген сөз
3. Американың көмегін сұрау –бұл АҚШ пен ... ... ... ... Америка қарсы
4. Қытайдың мүддесіне аралдардағы суверенитетінен бас тарту ... күші мен ... тану деп ... де жағдай төртінші вариантқа сәйкес дамыса, Оңтүстік-
Шығыс Азияның ... ... ... ... ... Оның ... ... Тынық мұхиттың оңтүстігіндегі АҚШ пен Австралияның ықпал ету
аймақтарымен шектеседі. Белгісіздік ... ... ... ... ... ... ... Қытай мен АСЕАН елдерінің
армиясы мен флотын ... ... - ... ... ниет ... отырғанын байқауға болады. Қытай мен
Вьетнам арасында ... ... 1988 және 1992 жылы ... ... 1996 жылы ... Индонезия Натуна аралдарының
жанында 10 мың ... ... ... ауада, құрлықта әскери
жаттығулар жүргізген болатын. Соған қарағанда Индонезия Қытайға ... ... ... ... ... ... да ... қатысты мәселені келіссөздер
арқылы ... ... ... ... ... ... 1995 жылы
ақпанда Мичив рифі мен Мэйдзидзяо ... ... ... жөнінде
қақтығысып қалған. Риф Филипиннан ... ... ... ... экономикалық зонасына кіреді. ... ... ... ... ... ... Филиппин жағының айтуы
бойынша Қытай рифті әскери-теңіз ... ... ... ... ол ... ... үшін қажет деп хабарлайды.[47]
1995 жылы Қытай ... ... ... ... ... оның ... ... теңізі мен Спратли аралдары кірді.
1997 жылы Қытай ... ... ... ... елдерімен
келіссөзге барды. Келіссөздер екі раундта ... ... мен ... ... ... ... ... Талқыға түскен бір
мәселе –даулы аралдардың ... шешу ... ... ... бір ... ... етуіне міндеттейтін құжат қабылдау керек
деп ұсынды, бірақ ҚХР ... ... ... ... құқықты
форум емес деп хабарлады.
Аймақтағы елдер арасында территориялық таластар сақталса да,
қазіргі кезде аймақтағы басты ... ... ... ... ... ішкі және ... ... болып отыр. Этникалық және
діни жанжалдар, ланкестік, жұқпалы аурулар мен есірткінің таралуы, қоршаған
ортаның ластануы ... Азия ... ... ... ... ... болып табылады.
2000-шы жылғы кибер-ланкестік дүниежүзінің назарын Оңтүстік-
Шығыс Азияға аударған болатын. ... ... ... ... вирусы дүниежүзінің компьютерлік жүйелеріне 10 ... ... ... ... Айып тағылған адам Манилада сотталмады,
өйткені ол Филлипиннің заңына қарсы заң ... деп ... ... тағы бір ... ...... қарақшылығы. Көптеген
қарақшылар аздаған топтардан құралып, өткен жүк кемелерінің ұсақ заттарын
ұрласа, олардың кейбіреулері жақсы ұйымдасқан болып ... ... ... ... ... ... ... иемденіп, одан кейін кемені ... жыл ... ... ... ... ... дінінің, мұсылман лидерларының қоғамдағы ықпалы күшеюде.
Кейбір зерттеушілер тарапынан саяси бағыт ретінде қарастырылып, оның басты
мақсаты – ... ... ... ... ... табылатын
исламизм дүниежүзілік феномен ретінде ... ... ... ... байланысты белгілі болды.
Исламизм ұзақ уақыт бойы өмір сүріп жатқан ... іс ... ... жоқ. ... ... ... оны өмір ... жатқан
саяси, мәдени, әлеуметтік және экономикалық жүйелерге альтернатива ретінде
шығаруда.
Аймақтағы исламизмнің дамуына 11-ші қыркүйек оқиғалары үлкен әсерін
тигізді. Бұл трагедия мен оның ... ... ... ... ... ... ... исламизмнің радикализмденуін күшейтіп
жіберді. Мәселен Индонезияда исламдық саяси қайраткерлердің ...... ... ... тақырып болып отыр. Бұндай сөздер бірнеше
қалада ... ... ... бұзақылықтар мен шариатты енгізу керек деп
шыққан демонстрацияларға себепші болды.
Малайзияда болса «Біз джихадты ... ... ... ... ... ... ... малай жастарының жиналыстарының тұрақты атрибуты
болып отыр.
Филиппиндағы мұсылмандық қозғалыстың ... ... ... ... ... ... ... шегі Индонезияның ... ... жылы ... ... ... онда ... аса адам ... 300 адам жарақат алды. Олардың басым бөлігі ... ... ... ... ... ... Сингапур мен Бруней
территориясында панисламдық мемлекет орнатуға тырысатын – ... ... ... деп ... ... ... наурызында Минданао деп
аталатын филиппиндік аралдың Давао аэропортында адам ... ... ... болады. Сол жылы жазда Джакартада тағы бір жарылыс ... ... ... орталығының жүргізген зерттеуіне
қарағанда, сұралғандардың 61 проценті шариат заңдарының күнделікті өмірге
енгізілуін ... ... ... ... ... шабу және т.с.с
шараларға қарсы ... ... ... ... ... ... Индонезия мен Малайзия
тұрғындарының күнделікті тұрмысында әрқашан да болған. Индонезияда 330-ға
жуық діни соттар бар. Елдің ... ... бұл ... ... ... ... неке мәселелері мұсылмандарға қатысты шариат
заңдары бойынша қаралады.
2002-ші жылы жапондық журнал «Тюо ... ... ... премьер-министрі Махатхир Мохамад елдің 50 азаматының ... ... бар деп ... ... ... айтуы бойынша олар
дайындықты Ауғаныстанда өткен. 2001-ші жылдың тамызынан Малайзияда соғысушы
исламдық ұйымдарға қатысы бар 40 ... адам ... ... шыққандар Ауғаныстанда алдымен Кеңес Одағына қарсы 1979-1989жж, ... ... ... ... ... ... мен Филиппиннің жастары жыл сайын Пәкістанның
діни мектептеріне ... ... ... оралғаннан кейін олар
консерватистік исламистердің реакциялық қанатына қосылады. Олар ... ... ... көздеп, қоғам мен штаттардың өкіметіне қысым
көрсетіп отыр. Сондай ... ... ... ... ... ... ... партиясының (ПАС) ... ... ... ... қарсы радикалдық саяси исламның күшеюі анық байқалады.
Дүниежүзілік ланкестердің филиппиндықтармен де ... ... бар. ... ... Минданао территориясында исламдық мемлекет орнату ... ... ... ... қаржылай көмекті Усама бен
Ладеннің ағасы Джамал Халифа ұйымдастырғаны белгілі.
Тайландтың оңтүстігінде мұсылмандық ... ... ... ... малайлық-мұсылмандар тұратын төрт ... ... ... ... ... мақсаты - тәуелсіз исламдық мемлекет жасау.
2001-ші жылы өкімет исламдық экстремизмнің қаупін түсініп,
ресми ... ... ... ... өкілі – Ибрагим Гошені елден
шығарады. 11-ші ... ... ... бен ... ... ... ... шығарылатыны жөнінде хабарланады. Өкімет
оңтүстіктегі төрт провинцияда әскери ... ... ... ... кейін АҚШ ... ... ... ... ... ... Осы орайда
соғысушы ислам орын алған Оңтүстік-Шығыс Азиядағы жағдай АҚШ-тың ерекше
қызығушылығын тудырып ... ... ... ... ... Майкл
Армакост: «Енді ислам дінін ұстанушы халықтың көптігі мен қауіпсіздіктің
жаһандық жүйесіндегі ... ... ... ... ... ешкім шетте қалдырмайды». [50] Ланкестердің аймақтық деңгейде
бірігу қаупі ... АҚШ ... ... «Аль Каида» өкілдері бар
деп, ондай бірігулерге қарсы шығатынын ... ... ... ... ... күшейтуде. Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінің АҚШ-қа
тәуелділігінің артуы антиамерикандық ... ... ... АҚШ ... ... ... Азия ... өш алу акцияларын тарату ... ... ... ... тудыруда. АҚШ-тың гегемонизмі олардың үрейін
туғызуда.
Бірақ бір қайшылықты жағдай туып отыр, егер ... ... ... ... ... ... саяси вакуумды басқа елдер ... ... ... ішінде ең алдымен әрине Жапония мен Қытай
шығады. Ал АТА-да Тайвань, ... ... ... ... ... ... болуына байланысты бұл Оңтүстік-Шығыс ... ... ... алып ... Сөйтіп Оңтүстік-Шығыс Азия елдері үшін
тұрақтылық формуласын табу үшін әлі де көп күш салу ... ... ... ... халықаралық қатынстардың
дамуы, Азия-Тынық мұхиты аймағы елдердің ... ... соң ... және ... ... ... ... елдердің ішінде Қытай Республиксында тоқталып, «қырғи-қабақ соғыстан»
кейінгі Азия-Тынық мұхиты аймағы ... ... ... ... ... ... отыр. Қытайдың ресми мәліметтеріне сәйкес,
1997 жылға дейінгі Қытай ... ... ... ... құрылған біріккен өнеркәсіптердің саны 529 ... ... ... 4850 ... ... ... ... мен Қытай
арасындағы екі жақты сауда 1986 жылдағы 3,35 млрд ... 1996 ... млрд ... ... ... елдерімен территориялық талас мәселесін әзірге
қозғамай, ... ... ... еркін сауда ... ... ... ... ... белсенді түрде АТЭС, АСЕМ аймақтық
форумдарына, АСЕАН ( үш ... ... ... ... ... ... ... Жалпы Қытайдың ... ... ... саясатына, қарулану бәсекесіне, әскери альянстарға
қарсы деп сипаттауға болады.
Соңғы 3-4 жылда Қытай ... және ... ... ... ... шығып отыр. Енді Қытай өзінің экономикалық нәтижелеріне
сүйеніп, біріншіден - өзінің ... ... және ... ... екіншіден – басқа державалармен бірдей әлемдік ... ... ... ... ... мақсаттарына жету үшін Қытай ... ... ... қауіпсіздік форматтарына қатысып, 2005-ші жылы өзінің
дүниежүзілік позицияларын нығайту мақсатында АҚШ, ... ЕО, ... ... ... ... ... мен ... елдерімен дипломатиялық
байланысын күшейтуде.
Интеграция процесі Қытай үшін өз тауарларын өткізетін жаңа ... ... ... ... ... валютасын еркін конвертирленетін ... ... ... ... ... ... есепке алсақ, ортақ тауар рыногының болуы оған үлкен мүмкіндік
береді. Осы ... ... ... ... ... ... ... сауда
кеңістігін құрып, оған өзінің де кіруін және бұл кеңістікке аймақтың басқа
елдерін интеграциялау идеясын ... ... ... ... ... ... елдерімен жан-жақты экономикалық қатынас ... ... ... біртіндеп Азиядағы позицияларын күшейтіп, ... ... ... ... ... ... ... потенциалын қарқынды түрде
өсіруде. Бұны ел басшылығы геосаяси ... ... ... бірі ... ... мықты әскери-теңіз державасына айналу
мақсатында әскери-теңіз күшін арттыруға ... ... ... отыр.
Өйткені тиімді сауда- экономикалық байланыстарды ... ... ... ... қауіпсіздігін қорғау керек дегенді сылтау
етеді. Сонымен қатар Қытайдың ... ... ... тағы бір
себебі Оңтүстік-Қытай теңізіндегі таласты ... ... ... ... ... ... ... сияқты сыртқы қауіп, АҚШ-
тың АТР-да әскерлерінің орналасуы , ... ... ... ... ... ... ... әскери-теңіз флотын дамытуға
итермелейді.
ҚХР-дың экономикалық қуатының ... ... ... ... ... ... ... тудырды. Бұл жөнінде
әрине ғалымдардың пікірі әртүрлі болып ... ... ... ... ... арттырып
жатқанын көреміз. Әскери сферадағы реформалардан ... ... ... ... АТР-дағы Ұлы державаға айналады деп толығымен
айта аламыз.
Пайдаланған деректер тізімі
Деректер
1. Михеев В.Интеграционная ... ... ... через соразвитие в Северо-Восточной Азии// Проблемы
Дальнего Востока.2002 №217-31-ші бет
2. Китай в мировой политике –М.,:Московский государственный институт
международных ... ... ... политическая
энциклопедия» (РОССПЭН),2001. -528б
3. Михеев В..Внешняя политика Китая при новом руководстве// Азия и ... ... ... ... ... №5. ... бет
Жебин А.Переговоры по ядерной проблеме на Корейском полуострове:
промежуточные итоги//Проблемы Дальнего Востока.2006. №1.53-61-ші бет
5. Федотов В.Формирование диалоговых механизмов в ... ... ... США// ... ... Востока.2001 №1.37-43-ші бет
Латышев И.Взгляд на Китай с ... ... ... ... ... и ... ... между
Китаем и АСЕАН-исторический обзор и стратегия на будущее//Проблемы
Дальнего Востока.2005 №5.33-41-ші бет
Шлындов А.О ... ... ... на ... ... ... ... А.Зона Тайваня в недавнем прошлом и в наши дни// Азия и Африка
сегодня.2004. №4.47-51-ші бет
Каменнов П.Военная политика КНР и ее ... ... ... ... ... ... ... и история формирования
нормативной базы американо-китайских отношений// Проблемы Дальнего
Востока.2003 №5.7-19-шы бет
Ларин А.Тайваньский сепаратизм вне ... и ... ... Востока.2006 №1.23-33-ші бет
7. Гусев М.Ислам в Юго-Восточной Азии//Азия и Африка сегодня.2003. №11.35-
39-шы ... М.В ... ... ... и ... ... бет
Гусев М.Война с террором//Азия и Африка сегодня.2002. №10.29-32-шы
бет
8. Арин О.АТР миф иили ... ... ... ... ... ... Америки и
его геостратегические императивы) перевод
Збигнев Бжезинский.Выбор.Мировое господство или глобальное
лидерство/Пер.с англ.-М.: Междунар.отношения.2005.-288с
Н.А.Нартов.Геополитика/Под.ред.проф.В.И Староверова.-3-е
изд.,перераб. И доп..-М.:ЮНИТИ-ДАНА,Единство,2004.-544с.
Питер Кальвокресси.Мировая политика 1945-2000: в 2-х ... ... и ... Лю ... ... у КНР и США: ... ... или
потенциальный союз?//Мировая экономика и Международные отношения.2005.
№6.76-85-ші бет
10. Федотов В.Формирование диалоговых ... в ... ... ... США// ... ... Востока.2001 №1.37-43-ші бет
Әдебиеттер
11. Чжай Кунь.1991-2020:подьем Китая и развитие отношений между Китаем и
АСЕАН-исторический обзор и стратегия на ... ... ... ... Цянь ... миф о ... ... угрозе»//Азия и Африка
сегодня.2003. №3.28-35-ші бет
13. Хейсканен М.Северо-Восточная Азия как ... ... ... и ... // ... Дальнего Востока.2002
№2.33-42ші бет
14. Збигнев Бжезинский.Великая шахматная доска (Господство Америки и его
геостратегические императивы) перевод Генри ... ... ... ... ... и ... в новое и новейшее время. Сборник статей. /отв. ред.
Тихвинский С.Л./ М.: Наука 1983.
16. Колосков Б.Т. ... ... ... ... гг.: ... факторы и
тенденции. М.:1977.
17. Внешняя политика и международные отношения КНР. /под ред. Астафьева
М./ М.:1974.
18. Делюсин Л.П.Внешняя ... ... ... ... ... ... ... и внешней политики:Учеб.пособие в 3-
х.ч.3//И.Я Бурнашев,Ф.Т Кукеева//Под общ.ред.Ж.У Ибрашева.-
Алматы:Қазақ университеті,1998-212-ші бет
20. Капица М.С. КНР: три десятилетия - три ... ... ... А.Китай в современной внешнеполитической стратегии США//
Проблемы Дальнего Востока.2005 №3.45-60-шы бет
22. Кутаков Л.Н.Внешняя политика и дипломатия Японии.М.: Наука,1964
23. О.ЮУральской.М.:Международные отношения ... ... О.Б. ... и ... ... Китая. М.:1982.
25. «Заявление лидеров АТЭС в связи с недавними ... ... ... ... ... ... ... №6. 5-9-шы бет
Баспасөз материалдары
26. гафонов Г.Азиатско-Тихоокеанский регион и ... ... ... ... ... №6.30-44-ші бет
27. Агафонов Г.Сотрудничество азиатских стран крепнет// Азия и ... ... ... ... ... стратегия Китая в оценках американских и китайских
исследователей// Проблемы Дальнего Востока.2006. №1.35-51-ші бет
29. «Совместная декларация Российской Федерации и Китайской ... о ... ... в ХХІ ... ... ... №4. ... бет
30. Болятко А. «Белая книга» о национальной обороне Китая в 2000г.//
Проблемы Дальнего Востока.2000 №1.61-72-ші бет
31. Воронова Л.Хрупкое ... ... ... Азия и Африка
сегодня.2002. №9.13-16-шы бет
32. Китай и соседи в новое и новейшее время. Сборник статей. /отв. ред.
Тихвинский С.Л./ М.: Наука 1983. ... ... ... в ... ... ... Азия и Африка сегодня.2004. №11.35-39-шы
33. Калиева Райхан.АТР и Казахстан в условиях глобального партнерства:
Особенности и ... ... и ... бет
34. Лю Цзайци.Что впереди у КНР и США: Вооруженный конфликт или
потенциальный союз?//Мировая экономика и Международные отношения.2005.
№6.76-85-ші бет
35. Михеев В.Китай:Угрозы, ... ... ... ... ... и
Международные отношения.2005. №5.54-60-шы бет
36. «Совместная декларация Российской Федерации и Китайской Народной
Республики о международном порядке в ХХІ ... ... ... №4. ... ... Давыдов А.Китай в современной внешнеполитической стратегии США//
Проблемы Дальнего Востока.2005 №3.45-60-шы бет
38. Михеев В.Глобализация и ... ... ... ... ... бет
39. «Договор о добрососедстве, дружбе и сотрудничестве между Российской
Федерацией и Китайской Народной Республикой» ... ... №5. ... ... ... В.Интеграционная мотивация.Проблема формирования структуры
безопасности через соразвитие в Северо-Восточной Азии// Проблемы
Дальнего Востока.2002 №217-31-ші бет
41. Семин А.Что мешает ... ... ... ... и ... Востока.2001 №2.37-42-ші бет
42. Титаренко М. С новыми подходами навстречу 21 веку (Россия, Китай,
Япония и США в ... 1997 ... ... М.Северо-Восточная Азия как субрегион Азиатско-
Тихоокеанского региона и Евразии // Проблемы Дальнего Востока.2002
№2.33-42ші бет
44. ... ... ... ... ... №4. ... ... Цянь Сяоюнь.Опасный миф о «китайской военной угрозе»//Азия и Африка
сегодня.2003. №3.28-35-ші бет
Пайдаланылған Интернет сайттары
46. www.kontinent.kz
47. www.kisi.kz
48. ... ... ...

Пән: Халықаралық қатынастар
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 61 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Валюталық шоттарды ашу тәртібі30 бет
Каспий аймағындағы мұнайқұбыр коммуникациялар геосаясатының экономикалық астары16 бет
Көмір сутекті газдарды тазалаудың технологиялық параметрлерін автоматты бақылау25 бет
Несие бойынша пайыздарды есептеу және алу есебі3 бет
Қазақстан Республикасындағы валюталық операцияларды реттеу36 бет
Қолма -қол және жедел валюталық операциялар. Валюталық операциялардың есептелуі30 бет
ҚР Арал аймағындағы қоршаған ортаны қорғау мен табиғи ресурстарды пайдалануды құқықтық реттеу22 бет
"Ақпараттық қауіпсіздік."18 бет
"тағам өнімдерінің қауіпсіздік менеджмент жүйелері. тағам тізбегіне қатысатын ұйымдарға қойылатын талаптар"5 бет
1926 – 1927 ж.ж. Қытайдың ұлттық- революциялық армиясының Солтүстік жорығы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь