Істерді алқалы түрде қарау принципінің сот қызметін ұйымдастыру принциптерінің арасында алатын орны мен мәні

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

I ТАРАУ Қылмыстық сот ісін жүргізу принципінің
ұғымы, жүйесі

1.1 Қылмыстық сот іс жүргізү принципінің ұғымы,
мәні, мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1.2 Қылмыстық сот ісін жүргізу принциптерінің жүйесі ... ... ... ... ... ... ... 10
1.3 Сот билігінін ұйымдастыру және сот қызметін
атқару принциптері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16

II ТАРАУ Істерді алқалы түрде қарау принципінің сот қызметін ұйымдастыру принциптерінің арасында алатын орны мен мәні

2.1 Істерді алқалы түрде қарау принципінің түсінігі
және оның маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...21
2.2 Істерді алқалы түрде қарау принципінің басқа
принциптермен арақатынасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..35
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..54
БИБЛИОГРАФИЯ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...58
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
..........................3
I ТАРАУ Қылмыстық сот ісін жүргізу принципінің
ұғымы, жүйесі
1.1 Қылмыстық сот іс жүргізү принципінің ұғымы,
мәні,
мазмұны.....................................................................
............6
1.2 ... сот ісін ... ... Сот ... ... және сот қызметін
атқару
принциптері.................................................................
....................16
II ТАРАУ Істерді алқалы түрде қарау принципінің сот қызметін ұйымдастыру
принциптерінің арасында алатын орны мен ... ... ... ... ... принципінің түсінігі
және ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... және ... ... құруға
бағытталған іс-шаралар қоғамымызға дендеп енген кезеңде өмір сүріп отырмыз.
Қазақстан құқықтық саясатты одан әрі ... ... ... қою мен іс ... ... ... ... Қылмыстық
іс жүргізу кодексінде көзделген принциптердің маңыздылығы ең негізгі рөл
атқарады.
1998 жылы ... ... ... ... ... іс ... ... құқықтық- мемлекетке тән сипаттарды өмірге енгізді.
Республикамызда қалыптасқан әділетті сот ісін жүргізу сот жүйесінің
арқа сүйер негізі осы принциптер ... ... ... ... ... түрліше түсініледі. Қылмыстық
сот ісін жүргізу принциптерін ... ... ең ... ... жай ... ашу ... секілді. Сөздіктерге жүгінсек принцип –
теорияның негізгі бастау ... ... ... ... іс-
әрекеттің негізгі ережесі немесе принцип кез келген ... ... ... ... ... ұғымының мәнін зерделеуді кең әлуметтік тұрғыда қарастыру
керек сияқты.
Сонымен қылмыстық ... ...... және ... ... және қолданылып жүрген заң мен орнықтырылған,
мемлекеттік органдар ұйымдастырылуының мәнін және ... ... ... ... қарау және нақтылай шешу жөніндегі қызметінің мәнін
айқындайтын бастапқы ережелер, сондай ақ ... іс ... ... ... сот ісін ... алдына қойған мақсаттар мен
міндеттерге ... ... ... ... ... сот ісін ... ... ҚР Конституциясында, Қылмыстық
іс жүргізу заңында, халықаралық нормативтік актлерде бекітілеген. ... сот ісін ... ... сот ... ... ... болады. Осы топтауға сәйкес, сот ... және ... ... ... ... ... болады. Біздің
зерттеуіміздің объектісі осы принциптердің бірі. Бұл ... ... ... ... Бұл принциптің мазмұны – қылмыстық істерді бас сот отырысы
кезінде және қайта қарау ... ... ... ... қарау. Бұл
принцип, бүгінгі күні бір қатар өзгерістерге ұшырап отыр. Егер осы ... ... ... сотта, жеке немесе судьялар алқасынан тұратын ... ... ... ... күні сот ... ... жатыр. Істі сот заседательдерінің қатысуымен қарау, алқалы түрде
іс қарау түріне келеді, ... ... ... істі ... сот ... дайындығы бар судьяларды талап етеді. Осының барлығы бұл ... ... Осы ... ... ... ... шешер еді.
Сот қызметін жүзеге асыру принциптері, соның ішінде, ... ... істі ... ... сот ... кепілдігі болып табылады.
Зерттеудің объектісі – сот қызметін және оны ұйымдастыруды реттейтін
принциптерді, ... ... ... ... істі ... ... бекіткен
қылмыстық іс жүргізу заңнамасы, осы ... ... ... тәжрибе;
Зерттеудің пәні – сот қызметін және оның ұйымдастырылуын, принциптер
арқылы реттеу барысында пайда болатын қатынастар;
Тақырыптың актуалдығы ... ... осы ... теориялық,
практикалық мәселелерімен байланысты. Бұл принциптің нақты реттелмеуі,
көптеген заң тұрғысынан шешілмеген сұрақтармен ... Бұл ... ... ... және оны ... ... ... талап етеді.
Тақырыптың тәжрибелік маңызы - өзекті мәселелердің заңи, теориялық,
тәжрибелік тұрғысынан шешілуі оның ... ... ... ... ... ... ... сот ісін жүргізу принциптерінің ұғымын, мазмұнын, жүйесін
зерттеу;
- сот ... және сот ... ... ... мінездеме беру;
- істерді алқалы түрде қарау принципінің мазмұнын ашу, өзекті мәселелерін
анықтау, оларды шешу жолдарын ұсыну;
- істерді алқалы ... ... ... ... ... ... жұмысын жазу барысында қазақстандық және ресейлік заңгер-
ғалымдардың зерттеулерін қолдандық. Атап ... ... ... Б.Х.Толеубекованың, Ш.Шариповтың,
Т.Айтмухамбетовтың, В.М.Савицкиййдің т.б.
I ТАРАУ Қылмыстық сот ісін жүргізу ... ... ... сот ісін ... ... ... ... мазмұны.
«Принцип» (латынның principum-негіз, бастам) - ... ... ... ... жағдайы, басшылық идея, негізгі қызмет ережесі
деген мағыналарды береді.
«Принцип» ұғымы түсініктемесінің үш - жай-жапсары бар:
▪ философиялық;
▪ затты ... ... ... ... жай-жапсары мынада: жалпы таным негізіне
немесе әлдебір білім саласы ... ... ... ... ... ... ... теория жүзінде талдап қорытылады.
Принцип ұғымының затты-қолданбалы жай-жапсары – осы ... ... ... ... негізгі, жалпы талапты білдіреді.
Принциптің теориялық-құқықтық маңызы-тиісті құбылыс мәнінің талданған,
объективті орын алып отырған ақиқатты және онда қолданылатын ... ... ... ұғымы түсініктемесінің барлық жай-жапсарының
ұқсастықтары көп, олардың ең елеулілері мыналар:
... ... тек ... ... ... ... ғана ... «принцип» ұғымы жалпы негізгі ережелердің объективті ақиқатынан
дерексіздендірілуі мүмкін;
▪ «принцип» ұғымы құбылыстардың ... ... ... ... ... айтылғандарға байланысты Ф.Энгельстің мына бір пікірі ден қоярлық:
«Принциптер табиғатқа және ... ... ... ... ... пен ... ... птерге лайықталмайды,
керісінше, принциптер табиғат пен ... ... ... ... ғана дұрыс болады».
Қылмыстық сот ісін жүргізу принциптерін тұжырымдау үшін ... ... білу ... ... ережелерді қылмыстық сот ісін жүргізу құқығы
принциптерінің категориясына жатқызу үшін, олар мына ... сай ... олар сот ... ... мен қызметінде негізгі, бастапқы
сәттерді айқындап, олардан өз ... ... ... ережелер
туындайды;
2) принциптердің өздерінде адамдардың ерік берілген немесе міндетті іс-
қылықтарының барлық жақтары және құқықтық норманың барлық ... ... ... тұжырымдалуға тиіс емес;
3) негіз қалаушы айқындамаларға еркін мақмұн беруге болмайды, өйткені
олар қылмыстық сот ісін ... ... және ішкі ... ... ... ... категориясына жатқызылған ережелер объективті ... ... ... ... ... тиіс (мазмұн
объективті, заң сөзінің нысаны субъективті);
5) принцип ... ... ... ... тән ... ... нормалары өзгертіледі, заңдар ауыстырылады, ал ... ... ... ... ... ... ... іс-жүргізу құқығы жүйесінде басым жағдайда болуға тиіс.
Сонымен, қылмыстық сот ісін ... ...... ... ... туындаған және қолданылып жүрген заңмен
орнықтырылған, сот ... ... ... және олардың қылмыстық
істерді қарау және нақтылай шешу жөніндегі қызметінің ... ... ... ... ... іс ... ... мемлекет
қылмыстық сот ісін жүргізушінің алдына қойған мақсаттар мен міндеттерге
жетуге ... ... ... сот ісін жүргізу принциптері түрліше түсіндіріледі.
Ең ... үш – ... ... ... ... ... (Савицкий М.Я., Томин В.Т.) принциптер, ... ... бола ... ... ... ... тиіс деп санайды; олар
құқық тұрғысынан нақтылауды қажет етпейді, өйткені құқық ... ... ... ... – дүниетаным элементтері...
Қылмыстық сот ісін жүргізу ... ... ... бірде-бір
нормативтік актіде әлі тікелей тұжырымдалмаса да, кеңестік қылмыстық сот
ісін жүргізу принципі болып ... ... ... ... ... ... үшін (М.Л. Якуб, Н.Н. Полянский) принциптер ретінде тек заң
мен баянды етілген...сот ... ... ... ... және
бастапқы ережелердің танылуы тән.[2]
- Қылмыстық сот ісін жүргізу принциптерінің қазіргі ... ... ... ... ... ... (П.С. ... М.С. Строговин, М.А. Чельцов,
И.В. Тыричев) Ол бағытты қолдаушылардың пікірі ... ... ... ... басшылық идеяларын ғана жатқызылады.
Біздің ойымызша, үшінші бағыт қылмыстық іс жүргізу құқығы дамуының
қазіргі деңгейіне ... ... сай ... Бұл ... ... ... ... болады:
1) қылмыстық сот ісін жүргізу қызметін тек заңдарда көрсетілген негіздер
мен нысандарда ғана жүзеге асыруға болады, демек, бұл қызмет ... ... ... ... тиянақталуға тиіс;
2) ешқандай идеялар қылмыстық сот ісін жүргізу қызметі мен құқық
қатынастарын таза ... ... ... егер ... тек ... (анықтау,тергеу,прокуратура және сот)
органдар қызметінің негізін айқындайтын ... сот ... мен ... ... ... ... өзге
қатысушылар (айпталушы, жәбірленуші және т,б) мүдделерінің процесс
онша елеулі маңызы болмайды.
ҚІЖК 9-бабына ... ... сот ісін ... ... ... ... ... оның сипаты мен мәніне қарай, іс бойынша болған іс
жүргізуді жарамсыз деп тануға, мұндай іс ... ... ... ... не осы ... жиналған материалдарды дәлелдеу күші жоқ
деп тануға әкеліп соқтырады.
Сөйтіп, принциптер мәнінің ауқымды түсініктемесі ... ... сот ісін ... қызметінде принциптер орталық, басты орын
алады;
2) олар өзара тығыз және ... ... ... ... ... табылады.
3) принциптер құқықтық нұсқамалар ретінде қалыптасады және ... ... олар ... сот ісін жүргізудің мақсатын, оның табиғаты мен жүйесін
түсінудің ... ... ... ... қылмыстық сот ісін жүргізудің негізгі бағыттарын, даму
перспективаларын айқындайды;
6) олар қолданылып жүрген заңдарды өзгерту мен ... ... ... ... кезіндегі басты өлшемдер болып
табылады;
7) ... ... ... қызметінде әлеуметтік бағдарлар
функциясын атқарады;
8) ... ... сот ісін ... нормаларының дұрыс
түсіндірілуіне жәрдемдеседі.
Қолданылып жүрген ҚІЖК – де «принцип» ұғымы мүлдем ... ... ... принциптерге арналған. Бұрын қолданылып келген ҚІЖК-де ... ... ... ... іс ... құқығы принциптерінің,
соның ішінде сот ісін жүргізу принциптерінің мәнін ... ... ... ... деп ойлаймыз.
Заңның ортақ арқауынан осы принциптерді зерттеушілер логикалық ... ... ... ... ... (принциптердің, сот
процесінің жалпы жағдайларының және т.б) араласуына әкепліп соқты. ... ... ... ... сот ісін ... принциптеріне
арналған жеке тарау енгізу жолымен түзелді. ҚІЖК-де ... ... ... ... ... Конституциясының 77-
бабы болды, онда қылмыстық сот ісін жүргізу принциптері нақты реттелген.
1.2 Қылмыстық сот ісін ... ... ... ... болып отырғандай, бір-бірімен қатынаста және байланыста
болатын элемиенттердің белгілі бір ... ... ... ... ... қылмыстық іс жүргізу құқығын көз ... ... сала ... елестету мүмкін емес.
Қылмыстық іс жүргізу құқығы теориясында ... ... ... мәселелерді зерттеп дайындауға екі тенденция тән
болды. Бір жағынан – принциптер ... ... ... ... тым
ұлғайтылды. Екінші жағынан – осы ережелер шеңбері орынсыз таратылды. Екі
тенденция да ... ... ... Осы ... жүйе құрайтын факторлар
табылған жағдайда ғана жоюға болады. Қылмыстық сот ісін жүргізу принциптері
– ең алдымен өзара ... ... ... ... элементтердің мәні
мен орны жүйе құрайтын факторлар ... ... ... ... ... жүйе ... факторлар ретінде мыналар алынған:
1) принциптерді мақсаттар мен міндеттер ортақтығының байланыстыруы;
2) ішкі қайшылықтардың жоқтығы;
3) ... және ... ... ... өзара байланыстылық және дербес те, бірге де бір мезгілде ықпал ... ... ... сот ісін ... ... мен ... ... факторлар қатарына принциптерді деңгейлерге саралау туралы
мәселенің шешімі ... Атап ... А.С. ... А.М. Ларин, Ю.И.
Стецовский Конституцияда баянды етілген барлық принциптер конституциялық
деңгейге, ал ... ... ... баянды етілген өзге ... емес ... ... және жеке ... ... болады деп
санайды.
Т.Н. Добровольская, П.С. ... ... ... принциптерді
конституциялық және конституциялық емес деңгейлерге бөлу ... ... ... қайшы келетіні туралы көзқарасты негіздеген.[3] Мыналар:
а) қылмыстық іс жүргізудің барлық ... ... ... ... ... ... ... принциптерге түрліше ықпал етуіне байланысты
олардың түрлі дәрежеде маңызды деп ... осы ... ... ... ... ... ... қылмыстық іс
жүргізудің барлық принциптерінің бірдей ... ... деп ... іс ... ... ... ... жетістіктерінде неғұрлым
толық сай келеді деуге мүмкіндік береді.
Сөйтіп, қылмыстық сот ісін ... ... ... ... ... өзі ... сондай-ақ әдістемелік сипаттағы бірқатар
жасалған қорытындылар жасауға әкеліп соғады.
Қылмыстық сот ісін ... ... тең ... және тең маңызды деп
тану керек екенінің мынадай дәлелдері бар:
1. ... ... ... ... ... және конституциялық емес деңгейге бөлу олардың
(принциптердің) нақты құқық көзінде орналастырылуы тұрғысынан ... егер ... ... ... ... конституциялық заңды орнықтырылған болса, ол конституциялық
принциптерге ... ... өзге ... ... ... оны
өзінен өзі конституциялық емес принциптерге жатқызады. Бірақ ... ... және ... ... ... ... Мән-маңыз
тұрғысынан алғанда принциптердің конституциялық емес принциптерге
бөлінуі олардың заңды (конституциялық) және заңсыз (конституциялық
емес) болып ... ... ... Т.Н. Добровольскаяның пікірі өте орынды сияқты: «Егер
қылмыстық сот ісін ... ... ... ... ... ... ететін болса, қылмыстық процестің демократиялық мәнін анықтау мен
қылмыстық істер бойынша сот ісін ... ... ... ... ... олардың бәрі бірдей маңызды, сондықтан қай заң актісінде (КСРО
Конституциясында ма, әлде ... ... ма) ... ... ... бөлуге болмайды. Қылмыстық процесс принциптерін...
конституциялық және конституциялық емес деп бөлу ... ... ... ... да дұрыс емес».[4]
2. Принциптерді конституциялық және конституциялық емес деп бөлудің
механистік жолы принциптердің маңыздылау маңызы аздау, ... ... ... деп ... өзінен өзі әкеліп соғады.
Принциптердің маңыздылық дәрежесі ... ... ... ету ... да ... және тиімділігі кемдеу деп
бөлінуіне әкеліп соғуы мүмкін, оның қылмыстық сот ісін жүргізуде
заңдылық талаптарын сақтауға ... ... ... ... ... ... ... ұғымының негіз қалаушы, түйінді
деген мәнінің өзін саралау кезінде құқықтық реттеу ... ... ... ... жай ғана ... ролін атқарады.
Т.Н. Добровольская бұл жөнінде былай деп жазды: «Бұл принциптер жүйесін
өзара байланысты және маңызы бірдей, бір ... ... ... ... деп ... жүйе ... факторлардың барлық талаптарына
сай келеді және принциптерді ... ... ... ... ... және ... емес деп бөлу
анықтау, тергеу, прокуратура және сот ... ... ... жол ... және ... ... принциптерді
елемеуге болатыны туралы қате пікір қалыптастырып, олардың құқық ... ... ... ... соғуы мүмкін.
3. Құқық көздерінің Қазақстан Республикасының Конституциясы және
салалық заңдар деңгейіндегі ара ... ... ... ... ... ішінде қылмыстық сот ісін ... деп тура ... ... ... ... сол ... ... қатынастарына қатысушылар құқықтары
сақталуының кепілдіктерін ... ... Бұл ара ... іс ... ... ... де ... болады.
4. ҚІЖК 9-бабында принциптердің кез-келгенін бұзу іс бойынша болған іс
жүргізуді жарамсыз деп тануға, ... іс ... ... ... бұзуға не жиналған материалдарды дәлелдеу күші
жоқ тануға әкеліп соқтыратыны туралы ереженің орнықтырылуы Қылмыстық
сот ісін ... ... ... ... деп тану ... екенінің
тағы да бір айқын дәлелі болып табылады.
Сонымен, қылмыстық процесс принциптерінің жүйесі қылмыстық іс ... ... ... тең шамалы және тең маңызды, негізгі, түйінді
ережелердің жіктелуі деп емес, ал ... ... ... ... ... деп ... ... жүргізу нысаны жөнінде принциптер үш топқа бөлінуі мүмкін:
1) сот ісін жүргізу тәртібіне, оның нысандарына ... ... ... сот ісін ... тәртібіне, оның нысандарына қатысты ... ... ... және сот ... ... талаптарды ұштастыратын
принциптер;
3) тікелей тергеу және сот қызметіне, оның мазмұнына қатысты талаптарды
білдіруші принциптер.
Қандай да ... ... ... екеніне қарамастан оның қылмыстық іс
жүргізу құқығының кез келген көзінде орнықтырылуы мүмкін, оның өзі ... ... ... мен ... заңдарына сәйкес
келуі жөніндегі талапқа қайшы келмейді.
Сонымен бірге принциптерді топтарға бөлінуі шартты сипатта болып отыр.
Гәп бірқатар принциптердің ... екі ... ... ... ... өзге бөліністер бар (мысалы, принциптерді сот құрылысына және сот
ісін жүргізуге бөлу).
Қылмыстық сот ісін жүргізу ... ... ... Қазақстан
Республикасының Конституциясында орнықтырылуымен айқындалады. Мәселен
Конституцияның 77-бабының 3-тармағына ... ... ... ... орын алады:
▪ кінәсіздік презумпциясы;
▪ нақты бір қылмыс үшін қайтадан жаза қолдануға тыйым ... ... ... сөз ... дәлелдеу ауыртпалығын айыпталушыға жүктеуге тыйым салынады;
▪ куә иммунитеті;
▪ адамның кінәлі ... ... кез ... ... ... ... дәлелдер алудың заңдылығы;
▪ қылмыстық заңды ұқсастығына қарай қолдануға тыйым салу.
Қазақстан Республикасы Конституциясының 77-бабының ... ... ... ... сот ... ... барлық соттары мен судьялары үшін ортақ және біртұтас ... ... ... сот ісін ... ... ... шектелмейтінін мойындау қажет. Қазақстан Республикасы
Конституциясының, конституциялық ... ... ... ... ... мәнінен қылмыстық сот ісін жүргізу ... ... ... да ... екенін көруге болады. Қазақстан
Республикасының Конституциясында баянды етілген ... ... ... ісін жүргізудің мақсаттары мен міндеттерін ескере дәйектелгендіктен
ҚІЖК-де мынадай жүйе құрушы элементтермен берілген:
▪ заңдылық;
▪ сот әділдігін тек соттың ғана жүзеге асыруы;
▪ адам мен ... ... мен ... сот ... жеке адамның абыройы мен қадір-қасиетін қорғау;
▪ адамның жеке басына тиіспеушілік;
▪ қылмыстық ... ... іс ... ... ... мен ... ... адамның жеке өміріне қол сұқпаушылық; хат жазысудың, телефон
арқылы сөйлесудің, почта, ... және өзге ... ... қол ... кінәсіздік презумпциясы;
▪ қайта соттауға және қылмыстық ізге түсуге жол берілмеуі;
▪ сот әділдігін заң мен сот алдындағы теңдік негіздерінде ... ... ... сот ісін ... ... ... мен тең ... жүзеге асыру;
▪ істің мән-жайын жан-жақты, толық және объективті зерттеу;
▪ дәлелдемелерді ішкі сезім бойынша бағалау;
▪ сезіктінің, ... ... ... ... ... ... айғақтар беру міндетінен босату;
▪ білікті заң көмегіне құқықты қамтамасыз ету;
▪ жариялылық;
▪ қылмыстық сот ісін жүргізу тілі;
▪ іс жүргізу әрекеттері мен ... ... ... Сот ... ... және сот ... атқару принциптері
Қылмыстық іс жүргізу принциптерінің ішінен сот билігін атқару ... ... ... ... ... да кездеседі. Көп
ғалымдардың пікірі бойынша іс жүргізу принциптері бір ... ... ... қандай да бір саланың принциптерін ажырату өте ... ... мен ... іс ... ... ... ... іс жүргізудің барлық сатыларына бірдей қатысты. Осыған ... ... ... тек қана ... және ... іс ... ... принциптер аталады, себебі олар нақты аталған немесе
жарияланған. Біздің ... ... бір ... ... ... да, ... ... барысында олардың бар екендігі туралы
қорытынды ... ... ... ... және сот ... ... принциптеріне
келетін болсақ, К.А.Мами, «сот ... ... ... ... ... Оның ... бойынша, «сот билігінің
ұйымдастырушылық-құқықтық принциптері» деген сот билігін жүзеге асыру және
сот органдарының жүйесін ұйымдастырудың ... және «ҚР ... ... мәртебесі туралы» конституциялық заңда бекітілген негізгі
бастамалар.[6]
Сот билігінің бір ... ... ... халықаралық құқықта
бекітілген. Мысалы, БҰҰ VII Конгрессы, сот органдарының тәуелсіздігіне және
сот билігін БҰҰ қатысушы мемлекеттерде ... ... ... бекіткен. Оларға келесі принциптер жатады:
- сот органдары тәуелсіздігінің кепілдігі және оның ... ... ... ... ... ... істерді заңмен фактлер негізінде, қандай да бір
шектеулерсіз, құқыққы қайшы ... ... да бір ... ... сот ... ... ... санкцияланбаған араласуға, заңсыз сот
шешімдерін қайта қарауға тиым салу;
- әр бір ... ... ... және трибуналдарда ісінің қаралуын талап
ету құқығы;
- әділ сот өндірісін жүргізу;
- соттарға өз функцияларын атқару үшін, қажетті ... ... ... ҚР ... мен ... орын ... ... қызметін атқару барысында оларға негізделеді. Бірақ бұл принциптерді
қандай да бір жүйеге ... ... ... ... ... бойынша, сот өндірісі және сот ... екі ... ... ... топ – сот ... ұйымдастырудың принциптері;
Екінші топ – сот өндірісін, қызметін жүзеге асырудың принциптері.
Бірінші топқа келесі принциптерді жатқызған:
- сот әділдігін тек қана ... ... ... ... ... ... ... соттарды құруға тйым салу, сот
жүйесінің біртұтастығы;
- сот әділдігін атқаруға халық өкілдерін тарту ... сот ... ... ... және ... емес ... қолдану;
- инстанциялық принципті қолдану немесе сот шешімдерін жоғары тұрған
сотқа шағымдану;
- сот билігін іс жүргізудің төрт түрі ... ... ... топқа келесі принциптерді жатқызған:
- жариялық, сот отырысының ашық түрде өткізілуі;
- процестің бәсекелестігі және ... ... ... бекітілген жағдайларды қоспағанда, қылмыстық істерді сырттай
қарауға тйым салу; судьяның заңмен байланысты болуы, ... ... ... ... ... және сот ... ұйымдастыру принциптерін,
басқа да бекітілген принциптерден ажырату, қылмыстық іс жүргізу құқығында
даулар туғызған.
Мысалы, К.Х.Халиковтың пікірі ... сот ... және ... ... ... ... бір ... бағынысшылығы
және байланысы, барлық принциптердің бір ... ... ... ... ... ... Негізгі, өздеріне басқа да
принциптерді бағындыратын, олардың арақатынасын ... ... ... ... ... ... анықтау және заңды дұрыс қолдану
принциптері жатады.[7]
Осы принциптердің басқа принциптер мен ... ... ... болады.
Демократизм принципіне жақын тұрған принциптер: тұлғаның заң мен
соттың алдында тең құқықтылығы, сот ... бір ... ... ашық түрде жүргізілуі, әр бір ... ... ... ... іс ... ... соттың алқалығы, тағы да басқа осындай
принциптер.
Заңдылық принципіне жақын тұрған ... ... ... сот ... тек қана ... ... ... тәуелсіздігі
және тек қана сотқа бағынуы, қылмыстық заңды ұқсастығына сәйкес ... ... бір ... ... ... екі рет ... және
қылмыстық жауаптылыққа тартылмауы.
Ақиқатты анықтауды қамтамасыз ету принциптеріне келесі принциптер
жақын тұр: істі ... ... және ... ... ... ... сот отырысы барысында тараптардың тең
құқықтұлығы.
Жоғары айтылған ... ... ... ... принциптер бір
бірімен байланысты және олардың мазмұнына, қарастырылып отырған ... ... ... ... екіншісі төмен тұруы мүмкін.
Мысалы, О.А.Шварц, сот әділдігін тек қана ... ... ... қоя ... ... ... ... сот отырысына құқығы
элементтері ретінде үш ... ... Өз ... ... жеке және саяси
құқықтары туралы пакттің нормаларына негізделеді.
Бұл құқық, оның ойынша, келесі үш әлементтерден тұрады.
1) сот әділдігіне қол ... ... (сот ... ... ... ... қаралуын талап етуге құқығы);
2) сотты ұйымдастыруға байланысты қойылатын талаптар (сот ... және ... ... сот отырысын өткізудің ... ... ... ... барлығы, сот ісін жүргізу қағидаларын
Конституция және ... іс ... ... ... ... ... ... мүмкіндік бар екендігін көрсетеді. ... ... іс ... саласын реттейтін осы екі нормативтік
құжаттардан басқа да ... ... ... ... іс ... негізгі ережелері бола алатын принциптер қандай
да бір іс жүргізу саласының немесе сатысының ... бола ... ... егер ... ... ... ... принципіне тоқталатын болсақ, ол
принцип келесіге негізделеді: сот ... ... ... ... шешім қабылдайтын және қабылданған шешім үшін жауаптылық атқаратын
сот ... ... ... ... ... істі ... ... жеке түрде
істі қарау принципі де ... Жеке ... істі ... бір адамнан
тұратын сотпен шешімнің қабылдануын көздейді.
Бірінші инстанциядағы соттарда іс жеке түрде ... ... ... ...... қылмыс үшін өлім жазасының қолданылуы мүмкін
болған жағдайда, іс сот алқасымен қаралады.
II ТАРАУ Істерді алқалы түрде қарау ... сот ... ... арасында алатын орны мен мәні
2.1 Істерді алқалы түрде қарау принципінің түсінігі және оның ... ... ... ... ... ... принципі келесіге
негізделеді: сот әділдігін бірнеше мүшеден тұратын, бірігіп ... және ... ... үшін ... ... сот ... асырады.
Бұл принцип ҚР Қылмыстық іс ... ... сот ... 58 ... ... Бұл ... қылмыстық істер бірінші
инстанциядағы соттарда бір судьямен жеке түрде немесе үш судьядан ... ... деп ... Сот ... сот алқасынан тұратын сотпен
атқару кезінде, оның біреуі төрағалық етуші болып табылады.
Жасалған қылмыс үшін өлім жазасы қолданылуы мүмкін ... ... ... сот істі ... түрде сот алқасымен қарауға ... ... жеке ... бір судьямен қаралады. Аппеляциялық, қадағалау
тәртібінде және ... ... ... ... істі ... ең ... үш
судьяның қатысуымен қаралуға тиісті.
Бұл қағида, сот өндірісін жүзеге асырудың тағы да бір ... Бұл ... істі ... ... ... және ... емес
бастамаларды біріктіру.
Істің жеке түрде немесе алқалы түрде қаралуы, кәсіптік негізде
қаралу ... ... Сот ... – тек қана судьялардан тұрады. Олардың
істі қарау және шешудегі ролі өте маңызды. Бір ... ... ... ... ... ... ... білімдеріне, тәжрибесіне, жоғары
лауазымды жағдайына қажетті көңіл аударылмайды.[8] Бұл көзғарасты дұрыс деп
есептеуге болмайды. Заң нормаларын ... ... ... оны ... ... алқасының құрамындағы судьялар іс бойынша барлық сұрақтарды
шешу барысында тең құқылы және ... Іс, сот ... ... ... қаралған кезде, барлық іске қатысып отырған судьялар тәуелсіз ... ... ... ... ... бір ... істі ... алмайды. Сонымен қатар, сот қызметіндегі тәртіптікті қамтамасыз
ету, істің тез уақытта қаралуын ұйымдастыру үшін, соттың ... бір ... ... ... етушінің атқаруы қажет.
Осыған байланысты, заң, төрағалық етушіге көптеген процессуалдық іс
әрекеттерді ... оған жеке ... ... ... ... етуші сот отырысын басқарады (ҚІЖК 314-бабы). Бұл
міндетті, ол тек қана істі ... ... ... емес, қылмыстық сот ісін
жүргізудің барлық сатыларында жүзеге асырады. Атап ... бас ... ... ... ... орындаумен байланысты құқықтық
сұрақтарды шешу кезінде; бірінші инстанциядағы сот ... ... ... ... ... тексеру барысында; заңды күшіне
енген сот ... ... мен ... ... ... тексеру кезінде.
Сонымен, төрағалық етуші, сот отырысын басқарады және осы ... ... ... ... ... сот инстанцияларында жалғастырады.
Төрағалық етушімен, сот процесының кез келген ... ... ... іс ... келесі жатады:
- сот қызметінің, оның бөліктерінің, бөлек тергеу ... мен ... ... сот жұмысына қажетті жағдай жасауға байланысты іс-әрекеттерді
жүзеге асыру туралы нұсқау беру;
- жеке ... ... ... атқару;
- процессуалдық қызметті реттеу;
- сот талқылауы барысында процеске қатысушылардың іс-әрекеттерін
басқару;
- іске қатысты еместі мән-жайларды шеттету;
- сот талқылауы барысында және кеңесу ... ... ... етушінің процессуалдық өкілеттіктері жалпы соттың алдында,
жеке сот отырысының ... ... ... байланысты болады.
Сонымен қатар тағы да бір олардың көлемін анықтайтын жағдай, ... ... ... ... ... Егер іс жеке ... ... отырған болса, онда
шешім шығару барысында ешқандай қиыншылықтар болмайды, ал егер алқалы түрде
қаралып ... ... ... іске қатысқан судьялардың іс-әрекеттерін
реттеу қажеттілігі туады.
Сондықтан, ... ... ... ... сот ... сатыларында атқарылатын қызметімен байланысты.
Бас сот талқылау сатысында, істі сот ... ... ... ... келесі өкілеттіктерді жүзеге асырады:
1) келесіні жариялайды:
- бас сот ... ... ... ... сот ... ... ... сот тергеуіне көшу туралы (345-бабы);
- сот отырысының жалғастырылуы туралы (359-бабы);
- сот тергеуінің аяқталғаны туралы (362-бабы);
- сот ... көшу ... ... сот жаррыссөздерінің аяқталғаны туралы (365-бабы);
- сотталушының соңғы сөзі туралы (365-бабы);
- соттың немесе судьяның үкім шығару үшін құпия бөлмесіне ... ... іс ... сот отырысының аяқталғаны туралы және т.б.
2) Мынадай нұсқауларды береді:
- сот отырысы хатшысына – сот ... ... ... ... ... жағдайда оның себептері туралы баяндауға;
- сотталушыға – сотталушылар арасында орын алуға, ол ... ... ... сот шешімі негізінде қажетті жағдайда қамауға
алуға, сот отырысы залынан шығаруға, қамаудан босатуға;
- куәларға – куәлар бөлмесіне ... ... ... беру үшін сот отырысы
залына кіруге, жалған жауап берген үшін жауаптылықтын түсіндірілгені
туралы қолхат беруді, ... ... ... сот отырысы залында
көрсетілген орынды алуға, сот отырысы залынан шығып кетуге байланысты;
- ...... ... ... оның ... жариялау
туралы, жалған қорытынды берген үшін және себепсіз қорытынды беруден
бас ... үшін ... ... ... ... беруді,
сот отырысы залында көрсетілген орынды алуға;
- т.б
3) Жеке өзі келесі процессуалдық іс әрекеттерді атқарады:
- сотталушының жеке басын және қажетті ... ... ... ... жеке ... және сотталушы мен жәбірленушіге қатыстылығын
анықтайды;
- сот талқылауына қатысушы тұлғаларға: ... ... ... ... ... жауапкерге, сарапшыға,
маманға олардың құқықтары мен міндеттерін түсіндіреді;
- тараптарға ... ... ... ... және оның ... (338-бабы);
- тұлғалардың өтініштерін анықтайды, сот тергеуі аяқталған кезде- сот
тергеуін толықтыруға байланысты ұсыныстарын анықтайды
- айыптау ... ... ... ала ... ...... арызын.
- сотталушыға тағылған айыптың мәнін түсіндіреді және оның айыпқа
көзғарасын анықтайды ... ... 4 ... ... мен ... да құжаттарды жариялайды;
- сот үкімін және қаулыларын жариялайды;
- үкімге шағымдану тәртібін және мерзімін түсіндіреді.
4) ... ... ... тәртіпте реттейді:
- өтініштер және басқа да ұсыныстар жасауға мүмкіндік береді;
- ... ... айып ... оның көзқарасын анықтайды.
5) Процеске қатысушы тұлғалардың процессуалдық іс-әрекеттерін ... ... ... куә және сарапшыдан жауап алу барысында;
- тексеру, беттестру және басқа да ... ... ... ... Сот отырысынан барлық заңмен тиым салынған және іске ... ... ... іске ... жоқ ... тиым ... нысанда қойылған сұрақтарға
қарсылық білдіреді;
- егер тараптар өз арыздарында, ... ... ... ... ... ... ... тоқтатады;
- т.б.
7) Сот отырысының тәртібін қадағалайды:
- сот кірген кезде тұрып құрметтеуді, процеске ... ... ... ... ... он алты ... толмаған тұлғалардың, егер олар айыпталушы, жәбірленуші
және куә болмаған жағдайда, сот ... ... сот ... ... ... сақталуын.
8) Істің сұрақтарын шешу барысында судьялардың кеңесін басқарады;
- сот отырысы барысында басқа да судьялардың пікірін анықтайды және ... ... сот ... ... ... ... сотпен шешілетін сұрақтарды талқылауға қояды,
талқылауды басқарады, қорытындылайды, ... ... ... және оның ... ... бақылайды;
- кеңесу бөлмесінде құпиялықтың сақталуын қамтамасыз ету шараларын
қабылдайды.
Төрағалық етушінің сот отырысын басқаруға байланысты қызметі ... ... ... ғана ... ... ... ... түрде іс қарау
кезінде төрағалық етуші өз атынан емес, алқа ... ... ... ... ... ... өкілеттіктерді және жеке процессуалдық іс-
әрекеттерді жүзеге асыра алмайды, егер оған сот құрамының басқа да мүшелері
қарсы болса. Егер ... ... ... да ... арасында қарама-
қайшылық пайда болса, сұрақ сот құрамымен дауыс беру арқылы шешіледі.
Сот құрамының әр бір ... сот ... ... ... ... қажетті болған жағдайда, сот отырысын жүргізу және ... ... ... ... ... ... ... жәбірленуші, куәлар, сарапшыдан жауап алуға, тексеру,
беттестру және ... да ... ... ... алқасының кез келген судьясы жауап алу барысында сұрақ қоюға, сот
тергеуі кезінде қандай да бір тергеу іс әрекеттерін ... ... ... ... Төрағалық етуші қарсылық білдірген ... ... ... ал ... жүзеге асырмау тек қана оны ... ... ғана ... ... етуші мен сот құрамының
судьясының арасында қарама-қайшылық пайда болған жағдайда, барлық ... ... ... ... ... асыру барысында пайда болған сұрақтардың барлығы
дауыс беру арқылы сот құрамымен шешіледі. Сот ... істі шешу ... ... құрамымен келесі сұрақтарды шешеді:
- процеске қатысушының біреуі келмеген жағдайда, оның қатысуысыз ... ... ... ... ... ... ... туралы;
- сот құрамына, жеке судьяға және басқа да процеске қатысушы ... ... ... процеске қатысушы тұлғалармен жасалған өтініштер туралы;
- сот тергеуі тәртібі туралы;
- сот талқылауы барысында ұсынылған құжаттарды іске тігу туралы;
- ... және ... ... ... туралы;
- қылмыс оқиғасы жерін және сотқа жеткізілмейтін заттық дәлелдемелерді
тексеру туралы;
- жаңа айып бойынша қылмыстық істі қозғау туралы ... ... ... жаңа ... ... ... істі қозғау туралы (183-баптың 4-
бөлігі, 323-баптың 1-бөлігі);
Қылмыстық істі қосымша тергеу жүргізу үшін ... жаңа айып ... жаңа ... ... ... істі ... қылмыстық істі қысқарту;
бұлтартпау шараларын тағайындау, өзгерту, алып тастау; ... ... шешу ... сот ... ... бөлмесінде
жүзеге асырылуы міндетті. Қабылданған шешім, барлық сот құрамы мүшелерімен
қол қойылған, ... ... Сот ... ... ... болған
басқа сұрақтар, сот тандауымен, судьялардың кеңесінен кейін, істі ... ... жұл ... ... ... сот ... ... және кеңесу бөлмесінде шешіледі, бұл ... ... ... Әр бір ... сот ... ... ... болған
сұрақты, кеңесу бөлмесінде талқылауды талап ете алады. К.Х.Халиковтың
пікірі бойынша, бұл ... ... ... ... ... тиісті, себебі
қаралып отырған сұрақ бойынша судьяның жеке пікірін хаттамаға кіргізуге
қажеттілік ... ... ... ал ол ... судьялардың кеңесу
құпиялығының ашылуына әкеліп соғады.[9] Сонымен ... кез ... ... ... ... ... ... нақты қарастыру қажет.
Жоғарыда аталғанмен қатар, кеңесу бөлмесінде, қорытынды процессуалдық
құжатта орын ... ... ... ... егер бұл ... сот құрамымен
қабылданатын болса.
Бас сот отырысын тағайындау сатысында – ... ... ... сот ... сатысында – қІЖК-нің 371-бабында көзделген сұрақтар.
Судьялар кеңесінің құпиялығы, барлық жағдайларда, сот қызметін
атқарудың ... ... ... болып табылуға тиісті. Бұл ереже,
сот тәуелсіздігін ... ... ... қысқартылуының негізі болып
табылады. Сонымен қатар, соттың, оның қабылдаған ... ... және ... ... ... сот құрамына кіретін барлық
судьялардың қатысуымен шешілуін қамтамасыз етеді.
Құқықтық тұрғыдан, кеңесу ... ...... іс ... негізгі институттарының бірі. Бұл институттың негізгі мазмұны
болып келесі талап табылады – сот, іс ... ... аса ... ... ... сот құрамының қатысуымен қарауға міндетті. ... сот, осы ... ... іске қандай-да бір араласудан
қорғалған. Тәжрибеде, соттың ісіне араласу, қандай- да бір ... ... ... ... лауазымды тұлғалардан, процеске қатысушылардан
және басқаларынанда туындауы мүмкін.
Сонымен қатар, кеңесу бөлмесінде сұрақтарды қарастыру, ... ... ... жасайды. Қарастырылып отырған сұраққа байланысты,
біздің пікірімізше, бір қатар мәселелер бар. Бұл мәселелер ... ... ... ... ... ... сот ... сот залдары және кеңесу бөлмелері жоқ. Бір ... бір ... ... ... ... істер қаралуы мүмкін, ал әр бір судьяны ... ... сот залы және ... ... ... ... ... Сондықтан, өте көп жағдайда судьялар істі өз кабинетінде қарап,
сол жерде шешім қабылдайды. Ал бұл ... іс ... ... бұзады. Бұл мәселе процессуалдық емес ... ... ... ... ... тағы да бір ... ... бөлмесіндегі
талқылаудың өткізілуін, онық қорытындысын, айтылған пікірлерді жариялауға
тиым салу. Бұл талаптың сақталуы ... ... мен ... ... ... ... ... етуші, сот құрамына,
кеңесу бөлмесінің құпиялығына байланысты қойылатын талаптарды және ... ... ... болатын жауаптылық туралы түсіндіруге міндетті. ... ... ... тек қана укім ... ... сақтауға міндетті
деген пікірлермен келіспеуге қиын.[10]
Бұл пікір келесіден тұындаған: судьялардың ... ... ... ҚР ... үкім ... немесе қабылдауға байланысты тарауында
көзделген және осыған сәйкес тек қана үкім ... ... ... ... бұл норманың осында орыналасуы, сот талқылауы барысында,
сұрақтарды кеңесу бөлмесінен тыс ... ... жол ... Ал, ... сот
талқылауы кезінде қандай да бір ... сот ... ... ... ... болса? Сот алқасы бұл сұрақты барлығының көзінше
шеше ме, немесе ол жөнінде шешімді ... ... ... ма? ... ... іс жүргізу барысында қатысушы тұлғалардың көзінше шешіле
береді, соның ішінде бас сот отырысын ... ... Бұл ... іс ... ... ... енгізу қажет: іс бойынша қаралып
отырған кез келген аса маңызды немесе қарама-қайшылық туғызған сұрақ, ... шешу ... ... ала талқылауын талап етсе, міндетті түрде кеңесу
бөлмесінде қаралуға тиісті. Сондықтан, ҚІЖК-нің 370-ші бабында көзделген
талаптар, сот ... ... кез ... ... ... қолданылуы
қажет. Бұл бапты сот отырысының негізгі ... ... ... еді.
Кеңесу құпиялығының үкім шығару барысында сақталмауы, ... ... ... ... ... құрамындағы судьялардың тең құқықтылығын бекітетін
негізгі процессуалдық ереже және ... ... ... ... ... табылады. Сот алқасының құрамындағы судьялар бір бірінен ... тек қана ... ... ... ... әр бір судья, кеңесу
бөлмесінде ... кез ... ... ... ... ... және өз пікірінде қалуға құқылы. Осы мен қатар, ол өз жеке
пікірін, ... іске ... ... ... ... ... бір адамның, қандай- да бір заттарға өз пікірінің, көзғарасының
болуы тәуелсіз адамның ... ... ... ... ... ... ... бір пікірді мәжбүрлеудің негізі бола
алмайды.
Кез келген адам өз ... ... ... құралдар арқылы өз шешімін
дәлелдеуге құқылы. Бірақ, бір ... ... ол заң ... ... тәртіпте өкілетті мемлекеттік органдар мен ... ... ... ... ... тиісті. Аса маңызды болып, бұл
жерде, заңды күшіне енген, сот үкімдері мен шешімдері табылады.
Лауазымды тұлғалар, сонымен қатар, қызмет бабы ... өз ... Ал, ... басқа лауазымды тұлғаларға қарағанда, тек қана
заңға бағынышты. Әр бір судья, заңның дұрыстығы және дұрыс ... ... ... ... ... ... өзгерту, толықтыру, жоққа шығару жөнінде,
басқа азаматтармен бірге, заңшығару органдарына ... ... ... ал ... шешу ... ... ... және оның дұрыс қолдануға міндетті.
Судьяның ерекше пікірі, соттың өкілеттігіне ... ... ... ... ... ... қылмыстың дәлелденуі және ... ... ... ... ... және басқа да сұрақтар бойынша.
Бұл сұрақтардың барлығы үкім шығару ... ... ... ... ... болу мүмкіндігіде осы ... ... ... ... ... ... ... тек қана үкім шығарумен
байланыстыру дұрыс емес. Судьялардың тәуелсіздігі мен ... ... үкім ... кезінде емес, сонымен қатар. кеңесу бөлмесінде басқа да
шешімдерді қабылдау барысында сақталуы ... ... бұл ... сот ... ... ... ... кіргізу қажет.
Судьяның ерекше пікірінің басқа да лауазымды тұлғалардың пікірлерінен
айырмашылығы, ол қажетті тәртіпте рәсімделеді және сот ... ... іске ... ерекше пікірінің негізділігі, міндетті түрде, аппеляциялық
және қадағалау тәртібінде істі ... ... ... ... ... ... ... маңызы болмайды. Бірақ, ҚР ҚІЖЗ нормаларына
сәйкес, ерекше пікір тек қана ... іс ... ... ... ... инстанцияларында қайта қаралған жағдайда ғана тексеріледі. Ал
егер, істі қайта қарау үшін ешқандай шағым, ... ... ... ... сол бетінде қарастырылмай қалады деп айтуға бола ма? Болады.
Сонда, бұл ... ... ... ... Тек қана ... ... судьяға. Ол
азшылықта қала отырып, өзі келіспеген үкімге қол қоюға тиісті. ҚІЖК-нің 377-
бабына сәйкес, үкімге барлық сот алқасының ... ... қол ... соның ішінде, ол үкіммен келіспей, өз ерекше пікірін білдіру ... ... ... Бұл ... ... ... ... бұзды.
Ерекше пікір білдірген судьяның сот талқылауындағы ролі түсініксіз.
Үкім жарияланған кезде, барлық сот алқасының атынан жарияланады. ... ... ... ... ... бар ... аталмайды. Сонда, ерекше пікір
білдіру ... ... ... ... ... оны ... ... тиісті. Ал
егер, іс жоғары тұрған инстанцияда қаралмаса, немесе істі тексеру кезінде
ерекше пікірге ... ... ... ... ... ... қанша
ма? Сотталушы, жәбірленуші, олардың өкілдері үкіммен келіспеген жағдайда,
шағым беру ... өз ... ... алады. Олардың шағымдары міндетті
түрде тексеріледі, ал судьяның ерекше пікірі неге ... ... ... көп ... ... ... келіспеген кезде,
оның ол туралы ерекше пікірі бар екендігін өзі ақ жариялайды.
Сот тәжрибесі көрсетіп отырғандай, іс бойынша ... ... ... ... кім оны ... және кім оны ... ... соның ішінде тараптарға белгілі болып отырады. Сонымен,
судьялар кеңесінің құпиялығы ... ... ... ... ... судьяның аты-жөнін атаусыз,
ерекше пікірін жариялау дұрыс ... еді. ... ... ... ... ... сақтап, іске тек қана оның ... ... ... ... ... атын ... ... және оның колын тек
қана негізгі құжатқа қойдырғаны дұрыс болар еді.
Бұл ... да сот ... ... ... ... ... деп тануға болады. Сот кеңесі ... ... ... ... ... ... орын таппаған, судьялардың жеке
көзғарастарын жатқызады. Бұл құжатқа үкіммен қатар, судьяның ерекше ... ... ... осымен қатар, кеңесу барысында айтылған
пікірледің авторлығы жатады. Бірақ, одан әрі ... ... ... ... ... жоқ, алайда сот ... ... ... бұзылуы болып табылуы мүмкін.
Сонымен қатар, судьяның ерекше пікірін жасыру ... ... және ... ... іс ... ... ... құқығын
шектейді. Осымен қатар, судьяның ерекше пікірі бар екендігін жасыру
ешқандай нәтижеге ... ... ... ... ... жағдайда, ол
туралы жариялап және үкімнің орындалуына ықпал ... айту ... ... ... ... ... ... пікіріне
байланысты келесі ережелерді енгізу қажеттілігі туралы ұсыныс жасау қажет
деп есептейміз.
Кеңесу бөлмесінде, кез келген сұрақтарды талқылау және шешу ... ... ... ... ... ... жазбаша білдіруге құқылы. Ол
пікір, үкім жарияланғаннан кейін жарияланады, оның ... ... ... іске ... жазылған ерекше пікір, сотта сақталады, оны білдірушінің аты-
жөні жарияланбайды. Ерекше ... ... ... заңдылығы мен
негізділігі, міндетті түрде жоғары тұрған инстанциялармен ... ... ... ... ... ... ... негіз болады:
- судьялардың кеңесу құпиялығы заңмен бекітілген шектерде ... ... ... бұзатын жағдайлар жоққа шығарылады;
- барлық судьялардың пікіріне негізделген сот ... ... ... оның ... мен ... заңмен бекітілген
тәртіпте тексерілетін болады;
- процесс мақсаттарын жүзеге асыруды қамтамасыз ... ... ... ... ... көтеріледі, оның тәуелсіздігі мен теңқұқықтылығы
нақтыланады.
Сот құрамы немесе сот алқасы тәуелсіз және тең ... ... ... әр бір ... ... ... ... актлермен реттеледі. Әр бір судьяның істі ... ... ... ... байланысты. ҚІЖК-де судьяны ... ... ... көзделген. Оларға келесі жағдайлар жатады:
- егер ол жәбірленуші, азаматтық талапкер, азаматтық жауапкер, куә ... және осы іске ... ... ... ... жүргізуші
тұлға, тергеуші, айыптаушы, айыпталушының заңды ... ... ... және азаматтық жауапкер ретінде қатысқан болса.
Егер, судья, заңды түрде осы аталған ... бірі ... ... оны осы ... ... ... ... фактілік мәліметтер
болатын болса, ол іске қатыса алмайды.
- егер ол ... ... ... және азаматтық жауапкердің,
олардың өкілдерінің; айыптаушы және оның заңды ... ... ... ... ... ... туысы болып
табылса. Туысы ретінде тек қана жақын туысқандары ... ... ... бір ... бар кез ... тұлғалар табылады. Туыстық және
некелік байланыстар мен қатар басқа да ерекше байланыстар қарастырылуы
мүмкін, соның ішінде, лауазымды ... ... ... егер ... ... ... істе ... тікелей, жанама мүдделі деп
санауға негіз болатын, басқа да мән-жайлар болса.
Судьяның объективтілігіне ... ... ... өте ... олардың барлығын заңда көрсетуге мүмкіндік жоқ, сондықтан
судьяны іс ... ... ... әр бір ... ... ... ... қаралуға тиісті.
Қылмыстық іс жүргізу заңында, судьяның бір істі екі түрлі инстанцияда
қарауына тиым салынған. Бірінші инстанцияда қараған ... ... ... ... атқару барысында қарай алмайды. Сонымен қатар, ... ... істі ... ... тиым ... егер осы судьяның
қатысуымен шығарылған шешім заңсыз деп ... ... ... оған ... ... іске ... қатысуға мүмкіндік берілген. Мысалы,
қылмыстық істі ... тұру ... ... ... судья, іс қайта
қозғалған жағдайда оны қарауға ... ... ... ... істе жеке ... ... жағдайда да, оған
қарсылық білдірілуі мүмкін. Қарсылық білдіру негіздеріне келесі жатады:
- егер ол ... ... ... судья болып тағайындалмаған және
сайланбаған болса немес тағайындалған және ... тек қана ... ... сот құрамында заңмен бекітілмеген судьялар саңы анықталса;
- егер сот құрамында бір біріне туыстығы бар тұлғалар болатын болса;
Осыған негіздене ... сот ... кез ... ... ... ... деген қорытынды жасауға болады.
Судьяларға қарсылық білдіру тәртібі ҚІЖК-нің 90-бабымен реттеледі. Сот
құрамының бір судьясына жарияланған ... ... ... оның
қатысуысыз шешіледі. Судьялармен берілген дауыстардың тең болуы, ... ... ... Екі ... ... барлық сот құрамына
білдірілген қарсылық дауы беру арқылы соттың ... ... ... ... қатысты жарияланған қарсылық бірге қаралады, ... ... ... ... ... сәйкес жарияланса. Ал егер,
бірнеше судьяларға түрлі негіздерге сәйкес жарияланса, әр ... ... ... ... ... ... ... сотпен, кеңесу бөлмесінде
шешіледі.
2.2 Істерді алқалы ... ... ... ... принциптермен
ара-қатынасы
Алқалы түрде іс қарау принципі басқа сот ісін жүргізу принциптерімен
өзара тығыз байланысты. Демек, ... ... ұғым ... ... айырмашылықтар мен ерекшеліктерді де түсіндірсе керек.
Принциптердің ара-қатынасына тиесілі әуелі байланысын, одан кейін,
әрине ... ... ... ... тән ... ... сәйкес бір бірінен ерекшеленетін жақтарын қарастыру, ... ... және ... ... ... ... қарау принципінің басқа принциптермен
арақатынасын қарау барысында, ең басынан, оның қылмыстық іс ... ...... байланысын қарастыру қажет.
Заңдылық принципінің мәнін түсіну үшін Қазақстан Республикасындағы
құқықтық реформаның мемлекеттік бағдарламасының ... ... ... ... ... билік органдары мен лауазымды адамдар «заңда
тікелей көзделген нәрселерге ғана рұқсат етілген»10 деген ... ... ... ... ... тиіс.
Заңдылық принципінің қос сипатты әсері бар. Бір жағынан – уәкілетті
органдардың қызметі ... іс ... ... ... ... тыйым,
қылмыстық сот ісін жүргізуші ... мен ... ... ... ... ... ... заңсыз араласу әрекет не бөгет жасауға
әкеліп соғатын құқықтық жауаптылық түріндегі заң күшімен ... ...... ... сот ісін ... ... ... мен адамдардың
заңсыз ықпал жасауының азаматтардың қорғалуын қамтамасыз ететін, заңсыз іс-
әрекеттер мен шешімдер іс ... ... ... ... құқықтары мен заңды мүдделеріне шек қоятын болса, сол ... мен ... ... шағым беру түріндегі кепілдіктер көзделген.
Сонымен, заңдылық принципі қылмыстық іс жүргізу құқықтарының ... ... және ... ... ... сот ісін жүргізуге
байланысты пайда болатын кез ... ... ... ... ... ... ... кезінде әділ шешім қабылдануының кепілі.
Ғылымда «заңдылық принципі» туралы ... ... ... өріс ... ... ... ... баға беруде, құқықты дамытудың
кеңестік кезеңіндегі ғылымдағы ... сот ісін ... ... оның ... ... үш ... ... терең талдап әзірленді.
Бірінші бағытқа сәйкес қылымыстық сот ісін жүргізуде заңдылықтың дербес
принципі жоқ ... ... Атап ... М.С. ... ... деп ... «Қылмыстық процестегі заңдылық принципі – басқалар қатарындағы
жеке принцип емес, процестегі ... ... ... принциптер
жиынтығы, бұл-процестегі барлық принциптерден және ... ... ... ... ... ... ... бәрінің негізі, бұл
принциптер жүйесінің бір ғана буыны емес, процестің ... ... ... жеке ... ... ... бағытты жақтаушылар заңдылық принципі өзінің нақты мазмұны
бойынша қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... бір «суперпринцип», қалған ... ... ... ... ... Осы ... ... отырып, А.С. Кобликов
былай деп жазды: «Социалистік ... ... ... ... бойынша
кеңестік сот төрелігінің басқа демократиялық ... ... ... онда ... орын ... Сот ... барлық басқа принциптерінің,
сондай-ақ сот қызметінің тәртібін белгілейтін және сот ісін ... ... жеке ... ... оның жүзеге асырылуы
кезінде ғана орындалуы мүмкін».[13]
Үшінші ... ... тең ... тең ... ... деп
түсінілуіне байланысты. Атап айтқанда, Т.Н. Добровольская сот ... ... ролі зор ... бірақ өзінің елеулілігі жағынан ... ... өзге ... барлығы сияқты маңызды екенін
дәлелдеді.
Сонымен, қылмыстық сот ісін жүргізудегі заңдылық принципінің мәні мен
маңызын ... ... ... ... ... ... қайта бағдарлау жағдайларында құқықты демократияландыру
идеясына сай келетін осы заманғы бағыт.
Заңдылық – қылмыстық іс ... ... ... ... ... принцип дейтін көзқарас неғұрлым осы заманғы көзқарас болып
табылады. Алғашқы екі ... ... ... олар – ... ... тән ... ерекшелікті ғана ескеретін ұшқары
позициялар. Сонымен, заңдылық принципі істерді алқалы түрде қараудың ... ... ... ... ... ... қылмыстық іс жүргізу заңында
реттелгендіктен, қылмыстық іс жүргізу нормаларын ... осы ... ... ... айтылғандай, барлық принциптер бір бірімен тығыз ... ... бір ... ... да бір белгелеріне сәйкес, бір біріне өте
жақын ... ал бір ... ... ... ... ... ... түрде қарау принципін барлық принциптермен салыстырып қарауға
мүмкіндік жоқ, себебі ол ... ... ... ... ... ... бір ... байланыстарын ашып көрсету қажет.
Істерді алқалы түрде қараудың негізі болып келесі принцип табылады.
Сот ... тек ... ғана ... асыруы принципінің мәнін түсіну
үшін «сот төрелгі» ұғымының мазмұнын анықтап алу ... Сот ... ... ... пен ... ... барынша нығайту мақсатымен азаматтық
және қылмыстық істерді заңдарда ... ... сот ... ... шешу жолымен жүзеге асыратын қызметі. Сот төрелігін тек соттың ғана
жүзеге асыруының ... ... ... үш тармаққа бөлу ... ... ... ... сол ... бірі – сот ... Сот
билігінің мақсаты-адам мен азаматтың құқықтарын, бостандықтарын және заңды
мүдделерін қорғау. Ол сотта іс ... ... ... және ... өзге де ... ... ... асырылады.
Сонымен, сот билігінің мақсаты- сот ... ... ... Сот
төрелігі қылмыстық процесс саласына қатысты ... сот ісін ... ... ... ... ... сот ... жүзеге асыруы сот
төрелігі функциясын орындайтын бірден бір орган ... ... ... ... ... Мұндай функция өзге ешбір органға берілмеген,
ол сонымен бірге сот билігін іске асырудың нысаны болып табылады.
Сот ... тек ... ғана ... ... ... мәні ... егжей-тегжейлі регламенттелген. Бұл принцип мынаны білдіреді:
▪ сот төрелігін іске асыру-тек ... ғана ... ... ... ... кімнің болса да иемденуі заңда ... әкеп ... адам ... ... ... деп ... заңға қатаң түрде сәйкес
шығарылған айыптау үкімі негізінде ғана танылады;
▪ жасалған қылмысқа кінәлі адам ... ... тек ... ... ... ... ғана тартылады;
▪ сот төрелігін іске асыру кезінде сот қылмыстық сот ... ... ... ... ... ... сот ... іске асыру жөніндегі сот өкілеттігі қолданылып
жүрген заңдармен белгіленеді және оны ... ... да, ... ... өз ... өзгертуге болмайды;
▪ қылмыстық істерді қарау үшін қандай да ... ... ... ... ... ... жол ... заңсыз құрылған төтенше немесе өзге де ... ... ... күші болмайды және атқарылуға жатпайды;
▪ соттауға ... ... ... бұза ... ... сот
шешімдері заңсыз деп танылады және олардың күші жойылуға тиіс;
▪ қылмыстық сот ісін жүргізу принциптерін бұза ... ... ... ... деп ... және ... күші жойылуға тиіс;
▪ соттың іс бойынша шығарылған шешімін белгіленген тәртіппен ... ... ғана ... ... ... ... принциптің мазмұндық жағын қамтамасыз ететін ... сот ... ... кезеңдеріне оның тікелей ықпал етуі; сотта өз ... ... ... ... ... ... да ... факторлардан соттың бос болуы;сот билігінің толымдығы – ... ... және оның ... тек ... жою ... ... соттың қылмыстық процесс жүйесіндегі басым жағдайы ... ... ... табылатын қылмыстық ізге түсу және қорғау
органдарының позицияларына қарамастан істі ... ... ... іс ... ... іске ... сот қызметінің ерекше іс жүргізу - құқық режимі;
барлық адресаттардың ... ... ... және басқа да жағдайларға
қарамастан сот шешімдерін орындауға мндеттілігі; ... ... ... ... ... ... сот ... шешілуі заңда көзделген
жағдайларды сот шешімін иөзге органның, лауазымды немесе ... ... ... ... соттың қылмыстық іс бойынша қолдануға
тиісті заңды конституциялық емес деп тану ... ... ... ... ... ... қылмыстық ізге түсу органдарының заңсыз
әрекеттеріне ... ... ... ... ... беру ... ... келген ірілі-ұсақты қарапайым немесе шиеленіскен қоғамдық
қатынастар сияқты әділ сот ... ... ... де белгілі бір қоғам
және оның мүшелері ... ... ... ... негізделген, жүйеге келтірілген, басталу және аяқталуы тегі
бар, ... ... ... ... ... біз сот ... – сот ... жүзеге асыру жөніндегі
өкілеттіктердің, яғни, іс жүргізу заңымен белгіленген ... ... ... ... ... ал ... құқық қағидаларын
міндетті түрде түсіндіру жөніндегі өкілеттіктердің де ... ... ... ... ... сот ... тек сот қана жүзеге
асыратын сот ... ... ... ... ... іс жүргізу процесінде
іске асырылатынын назарға аламыз.
Сонымен ... ... ... мынандай ұсынысқа аударғым келеді:
Қазақстан Республикасы Президентінің «Қазақстан ... ... ... мәртебесі туралы» заң күші бар жарлығының 45-бабына сәйкес
судья қызметіне бірінші рет сайланған ... ... адам ... тек ... ... ... мен заңдарына
бағына отырып, адал әрі әділетті, атқаруға ант беруге тиіс.
Яғни, әрбір судьяның адалдығы мен ... әділ сот ... ... ... ... қалар едік. Себебі, мемлекеттік биліктің,
соның ішіндегі жеке тармағы-сот билігінің тұтқасын ұстаған әрбір ... мен ... ... ... ... дамуына тікелей
әсерін тигізетін, қоғамдық қатынастарды реттеуге оң ... ... ... ... ... ... ... ақиқат қой.
Сот құрамы мүшелерінің құқықтық ... ... ... олардың
тәуелсіздігі мен теңқұқықтылығы туралы ... ... ... ... ... өте ... заңдылық кез келген іс жүргізудің ... ... ... ... ... ... сот ... негізгі принципі
болып табылады.
Судьялар тәуелсіздігі дегеніміз - әділетті сот ісін жүргізу барысында
судьяның қызметіне ... ... кез ... ... ... және ... жол ... принцип Қазақстан Республикасы Конституциясының 77-бабында баянды
етілген, онда былай деп атап көрсетілген:
1) «Судья сот төрелігін жүзеге ... ... ... және Конституция
мен заңға ғана бағынады.
2) Сот ... іске ... ... ... ... ... да ... жол берілмейді және ол заң бойынша жауапкершілікке ... ... ... ... судьялар есеп бермейді».
Судьяның тек заңға ғана бағынуы оны заңсыз ықпал ету немесе қысым жасау
әрекеттерінен қорғайды. Тәуелсіздік және тек ... ғана ... ... салиқалылығы жоғары деңгейде болуын көздейді. Сонымен
бірге ... ... ... ... ету үшін бір ғана әлеуметтік
салиқалылық жеткіліксіз. Кепілдіктер керек, олар мыналар:
... сот ... іске ... ... ... ... ... араласу үшін қылмыстық жауаптылық қатері;
▪ нақты істер бойынша судьяның есеп бермейтіндігі;
▪ судьяға қарсылық білдіру үшін негіздемелердің заң жүзінде көзделу;
▪ істі ... ... ... ... ... құқығы;
▪ іс бойынша үкім шығару кезінде соттың ерекше пікірде болу құқығы;
▪ судьялар кеңесінің құпиялылығы.
Іс жүргізу кепілдіктерімен қатар заң шығарушы сот ... ... және ... тек ... ғана ... ... ... жәрдемдесетін кепілдіктерінің тұтас жүйесін ... ... ... ... сот ... ... судьялардың
өкілеттіктерін тоқтатуының тәртібі және т.т). Атап айтқанда, Конституцияның
79-бабында (1-тармақ) былай деп ... ... ... ... ... ... Конституциямен және заңмен қорғалады. Судьяның
өкілеттігі тек заңда белгіленген ... ... ғана ... ... мүмкін». Судьялар тәуелсіздігінің және олардың тек ... сот ... ...... ... ... кәсіпкерлік қызметпен, коммерциялық ұйымның басшы
органының немесе ... ... ... ... сыйыспайтындағы
(Қазақстан Республикасы Конституциясы 79-бабының, 4- тармағы).
Әрине біз қазір шынайы демократиялық және ... ... ... ... қоғамымызға дендеп енген кезеңде өмір сүріп
жатырмыз. ... ... құру ... ... ... ... ... сот саласында үлкен өзгерістер орын алуда.
Сот қызтетін реттейтіт тағы да бір принциптерінің бірі ... ... сот ісін ... аса ... демократиялық
принциптерінің бірі – қылмыстық процестің ашық жүргізілуіне тең жариялылық.
Жариялылыққа (ашықтыққа) қарама-қарсы істі белгілі бір жағдайларда, ... ... ... қарау көзделген. Бұл принцип сала бойынша ҚІЖК-тің 29-
бабында тиянақталған.
Қылмыстық процестегі жариялылықтың дәстүрлі ... ... ... әңгіме істі сотта қарау кезіндегі жариялылық жайында болатын
нормасын бір ... ... ... ... ҚІЖК ... ... қылмыстық істерді талқылау барлық сот сатыларында ... ... ... ... тек істі ... қарау сатысымен
шектеу осы қағиданы демократилық ... ... ... Оның ... ... іс ... құқығының өзге көздеріндегі нормалар. Мәселен,
«Қазақстан Республикасының прокуратурасы туралы» ... ... Заң күші бар ... ... сәйкес прокуратура органдары
өз қызметін, егер заң талаптарына, ... ... ... ... ... және заңмен қорғалатын өзге де
құпияларды қорғау мүдделеріне қайшы келмесе, ... ... ... ... өзі ... ... ішкі істер органдары туралы»
Қазақстан Республикасы Президентінің Заң күші бар жарлығының 3-бабында да
айтылған, онда ішкі ... ... ... ... анықтау органдары)
өз қызметін жариялылық принципінде жүргізетіндігі ашық айтылған. ... ... ... ... ... орын ... ... бұл
ерекше маңызды.
Сөйтіп, қылмыстық сот ісін ... ... ... ... шектерін анықтау оның мәні туралы мәселенің ... ... ... ... ... ... Т.М. ... бұл
принцип екі бағытқа: ішкі және сыртқы ... ... деп ... ... ... мен ... етудің сыртқы нысандары –
азаматтардың сот процестеріне ... ... ... ... және бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдерімен өзара іс-қимыл
жасауы; соттардың көшпелі отырыстарын өткізу; ішкі ... ... ... ... ... қана ... процестегі, айыпталушының қорғану
құқығын қамтамасыз етудегі өз құқықтарын білу және ... ... ... ... ие болу.[14]
Жариялылық көрінісінің жекелеген нақты нысандары өзінде ішкі және
сыртқы бағыттарды ... ... ... ... ... ... ... жасауға әкеліп соққан себептер мен жағдайларды анықтау кезінде
тиісті мемлекеттік органға, қоғамдық ұйымға немесе лауазымды адамға ... ... ... ... онда тиісті шаралар қолданылуын талап етеді.
Өкілетті адамның іс жүргізу шешімін шығаруы мен жүзеге асыруы және ... ... ... ... – ішкі ... ... ... көрінісі.
Адрессаттың басқару аппаратының ... жеке ... ... іс ... ... мазмұнын ұжымның, жұртшылықтың назарына
жеткізуі және ... жою ... ... ...... ... нысаны.
Жариялылық көрінісінің аталған нысандары оның мазмұндық жағын
бейнелейтініне келісер болсақ, онда бұл ... сот ... ғана ... ... іс ... ... ... деу орынды.
Сонымен бірге жариялылық принципінің ішкі және сыртқы нысандарының
ұштасуы бұл ... ... ... дейінгі, сондай-ақ сот кезіндегі
сатыларда өзіндік ерекшелік береді. Қылмыстық сот ісін ... ... ... ерекшеліктері жариялылықты шектеу шарттарын қояды.
Ондай шартт ар мыналар болуы мүмкін:
▪ өкілетті мемлекеттік органдар мен ... ... ... ... ... ... міндеті;
▪ жыныстық қылмыстар туралы қылмыстық іс материалдары;
▪ істе процеске қатысушы адамдар өмірінің жеке ... ... ... ... құпияны сақтау талабы;
▪ қылмыс субъектісі он алты жасқа толмаса;
▪ жеке адамның ... ... мен ... ... ... ... ... жасалуы (мысалы, почта-телеграф
жөнелтілімдерін тұтқындау, оларды алу) ақша салымдарын тұтқындау;
телефон ... ... мен өзге ... тыңдау; адамның тәнін
жалаңаштаумен ұласатын сот – медициналық ... ... ... ... және сот ... ... деп
табатын өзге де жағдайлар.
Бұл шектеулер Қазақстан Республикасы Конституциясының ... ... жеке ... ... және отбасының құпиясына ... ... мен ... ... ... бар» ... нақтылайды. Бұл нұсқау белгілі бір дәрежеде ҚІЖК-тің 29-бабында
баяндалған онда жабық сот талқылануына ол ... ... ... ... ... ... ... он алты жасқа
толмағандардың қылмыстары туралы істер, жыныстық қылмыстар туралы істе және
өзге де ... ... іске ... адамдардың және олардың отбасы
мүшелері мен жақын туыстарының қауіпсіздігін қамтамасыз ету мүдделері ... ... жол ... атап ... ... іс ... ... жариялылықтың қамтамасыз етілуін
регламенттелуде дәйектілік көрсете отырып, шектеулерге қарамастан үкім
барлық жағдайларда ... ... ... тиіс деп ... жариялылық принципі қылмыстық іс жүргізудің барлық сатыларында
қамтамасыз етіледі, ол ... саты ... ... ... сипаты мен мамұнын айқындайды.
Қылмыстық сот ісін жүргізудегі жариялылық принципінің мәні мынада:
▪ ол азаматтарға құқықтық ... ... ... ... ... ... ... туралы сенім қалыптастыру;
халықтық құқықтық ... ... ... ... ... қорғау органдарының қоғамның барлық әлеуметтік топтарымен
байланысты орнатылады, оның өзі сот ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін күзеттік
фактор қалыптасуына жәрдемдеседі.
Қазақстан ... ... ... сот ісін ... ретінде «сотта әркім өз сөзін тыңдатуға құқылы» екені туралы
қағиданы орнықтырған (77-бап). Заң шығарушы ... деп ... істі ... ... ... бір ... қатысушы, нақты сот ісін жүргізу
функцияларын жүзеге асырушы адамдар ... ... ... ... ... сөз ... ... жоқ. Сотта сөз бостандығы қаралып жатқан іс
мәнінің шектерімен шектелген. Сонымен бірге тергеу мен сотқа іс ... ... ... ... ... ... ... анықтау мен зерттеу сол
арқылы сот төрелігі міндеттерінің шешілуіне жәрдемдесу мүмкіндігін нақ ... ... ... сөз ... ...... принципінің
құрамдас бөлігі болып табылады және мынадай кепілдіктермен қамтамасыз
етіледі:
▪ процеске қатысушылардың ... ... мәні ... ... беру ... беру ... 69-бабы,
жәбірленуші – ҚІЖК-тің 69-бабы, азаматтық жауапкер ҚІЖК-тің 69-бабы
және т.б);
▪ процеске қатысушы ... ... іс ... ... ... (куә-ҚІЖК-тің 69-бабы);
▪ процеске қатысушылардың қалың тобына- айыпталушыға, ... оның ... ... ... ... сотталушыға,
азаматтық жауапкерге сот жарыссөзінде сөз сөйлеу құқығын беру ... ... сот ... ... сөз ... ... ... жағынан
шек қоймау;
▪ сотталушының соңғы сөз айту құқығы (ҚІЖК-тің ... ... ... ... өз мүдделерін қорғайтын процеске
қатысушылар үшін іс ... кең ... оң ... ашады.
Сапасыз жүргізілген анықтау мен тергеу кезіндегі кемшіліктерді әрбір
адамның сотта, өз ойынша, ... ... ... тиетін нәрсенің бәрін
айтуына мүмкіндік берілуі ... ... ... ... ... ... туралы ғылыми пікір
таластарда аз емес В. Т. Томиннің, ... ... және ... ... қылмыстық сот ісін жүргізудегі
жариялылықтың теориялық-қолданбалы проблемаларына арналған. ... ... ... ... соттарда істі ашық қарау және одан туындайтын
үздіксіз сипаттағы салдар деп түсінуден аспады. Мәселен, ... ... атап ... ... ... деп ... ... а) сотта
істі он алты жасқа толған азамат (ҚІЖК 236-бабы) сот ... ... ... ... және істі қараудың бүкіл барысын қадағалау құқығы бар болатын
етіп ашық қарау және ә) ... ... мен ... ... ... (баспасөздің, радионың, ... ... ... ... ... тар ... ... жариялылық
принципінің мәнін ашып көрсетуде оның ... іс ... ... ... ... ғана ... сондай-ақ оны осы жүйе шегінен
шығарып тастауға және сотта тыңдаудың реттейтін техникалық ... ... істі ... әкеліп соғады. Ал жариялылық болуы мазмұнға ... ... ... ... терең зерттеу, принциптің мәнін
Қазақстан Республикасындағы құқықтық реформаның Мемлекеттік бағдарламсы
шегінде ... ... ... ұғыну қажет екенін дәлелдейді.
Аталған проблемаларды зерттеудегі мына бағыттар перспективалы:
▪ қылмыстық сот ісін жүргізудің әрбір сатысындағы ... ... ... ... қылмыстық сот ісін ... ... ... ... ... ету жөнінде заң ұсыныстарын әзірлеу (қамтамасыз
ету кепілдіктері, нысандары және құралдары);
... ... үшін ... көздеу (жариялылықтың
бұзылуы нәтижесінде пайда болған теріс ... ... ... ... ... және ... емес ... ұштастырудың қылмыстық іс
жүргізу нысандары (жедел-іздестіру ... ... ... ... ... ... адам ... куәлік айғақтарды пайдалану
процедурасы және т.т);
▪ адамды даттайтын тексерілмеген деректердің ... ... ... ... ... нәтижесінде нұқсан шеккен, қылмыстық со
ісін қарауға қатысушы азаматтарды анықтаудың іс ... ... ... ... істі ... ... ... тағы да бір принцип -
Істің мән – ... жан – ... ... және ... зерттеу принципі. Бұл
принциптің қарастырылып отырған сұраққа ... ... ... ... жеке және ... ... ... істің барлық мән-жайларын жан-
жақты, толық және ... ... ... ... ... ... және объективті зерттеу принципі –
соттың, прокурордың, тергеушінің және анықтаушының іс үшін ... ... ... ... зерттеу, сол мән-жайлардың бар немесе жоқ екені
туралы тұжырымдардың дұрыстығына кепілдік беретін дәлелдер жиынтығын ... ... және ... ... ... негіз.
Бұл принциптің құқықтық негізі Конституцияда қаланған, оның 13-бабында
Қазақстан Республикасы Конституциясында және заңдарда орнықтырылған барлық
құқықтар мен ... сот ... ... ... ... ... толық, объективті көрінісі қол ... ... ... ... Осы ... ҚІЖК ... ... прокурорды,
тергеушіні және анықтаушыны істің мән-жайларын жан-жақты, толық және
объективті ... үшін ... ... ... ... ... Бұл талаптың маңыздылығы оның принциптер категориясына
жатқызылуынан туындайды.
Қаралып отырған принциптің ерекшелігі – оны ... үш ... Оған ... ... ... тән:
1) үш элемент-жан-жақтылық, толықтық, ... бір ... ... құрып, оның мазмұнын ашып көрсетеді;
2) аталған элементтер өзара байланысты және өзара сіңіседі, бірақ бірін-
бірі ауыстырмайды; тығыз өзара байлаыстың ... ... ... ... ... бұл ... бір ... елемеу зерттеулердің біржақтылығына және
толық болмауына әкеліп соғады, оның өзі сайып ... іс ... қол ... ... ал ... қол ... ... немесе үкім күшінің толық жойылуына әкеліп соғады.
Осы айтылғандарға байланысты Ф.Н.Фаткуллиннің «... дәлелдеуге жататыны
ізделіп отырған фактілердің жекелеген ... және ... ... ... мен ... ... жиынтығының
сақтаушысы болып табылатын фактілердің өздері»[16] екені туралы пікірі
өзекті.
Жан-жақтылық-заң тұрғысынан елеулі мән-жайларды, ... тән ... ... және ... ... ... олардың
байланыстарының, қатынастарының және бір-біріне тәуелділігінің, ... оның ... ... ... мен ... салыстырмалығын
анықтау.
Жан-жақтылықтың маңызы мынада: ол іс материалдарынан туындайтын ... ... ... және ... ... ... Болжамдар
сыңаржақтылық пен субъективизмге жол бермейді және барлық мән-жайлар мен
дәлелдерді жан-жақты зерттеудің нақты мүмкіндігін және іс ... ... ... қамтамасыз етеді.
Толықтық – қылмыстық іс бойынша анықталуға тиісті барлық мән-жайларды,
айыпталушы мен оның сыбайластарының қылмысты ... ... ... фактілерін анықтау және осы міндетті шешуге мүмкіндік беретін ... іске ... мәні ... ол ... ... мен ... сипаттайды,
қандай мән жайлар және қандай шектерде белгіленуге тиіс екенін, заңды ... ... ... үшін жеткілікті қандай дәлелдер жиынтығы зерттелуге
және пайдалануға тиіс екенін көрсетеді.
Объективтілік – нақты болмас құбылыстарын ... ... ... ... ... да, оған ... да барлық мән-жайларды
бірдей ескеретін жол белгілеу, дәлелдер жинауға, тексеруге және бағалауға
қатысты көзқарас ... ... іс ... ... ... ... ... ол білімді фактіге айналдырудың қажетті
шарты ретінде оның нақты болуына жәрдемдеседі.
Қылмыстық ... ... ... және объективтілік
принциптерінің көрінісі сан алуан. Оның елеулі көріністері мыналар:
1) толықтық, жан-жақтылық және объективтілік кінәні ... ... ... ... ... ... де орын ... тиіс;
2) бұл принципті жүзеге асырудың шектері бар; яғни ... ... ... ... байланысы бар және іс бойынша ақиқатты анықтау
үшін ешқандай маңызы жоқ ... бәрі ... ... ... бола ... және болуға тиіс емес.
3) Бұл принцип дәлелдердің іс жүргізушілік ... ... ... жол ... іске ... ... ... маңызы бірдей;
4) Іс бойынша дәлелдер мен тұжырымдар жасау кезінде ... және ... ... ... органдарын бір-біріне
тәуелсіз жағдайға қояды (мұның өзі ... іс ... оны өз ... ... ... ... ерекше
айқан көрінеді);
5) Білікті сот органы жан-жақтылық, толықтық және ... ... және ... ... ... ... ... бірге істі қарау мен оны нақтылай шешу кезінде осы принципті
өзі де басщылыққа алады.
Қарастырып отырған принциптердің ... ... ... В.М. Савицкийдің, И.В.Тыричевтің пікірінше, істің мән-жайын зерттеудің
толықтығы, жан-жақтылығы және ... ... ... ... ... ... шешуі туралы заң ережесі кіреді. ... ... ... ... пайдасына шешу туралы ереже
«... айыптау органдары мен соттың істің барлық мән-жайларын барынша толық
және дәл ... ... ... ... ... жөніндегі кез
келген ықтимал күмәнді жоюға ұмтылуы үшін ... ынта ... ... ... ... тұжырымдары кез келген күмәнді айыпталушының пайдасына
шешу туралы талаптың мәнін толық ашып ... ... ... кез келген
күмәнді айыпталушының пайдасына шешу – қылмыстық іс жүргізу құқығындағы
толықтырушы жалпы ... бірі ... ол ... ... толық, жан-
жақты және объективті зерттеуден гөрі кінәсіздік презумпциясына едәуір
жақындау ... ... ... ... ... жөніндегі ереже Конституцияның
сот ісін жүргізу принциптерін белгілейтін 77-бабында берілген. Ал, ... оны ... ... және ... ... принципінің мазмұнына
жатқызуға мүмкіндік бермейді. Дербес принцип ретінде ол іс жүргізу әдістері
мен құралдарының тұтас жүйесі мен, яғни ... ... ... ... ... ... ... етілуі мүмкін.
Қылмыстық істі алқалы түрде қарау принципі сот істерін кәсіптік негізде
қарау принципімен байланысты.
Қазақстан Республикасының Конституциясы ... 1-ші ... ... ... ... тек ... судьялар бар
соттарды құруды қарастырады. Мұның өзі ... ... ... ... ... сот ... сайлау немесе тағайындау
жолымен қалыптастыру, Конституцияның 79-бабының 3-бөлігінде көрсетілген
талаптарға сәйкес ... ... ... ... ... жатқан сот-құқықтық реформаның талабына сәйкес, 1995
жылы Президенттің Конституциялық заң күші бар ... және ... ... ... сот ... ... құрамда, яғни, халық
уәкілдерін – заседательдерін қатыстыру арқылы қарау туралы мызғымас ... ... ... ... ... ... ... қарауды тек кәсіби судьялар іске асыратын болды.
Бірінші сатылы соттарда істерді ... ... ... қарауымен
жүзеге асырылады. Тек өлім жазасы қолданылуы мүмкіндігі қарастырылған
қылмысты ... ... үш ... бар ... ... қарайды.
Қылмыстық істер аппеляциялық тәртіпте судьяның жеке өзі қарауымен ... ... іске ... ... және қадағалау тәртіптерінде, сондай-ақ сот
қаулыларын жаңадан ашылған ... ... ... ... ... судьядан кем болмай қарайды.
Істерді кәсіптік негізде қарау принципінің маңызы кәсіби сот билігін
қалыптастыру үшін істелуде. ... ... ... заң Қазақстан
Республикасында мамандандырылған соттарды құру мүмкіндігін қарастырады.
Яғни, сот ... ... ... ... қана қоймай, олардың істерді
белгілі түрлері мен топтарына байланысты маманданған ... ... ... ... іске асырылуға тиісті сот әділдігінің сапасын, мақсатын
елеулі жақсартатыны ... ... ... іс жүргізу саласындағы реформалар, бір
жағынан кәсіптік негіздерге, екінші ... ... емес ... ... Кәсіптік негіздер алқалы түрде істі қарау, мамандырылған
соттар құру арқылы ... ... ... ҚР ... жыл ... ... біздің мемлекетте мамандырылған соттарды қалыптастыру
қажеттілігі туралы ... рет ... ... емес ... ... ... істі қарау арқылы жүзеге асырылады. Кәсіптік
емес ... іс ... ... ... ... әлі ... жоқ және ... зерттеудің объектісі емес.
Сонымен, кәсіптік негізде істі қарауды алатын болсақ, жеке және алқалы
түрде істерді қарауды кәсіби судьялар жүзеге асырады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Сонымен, «істерді ... ... ... атты тақырыпты зерттей келе,
келесі қорытындылар жасауға болады. Алқалы ... ... ... қылмыстық
сот ісін жүргізу принципінің ... ... ... ... сот ісін
жүргізу принциптері осы саладағы ... ... ... ... ... Сонымен,
1) қылмыстық сот ісін жүргізу принциптері – қоғамдық және мемлекеттік
құрылыстан туындаған және қолданылып ... ... ... ... ... ... және ... қылмыстық істерді қарау және
нақтылай шешу жөніндегі қызметінің мәнін айқындайтын бастапқы ережелер,
сондай-ақ қылмыстық іс ... ... ... ... сот ... ... ... мақсаттар мен міндеттерге жетуге бағыттайтын
ережелер.
2) Қылмыстық іс ... ... ... сот билігін атқару мен
ұыймдастыру принциптерін бөліп шығару ... да ... ... ... ... іс жүргізу принциптері бір бірімен ... ... ... да бір ... принциптерін ажырату өте киын.
ҚР Конституциясы мен Қылмыстық іс жүргізу заңында бекітілген ... іс ... ... сатыларына бірдей қатысты. Осыған ... ... ... тек қана ... және ... іс жүргізу
заңында бекітілген принциптер аталады, себебі олар нақты аталған немесе
жарияланған. Біздің ... ... бір ... принциптер нақты
жарияланбаса да, нормаларды зерттеу барысында олардың бар екендігі туралы
қорытынды жасауға болады.
Сот билігінін ... және сот ... ... ... ... з.ғ.д.К.А.Мами, «сот билігінің ұйымдастырушылық-құқықтық
принциптері» деген ұғымды ұсынған. Оның пікірі бойынша, «сот ... ... ... сот ... жүзеге асыру және
сот органдарының жүйесін ұйымдастырудың Конституциясы және «ҚР соттар және
судьялар ... ... ... ... бекітілген негізгі
бастамалар..
3) Істерді алқалы түрде ... ... ҚР ... іс ... сот құрамын реттейтін 58 бабынан туындайды. Бұл ... ... ... ... соттарда бір судьямен жеке түрде немесе үш
судьядан тұратын алқамен қаралады деп айтылған. Сот әділдігін сот ... ... ... ... оның ... ... етуші болып табылады.
4) Жасалған қылмыс үшін өлім ... ... ... болған
жағдайда, бірінші инстанциядағы сот істі міндетті түрде сот ... ... ... ... жеке ... бір ... ... Аппеляциялық,
қадағалау тәртібінде және жаңадан ашылған мән-жайлар ... істі ... ... үш ... ... ... тиісті.
Істі алқалы түрде қарау ... іс ... ... ... негізделген. Алқалы түрде істі қараудың бір қатар ... ... ... ... ... ... ... барлық шешімдер, сот ... ... Әр бір сот ... ... тұлғалар,
қаралып отырған іс бойынша ерекше пікірін білдіре алады.
Құқықтық тұрғыдан, кеңесу бөлмесінің құпиялығы – ... ... ... ... ... ... Бұл ... негізгі
мазмұны болып келесі талап табылады – сот, іс ... ... аса ... ... ... сот құрамының қатысуымен қарауға міндетті.
Судьялардың кеңесу құпиялығын бекітетін ... ҚР ... ... ... ... ... ... көзделген және осыған сәйкес
тек қана үкім шығару кезінде жүзеге асырылады. Сондықтан, бұл ... ... сот ... ... ... ... ... жерде қабылдауға жол береді. Ал, егер, сот талқылауы кезінде қандай да
бір сұрақ, сот алқасының мүшелері ... ... ... ... ... бұл сұрақты барлығының көзінше шеше ме, немесе ол жөнінде
шешімді төрағалық етуші ... ма? ... ... ... іс ... ... ... көзінше шешіле береді, соның ішінде бас сот
отырысын тағайындау сұрақтары. Бұл жерде, қылмыстық іс ... ... ... ... іс ... қаралып отырған кез келген аса маңызды
немесе қарама-қайшылық ... ... және оны шешу ... алдын ала
талқылауын талап етсе, міндетті түрде кеңесу бөлмесінде қаралуға ... ... 370-ші ... ... ... сот талқылауы
барысында, кез келген сұрақтарды шешуге қолданылуы қажет. Бұл бапты ... ... ... ... орналастыруға болар еді.
5)Судьяның ерекше пікірінің негізділігі, ... ... ... ... тәртібінде істі қарау барысында тексеріледі. Бұлсіз судьяның
ерекше пікірінің ешқандай маңызы болмайды. ... ҚР ҚІЖЗ ... ... ... тек қана ... іс жоғары тұрған аппеляциялық және
қадағалау инстанцияларында қайта қаралған ... ғана ... ... істі ... қарау үшін ешқандай шағым, наразылық ... ... ... сол ... ... ... деп айтуға бола ма? Болады.
Сонда, бұл ерекше ... ... ... Тек қана ... қалған судьяға. Ол
азшылықта қала отырып, өзі ... ... қол ... ... ... 377-
бабына сәйкес, үкімге барлық сот алқасының құрамындағы судьялар қол ... ... ... ол ... келіспей, өз ерекше пікірін білдіру арқылы
азшылықта қалған судья. Бұл жағдай, ... ... ... ... ... ... ... сот талқылауындағы ролі түсініксіз.
Үкім жарияланған ... ... сот ... атынан жарияланады. Қандай да
бір судьяның ерекше пікірі бар ... ... ... ... пікір
білдіру арқылы укіммен келіспеген тұлға үнсіз оны ... ... ... Ал
егер, іс жоғары тұрған инстанцияда қаралмаса, немесе істі тексеру кезінде
ерекше пікірге ... ... ... ондай құқықтың қажеттілігі қанша
ма? Сотталушы, жәбірленуші, олардың өкілдері үкіммен келіспеген жағдайда,
шағым беру арқылы, өз ... ... ... Олардың шағымдары міндетті
түрде тексеріледі, ал судьяның ерекше пікірі неге ... ... ... көп жағдайда, судья, үкіммен келіспеген кезде,
оның ол туралы ... ... бар ... өзі ақ ... тәжрибесі көрсетіп отырғандай, іс бойынша судьяның ... ... ... кім оны ... және кім оны жазғаны, барлық
тұлғаларға, ... ... ... ... ... ... ... кеңесінің құпиялығы сақталмайды.
Біздің пікіріміз бойынша, үкімнен кейін, судьяның аты-жөнін ... ... ... ... ... еді. ... ерекше пікірін іске
тікпей, бөлек сақтап, іске тек қана оның ... ... ... ... тұлғаның атын атаусыз қалдырып және оның колын тек
қана негізгі құжатқа қойдырғаны дұрыс болар еді.
7) Істі ... ... ... ... ... сот ісін жүргізу
принциптерімен өзара ... ... ... ... ... ... және арадағы айырмашылықтар мен ерекшеліктерді де ... ... ... әуелі байланысын, одан кейін,
әрине олардың дербестігін білдіріп, әрқайсысына тән ... ... ... бір ... ... ... қарастыру, олардың
сапалы мәнін және мазмұнын айқындайды.
БИБЛИОГРАФИЯ
Нормативтік-құқықтық актлер
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы 1995 жыл
2. ... ... ... іс ... ... ... 2004ж.
3. ҚР Президентінің 1994 жылы 12 ақпаныныдағы бекітілген ҚР-дағы құқықтық
реформаның мемлекеттік бағдарламасы. Қазақстан кеңестері, 1994 ж, 24
наурыз.
4. ҚР ... ... ҚР ... (21 ... 1995 ... ... Республикасы сот жүйесі және соттардың мәртебесі туралы ҚР
Конституциялық заңы. (25 желтоқсан 2000ж.)
Арнайы ... ... В.Н О ... ... ... ... ... законодательства о ... М, 1985, 95 ... ... Т.Н. ... советского уголовного процесса, М, 1971,
35 стр
8. Добровольская Т.Н. Принципы советского ... ... М, ... стр
9. Заң газеті “Конституциялық заңдылық құқықтық мәдениеттің өлшемі” 28
тамыз 2002 жыл 2 бет.
10. Заң журналы “Сот тәуелсіздігін нығайту жолдары ” ... ... 33 ... Заң ... ... істер бойынша сот ісін жүргізу жариялылығы
принципін соттардың сақталу туралы” Қазақстан Республикасының Жоғары
сотының қаулысы. 2003 15 ... 2 ... Заң ... “Қылмыстық іс жүргізуге қатысушылардың құқығы қорғалады ”
Алматыдағы халықаралық конференция 17 ... 2003 жыл 1 ... Заң ... «Сот ... принциптері» 49-51 бет
14. Кобликов А.С. Законность-конституционнный принцип советского
уголовного судопроизводства, М, 1979, 25 стр.
15. Қазақ КСР-нің ... ... ... ... Алматы, 1989 ж.
16. Лупинской П.А. “Уголовно-процессуальное право ” учебник под.ред.
изд.3 перер. и доп. ... ... ... Мами К.А. Конституционная законность и судебная власть в РК: основные
тенденции и приоритеты. Автореферат дисс.на соис.ст.д.ю.н. ... ... К.А. ... ... ... максистколенинского
учения о государстве и праве. М., 1959 г. 39 стр.
19. ... Я.О. О ... и ... ... Ярославль,
1978. с. 62-95, и др.
20. Мотовиловкер Я.О. О принципах объективной истины, ... и ... ... ... 1978. с. 69.
21. Полянский Н.Н. Вопросы теории советского уголовного ... ... 193 ... ... ... ... ... науки уголовного процесса, М,
1980, 186 стр.
23. Перлов И.Д. Об основах уголовного судопроизводства, М, 1960,63 стр
24. Российское ... Х-ХХ- ... ... ... М., ... с. ... Строгович М.С. Курс советского уголовного процесса. М., 1968. т.1, с.
149-153.
26. ... М.С. Курс ... ... ... 1968, 175 стр.
27. Случевский В.К. Учебник ... ... ... СПб. ... Савицкийй В.М. государственные обвинение в суде, М. 1971, 189 стр.
29. Стецовский Ю.И., А.М. ... ... ... ... ... на ... М, 1986, 46 стр.
30. Төлеубекова Б.Қ. Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс ... ... ... ... ... Жеті ... 2000 ... Тура би журналы “Сот төрелігін жүргізудің принциптері ” 2004 жыл.
Мамыр .3 ... Тура би ... ... іс бойынша өндіріс кезінде сезікті,
айыптаушы соттаушы мен қорғануға заңды көзделген құқықтарының сақталуы
туралы ” 2004 жыл. ... 17 ... ... ... ... РК ... ... жарғы» 1996, 77-78 стр
34. “Уголовный процесс ” Учебник под.ред. В.Н.Галузов.
Москва . 1998г. Зерцало, 1999г.
35. ... И.В. ... ... ... ... ... с. 46.
36. Тадевосян В.С. К вопросу об установлении материальной ... ... ... // Сов. Гос. И право. 1984 г. №6 71 стр.
37. Телова Т.М. Обеспечение гласности в ... ... ... и предварительного расследования: Авотреферат. Дисс...к.ю.н. Клев
1987. с.10-11.
38. Томин В.Т. «О ... ... ... ... ... ... ... процесс Казахской ССР. Часть 1. Общая. Алма – Ата, 1989.
с.41.
40. Фаткуллин Ф.Н. ... ... ... доказывания, Казань,
1976, 50 стр.
41. Философиялық энциклопедиялық сөздік, М 1983, 610-бет
42. Халиков К.Х. Проблемы судебной ... в РК. ... ... ... Шет ... ... М,1979, ... Юридический энциклопедический словарь М., 1984. с.343.
46. Якуб М.Л. Бұлай жүйелеуді ұсынған ... ... в ... ... М, 1981, 53 стр
БАЯНДАМА
ҚОРЫТЫНДЫ
Сонымен, «істерді алқалы түрде қарау» атты тақырыпты ... ... ... ... ... ... ... істерді қарау қылмыстық
сот ісін ... ... ... ... ... ... сот ісін
жүргізу принциптері осы саладағы қызметті реттейтін негізгі ... ... ... қылмыстық сот ісін жүргізу принциптері – қоғамдық және ... ... және ... ... ... ... сот
органдар ұйымдастырылуының мәнін және олардың қылмыстық істерді қарау және
нақтылай шешу жөніндегі ... ... ... ... ... қылмыстық іс жүргізу қызметін мемлекет қылмыстық сот ... ... ... ... мен ... ... ... Қылмыстық іс жүргізу принциптерінің ішінен сот билігін ... ... ... бөліп шығару жағдайлары да кездеседі. Көп
ғалымдардың ... ... іс ... ... бір бірімен тығыз
байланысты, сондықтан қандай да бір саланың принциптерін ажырату өте киын.
ҚР Конституциясы мен ... іс ... ... бекітілген принциптер
қылмыстық іс жүргізудің барлық сатыларына бірдей ... ... ... ... ... тек қана ... және Қылмыстық іс жүргізу
заңында бекітілген принциптер аталады, себебі олар нақты аталған немесе
жарияланған. ... ... ... бір ... ... нақты
жарияланбаса да, нормаларды зерттеу барысында олардың бар ... ... ... болады.
Сот билігінін ұйымдастыру және сот қызметін ... ... ... з.ғ.д.К.А.Мами, «сот билігінің ұйымдастырушылық-құқықтық
принциптері» деген ұғымды ұсынған. Оның ... ... «сот ... ... ... сот ... жүзеге асыру және
сот органдарының жүйесін ұйымдастырудың Конституциясы және «ҚР ... ... ... ... ... заңда бекітілген негізгі
бастамалар..
3) Істерді алқалы түрде ... ... ҚР ... іс ... сот құрамын реттейтін 58 бабынан туындайды. Бұл бапта қылмыстық
істер ... ... ... бір ... жеке түрде немесе үш
судьядан тұратын алқамен ... деп ... Сот ... сот алқасынан
тұратын сотпен атқару кезінде, оның біреуі төрағалық етуші болып табылады.
4) Жасалған қылмыс үшін өлім ... ... ... ... ... ... сот істі ... түрде сот алқасымен
қарауға тиіс. Басқа істер жеке ... бір ... ... ... ... және жаңадан ашылған мән-жайлар бойынша істі қарау ең
кемінде үш судьяның қатысуымен қаралуға тиісті.
Істі алқалы ... ... ... іс ... ... ... негізделген. Алқалы түрде істі қараудың бір қатар мәселелерін
атап көрсету қажет.
Істі алқалы түрде қарау ... ... ... сот ... ... Әр бір сот ... қатысушы тұлғалар,
қаралып отырған іс бойынша ерекше пікірін білдіре алады.
Құқықтық тұрғыдан, кеңесу ... ...... ... ... ... институттарының бірі. Бұл институттың негізгі
мазмұны болып келесі талап табылады – сот, іс ... ... аса ... ... ... сот ... ... қарауға міндетті.
Судьялардың кеңесу құпиялығын бекітетін норма, ҚР ҚІЖК-нің үкім
шығару ... ... ... ... ... және ... ... қана үкім шығару кезінде жүзеге асырылады. Сондықтан, бұл ... ... сот ... барысында, сұрақтарды кеңесу ... ... ... жол ... Ал, ... сот ... ... қандай да
бір сұрақ, сот алқасының мүшелері арасында қарама-қайшылық туғызатын болса?
Сот алқасы бұл ... ... ... шеше ме, ... ол ... ... етуші қабылдай ма? Тәжрибеде, барлық сұрақтар, іс жүргізу
барысында қатысушы тұлғалардың көзінше шешіле береді, соның ішінде бас сот
отырысын ... ... Бұл ... ... іс ... ... ... қажет: іс бойынша қаралып отырған кез келген аса ... ... ... сұрақ, және оны шешу судьялардың алдын ала
талқылауын талап етсе, міндетті ... ... ... ... ... ... 370-ші бабында көзделген талаптар, сот талқылауы
барысында, кез ... ... ... ... ... Бұл ... ... негізгі шарттарының арасына орналастыруға болар еді.
5)Судьяның ерекше пікірінің негізділігі, міндетті түрде, аппеляциялық
және ... ... істі ... ... ... Бұлсіз судьяның
ерекше пікірінің ешқандай маңызы болмайды. Бірақ, ҚР ҚІЖЗ ... ... ... тек қана қылмыстық іс жоғары тұрған аппеляциялық және
қадағалау инстанцияларында қайта қаралған жағдайда ғана тексеріледі. ... істі ... ... үшін ... ... ... ... Судьяның
ерекше пікірі сол бетінде қарастырылмай қалады деп ... бола ма? ... бұл ... ... ... ... Тек қана ... қалған судьяға. Ол
азшылықта қала отырып, өзі ... ... қол ... тиісті. ҚІЖК-нің 377-
бабына сәйкес, үкімге барлық сот алқасының құрамындағы судьялар қол қоюға
тиісті, ... ... ол ... ... өз ... ... ... арқылы
азшылықта қалған судья. Бұл жағдай, судьялардың ... ... ... ... білдірген судьяның сот талқылауындағы ролі түсініксіз.
Үкім ... ... ... сот алқасының атынан жарияланады. Қандай да
бір судьяның ерекше ... бар ... ... ... ерекше пікір
білдіру арқылы укіммен келіспеген тұлға үнсіз оны тындап отыруға тиісті. ... іс ... ... инстанцияда қаралмаса, немесе істі тексеру кезінде
ерекше ... ... ... ... ондай құқықтың қажеттілігі қанша
ма? Сотталушы, жәбірленуші, олардың өкілдері үкіммен келіспеген жағдайда,
шағым беру арқылы, өз ... ... ... Олардың шағымдары міндетті
түрде тексеріледі, ал ... ... ... неге міндетті түрде
тексерілмейді. Сондықтан, көп ... ... ... ... кезде,
оның ол туралы ерекше пікірі бар екендігін өзі ақ жариялайды.
Сот тәжрибесі ... ... іс ... ... ерекше пікірі
болған жағдайда, кім оны ... және кім оны ... ... ... ... ... белгілі болып отырады. ... ... ... ... ... ... ... кейін, судьяның аты-жөнін атаусыз,
ерекше пікірін жариялау дұрыс болар еді. ... ... ... іске
тікпей, бөлек сақтап, іске тек қана оның көшірмесін кірістіру ... ... ... атын ... ... және оның ... ... негізгі құжатқа қойдырғаны дұрыс болар еді.
7) Істі ... ... ... принципі басқа сот ісін ... ... ... байланысты. Демек, ара-қатынас деген ... және ... ... мен ... де ... ... ... әуелі байланысын, одан кейін,
әрине олардың дербестігін білдіріп, әрқайсысына тән ... ... ... бір ... ерекшеленетін жақтарын қарастыру, олардың
сапалы мәнін және мазмұнын айқындайды.
-----------------------
[1] Томин В.Т. О ... ... ... ... ... ... ... Н.Н. Вопросы теории советского уголовного процесса.
М.,1956.С.193.
[3] Добровольская Т.М.Принципы советского уголовного процесса.М.,1971.С.35
[4] Добровольская Т.М.Принципы советского уголовного процесса.М.,1971.С.35
[5] Добровольская ... ... ... ... Мами К.А. Конституционная законность и судебная власть в РК:основные
тенденции и приоритеты. Автореферат дисс.на соис. ст.д.ю.н. А.2003г.с.89.
[7] ... К.Х. ... ... ... в РК. ... ... ... Т.Н.Добровольская. Организация и деятельность советского суда в период
развернутого строительства коммунизма. Советское государство и ... ... К.Х. ... ... власти в РК. Автореферат дисс.на
соис.ст.д.ю.н. А.1998г.С.239-250.
[10] М:С.Строгович. Уголовный процесс..М.1946.С.421; М.А.Чельцов ... ... ... ... ... уголовный процесс.Под.ред.Д.С.Карева.М.,1968.С.381.
[12] Строгович М.С. Курс советского уголовного ... М., 1968. ... ... Кобликов А.С. Законность-конституционнный принцип советского
уголовного судопроизводства, М, 1979, 25 стр.
[14] Телова Т.М. Обеспечение гласности в стадиях ... ... и ... расследования: Авотреферат. Дик...к.ю.н. Клев
1987. с.10-11.
[15] ... В.Т. «О ... ... советского уголовного процесса, М,
1965,193,194стр
[16] Фаткуллин Ф.Н. ... ... ... ... ... 50 ... ... В.М. государственные обвинение в суде, М. 1971, 189 стр.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 55 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қарашығанақ мұнай - газ кен орнының атмоcфералық ауа жағдайы45 бет
Азаматтық сот ісін жүргізу принциптері5 бет
PR-дың әлемдік ірі спорт бәсекелерінде алатын орны60 бет
«Абай жолы» эпопеясындағы кездесетін салт-дәстүрлердің қазақ әдебиетінде алатын орны4 бет
«ҚазАгроҚаржы» АҚ-на қарыз нысанында қаржыландыру алуға өтінімдерді қарау үшін ұсынылатын инвестициялық жобаларға арналған бизнес-жоспар12 бет
Ірі қара шаруашылығының халық шараушылығында алатын орыны7 бет
Іс қағаздарының қоғамда алатын орны9 бет
Істі мәні бойынша қарау бөлімдері57 бет
Істі сотта қарау81 бет
Істерді жасақтау мен құжаттарды топтастырудың жалпы ережесі28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь