Авторлық стиль және мұхтар әуезовтың көркем аудармалары

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

І ТАРАУ МҰХТАР ӘУЕЗОВ ЖӘНЕ КӨРКЕМ АУДАРМА ... ... ... ..5

1.1. Аударма түсінігі, анықтамасы, тарихы және мәселелері ... ... ..5
1.2. Мұхтар Әуезовтың шығармашылығы мен көркем аударма
туралы ойлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21

ІІ ТАРАУ АВТОРЛЫҚ СТИЛЬ ЖӘНЕ
МҰХТАР ӘУЕЗОВТЫҢ КӨРКЕМ АУДАРМАЛАРЫ ... ... ... ... ... ..28

2.1. Түпнұсқа стилі мен оның аудармадағы қалпы ... ... ... ... ... ..28
2.2. Мұхтар Әуезовтың көркем аудармалары ... ... ... ... ... ... ... ... .30
2.2.1. “Дворян ұясы” романының аудармасы ... ... ... ... 31
2.2.2.Гогольдің және Чехов шығармаларынан
жасаған аудармалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35
2.2.3.“Отелло” пьесасының аудармасы ... ... ... ... ... ... ...38

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..42

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 45
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ……………………………………………………………………….3
І ТАРАУ МҰХТАР ӘУЕЗОВ ЖӘНЕ КӨРКЕМ АУДАРМА…………..5
1. Аударма ... ... ... және ... ... ... шығармашылығы мен көркем аударма
туралы ойлары…………………………………………………………...21
ІІ ТАРАУ АВТОРЛЫҚ СТИЛЬ ЖӘНЕ
МҰХТАР ӘУЕЗОВТЫҢ КӨРКЕМ АУДАРМАЛАРЫ………………....28
2.1. Түпнұсқа ... мен оның ... ... ... ... көркем аудармалары……………………………30
2.2.1. “Дворян ұясы” романының аудармасы…………….31
2.2.2.Гогольдің және Чехов шығармаларынан
жасаған аудармалары…………………………………………35
2.2.3.“Отелло” ... ... ... ТІЗІМІ………………………………….45
КІРІСПЕ
Тақырып өзектілігі: Аударма тарихы алыстан келе жатыр. Бір
халықтың ... ... ... ... ... өз елінің ой-
санасын өркендету тиянақты тірегі болып табылатын аудармаға ... ... ... ... ... бөлген.
Аударма жұмысы қазір біздің өмірімізден үлкен орын ... ... мен ... ... әдебиет классиктерінің шығармалары қазақ
тіліне көп уақыттан бері үзбей аударылып келеді.
Сонымен қатар қай ... ... да, ... ... ... ... ... зор роль атқарады. Сондықтан аударма ... ... мәні бар ... ... ... ... жұрт адамзат ақыл
иелерінің басынан шыққан асыл ... ... ... ... өткен ғасырлардағы және осы ... ... ... ие ... ... ... мұнымен ғана сарқылмайды.
Аударма ана тілінің қалыптасып, дамуына да әсер ... бен ... ... өсуі нәтижесінде қазақ
тілінің сөздігі жаңа сөздермен, сөйлемшелермен ... ... ... оның ... ... ... ... қоры бұрынғы күйінде
қалғанмен, қазір оның сөздік қоры ... ... ... ... ... ... ... көптеген сөздердің мағынасы өзгерді, тілдің
грамматикалық құрылысы жақсарды. ... ... ... ... орыс ... ... ... аударудың елеулі маңызы
болды.
Жұмыстың мақсаты: М. Әуезов ... ... ... қарастырып, аударма шығармаларымен танысу. Атаулы ... ... ... ... ... ... ретінде әдебиетте алатын орнын
анықтау;
- Жазушының аударма ... ... ... ... мен ... ... аударманың
сабақтастығын қарастыру;
Жұмыстың жаңалығы: Берілген жұмыста М.Әуезовтың аудармашылық қызметі
бүгінгі ... ... ... ... ... - ... ғылыми жұмыс. Аударма ... ... ... нәтижесінде туады. Осы мағынада ... ... ... ... ... ... ... біріншіден, шығарма қай тілге
аударылса, сол тілді, яғни ... ... ... білу керек. Қазақша
сөйлеу, жаза білу қазақ тілін озық ... ... ... ... ... байлығын меңгерген, әдеби тілдің заңдарын ... ... іс ... ... ... ... ғана қазақ тілінің
шебері деп есептелінеді. Екіншіден аударма ... ... ... қай тілден аударылса, сол ... яғни орыс ... ... ... Оны ресми сөздіктердегі мағынасында ғана емес, ... ... ... әр ... мағынасында жете түсіну қажет. ... ... ... мазмұнын оның жазылған дәуірін, сол
дәуірдегі тарихи оқиғаларды ... ... ... Міне тек ... орындағанда ғана аударма өнеріне жетілуге ... ... ... ... аударма тақырыбы ХХ ... ... келе ... ... Бұл ... ... М.Әузов,
С. Талжанов, бертін келе Г ... ... және ... ... өз ... ... отырды. Атаулы салада ... ... ... де ... дерек көздер: Жұмыстың негізгі дерек көздері ... ... ... ... ... қатысты жазған ғылыми
зерттеу мақалалары, тікелей аударылған автор ... ... ... ... ... ... алынды.
Жұмыстың құрылымы: Берілген диплом жұмысы кіріспе бөлімнен, екі
тараудан, ... ... және ... тізімінен тұрады.
І ТАРАУ МҰХТАР ӘУЕЗОВ ЖӘНЕ ... ... ... ... ... ... және ... адамдардың көп замандарға созылған ұзақ ... өзге ... ... ... ... ... олармен
қарым – қатынас жасаудың ... ... ... Аударма –
халықты рухани жағынан дамытудың күшті құралы, ... ол – ... ... ... ... ашатын кілт, ғылым ... ... ... тіл ... ... - өз халқының, өз ортасының, өзі өмір ... ... ... ... ... қауымдар, тайпалар,
халықтар, ұлттар арасындағы әлеуметтік, экономикалық, ... ...... алыс – ... ... ... – елтану жолы, достықтың, ынтымақтастықтың, ...... ... ... ... тілдегі мәтінді екі ... ... ... ... түпнұсқа тілін дәлме-дәл жеткізуге
негізделген сөзбе-сөз аударма;
Түпнұсқа шығарманың мағынасын, ... ғана ... өз ... ... ... ... ... аударма.
Аударманың бірінші түріне, мысалға, Інжілдің грек - латындық ... ... ... ... ... Інжілдің
аудармаларын; Аристотельдің философиялық шығармаларының ... ... ... ... ... ...... қажет
еткен, соған себеп болған басты ...... ... ... ұлы ... ... “киелі табынушылық” сезімі болатын.
Сонымен қатар бұндай ... орын ... осы ... лингвистикалық “аңқаулығы” да, яғни бір тілді келесі бір
тілге механикалық түрде сәйкес келтіруге болады ... ... де ... ... түрі – ... ... көбінде зайырлы
мағыналы шығармаларға пайдаланылған болатын. Мысалы, грек ... ... ... ... ... ... аударуды
алатын болсақ, бұл ... ... ... мақсатын ұлы
Цицерон (б.з.д. 1 ғ.) ... ... ... ... тіл ... ... халықтың рухани
өмірінің, ... ... ... ... ... айналған. Аударма мәдениеттің айтарлықтай өсіп өркендеуіне
жол ашады. Бір ... ... ... аударма-рухани байлық ... биік ... мен ... бары мен ... ... ... келе ... елімізде де қазір осы аударма мәселесіне жіті ... ... ... ... ... ... Оған мемлекеттік деңгейде
қабылданған және қазірде ... асып ... ... ... сол ... ... азаматтардың жеке ынталары
(мысалы, “Зерде” қорының әлемдік саяси ой ... ... ... ... кең. ... дегеніміз басқа бір тілге дәл
әрі толық ... өз ... ... ... ... ... ... ақпаратты туған тілінде сөйлету. ... ... ... маңызды құралына айналады. Ол бір тілден өлең,
көркем проза, ғылыми және ... ... әр қилы ... ... іс ... саяси қайраткерлердің мақалалары мен
майталман шешендердің сөздері, ... ... ... ... ... толып жатқан дүниелер ... ... ... ... ... үлкен талап пен жауапкершілікті қажет етеді.
Кезінде Якобсон “ Аударма туралы” деген эссесінде аударманың үш ... ... Бір ... өзінің ішіндегі тілішілік аударма, яғни бір тілдің
лингвистикалық белгілерін сол тілдің басқа ... ... ... ... мазмұндау, бір тілдің ескі нұсқасында жазылған
шығарманы жаңаша сөйлету ( мысалы, көне ... ... ... қазақ тілінде түсінікті етіп жеткізу ) және т.б. ;
2. Сөздің төл мағынасындағы аударма ... ... ... ... ... лингвистикалық белгілерін басқа тілде беру;
3. ... ... ... ... яғни ... ... ... белгілер жүйесі арқылы қайталау.
Мысалы ... ... не ... желісіндегі фильм түсіру
немесе ... ... ... ... болып есептелмейтін “аударманың” ... бар ... ... тұр. ... Якобсон аудармадан басқа
сөзбен жеткізеді: тілішілік ... ... ... атау ... ... де аударма ... ... ... ... ... Бұл екі ... сөз
“аударманың” аудармасы, интерпретациясы ... ... тұр. ... өз ... ... бар деп айтуға болатын секілді.
Бұл ретте аударма ... ... ... ... өзге ... мәдениетін, тілін, дәстүрін игеруде ерекше орын
алады. Аударма ... біз ... ... ... ... ... қажеттіні алып, рухани қазынамызды байыта түспекпіз.
Қабылдаушы (рецепиент) ... үшін ... ... ... Аудармада түпнұсқаның мәтіні ... ... ... ... сол ... өзіндік
танымдық кеңістігінің ... ... ... өзгерістерді
басынан кешіреді.
Осында концептосфера (концепттер ... ... ... ... ... онда ... ғылыми қолданысқа орыс
филологы, мәдениеттанушысы, ... Д. С. ... ... ... деп ... ... ... туындайтын
әрі сол мәдениет ... әлем ... ... ... ... ... бірлікті айтады. Концепттер
жеке тілдік тұлға үшін ... ... ...... – қауым үшін болсын экзистенциалды ... ие. ... ... төмендегідей абстрактілі, жалпы ... ие ... ... ... ұят, тағдыр, ерік – жігер, ... ... үміт және т. с. ... бір орыс мәдениеттанушысы А. Я. ... ... ... ... екі ... ... қарастыруға
болады екен. Олар:
1) мәдениеттің әмбебап концептері – уақыт, ... ... ... сынды “ғарыштық, философиялық категориялар;
2) еркіндік, құқық, ... ... ... ... категориялардан тұратын әлеуметтік концептер.
Бұлардың ... кез ... ... әмбебап
қолданысқа түсетін ұғым – категориялары ... ... ... мәдениет категориялары, концептері деп өз алдына тағы ... ... ... ... ... ... ұлттық
концептосферасын ... ... ... ... ... ... ... көңіл, үміт, аруақ, құт – ... рух, ... ... ... ... ... жомарттық, сағыныш
және т. б.
Мәдениеттің негізгі концептерінің ұжымдық-тілдік ... рөлі ... ... онсыз ұлттың өзін түсіну, оның ділін, арман-мұратын ұғу ... ... ... ... танымай тұрып бір тілден екінші
тілге, басқанын қоя ... ... ... ... өте ... ... ... ауырлай түскенін байқауға болады. Ендеше,
аудармашы кім ... ... ол ... тәжірибесі мол, лингвистика
жөнінде хабары бар, аударылатын және ... ... ... ... адам
әрі басқа ұлт мәдениетінің концептосферасын бір кісідей білетін ... деп ... ... ... өз ұлты мен өзге ұлттың ерекшелігін қоса қарастыра алатын
мүмкіншілігі бар әрі соны ... ... ... шығармашылық таланты бар
адам.
Аудармашылық – нағыз шығармашылық өнер. Аударма ісінің ... ... ... ... ... көтерілуіне үлкен
септігін тигізеді. ... ... ... ... әрқашан әлемге,
жарыққа ... ... ... ... самал соғып, “үй ішінің”
(тіліміз бен ... деп ... ) ... ... ... түсіп, кеңістігі шұғылана ...... зор ... ... әрқашан өзіндік
ерекшелікті сақтай ... ... ... ... ... ... тереңдетуге қызмет етеді. Ол ... ұлт ... ... ... зор үлес қосады.
Аударма пайда болғалы ол жайындағы ... ... ... өрби ... ... Қай ... ... қарасаңыз да
аударма жайында жинақталған тәжірибе, ... ... ... ... ... ... оның ішкі сырына үңіліп, өзіне
лайықты заңдылықтарын да ашып беруге тырысқан. ... ... ... аударма теориясының негізін қалайды.
Аударма өнері идеология саласындағы зор құралдардың бірі ... ... ... ... ... ... ... Осы
пікірді дәлелдейтін айғақ орыс халқының тіліне араб ... ... ... ... ... “Мың жыл деген тек бір ... ғана үшін ... ... ... ... үшін де көп ... ... бұрын өтіп ұлы ата – бабасын, олардың келешек үрім бұтаққа ... ... ... ... ... болашаққа сілтеп өткенін
ұмытпаған халық- бақытты ... ... ... ... ... ... ... біліп, отыру бақыттылық. Көбінесе, әлгі әр елден ұлы ... ... мың жыл ... де ... ... дәнекері
болып қала береді”, - дейді академик И.Ю.Крачковский.
Өмір қажетін ... адам ... ... ... ... ... ... әдебиеті – бұл төл әдебиетінің егіз туған сыңары,
бұлар қатар ... Орыс ... ... да, ... әдебиетінің тарихы
да осыған айғақ бола алады. ... және орыс ... ... ... өз әдебиетімізді тың
көркемдік тәсіл, нақыш кестесімен түрлендіруге тиіспіз. ... ... ... ... ғана ... ісі ... ... іс саналмақ. Орысшадан қазақшаға аудару ... ... жаңа ... оралымдарын, жаңа сөз ... ... көбі өз ... ... ... ... - көне де, жаңа да ... Өнер болғанда, ол - ... ... ... ... ... ... адамдардың
көп замандары созылған ұзақ ... тілі ізгі ... ... түсінудің құралы, олармен қарым-қатынас жасаудың ... ... ... тілімізде сөз құраудың, ойды бейнелеудің
жаңа ... ... жазу ... ... Ол ... рухани жағынан
дамытудың күшті құралы. Бүкіл ... ... ... ... ... ... мен білімнің қайнар бұлағы, тіл ... ... - ... ... ... Аударма өнері әрдайым - тіл
өнері. Аударманың құрылыс материалы тіл құралдары, ... ... сол ... орынды қолдану, онымен жұмыс істеу болғандықтан
аудару процесі лингвистикалық ... екі ... және ... ... ... ... жайындағы мәселесі
зерттеуді қажет етеді.
Ал аударманы әдебиеттану ... ... ... ... ... мен бағалау ... ... ... ... ... ... емес, ол белгілі бір ... ... ... ... ... ... тіл ... бірлігінде
тіршілік етеді. Және аударма да тек тіл ... ... ... ... ... ... шығарманың ғылыми талапқа
сәйкес келуі, ... ... тіл ... ... ... байланысты.
Аудармашы екі тілді де жетік білу мен ... әрі ... ... болу ... Аударма сапасы оның талантына, біліміне ... ... және ... байланысты.
Аударма тарихи алыстан келе жатыр, дүние жүзінің атақты ғалымдары
бұған ... ... ... ... ... ... автордың негізгі идеялық,
көркемдік ойын ... ... ... ... тіл ... ... ... барлық ойын қайта қалпына келтіру болып табылғандықтан,
ол аударылатын шығарманың ... ... ... ... елдерде аударманың екі негізгі ... ... ... аударма және ауызша аударма. ... ... ... ... ... ... ... орай жазбаша
аударманың лингвистикалық аударма ... ... ... және
грамматикалық мәселелермен тығыз байланысты.
Көркем аудармаға әдеби ... ... ... ... ... ... ... тарихында
классикалық әдебиеттің шығармалары басқа да халықтардың әдебиетіндегі
әр ... ... ... аз ... ... ... аударманың мәселелері кейінгі ... ... ие ... Оған ... ... ... күшеюі ықпал етті.
Бұл кезеңнің ерекшелігі әдеби ... даму ... ... ... ... ҚР контитуциясына сәйкес мемлекеттік
тіл ... оған ... ... ... ... ... мәселесімен де
байланысты.
Көркем аударма - бұл ... ... ... өнер ... Өнер - бұл шығармашылық ... ал ... ... ... ... Егер ... мен өнер дәлме-дәлдікпен ешқандай
ортақ нәрсе иеленбесе, онда аудармашы ... ... ... ... өнері өзінің ... ... ... ... ... - ... ... айырмашылықтарына
қарағанда, ұқсастықтары, анағұрлым басым кездеседі.
Нақты жазушыларға қарағанда ... ... ... ... өмірлік тәжірибе аса қажет. Нақты жазушы да, аудармашы
жазушы да жан-жақты өмірлік тәжирибесі болмаса, ... де ... ... ... ... тілі ... жазушының тілі секілді туған халқының
тілінен бақылағанынан және туған әдеби тілінен оның тарихи ... ... ... ... ... ... ... бейнеле қана қоймайды. Ол
адам табиғатын, қоғамның болмысын ... ... ... ... ... мен практикасы күрделі және көп ... ... ... шығарманың құрылым жүйесі, ... ... тілі ... ... бірге оның эстетикалық,
лингвопоэтикалық, сондай-ақ психологиялық табиғатын ... ... ... ... ... ... ... басты
міндеттер қатарында жатады. Оның үстіне аударма шығармашылық шеберлігі ен
даралығы ... ... ... Әрі ... мен аударма тілінің
заңдылықтары қатар қызмет атқарады. Осының бәрі ... ... ... да, ... да, өте көп, ... түрлі екендігін
көрсетеді.
Ғалым С.Талжанов ... ... ойын ... ... ... ... екі түрлі салаға бөлінеді. Соның біріншісі бір
халықтан екінші халыққа ауысқанда ... сол ... ... сәйкес
аударылады. Бір халықта айтылған ой өңделіп, өз елінің ұғымына бейімделіп
түпнұсқаның ... ... ... ... ... ... Бұл аударманың ауыс - екі ... ... ... - бір елде
айтылған пікір сол қалпында ... ой ... ... ... ... ... ал кейінгі әдіс кешеуілдеп туған әдіс жазба
әдебиетте орын ... ... ... ... бар: ... аударма,
сөзбе сөз аударма және балама аударма.
Еркін аударма түпнұсқаның жетік ... ... сол ... ... гөрі ... ... ... көбірек көздеуден
туады. Сөзбе сөз аударма ... ... ... ... ... ... еріп, құл болудан шығады.
Балама аударма осының ең қиын ... Мұны екі ... ... ... сол ... ... түпнұсқаның түпкі ойын ... ... ... тіл ... ... сөз ... зертеп
жете ұғынатындар жасайды
Қазақ аудармасының тарихында да, бүгінгі тәжірибесінде де “тіларалық
аударма”, яғни өзге ... ... ... ана ... ... қазақ тіліндегі шығарманы өзге ұлттың тіліне ... ... ... ... аударма үлгісі XVII-XVIII ғ.ғ. келген тәрізді.
Араб- парсы, шағатай тілдерінен ауысқан, ауызша айтылатын ... ... ... осы ... ... ... болмақ. Бұлар
таза аударма болмаса да, мазмұндап, ... айту ... ... ... ... ... лошади просвещения” деген екен ... ... да дәл ... ... алысқа бармай-ақ, өз
мәдениетіміздің тарихына көз жіберер болсақ, одан да біз орыс ... ... ... ... боламыз.
Аударма ісі дәл өзінің танымал мағынасында, яғни ... ... ... ... мәдениетінде ХІХ ғасырдың екінші жартысында басталды.
Бұл орыс әдебиетінің алдыңғы қатарлы шығармаларын аудару мезгілі еді. Осы
бағытты ... ... ... ... ... Солардың
арқасында қарапайым халық арасында ... ... ... ... қателеспейміз.
Ұлт пен ұлт арасындағы мәдени дәнекер болған Абай ... ... ... ... негіз бар. Абай орыстың ақындарын ана тілінде үйлесімді ... ... ... өзі сусындаған, нәр алған орыс ... ана ... ... өз ... паш етуі ... ... ... іс еді. А.Құнанбаев орыстың Крылов,
Пушкин, Лермонтов сияқты ақын – ... ... ... ... ... ... нәр алды, өлең ... ... ... ойды ... ... ... та нәзік үлгілерін
үйренді.
Абай заманында ... ... ... ... ... дерлік
дамымаған болатын-ды. Егер онымен бірен-саран ... ... ... олар ... ... негізгі мамандығының мұқтажына қажетті
қосалқы ... ... ... еді. ... ... және ... педагог Ы. Алтынсариннің осы ... ... ... , ... ... ... Ол ... оқытуға септігі тиетін бірнеше ғибрат әңгімелерді
орысшадан ... ... ... ... бұл игілікті іспен
кең көлемде және ... ... жоқ. Ы. ... ... А. Н. ... ... И. М. Паульсонның шығармалары еді.
Шәкәрім ... де ... ... тани ... ... ... аудармаға қосқан үлесінің шоқ жұлдыздары
А. С. ... ... мен ... ... ... ... қазақ тарихындағы ... ... ... оның ... ... ... ... орнын бәрі біле ... ... ... ... ... ... мұрасының ең көлемдісі – көркем
аударма. ... ... ... ... ... А.П.Чехов, В.Г.Короленко, Д.М.Мамин – ... ... ... ... ... ... қаламгерлері Ги
де Мопассан әңгімелері, сондай – ақ ... ... ... ... шығармалары және антикалық ... ... ... ... ... Абай аудармалары ... ... ... ... ... Аудармашыға қойылатын ең
бірінші ... оның екі ... де ... ... меңгеруіне
байланысты болса, оған қоса аудармашыдан тіл ... сөз ... ... ... ... ... ... әрбір
көрініс пен ... ... ... ... ... ... ... ойы терең, жаны сергек те ...... ... иесі болуы да керек ... ... ... ... бұл ... ... етуді, сөйтіп аударма ісін кәсіби биікке ... ... ... тәрізді. Әйтсе де, Абай ... ... ... ... ... озат мәдениетіне сүйенгендіктен, өзі
сүйсіне оқып, үлгі - ... ... ... ... ... де ... алмаған. Ол, Абай ақындығының кемелденуіне, жетіле
түсуіне, асқан ... пен ... ... ие ... ... ... рөл ... игілікті әсер еткені ... ... ... ... ... ... үлгілерінің
де өзіндік орны мен салмағы бар. Сан ... ... ... 15 ... Абай ...... 50 – ден ... шығарманы орыс
тілінен қазақшаға аударыпты. Сонда ол ... ... атты ... шығармасынан 7 үзінді, М. Ю. ... ... ға таяу ... И. А. Крыловтан 12 мысал және ... ... 7 өлең ... ... ... Пушкин үзінділерінен бастайтын себебіміз кездейсоқ
емес. Қазақ ... ... ... алғашқы қадамы дәл
сол тұлғадан ... ... ... ... дәл не ... ... тарихи жағдайлардың жемісі.
Сайып келгенде, өз ... ... ... ... ұғымды
ету үшін азды – көпті алшақтыққа Абай саналы түрде ... ... ол еш ... да ... ... сырын, рухын мүлде
өзгертіп ... ... ... ... Абай ... де ... тың жолдар ... өнер ... ... ... ... ... ... соны тақырыпқа әдейілеп ... Егер ара - тұра ақын ... ... ... ... оны
Абайдың қазақ оқырмандарының қамын ... ... ... ... білу керек.
Бір халық пен екінші халық жақындасып ... ... қай – ... ... ... ... көрші елден алары
хақ. Осы ... ... ... ... – аударма, өйткені
жоғарыда ... ... ...... бір ... елге тасымалдап жеткізетін “пошта аттары”.
Абайдың ерекше ... ... ... ... – М.Ю.Лермонтов.
Ең алдымен, Лермонтов ... ... ... ... ... және оның жеке ... ... кейбір
поэмаларынан да үзінділер аударғанын аңғарамыз.
Абайдың аса ... ... ... ... ... – орыстың
атақты мысалшысы И. А. ... Сол бір ... ... өнері
жолға қойылмай тұрған шақтың өзінде, И. А. ... бір ... мен ... ... рет ... ... қазақшалаған
болатын. Содан кейін Абай оның он екі ... ... ... ... сатиралық мысалдарын ... ... ... ... ... ... Абай ден қоя аударған.
Бұл аудармаларында да Абай ... ... ... ... үлгілерін көрсете ... ... ... орыс ... ұлы ... ... ақынының
танысып, Пушкин, Лермонтов ... ... ... ... ... Сол ... ... бір жағынан, ақындық өнерін
шырқау ... ... ... сол ... ... жұртшылығын
тың бір ... ... ... ... ... ... еңбек жасады.
Данышпан ақын аз ... ... шын ... ... ... ... Қазірдің өзінде Абайдың кейбір
аудармалары ... ... мен ... – дәлдігі жағынан
кейінгі буын ... ... қол ... үлгі ... ... ... ... мен теориясын зерттеу
жұмысы ғылыми ... ... ... ... ... айтқан
С. Сейфуллиннен ... ... ... ... ... ... тәржімасы”, Молданияз Өтетілеуовтің “Жиған – ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанда
аударма өнерін өркендетуге ... ... ... ... ... мен ... қалыптастыруға
ғылыми – зерттеу еңбектері де үлкен ... ... ... ... “Абайдың аударма жөніндегі тәжірибесінен” (1957
ж.), ... ... ... ... ... ... ж.), С.Талжановтың “Көркем аударма туралы” (1962ж.), ... ... ... (1965 ж.), М.Әлімбаевтың “Өрнекті сөз –
ортақ қазына” (1967 ж.), Т.Абдрахмановтың ... ... ... ... Б.Әбілқасымовтың “Алғашқы қазақ газеттерінің тілі” (1971 ж.),
С.Талжановтың “Аударма және ... ... ... ( 1975 ... кітаптарында қазақ аудармасының әрқилы мәселелері зерттеліп,
талқыланды.
Заманына ... ... өсу ... ... мысалдар көп-ақ.
Аударманың сапасы сол елдегі төл әдебиеттің сапасына сай ... ... төл ... ... ... аударма әдебиеті жедел жүреді.
Кейде аударма әдебиет те төл әдебиеттің осы өсіп - ... ... ... Л.У ... ... ... әдебиетінің марқайып өсуіне
септігін тигізген жағдайлар келесідей келеді:.
- ауысу, ... ... ... сөз, ... ұғым ... төл ... өсті де, аудармаға үлгі жасалды;
- тіліміздің қалыптасуы, тіл ... ... ... ... ... туып жүр. Ол ... тіл ғылымына
жата ма. Немесе ... ... ... жата ма ... саяды.
Біздіңше, аударма екеуіне де жатады, екеуіне де молымен жетеді. Тек ... ... ... ... мұның әдебиет ауқымына
кіретінін ұмытпау керек [44, 41.
Жер жүзі ... ... ... ... ... толымды
үлес болып қосылған ұлы эпопеясы арқылы қазақ көркем ой-қазынасын әлемдік
деңгейге көтерген М.Әуезов ... ... ... ... ... ... өз ... ХХ ғасырдағы ұлттық мәдениетіміз бен
әдебиетіміздің қалыптасып дамуында т.б. сан ... ... ... ... із салушы болғаны белгілі. Сондай игілікті істің
бірі – оның сол ... ... ... ... де көшбасында
тұрғаны.
Жастайынан орыс әдебиетінен және сол арқылы дүние жүзінің классикалық
әдебиетінен ... нәр алып ... ол ... арасындағы әдеби, мәдени
байланыстың ең өнімді жолы - ... ... деп ... әу ... оның теориялық және практикалық ... ... ... салып отырған.
Аударманың теориялық-проблемалық және практикалық мәселелеріне таза
теориялық ... мен ... ... ... табатын. Көптеген
мақала еңбектеріне арнаған. Бұл орайда ... ... ... ... (1936), ... аудармасы туралы (1936) “Қазақ
сахнасындағы аударма пьесалар” (1937), ... жыры ... ... ... и ... ... Советского народа” (1949), “Дворян
ұясы романның аудармасы туралы” (1952), “ ... ... ... ... ... (1955), “Художественные переводы литератур
народов СССР” (1955) т.б. ... ... ... әдебиетінде көркем аударма саласын қалыптастыру мен
дамытуға, жолға қоюға арналған ғылыми ... ... ... ... бас болып, белсенділік таныта отырып, творчестволық тәжірибеде
аударманың классикалық ... ... Ол әлем және орыс ... ... ... ... ... Шекспирдің “Отелло”,
“Асауға тұсау”, Гогольдің ... ... ... ... “Ақсүйектер” сияқты пьесаларын шебер аудару ... ... ... ... ... ... ... жолында көп еңбек
сіңірді. Және өзінің де ... ... ... ... ... “Дворян ұясы” , Джек Лондонның “Ақ ... ... ... “Будда”, т.б. тәрізді шығармаларын аударған.
М.Әуезов аудармашылықты жаттығу, үйрену мектебі деп ... Бұл ... В. ... ... аса құрметтеген.
Жазушының алғашқы көркем шығармаларынан да, ... де ... ерте ... ... ... ... мен
әдебиетінің әсер-ықпалы айқын ... Бұл ... ... ... Крылов шығармаларын оқып, оларды қазақ ... ... ... қана ... сол классиктер тағылымын бойына сіңіріп,
үйрене білгенін ... жас ... ... ... ... орыс
және батыс классиктерінің ... ... мен ... қана ... ... ... ... тіліне аударды. Ол Лев ... ... 1918 жылы ... “Абай” журналының бірінші ... Бұл ... ұлы ... ... ... тұңғыш
қадамы да еді. Осылайша творчестволық қадамның алғашқы ... ... ... ... ден ... бұл ... да ... ұштап,
шеберлігін дамытады, әрі өзі ... ... ... ... 20-шы ғасырдың алғашқы 30 жыл аумағындағы қазақ аудармасындағы
кемшіліктер көп еді. Ол ... ... ... ... ... ... қазақ тіліне аударылған нұсқасының орнына
“қазақыландырылған” түрі ... ... ... мазмұнынан,
идесынан тым алшақтап, өзгертіп жіберетін мысал көп ... ... ... ... ... тәржімаланып отырған
жазушының өзіндік ... ... ... ... ғана тән теңеулерді
қолданып, ескі мақал, мәтел, т.б. сөз ... көп ... бір ... ... ... ... ... жағынан
әлсіретіп, өңін айналдырып жіберетін жайлар жиі ... ... аса ... ... ... “Ревизор”
тәрізді классикалық драманы ұлттық ... ... ... ... жоғалтпаған күйде қазақ көрермендеріне жеткізуді көздеп, пьесаның
бұрынғы аудармасында еткен ... пен ... ... ... ... Бұл ... ұлы жазушы 1936 жылы жазған бір ... ... ... ... қасиеті бар классик ... ... ... қып, ... түрде қою - ... ... ... де, жеке ... де ... сын. ... өнер ... өскендігіміздің сыны. Олай ... оның ... ... ... әдіс, көрнеу олқылықтар ... ... ... есепке ала отырып, бұрынғы аударманы қайта қарап, бастан-
аяқ толықтырып, өзгертіп ... мен ... ... ... ... жиып, Гогольдің өз тілін, өз стиль-үлгісін, өз
ерекшеліктерін қайтадан ... ... ... ... ... ... түпнұсқадан қалып қойған сөздер бар еді.
М.Әуезов Гогольдің “Ревизорын” 1934 жылы ... ... ... ... мен ... ... мәселе бойынша Н.В.Гогольдің
дуанбасы, Анна Андереевна, ... ... ... ... киімі қандай болу керек екені туралы ... ... ... бір ... ремаркілік сөздер ... жоқ. ... да ... ... ... ... өзгертілген мысалдары
1953 жылға басылымда көп орын ... ... ... барлық
ерекшеліктерін анық көрсетуге тырысқан. Бұл тұрғыда ... ... ... ... ... ... ... Иван Кузьмич, нельзя
ли вам для общей нашей пользы, всякое ... ... ... нам ... ... ... и ... знаете, итак немножко
распечатать и прочитать: не ... ли в нем ... ... просто переписки. Если же нет, можно даже итак ... ... Бұл ... ... ... ... парақорлық.
Городничий өзін осал жерін біледі, ... ол аса қу ... ... ... сол ... әкімі, қожайыны екенін ... ... ... қайшылықты характерлердің болмысын ... ... оңай емес ... ... ... өз деңгейінде бұл
тұста да көріне алған. Оқып көрейік. ... ... Иван ... ... үшін ... келген хатты, азырақ бүйтіп, ашып
оқуға ... па ... жай хат па ... жоқ болса қайта жасырып
қоясыз ғой, жапсырмай тапсырса да ... ... ... ... ... ... келісуге болады:
«…сөз мағынасы дәлме-дәл жеткізілген. Гогольдің юморы өз ... ... ... ... ... өн ... көптеп
келтіруге болады» [38, 48].
Осылайша ... ... ... ... театрларының репертуарынан
берік орын алған ... ... ... ... ... екені даусыз.
Көркем шығарманы ... ... ... ... ... дәл жеткізуде берік ұстаным ретінде алған М. ... ... оны ... ... ... білді.
Қоғамдық дамудың, жаһанданудың, әдеби байланыстың үдеу қарқынына сай
қазақтың ... тілі жаңа ... ... ... ... ... де өсу үстінде.
Қазақстанда көркем аударма тәжірибесі неғұрлым кең өріс ... ... ол ... ... сын мен ... теориялық ой-
пікір де өсіп келеді.
М. Әуезов аударма теориясына байланысты ... ... ... және орыс классиктерінің шығармаларын казақ тіліне ... үлес ... ... үшін ... өзі ... ... мектебі
болғандығын көреміз. Абай ... ... ... ... ... арқылы өз білімінің өрісін ... ... ... сияқты, М. Әуезов те ... мен ... ... ... Тургеневті т.б аудару арқылы шеберлік жолында ... ... деп анық ... ... ... ... аударма түпнұсқасының мазмұнымен қатар, бүкіл
стилін де дәл келтіру керек деген ... ... Оның ... ... ... сол кездегі мерзімді баспасөз
беттерінде ... ... ... 1936 жылы “Социалистік Қазақстан”
(“Егемен ... ... ... қазақшаға аудару тәжірибелері
туралы” деген мақала шықты. Бұл өзі ... ... ... ... айтқанда қазақтың көркем аударма мәдениеті үшін үлкен бір белес
болғалы ... ... ... ұғына отырып, соған атсалысушыларға
көмек болсын ... ... ... ... мақаласы еді. Автор мұнда Пушкин
шығармаларын қазақшаға аударудың тарихын шолып, ... ... ... баға ... ... Ол ... ... түпнұсқаны
оңайлатып, жабайыландыруға мүлдем қарсы.
М. Әуезовтың аударма теориясына байланысты жазылған ... ... ... ... ... №37), “Пушкин
аудармасы қазақ әдебиетіне не берді?” (“Қазақ әдебиеті” 1937, №9) ... ... ... ... (“Социалды Қазақстан” (1937, №6),
“Евгений Онегин на ... ... ... 1937, №5) т.б.,
“Қазақ сахнасындағы аударма ... ... ... ... көркем
аударманың ұлттық театр өнерін ... ... ... ... ... да ... беретін игілікті әсерін сөз етті.
1957 жылы ... ... ... ... ... ... кейбір мәселелері” деген жинақ шығарады. Жинақ талантты
аудармашы М. ... ... ... ... теориялық
мәселелері” деген мақаласымен ашылады. ... өз ... ... ... мен ... ... тоқталып өтеді.
“Аударма саласындағы көптеген міндеттер нақтылы ... ... ... ... беру үшін аудармашы қолданған құрал-
тәсілдері ... ... ол ... интонация, ырғақ,
образдылық (синонимдардың, идиомалардың, мақал-мәтелдердің, афоризмдердің
түрліше астарларымен бірге) секілді ... ... Және ... ... ... ... тарихи сипатары да келіп қосылады”,
- дейді автор.
Бұл пікір көркем аударманың практикасы мен ... көп ... ... М. ... ... айтыла салған ойы емес, қазақтың
тіл мәдениетінің, ... ... ... ... жалпы дүниежүзілік
әдебиет пен мәдениеттің даму бағытын ... ... ұзақ ... ... ... ... ... Әуезов Н.В:Гогольдің “Ревизорын” И.С. Тургеневтің “Дворян ұясы”
секілді классикалық шығармаларын қазақ тіліне көркем ... ... ... ... ... сөйлемнің көшірмесін беру керек”
деп талап қойған ... М. ... ... дәл ... ғана ... тіл, ... сөйлем ерекшеліктерін бере алатын болды.” Деп
ашып айтқан. Осы ... ... ... қазақшаға аудару кезінде М.
Әуезовтың пікіріне сүйеніп келеміз. Әсіресе, оның ... ... ... ... ... ұстанған принципі 1-ші кезекке
қойылады.
М. Әуезовпен шығармашылық ... көп жыл бойы ... ... ... орыс ... А. ... пен ... жазушы бейнесін, оның тұтас ... ... ... ... ... ... бар. З.Кедринаның естелігіне
назар ... Мен үшін ең ... ... ... орыс
тіліне аудару ісіне, соның ішінде автордың (Жансүгіровтің) өзі ... және ... ... басшылығымен аударуға қатысуым
болып еді. Біз онда ... ... ... ... ... отыр аударатынбыз. Мұхтар Омарханұлы, Жангсүгіров және ... ... ... ... ... жасап алдық. Осындай әр
отырыста біз бір ... ... ... Сол ... ... өткен әрбір тарауды дауыстап оқып, талқылайтынбыз, түзетулер
енгізетінбіз, содан соң ғана ... ... деп, ... Осы ... мен ... қазақтың мәдениетіне шын ... ... ... ... ... өз мойнында көпте көрнекті ... ... ... тынымсыз уақытын, алуан еңбегін осы
аудармаға ... , - ... ... Мұхтар” Алматы1976).
Белгілі сыншы М. Қаратаев М. Әуезовтың ... ... ... баға ... еді: ... ... и многолетней переводческой
деятельности Ауезов, вероятно, не стал бы тем, кем стал для ... ... ... М. ... жылы ... қаласында жарық көрген “Мастерство перевода”
атты кітаптың М. ... ... ... куәсі іспеттес.
1938 жылы М. Әуезов Л.Н. Толстойдың “После ... ... ... ... ... атпен аударған. Бұл аударма еркін аударманың
тамаша үлгісі ... ... ... ... ... ... қолынан шыққан бұл ... ... ... мұра ... ... қала ... де ... Бұл әңгіменің аудармасын сөз
жоқ, сол тұстағы ... ... ... алды деп ... ... бай ... ана тілінің ... ... ... отырып, орыс тілінің ішкі сырлары мен мағыналық ... ... ... ... “Дождавшись начала мазурочного
мотива, он бойко топнул ногой, ... ... и ... грузная
фигура его то тихо и плавно, то ... и ... с ... ... и ... ... ... вкоруг залы” деген ... ... ... ... күйінің басы ... ... ол бір ... тарс ... ... соза ... Зор, ауыр денесі
кейде жай, кейде қалқып, кейде ... ... ... Бір ... аяғына соғып, немесе табанымен тақтай теуіп зал ... ... Осы ... салыстырып қараған аударманың қаншалықты дәл
және ... ... шек ... ... ... ... ... тілдік, стильдік
ерекшеліктерін түгел ескере ... оның ... ... ... әрі ... ... да ... етіп шығару,
осы екеуі ... ... ғана ... көркем болады. М.Әуезовтың
аудармалары осы ... ... сай ... ... ... ... ... орыс тіліне аударуға да көп
еңбек сіңірген. ... орыс ... ... ... ... мен аударған шағын ... ... 1936 жылы ... Оның ... ... ... ... - М.Әуезов. Бұл соның ... және оның ... ... ... ол өзі ... атсалысты.
Оның достық жәрдемінсіз ... ... ... ... шығуы
екіталай еді”, - деп ұлы ... ... ... ... ... көрсетеді.
ХХ ғасырдың Гомері атанған Ж.Жабаевтың шығармаларын ... ... ... ... еді. ... ... ... “өңі
өзгеріп” жаңғырып , “жаңарып” кетпеуін, оның ... ... ... ... өлең құру ерекшелігі қаз-қалпында сақталуын қатты
қадағалаған. Ол: “Жамбыл сегіз қырлы, бір ... ... оның ... ... ... ... ... нақыл сөздері бар.
Міне, солардың бәрін мұқият ... ... ... де ... ... ... ғана ... нағыз жезтаңдай жыршы, халықтық сөз зергері
ретіндегі алып ... анық ... ... , - деген.
“Көркем аударуға қойлатын ең басты шарт - ... ... күші мен ... ... жеткізу. Ол, ең алдымен,
көркем болсын, әсерлі де, ... ... Бұл ... де ... ... жазушыларының бүкілодақтың ... ... ... ... Рыльскиймен бірігіп, М.Әуезов көркем аударма
туралы баяндама жасаған. Біз ... ... ... ... ... деп ... Жоғарыда аталған баяндамадан ... ... ... сродны способности артистического,
сценического ... Это ... ... на ... человека, особое мнение творчески воплотить в себе ... ... и ... ее в своих переводах. При наличии такого
умения и ... ... ... ... ... творцом и
художником слова”. Аудармашының дарындылығы оның бейнелеп отырған ... мен ... ... ... ... ... ... сілтеумен өлшенеді. Қорыта айтқанда, М.Әуезов көркем ... деп, ... айта ... мен ... ... ... ... игі бастамаларын,
негізін салып кеткен дәстүрінің ... ... ... ... іліп алып ара ... ... Ол 1918 жылы Толстойдың “Будда”
атты шығармасын, 1924 жылы ... ... ... жаратылысы
жайындағы әңгімелерін” аударып, бастырды.
Қазақ ... ... өсіп ... көп ... кеңес
әдебиетінің өзара байланысына бір ... ... игі әсер ... аударманың қаншалықты керек ... ... әсте ... Ол ... ... тәуір туындыларын орыс ... ... 1933 жылы ... Жансүгіровтің “Дала” поэмасын
З.Кедринамен бірлесіп аударды. Ал 1936 жылы Джек ... ... ... ... атты ... аударған.
Отызыншы жылдары М.Әуезов орыс және шетел драматургтарының ... ... ... ... аударуға мықтап кіріседі. Қазақ театрының
репертуарының Шекспирдің “Отеллосы”, Гогольдің “Ревизоры”, ... ... ... ... түседі. Сонымен ұлттық
театр өнерінің дәстүрі, тарихи қалыптасы ... тағы да ... ... ... 50-ші жылдары Шекспирдің “Асауға тұсауы”, К.Треневтің
“Любовь Яроваясы сияқты театр репертуарының алтын қорына ... ... орта ... ... Ленинградтан Леонид Соболев бастаған
орыстың бір топ ақын-жазушылары ... ... ... ... қазақ
әдебиетшілерімен бірге оларды ... жая ... ... республиканың әр
өлкесімен, шұрайлы ... ... ... және ... жатқан экономикасымен таныстыруға қатысады. Олармен ... ... ... ... ... көптеген зерттеушілер
М.Әуезовтың «Дворян ұясы» романының аудармасын ерекше атап ... ... ... ... ең ірі ... ... “Дворяндар
ұясы”. Ол аудармашылық мол тәжірибесін теориялық мәселелерді көтерумен
ұштастырып ... [45, ... ... ... ... 1955 жылы ... “Көркем аударманың
кейбір теориялық ... ... ... ... жазушы
аударманың кейбір кенже ... ... ... ... ... ... мәселелерді барлау үшін көп ұлты ... ... ... Белинский, Гоголь, Тургенев, ... ... ... ... ... ... ... мен көркем аударма туралы ойлары
Орыс ... оны ... ... ... ... ... ... Мұндай салыстырулар жай ғана емес. Абай – қазақ мәдениетінің,
тілі мен ... бір ... ... да алға жылжуына қызмет еткен
ұлы тұлға. Абай - ғылым мен ... ... ... Абай Мұхтар
үшін үнемі үлгі болған.
Мектеп ... ол ... ... ... ... ... Гете шығармаларымен танысады.
М.Әуезов өзінің естеліктерінде орыс ұстаздарына алғысын білдіріп
отырады. Әуезов ... ... Абай ... жатқа білетін.
Мектеп жылдары 1909 жылы Санкт-Петербургте Абай ... ... ... шығады. Сол жинақ ... ... ... ... ... ... түрткі болды. Алты жасында ол өзінің
әжесімен ... ... ... ... алғаш рет ұлы ақынды
көреді. Абайдың рухани ... ... үшін ... ... болып отырды.
М.Әуезовтың еңбек ету саласы кең және жан-жақты. Оны біз ... ... ... ... деп ... Орыс ... деген
сүйіспеншілігі келесі кездерде сол ... ... ... бірлесіп қызмет етуге мүмкіндік берді. Ұлы жазушы В.Иванов,
А.Фадеев, Л. Соболев, Н. ... ... және т.б. ... дос
болған.
Аудармашы туралы сөз қозғағанда, оның сан салалы қырлары ... ... ... ... ... Али ... ... былай дейді:
«М.Әуезов - өзінің сан ... ... ... ... мен ... көп үлес қосқан тұлға. Ол ... ... ... ... ... да өзінің зерттеу жұмыстарымен еңбек етіп
отырды. өзінің таланты мен ... ... ... ... ... өз ... халқының болшағымен байланыстырған жазушы». [34,
103].
М. Әуезовтың шығармашылығын екі ... ... ... ... өз ... ... бастаған уақыттан бастап, 1930-шы
жылдарға ... Ал ... ... ... ... ... ... дейін. Екі кезең де жазушының тақырып, тіл, стиль ... әр ... ... ... алдыңғы кезеңінде жазушы қазақтардың революцияға
дейінгі өміріне және олардың көзқарасына, ... көп ... ... ... ... ... және қоғамның жаңа
саяси көзқарстардың қалыптасуына тигізетін ықпалын ашып ... өз ... 1917 ж ... Кеңес одағында өмір сүріп,
Қазақстанның жоғарғы кеңесінің мүшесі болғанына қарамастан ең ... ... ... және ақиқатты жоғарыға қойған. ... ... - ... ... ... оның ... ... Осы тұрғыдан барып, шыни болмысты бейнелеу - ... ... ... да ... ... ... ... және өнер
үнемі халыққа ... ... ... ... ... мұрасы қазақ даласының Абай,
Шоқан, Ыбырай ... ұлы ... ... ... ... халқының мақтанышына айналып отыр.
Жаңа технологияның дамуы мен жаңа ... ... ... және
математик ғалымдардың арасында жаратылыстану ғылымдары басқа қоғамдық
ғылымдарға қарағанда, маңыздырақ келеді ... ұғым ... ... тудырған. М.Әуезовтың оларға ... ... ... қателескендерін аңғартты. Ол келесідей түсінік береді:
“Адамзат зерттеулері ... ... ... ... ... ... физика шығармашылықтың ондай көзі бола алады ма? Ондай жетістікке
тек ... ... ... ... ... ғана ... мен аудармашының шығармашылығының көптеген ... ... ... оның ... өлеңдерінен, еңбектерінен,
көзқарастары мен ойларынан ... ... Абай ... ... ... және ... қызметтің негізгі тақырыптары болған.
Бір ... ... ... ... ... ... негіздейді, оның көзқарастарын бағалайды. Екінші жағынан
өзінің ... жаңа ... ... ... ... жалғастырып отырады. Неміс жазушысы Альфред Курелла ол
туралы ... ... ... ... пен ... ... ... Шекспирге ұқсас келеді”.
М.Әуезов өз ... ... ... ... ол ... ... әлеуметік ұстанымдарына сәйкестеніп отырады.
М.Әуезов ғылыми ... ... ... мәселесінің теориялық ой-
пікірі қадамының әжептәуір ілгері басқандығын, оның жылдан-жылға мәнді,
мағыналы ... ... келе ... айта ... ... ... бір саласы болып, әлі жетілмегендігін, әлі төл күйінде,
әрі кеткенде ... есею ... ғана ... білу ... өтеді. Бұл жүйедегі теория өзінің кейбір шешуші, анықтаушы негіздері
тарапында жемісті ... ... ... әлі де түсе ... атап ... айтуынша, сол кеңес дәуірінде аударма ... орыс ... ... ... ... ... ... отыр. Орыс
тіліндегі аудармалар алдымен зерттеуге, үлгі ... ... және ... содан бастаған жөн. ... де ... ... ... ... ... деңгейде бола қойған жоқ. Орыс ... ... ... оның ... түйіндер жасау үшін
әр қилы, мол ... ... ... қажет.
Аударма өнерін зерттеушілер өздерінің теориялық ... ... ... ... үшін ... ... ... тіл жүйелеріндегі
келелі аудармаларды тереңірек, толығырақ ... ... ... еді. ... аударуға қиын тиетін және де бұл реттен жақсы ... бар ... жеке қиын ... ... ... салса, айталық сөз сипаты жағына сөздің ... ... ... ... ... ... орыс ... бурят-монгол
тіліне, немесе түркімен тіліне аударылған қиын ... ... аса бір ... тән ... ... ... өте игі іс ... теориясының басты кемшіліктерінің бірі, жоғарыда айтылғандай,
жақсы, ... ... ... ... ... зер салу,
шетеңдеп қана зерттеу болып отыр. Ал негізінде, ондай аудармаларды ... ... ... ... аса ... шарт, талдағанда
шығарманың идеялық, көркемдік қасиетерін аударманың ... ... ... түпнұсқаның ырғақтық үндестік, ... ... ... ... ... сөз өнеріндегі өзіне тән
ерекшелігінің, тарихи нышандарын беруде аударма өнерінің, бұрынғы соңғы
аударма істерінен ... ... ... дәлелдеу әбден керекті міндет.
Аударманың таңдаулы үлгілерінің, жақсы тәжірибелерін түйіндеу, ... ... ... - ... ... ... бір ... деп болу керек. Мұндай күрделі ... ... ... аударма теориясы бұл шаққа дейін шала жүйелі, ... ... ... ... қана қозғалатын мәселе сынды болып отыр.
Аудармалар жөніндегі ... ... бір ... ... ... ... тек бір бетке көлеңке жақтарын,
сұрқай пішіндерін ғана ... ... ... ... ... ... оны бағалау, бүкіл
аударма теориясының игі және ... ... ... ... ... ... кең ауқымда қилы–қилы кескіндерін ... ... ... бұл ... ... ... ықтималдығын да
ескергеніміз жөн, өйткені әрбір осал ... ... тән ... ... осал келеді. Ал ылғи тек ... мен ... ... ... ... ... қозғалысына пайдалы әсері
кем болмақ.
Аударма теориясындағы тағы бір ірі ақау ... ... ... мәселеден байқалады. Әлбетте, бұл тақырыпқа арналып,
теориялық мақалалар жазылып, пікірлер айтылмады ... ... ... байланысты бұл мәселені айрықша көтеру талаптары бар. Алайда,
әзірге бұл байқаулар жайындағы кейбір ... ... ... сол зор
мәселенің тек шет-пұшпағын ғана қамытған сияқты. Ал ... ... ... бай ... ... бұл ... ... баршаға пайдалы түйіндердің құлашын кең ... ... еді. Бұл үшін ... ... ... жайындағы қазіргі
зерттеулердегідей тұйық, санама күйде қарастырмай, оны өрістеп, қалыптасып
отыратын тарихи ... ... ... категория деп ұғыну
керек”. [2,300]
Кеңес ... ... ... ... ... ... сөз ... анағұрлым тығыз ... ... үшін ... тілі ... ана ... ... ... біздің ақын-
жазушыларымыз өздері мирас ... ... ... ... ... ... және аударма арқылы өздерінің ұлғайған әдебиетінен
көптеген тың, жаңа ... жаңа ... жаңа сөз ... ... ... жекелеп, жіктеп қарастырғанда, сол кезде одақ
көлеміндегі әдебиетте екі түрлі өзгеше бейімдарлығы ... бірі ... тіл ... ... ауқымына енетін сала болғандықтан, аударма
ісінің мәнісін ұғына отырып, бұл мәселені лингвистикалық ... ... ... ... ... - ... сөз ... бір түрі деп
ұғынады да, эстетикалық принциптерді, көркемдік таразыны алғы талапқа
қояды, ... бұл ... ... ... ... теориясын
зерттейтін объект деп ... бір ... ... табылатын бұл екі ... ... ... бір ғана ... - ... да ... әдебиет шығармаларын
бір тілден екінші тілге аударуға мүмкін деген ... ... ... ... ... ... сөздерінде аударуға көнбейтін ежелден
қарысқан өзгешеліктері бар деген ескі ... ... ... ... ... міндеттер нақтылы түрде, түп
нұсқаның түрлі қасиеттерін толық беру үшін аудармашы ... ... ... анықталады, ол қасиеттерге: интонация, ... ... ... ... ... ... ... мен бірге) секілді элементтер жатады
және бұған ұлттық форманың әр қилы ... ... ... ... ... ... сөз, ... өрнегіндегі осы көрсетілген
қасиеттер, ... ... ... түрлі болып келеді де, аударуға
оңай ырық та бере ... ... сөз ... ... ... бұл аудармашыдан сол қиын жайларға төтеп берерлік
шығармашылық зор ... ... ... орыс ... ... ... түсіп қалатын
көркемдік-өзіндік өзгешеліктерін, образдылық-стильдік қасиеттерін ... ... ... атай ... де ... Мысалы: аудармалардан
- заман алшақтығы, кейіпкерлердің сөз ... ... ... ... ... ... әуендер сезілмей қалады,
түрліше әлеумет топтарынан алынған ... сөз ... ... ... дін ... де, ... тән сөз ... көрінбей, көмескі жатады.
Аудармаларда сөзді жас айырымына қарай ... – бала ... бала мен бала ... ... ... ... ... сәтті жағдай кездестіру қиын. Өте қынжыларлық бір жай, ... ... ... ... ... ... ... гүл
көріктері, прозаға берілген өлең сынды үндестілік ... ... ... тыс ... Белгілі бір кейіпкер үшін автор әдейі ... ... ... ... ... тың нақыл сөздер де әлсіз аударылады,
сөз құрамының ... ... ... көптеген шебер тілді
жазушылардың шығармаларындағы сөз ойнақылығы да өшіп ... ... ... ... орыс ... ... әсерсіз, сарқай ... ... ... ... ... ... өрнектерінің, алуан қырлы, әсерлі екпіндерінің
орасан мол қазынасынан ... ... ... ... тіпті дерлік
сыбаға алынбайды, пайдаланылмайды. Бұл өкініштінің бастысы сол, аударма
орыс тіліне түпнұсқада ... ... олақ ... ... әлгі ... аударма (подстрочник) дегеннен аударылады, - бұл өзі өзге тіл
оқушысы мен ... ... бұл ... ... ... бір
берекесіз дәнекер. Бұл жөнінде қуанарлық ілу-қағыл көріністер – орыс
жазушыларының қаламынан ... ... ... ... ... ... ... басты қасиеті, - олар Добролюбов айтқан шығарманың
“ішкі өмірін” жақсы бере біледі. ... ... ... ... арқылы олар үздік ... ... үнін ... ... ... ... Творчестволық жолмен шешу арқылы
олар бір кезде Тургенев, Гоголь, ... ... ... ... ... ие ... “Аударма бізге, неғұрлым аударма болып көрінбей,
өзінде төл тума шығарма ... ... онда оның ... ... ... Тургенев. Белинский: “Аударма автордың өзі орысша жазған ... ... ... ... ондай етіп аудару үшін ... ... ... деп ... ... секілді аудармаларда кейіпкерлері қазақ, өзбек, латыш, татар,
армян т.б. бола тұра, олар шын ... ... Біз бұл ... ... орыс ... ... оның ... түбегейлі шығармаларында
ерекше стилист ділмәр сөздің шебері екенін білеміз, солай бола тұрса да, ол
аударылатын шығарма авторының стиліне өз ... ... ... ... бұл аудармашы негіз шығарма авторының тіл ойлау дүниесіне
айрықша ықтият болып, мұқият зер салады. Ол ... сол ... ... жақсы біліп алып кіріседі. Шығармада суреттелетін
халық тарихын ... ... ... ортасымен терең
танысып алады. Әрі үлкен жазушы, әрі талантты ... ... ... бұл ... ... бір ... өте сирек кездеседі.
Орыс тіліне аударылатын шығармалардың көбінесе әсерсіз жүдеу ... ... ... аңғартып өттік. Солай болғандықтан ... ... ... оқып үйреген аударманың маман кадрларын
әзірлеудің қажеттілігін дәлелдеп ... да ... Ал ... теориясының
совет аудармаларының күнделікті шындықтарына – орыс тілінен ұлт тілдеріне,
ұлт тілдерінен орыс тіліне ... ... ... ... Аударманың өте-мөте қонымды ғылыми дәлелденген түрі деп ... ... ... да, ... толығырақ беретін ғылыми дәл, ... ... ... де ... ... “Кеңес дәуірінің
классиктері аударылатын шығарманың лексикасын, синтаксисін де, ... ... және ... ... толығымен сақтауға
түпнұсқаның мазмұны мен формасының бүкіл ... ... ... ... ... ... СТИЛЬ ЖӘНЕ МҰХТАР ӘУЕЗОВТЫҢ
КӨРКЕМ АУДАРМАЛАРЫ
2.1. Түпнұсқа стилі мен оның ... ... ... ... алғы ... ... мен ... бірлігінің
диалектика-материалистік ұстанымы болып табылады. Бұл ұстанымның бұзылуы
көркем ... зиян ... ... ... компоненттерінің бірі
болып шығарма стилі танылады. Стиль туралы нақты анықтамасын М.П. Брандес
өзінің ... ... ... ... - бұл ... көркемдеу
тәсілдерінің бірі”. [16, 116]
М.П.Брандес шығарма стилін ішкі ... деп ... ... мазмұны ретінде біз сюжет, кейіпкер бейнелеріне құрылған
жүйеден тұратын ... ... ... ... деп ... барып, стиль - бұл бейнелік ... ... ... ... ... ... ... шығарма стилі, Брандестің айтуынша, көркемдік-сөйлеу
элементтерінен тұратынын білдік. Сол себептен шығарманың ... ... ... ... ... ... ... тиіс.
Түпнұсқаның стилистикалық жүйесінің бұзылуы оның бейнелілік құрылымының
және ... ... ... ... сақтау проблемасы 1967 жылы өткен “Көркем аударманың өзекті
мәселелері” атты ... ... ... ... ... ... ... көркем аударманың қажетті шарты болып
табылмақ, дегенмен де ... ... ... ол үнемі іске
асырылмайды Аудармада міндетті түрде тілдік айырмашылықтар пайда ... Олар ... әр ... ... ... тілдік құралдарды таңдаумен, тұпнұсқаны қабылдау деңгейімен
шартталады.
Ең алдымен ... ... ... ... тән шығарманың идеялық
мазмұнын белгілеуші сөздер жиынтығын, синтаксистік құрлымдарды, образдарды
құру жүйелерін, жанрлық ерекшеліктерін) ... ... ... ең ... ... болып түпнұсқа стилін
меңгеру болып табылса, оның аяққы ... ... ... ... ... шығару табылады.
Поляк ғалымы Зенон Клеменсевичтің айтуынша: “Түпнұсқаны ... ... жүйе ... ... ... ... емес,
органикалық тұтастық ретінде түсіну қажет”. Аударманың ... ... мен ... ... жасап шығарудан емес, олардың қызметін
түсінуден табылады”. Осылайша функционалды ... ... ... ... келесіде: түпнұсқаның белгілі бір элементтерінің
информациялық қызметі ... де, сол ... ... кезінде қандай
тілдік құралдар орындайтыны анықталады). Демек, аудармашының міндеті екі
тілдік жүйелерді салыстырудан келесілерді ... ... Екі ... ... қай ... ... эквивалентті деп
санауға болады?
2. Түпнұсқа тілінде бар, бірақ ... ... жоқ ... ... ... ... жоқ, ... аударма тілінде бар информациялық
құралдарды анықтау:
Аудармашының ... ... ... ... табудан
басталады. Бұл түпнұсқаға тән ырғақ, интонация, синтаксистік құрылымдардың
сәйкес келе аудармада ... ... Бұл ... барлығы
органикалық түрде автордың дүниетанымымен байланысты болу керек. Сол
себептен ... ... ... көркем шындықтан (мәлімет
көлемі) хабардар болуы ... ... өте ... ... керек және
оның эстетикалық ... ... ... елестету) жоғары болу
керек.
Тіларалық сәйкестіктерді (стилистикалық және лексикалық) іздестіру
көркем аударманың қосымша ... ... ... Ал ... ... сәйкестік мәселелерін (мазмұн мен тұлға бірлігі) ... ... ... ... ... – бұл ... мәліметті
басқа тіл құралдары арқылы беру. Осыдан барып ... ... де ... ... ... ... ... информациялық құрылымында ең алдымен
информацияның екі негізгі типін қарастырады: ... ... және ... ... ... ... болмыстың кез келген құбылыс, ... ... ... ... қасиеттері, сапалары
туралы ұғымдар мен көзқарастар кіреді. ... ... ... ... ... ие.
Сөз негізінен тек қана мағыналық қызметке ие ... ... ... қызмет атқарып, ... ... ... мәлімет береді.
Кез келген тілдің лексикасы қоғамның ... оның ... ол ... ... ... көрсетеді. В.С.
Виноградов информацияның ... ... ... ... ... ... тағы да 5 түрін атайды. Олардың ... ... - ... информацияны ерекше атайды. Атаулы ... ... ... ... ... ауыспалы мағынасының мазмұнын береді.
Олар бағалау бояуының, ... және ... ... ... және ... сөйлеу тілнің жекешелену құралы ретінде
қызмет атқарады.
Аударманың стилистикалық ... алғы ... бірі ... мен ... ... эквивалентті лексикалық
бірліктерінің қызметтері мен семантикасындағы ... ... ... ... ... сәйкестіктердің анализі
бізге М.Әуезовтың драмалық шығармаларды аудару кезіндегі ... ... ... оның ... синонимдерді таңдау ... ... ... ... ... ... сөздерді аудару
туралы, оның сөз шығармашылығы туралы, ... ... ... сөз ... мүмкндік береді.
Мұндай типтегі жұмыстарды ... ... және орыс ... ... келеді. Драмалық шығармаларды аудару кезінде
кездесетін қиындықтар атаулы жанрдың ерекшіліктерімен шартталады
Кейіпкерлер ... ... ... ... өз шығармаларында
жай органикалық, кәсіби және басқа да лексиканы пайдалануға ... ... ... ... ... деп ... түсіну негіздері
М.Әуезовтың еңбектерінен табылады.
2.2. Мұхтар Әуезовтың көркем аудармалары
Мұхтар Әуезов ... ... көп ... ... ... ... бойынша драмалық ... ... ... Оның ... ... келесілерді жатқызуға
болады:
1 – кесте
Мұхтар Әуезовтың аудармалары
|№ | | | |
| ... ... ... |
|1 ... ... ... |
|2 ... ... |- |К. ... |
|3 ... |- |В. ... |
|4 ... тұсау” |- |В. ... |
|5 ... |- |А. ... |
|6 ... |- |Н. ... |
|7 ... тарқар” ...... |
|8 ... |- |- |
|9 ... |- |- ... ... |- |А. ... ... ... |- ... ... |
|12 |“Жердің жаратылысы туралы |- |Ю. ... |
| ... | | ... ... ... ... |И. Тургенев ... ... ... ... ... сөздің шын шебері жалғыз орыс әдебиеті ғана мес, дүниежүзілік
көркем әдебиет классиктерінің қатарында аталатын ... ... ... ... атты ... 1859 жылы ... Автордың аз
жылдар ішінде жазған бір топ ірі ... ең ... бірі осы ... ... ... ... туған Тургеневтің үлкен шығармалары “Рудин”
1856 жылы жазылған. Өзге ... ... ... және ... ... зор атаққа ие болумен қатар ол ... ... ... ... да көп елдеріне мәлім даңқты ... ... ... ... ... орын ... ”Дворян ұясы”
романы - Пушкин дәстүріне жақын, нақтылап айтқанда ... ... ... ... ... ... да, поэмада да орыс
табиғатының көрініс, ... ... да және ... ... де үнемі оралып, аралас суреттеледі.
”Дворян ұясы” да - ... ... ... ... бұл ... тартып бара жатқан орыс дворяндарының тағдырымен байланысты
болған тарихтық ... ... ... ... ... ... ... үлкен герой жайындағы роман емес, бұл ... енді ... ... ... ... келе ... ... аналық топырағы
жаңғыруы жайындағы ... деп ... ... романды аударған кезінде ол дәл ... ... Тек дәл ... ғана ... ... тіл, стиль, сөйлем
ерекшеліктерін бере алатын болады. Бұл жөніндегі дәл ... ... ... сөйлем орай етіп аудару деп түсінеді. Сондықтан ... ... да, ... ... ... ... бөлшектеніп,
бірнеше сөйлем болып берілмейді. Соның орайына ... ... ... ... ... ... көбі ... тексте де мол
қолданылады. Сөйтіп, Тургеневтің ... ... да ... ... дәл ... ... ... себебі бар. “Орыстың
ұлы классикалық әдебиет үлгісін аудару арқылы аударушы – ... мен ... асыл ... ... ... ... - деп жазады ... ... дәл беру ... стилін дәл беруге төтелей себепші
болады. Стилін білсе, сол жазушының өзгешелік ... ... ... ... ... Олай ... ... өзінің тургеневтік
сөйлемдерімен, Гогольды гогольдік ... ... оны ... ... сөйлемдерімен, сол сияқты Шолоховты және де өзінің
сөйлем ерекшеліктеріменен дәл беруге ... ... ... өз тіл, ... дәл ... ... еткендіктен
аудармашы романның геройларының ... ... ... аузына
қазақтың мақал-мәтелі сияқты және т.б. талай түрлі тіл ... ... ... ... ... ... әшекей бояуларды салмауға тырысты.
Себебі ондай қазақ әдебиеті тілінің өз ... ... ... ... ... ... ... ойлауына, айтуына қонымды боп
келетін, осы тілдің өз ... ғана ... ... өзге ... ... түрінде сезілетін сөз құрамдары мұндай орынға қолдануға
қолайсыз болады.
Мұхтар Әуезов “Дворян ұясын” ... ... өзі ... ... ... сөйлем құрылымдарын ... ... ... ... аударма әдебиетін зерттеу де осы синтаксис ... ... ... сөз ... Ә.Сатыбалдиев еді.
Аударма сынында басқа тілдің ... ... ... ... ... орыс ... ... тәжирібелердің
төңірегінде сөз болумен тынып жүр. ... ... ... ... ... кіргізу - шығарманың ұлттық ... ... – мыс ... ойымызша, “орыс тілі синтаксисін түгел көшіру” теориясында
да жоғарғы пікірге ... ... бар. ... ... ... шарт ... ... практикадағы көріністері
ретінде орысша фразалар мен сөйлемдерді тікелей көшіру тенденциясы ... ... ... ... ... ... ... де, оны өз
аудармасында іске асырушы да ... ... ... М.Әуезов аударған аудармасы ... ... ... ... ... “Аудармашы түпнұсқаға сөзбе-сөз ұқсатамын
деп, кітаптың оқушыға түсініктілігін ауырлатып алған. Тургенев прозасының
нәзік психологиялық ... ... ... алмаған”.
Ә.Сатыбалдиев бұл аудармаға “Рухани ... ... ... ... ... ... принципін дұрыс қойғанмен, М.Әуезов бұл проблеманы іс
жүзінде ... шешу ... ... ... ... көрсетуге үлгермей
кетті. Сонымен қатар, оның осы тәсілді принцип ретінде әдейі ... яғни ... ... аудармасында, сол сөзбе-сөз, ... ... жері де жоқ ... бұл ... ... ұясы“) ғылыми тұрғыдан арнайы зерттеуді
керек етеді, өйткені, мұнда ... ... ... ... тамаша
үлгілер көрсетіп, еркіндік пен дәлдікті ... ... ... ... ... ... бет ... бар. Сондықтан да бұл
еңбектің дәл ... ... ... ... көп ... болады.
“Түпнұсқаның бүкіл стилін, үн-ырғағын, барлық ...... ең ... мақсаты...бірақ соны ... ... ... ... ... Аударма жасалған кездегі тіл шеңбері,
уақыт әсері ... ... ... ... ... дегенмен де,
біздегі осы бағытпен аударылған, аударылып жатқан шығармалар ана ... етіп ... ... ... ... әлі де бар. ... мұны ... бір ғана тіл білмейтіндер, не ... ... Бұл ... ... ерекшелік те емес. Бұл
аударма әдебиетіндегі қазір ... әкеп ... бір ... орыс классикалық әдебиетінен алған ... тіл ... ... бәрі де ... да ... ... отырады. Осы арада
“Дворян ұясын“ аударудағы жазушының аудармиашылқ ... ... ... ... сөз ... жөн. Автопротрет дегеніміз –
аудармашының үлкен сөз шебері дәрежесіне ... өз ... ... ... ... ... ... принципін көп жерлерде өнер
дәрежесіне көтереді. Ондайда Тургенев стилі дәл де ... ... ... ... ... шағын шығып кеткен жерлеріне де ... ... ... Осы бір ... ... ... кейбір сыншылар М.Әуезовке
“Дворян ұясын“ эксперимент есебінде аударды” деген ... ... ... жұртты шошындырған нәрсе – ол тіпті жақын ... ... ... ... байланысы аз екі ... ... ... ... ... Әуезовтің тіл шеберлігі дарыны
мұны көп орайда ... де ... ... ... ... ... ой ... күні-бұрын біліп отырды, сондықтан да сөзбе – ... дәл ... ... ... ... отыруы мұны толық беру”
әрекетінде әдеттен тыс ... де жоқ ... Бұл ... ... как у автора” делінетін, немесе классикалық жазушыларды ... бере қою ... ... тұр. ... ... ... “ – ... белгілеріне шейін сақтау” деген пікірдің аударма
практикасындағы көріністеріне де осы ... ... ... ... ... ... даралайтын кейбір ерекшеліктерге ... ... ... ... ... ... белгілерін,
синтаксисті сақтау” ғана болып отырған жоқ. Олар Әуезовтің ... ... ... ... ... ... жете игеруден т.б. шығып
жатады.
“Ночь была тиха и ... хотя луны не ... ... ай ... да ... ... поднялся и начал возражать Паншину; завязался спор”.
“Лаврецкий түрекеліп, Паншинге қарсы ... дау ... ... быстро в этих размышлениях, начался вечер”.
“Осындай ойлармен күн тез өтті де, кеш те ... ей сам по себе не ... ... да и ... под влиянием
которого она находилась, весьма ... не ... ... ... өзі де ... ұнамайтын және Паншин де өзінің бұл әйелге ететін
әсер ... кеше ... аса арам ... және ... мақтаған
болған”.
Соңғы сөйлемге назар аударсақ, нұсқада үш үтір, бір ... тұр, ал ... ... ... ... ... ... Басқа үзінділерді осындай мұның өзі тыныс ... ... ... біздің жоғарыдағы пікірлерімізді тағы да растап
отыр. Өз ... ... ұлы ... ... ... орыстың
көркем әдебиетіне жатады ... ... ... ... ... ... тілінің нормасымен заңымен жазылуға тиіс, оған басқа
тілдің заңы ... ... ... болуы мүмкін. Бірақ ол ... ... ... ... төл ... ... үлкенді-
кішілі тыныс белгілері сияқты жалпылы ырғағымен, грамматикалық құрылысымен
байланысуы тиіс. Мұхтар ... ... ... ... мысалдар
аз, соны көрсетіп отыр. Олай болса, сол сөйлемдердің синаксисі де, тыныс
белгілері де, ... бір ғана ... ... заңына бағынуы керек.
Автор сөйлемдерінің ... ... ... ... деу –
көрінер көзге ана тіліне ... ... еді. ... ... ... толық жеткізу “проблемасы ”дегенді дәлдікке ұмтылудан туған
жақсы ықылас деп ... ... ... мұны ... өзіне тән
стилін берумен шатастырмаған жөн: орыс ... ... ... ... беру ... өз алдына сөз болар
тақырып. Ал аударманың тәжірибесі нені ... Ол ... ... ... ... ... беру ... да байланысты болу ғажап емес.
2.2.2. Гогольдің және ... ... ... ... ... ең ауыр ... өйткені қатысушы адамдар онда ... ... ісі де сол ... ... ... автор араласпайды”, -
деп Горький тауып айтқан еді. Оның үстіне пьесаны Гогольдей ... ... ... ... ... ... ... әрбіреуі өз тілімен сөйлейді, пьесада
өздерінің жеке- жеке орны бар, сол ... ... Әр ... ... ... күту ... немесе соның қалада жүргені жөнінде ... ойы ... ... болады, сол ревизордан шығады да, не соған қайта
айналып келе береді. Сондықтан оның ешбір сөзін өзгертуге болмайды, бәрі ... ... ... ... ... аудару осынша қиын, ал бірақ сол
Гогольдің оңай жағы да бар. ... ... ... ... мәдениет
сатысы төмен жатады, көбінесе шағын қалада жүрген парақор-чиновниктер,
поселкеде жүрген- ... ... ... ... ... ауылдағы қарапайым халқымыз он ... ... ... ... - ақ ... білген еді.1868 жылы жарияланған “ Жаңа
закуннен” бастап, бұлар қазақ елінің өз ... да ... ... феодалдық-
патриархалдық заман болды, сонда дуанбасы, би, болыс, ауылнай, елу басы -
бәрі де етек алып ... ... он басы ол ... жолдасы” дейтін
өлеңдер де шықты. Пара алмаған, елді жемеген біреуі де жоқ ... өз ... тар ... ... ... ... кейін аудару
да жеңіл. Оның үстіне көрші отырған білге де ... ... ... ... үлгі алып ... ... елге етене жақын
тұрады.
Адамды адам құлданған, крепостнойлық дәуірден әлдеқашан өтіп ... ... елі ... ... ... де ... ... орыс
тіліндегі ерекшелікті француз бен неміс мәңгі-бақи ... өз сөзі де ... ... шығар. Бірақ бұл бізге түсінікті.
Әліміз келгенше, Гоголь шығармаларын аударудың қиын ... ... ... да ... енді ... автор мен аударушылардывң өздеріне
берейік.
Ревизордың келе жатқанын естіп, ... ... ... ... ... ... ... вас, гопода, с тем, чтобы ... вам ... к нам едет ... ... из ... ... (под
чужим именем) и еще с ... ... Я как ... ... мне всю ночь ... ... ... крысы. Право, этаких я никогда не ... ... ... ... понюхали и пошли прочь. Вот я вам
прочту письмо, ... ... я от ... Ивановича Чмыхова, которого
вы, Артемий Филипович, знаете. Вот что он пишет : ... ... ... ... ... ... прочим, уведомить тебя, что ... с ... ... всю ... и особенно наш уезд.
Я узнал это от самых достоверных людей, хотя он ... ... ... Так как я знаю, что за тобою, как за ... ... ... что ты человек умный и не ... ... что ... в ... Так вот ... ... ... бұл жерде дуанбасының үш рет айтқан сөзін ... ... ... ... ... ... сөйлемді сәтті шығарып,
автордың ... ... ... ... ойын беруге келгенде, жаңсақ
басып, кібіртіктеп, қалатын аударушылар ... ... ... жерін үзіп, жұлып, алғымыз келмеді. Екінші жағынан төрт ... ... ... 1952 жылы ... да: “ең ... ... Әуезовтікі” - деген екен. Сол ойдың дұрыс, терісін
аша ... ... ... ... мен ... бір орасан жайсыз хабарды естіртуге
шақырып ... ... ... келе ...
“петербургтан келе жатқан жасырын ревизор және атсыртын жарлығы
да бар ... ... ... түні бойы түрі ... екі ... ... ... өмірі мұндай тышқанды көрген емен. Добалдай
қар-қара! Келді де ... ... ... ... ... әлгі
өзіңіз білетін Андрей Иванович Чмыховтың жіберген хатын оқиын сіздерге.
Оның жазып отығаны ... ... ... ... және ... білдірмек маңызды хабарым: жоғарыдан жарлығы бар бір төре ... ... ... біздің уезді қарамақшы. Ол өзін ... десе де, мен анық ... ... ... Мен ... сен де жұрт қатарлы ... ... жан емес ең, ... ... ғой, ... ... тұрған несібінен ... ... ... ” – деп ... да келтірдік. Гоголь
орысша қандай түсінікті сөйлесе, қазақша да ... ... ... ғой. ... осы ... оның ... адам екенін және сол
қылмысын білетін сұм екенін, “қорыққанға қос ...... ... ... ... ғана құлы екенін орысша қалай ... да ... ... ... етіп ... дуанбасының алғашқы сөйлемін: “Я
пригласил вас, господа, с тем ... ... вам ... известие:
к нам едет ревизор”- деген бір сөйлемді, ... мен ... ... ... хабарды естуге шақырып ем. Бізге ревизор келе ... ... ... ... ... екі жай ... ... жіберуі заңды да,
түсінікті шыққан. Аударушы бұл арада ұтпаса, ұтылмаған.
Гоголь образын, оның оның ... ... ... ... сақтауда
тағы бір есекеретін жайт бар. Ол – Гогольде ұшырайтын адам ... ... ... де ... ... ... отырған жоқ. әрине, ... ... ... ... ... ... ... бірдей өз қалпына алу да
сондай сыңаржақтыққа апарып оғады, өйткені ... ... ... ... ... ... авторды аудару кезінде оның стильдік ... ... ... ... Мысалы, Әуезов аударған тағы бір автор А.П.Чехов.
Чехов шығармаларын қазақ тіліне аударған кезде грамматикалық қателер
молшылық кездеседі. Казахсий язык ... ... ... уровень
мастерства. Әуезовтың айтуынша Чеховты ... үшін оның ... ... ... ... Оның шығармашылығы туралы ұлы жазушы былай дейді:
“Трудно ... у ... даже ... ... ... ... ... его гения... Это художник особой палитры, ... ... ... ... ... ... ... М.Әуезов “Аққасқаны” (”Белолобый”) аударған. Әңгімені ... ... ... ойын дәл, ... сәйкес берген. әңгімені оқу
барысында Әуезов аудармасы арқылы Чеховпен танысамыз.
Аударма саласына көп ... ... ... К.Ш. Кереева-Канафиева
А.П.Чеховтың аудармаларын оқыған кезде ... ... ... ... атап ... ... келесілерді жатқызамыз:
1. Шіркеу славянизмдерін беру;
2. Қаһармандардың жеке сөздерін беру;
3. Орыс тұрмысының және ... ... ... ... ... ... беру;
4. Әңгімелердің атауларын беру;
5. Көп сөзділік;
6. Өздігінен қосу;
7. Фамилияларды аудару;
8. Мәтінді көркемдеуге әрекет жасау;
9. Дұрыс құрылмаған граматиканы ... Орыс ... ... ... Жеке ... мен сөз тіркестерін жіберу;
12. Сөздіктен жіберілген қателер;
13. Аудармада жіберілген грамматикалық қателер;
14. Стилистикалық қателер [18,49]
Орыс ... ... ... ... ... шығармаларын
аударған. Ол аудармаларға біз Шекспир мен Лондонның шығармаларын жатқыза
аламыз. Бұл ретте біз ... ... ... жөн. Әуезов
Шекспирдің “Аусауға тұсау”, “Отелло” ... ... ... ... ... ... ... биік шығармаларының бірі.
“Отелло” 1622 жылы Лондонда жарияланған. Ол 1604 жылы 1 ... Яков 1 ... Уайт ... ескі ... ... Драматург
трагедияның сюжет желісіне белгілі итальян жазушысы, философ Джанбатисто
Жиральдо и-Монто қаласынан шыққан “Экономити” атты ... ... 1965 ... ... ... көзі ... бұл ... - біреуі ағылшын тіліне ауларылмаған. Француз ... ... жылы ... ... ... француз тілін жақсы білген. Новелла
оқиғасына келсек, жас ... ... ... ... ... ... ... аяқталады. Қыздың есімі - Дездемона. Шекспир
бұл ... ... ... ... ... ... шығарған.
Дездемона грек сөзі, “махаббаттағы өлім мен ... ... Яго мен ... ... ... “опасыздық үшін құдайдың
жазасы” деген мағынаны білдіреді. Алайда ... ... ... қатігездігін натуралистік суретпен бейнелеудегі сирек кездесетін
қабілетті одан әрі дамытады.
Шекспири тілі бай, әрі ... ... тіл. ... ... ... мен ... ... қорына қарағанда, оның
сөздік қоры әлдеқайда мол.
Жазушының метаформалары нақты, образды, дәл, ... ... ... ... ... ... осынау қасиеттерін қазақ
топырағындағы аудармасынан да дәл басып тани ... ... ... ... оның ... оншалықты ауа жайлап бара ... ... ... қою ... ең ... бір қазақ
жұртшылығын неше ... ... неше ... ... ... ... Сол ... қоғамдық ... ... ... әлем ... өзі ... ... ... тұтқан екі
есімді бөліп айтты; олар прозада – Лев ... ... ... ... ... оқып ... Әуезов қазақ әдебиетінің
асыл қазынасына ... ... ... ықпал жасаған классикалық
аудармалар тудырды. Соның бірі – ... ... бұл ұлы ... орыс ... ... П.Вейнберг,
А.Радлова, М. Лозинский, Б.Пастернак, К.Морозов секілді жиырмадан астам
әртүрлі авторлардың ... ... рет 1858 жылы ... П. ... ... 18 рет
қайта басылды. Мұхтар сүйген А.Радлованың нұсқасы 1935, 1966, ... 4 рет ... ... ... ... ол ... ... мол құрастырған Әуезов ұлы ағылшын дараматургиясын
қазақша ... ... ... ... ... ... ямб
өлшемімен, ырғақ заңдылығына сүйенген ақ өлеңмен жазылғандығы ... соң қара сөз де ... ... ... ... - ... ... “ Хан Кене” трагедиясында қолданған ақ ... ұлы ... ... ... ... ... ... оқи отырып, кейде оның түпнұсқадан оншалықты айырмасын
байқай да ... ... ... ... кезде, Шекспир
қаһармандары олардың өзіне тән, ... ... ... ... ... көз ... келеді, есіңізге сайрап тұрады. Шын
аудармашы ... ... бір ... ... ... ... мына
аудармада сол деңгейде ... ... ... ... ... ... Шекспир кейіпкерлері қызық иілім сезімі “Отеллоның”
түпсіз тұңғиықтай терең махаббатын, мерт ... ... ... сәбидей пәк періштелігін, Ягоның қанқұйлы зұлым идиотизмін
ашуда қиналмайды, есе жібермейді. Мұхтардың ... сол, ол ... ... Ол ... тар қас ... ... бола қалған
жоқ. Шекспирге тән, ағылшындарға тән ұлттық мінез ... ... ... ... ... жарық көрген Шекспир шығармаларына А.Сұлтанов пен
Р.Нұрғалиев өздерінің сыни мақалаларын ... Бұл ... ... ... жасалғаны айтылады. ... ... ... мен ... ... де атап ... Мұхтар Әуезовтің
Шекспир шығармаларының көркемдік қуатын сақтап, ... ... де ... бар. ... қастерлеу қасиетті парыз. Қазақ
өнерінің тарихына ... ... ... ... ... ... жыл. Сол жылы “Отелло” спектаклінің премьерасы болды. ... ... ... да, ... қойған М.В. Соколовский мен
Әубәкір ... ... ... ... ... материалдарға
сүйеніп, анығын айтсақ, Шекспир шынына талпыныс бұдан сәл ертеректе -
1937 ... ... ... екен ... сынды ұлы дрматургтің сахнада сәтті ... ... ... еді. ... ... ұғынған театр ... ... бұл ... М.О. ... ... ... ... М.Әуезов
“Вейнберг” аудармасы шұбалаңқы, Радлова тәржімәсі жатық” деп ... ... ... ... ... ағылшын тілінен
аударған Радлова мен орыс тілінен қазақ тіліне, ... ... ... ... ... ... екі ... түпнұсқа
мен аударманың көлемі шамалас болумен бірге ... ... ... бір ... ... ... ғана ... көзіміз де анық
жетер еді. Шекспир жазған ... мен ... ... ... ... ... ... еңбегін аударма деген аяулы
мағынадағы асыл ... де ... ... ... әділін айтсақ екі
ұлы суреткер бір ... ... ... әсер береді. Мысалы:
Әйелдердің көз ... ... қара ... ... бір ... туар ... Отеллоның төртінші актінің бірінші сахнасында Людовикке
Дездемона ... тұр ғой, ... ... ... ыза ... тұрып
айтқаны. Аударма қандай тамаша жасалған. Алыптың, алыпты ... ... ... ... ... жолы осы емес ... енді бесінші актінің сахнасында ұйқыда ... ... ... Отеллоның ұзақ монологындағы мына бір жолдарын ... бар, ... ... ... ... да ... бар
Қан ағызбан, жара салман,
Қардай атпаң,
Ұлпадай майда ... ... ... алмайды.
Ал өлеңмен берілген осы сезім, осы ... ... ... ... сияр ма? ... тұрған поэзия емес пе? Бұл келтірілген
үзінділердің түпнұсқамен ... дәл ... өз ... ... ... өз ана ... ... шығарма десе де сенесіз
Бұл шығарманың ... ... ... драма болғанымен,
негізінен ол Қайта өрлеу дәуірінің қарама-қайшылықтарын бейнелейді. Отелло
дәуірдің ұлы ... тән ... ... ... ... өз ... авторлық рухымен өмір сүріп келеді. Бұл өзінің
өмір туралы ... ... ... Белинский былай жазды :
“Отеллоны өз әйелін өлтіруге ... ... оның ... тереңдігі:
сондай адамдарда жаңа трагедиялық коллизияның мүмкіндігі жатады; тек
мұндай ... ғана ... ... ... Алайда трагедия
тақырыбын, қызғанушылық қана анықтамайды. Ал Пушкиннің айтуынша: ... ... ... ... ол өте ... ... ... трагедиясын басынан кешеді.
Қайта өрлеу дәуірі адамның ең ... ... ... Яго ... ... Яго да сол ... адамы, ол да өзінше алып, ол да
авантюрлық сезімдерге ... ... ол - ... ... Ол – ... жоғары сезімдерді жатсынған, қара күншілдік пен зұлымдыққа
толы адам. Ол ... ... жету үшін ... адамдар тағдырын
аяққа басуға да ... ... ... ... ... қаскүнемдік жасайды.
Ол Отеллоны Дездемонаның олқы қылықтарына сендіреді. Отеллоның ... ... ... пен ... ... ... Дездемонаны өлтіру себебі бұл
емес. Бұл жерде ол оны (Дездемонаны) өмір ... ... ... ... бұзушы адам ретінде таниды. Ол өз ... ... ... ... себебі “ол басқаларды да азғырындыуы мүмкін”.
Дездемонаны ... ... өзін ... зұлымдықтан, жамандықтан
тазартушымын деп ойлайды. Ал негізінде ол қаскүнемдік ... ... ... жек ... ... де ... емеспін, мен ... - ... өз ... ... Ал ... күнәсіз
екенін анықталғанда, Отелло өзінің ағаттығын түсініп, өзін де ... ... ... ... ... ... шешімі емес, бұл
әділетті ... ... ... ... өтейтін жаза. Ол
Дездемонаның күнәсіз екенін біліп, өлер ... ... ... тек жалған мен ... ... ... білу ... кетеді. Әлемнің құлықтық ... ... ... ... ... оның өз күнәсі бар ғой. Ол - ... ... ... Яго екі рет ... ... ол өзінің
бақытын басқалардың қайғысына негіздей алмайды.
Қорытынды
Халқымыздың жалпы ... ... үшін ең ... оның
өз ана тіліндегі әдебиеттерді ... ... ... ... барлық салалары жөніндегі, ... мен ... ... ... ... ... ... да гөрі көбірек шығаруға біз ... ... ... ... ... ... мәселе кеңінен талқыланды.
Түпнұсқаны қалай болса солай өзгертіп, шамамен долбарлап, ... ... ... ... ... ... ... әдісін
жұрттың бәрі ... әдіс деп ... Ал ... сапалы аударма жасау
маман адамдардың ғана қолынан келеді
Көркем ... ... ... ... ... ... жеткен жетістігіміз мүлт басқан жеріміз қандай деген ... ... ... көп ... ... жұртты
толғандырған осы сұрақтың төңірегінде ... ... ... ... ойлар айтылмай келді. Жақсы аударма да ... да жұрт ... ... ... күйінде қалып жүрді. Бізде
аударма сынының, ... ... ... осылай аңғартады.
Кейбір тиіп-қашты мақаласындағы ... олай ... ... ... ... ... сөз қалып қойыпты, түген жерде бір
жалғаулық түсіп ... ... ... ... ... техникалық
жағына кейбір септігін тигізгенімен, ... ... ... ... ... тар, ... кем, ... қысқа жатыр.
Әңгіме түпнұсқадағы жеке сөзде емес, сыршыл нәзік ... ... ... ... ... аударудың әр жазушының өзіне тән
ерекшелігін, оқшау қасиетін ... ... сөз ... ... ... талдап, көрсетуде болып отыр.
Әрбір аударманы төл ... ... ... бар. Жақсы
аударушыны жазушы санасын қоспаушылық бой көрсетеді
Аударма ... ... ... ... ... ... ... көзге түсер ерекше бір қасиеті әуелден – ақ ... ... ... ... шығармаларының аударылуы. Абай
бастаған осы өнердің жақсы үлгілері қазақ әдебиетінің ... ... ... ... айтып келеміз. Сонымен қатар ... ... да ... ... бар. ... ... аударма
өнеріндегі көркемдік, дәлділік ... ... неде ... ... ...... бүгінгі күннің зәру мәселелерінің
бірі. Аудармадағы ана тіліміздің орны, ерекшелігі, ... ... ... ... ... ... таланты, эрудициясы туралы
мәселелердің басын ашып алудың маңызы зор. ... бәрі – ... ... ... ... күнтәртібіне қоюдың ... ... ... ... ... ... біз үлгі тұтарлық
зерттеулер орыс әдебиетінде де, басқа ... ... ... де,
дүние жүзі әдебиетінде де бар.
Көркемдік ... өзі өз ... ... туады.
Мұнсыз көркемдік болу ... ... ... ... ақиқатына жету
қиын, жатқан бір тұңғиық ... ... ... ... ... ... ... өнер сияқты аударма өнеріне де ... ... ... де ... ... мөлшері бар.Сол мөлшерді, ... ... ... ... ... ... ... Аударма өнерінің
табысы дегеніміз - аударылған шығарманың көркемдік тұрғысынан да, ... ... да, ... ... да, ... ... ... көптеген шарттармен қоса, мына негізгі үш ... ... ... ... ... Ана ... жасалатын қиянаттардың көпшілігі аударылып отырған
жазушы тілінің ықпалы көбірек болатыны ... ... ... дегенде екі бағыт бар:
- түбірі бір тілдердің бір-біріне ықпалы. Бұл - тіл ... ... ... ... әдісінде қолдануға болады.
Жалпы сөз мәдениетінен туатын ықпал. Ол тілдің морфология, ... ... ... Етсе де ... шамалы сөз
тіркестерінде бой көрсетуі мүмкін.
Аударма тіл өнерінің ... ... ... емес.
Сол сықылды, бүкіл тіл ... ... ... бола ... ... да. ... аударма тілі жазушы тілін, ... ... ... ... да ... ... ... жалпы әдебиет дүниесінде басы
ашық. Бұл орайдағы ... төл ... ... тілі, стилі. ... жаңа ... өзін ... ... Абай ... ... қарайтынымыз да осыдан. Бұл ... ... ... ... емес, аудармашының ғана, Абай тілінің үлгісі.
Әйтсе де бұларды бір-біріне қарсы қоюдан ... ... ... ғана ... рөл ... ... есте сақтаған жөн..
Аударма жанрын және аударма әдебиетін сөз еткенде, даусыз, дүйім
жұртқа ... ... ... барлық ұлтта сол әдебиеттің төл
шығармаларындай қабылданатын ... ... бар. ... орыс ... ... ... ... аударма үлгісін жасап төл әдебиетімізді байыту
әлі де өз ... ... ... мәселе. Бұл Абай салған ... орыс ... ... ... ... шешілуі керек
сияқты.
Әрине, орыс классикалық әдебиетінің ана тіліміздегі ... ... ұлт ... ... ғана ... Басқа жол
жоқ. Бірақ, өкінішке қарай, олрадың өз ... ғана ... ... Абай ... ... ... ... – іргені
аулақ салып жүр. М.Әуезов “Дворян ұясын” ... Жай ... ... ... ... Бұл ... жолы еді. Өз қара ... ғана ... ... ... ... болашағы үшін ізеніс.
Кемеңгер жазушы бүкіл әлем ... ... еміп ... ... көтеріліп кеткен орыс ... игі ... ... - ... күткен өскіндей болып ... ... ... ... ... ... шаруасын ысырып қоя тұрып,
жанын ... ... Бұл ... кемшілігі де, жетістігі ... ... ... ... саласының кез келген дәуірде дамуын
жалғастыратын сала ... ... ... ... ... ... ... өте зор. Қазіргі ... ... ... оның ... және ... ... ... үлесі де мол.
Әдебиеттер тізімі
1. Әуезов М.О Жиырма томдық шығармалар жинағы, - Алматы: ... 13 ... ... – 456 ... ... М.О Жиырма томдық шығармалар ... - ... ... 14 ... – 376 ... И.С. Тургенев: Собрание сочинений в шести томах, - Москва: - ... 1968 ... ... ... ... в двенадцати томах, - ... ... - Т.9, 1987 ... ... С.: ...... русской советской
Драматургической классики”, - Алматы: - Мектеп, 1971 г.
6. ... С.М.: ... М.Х. ... ... ... ... - ... 2000г.
7. Тұрарбеков З.: “Аударма туралы”, - Алматы, 1961 ж.
8. Герольд Бельгер: “Лики Слова”, - ... - ... – 1986 ... ... С.: ... және ... ... мәселелері”, - Алматы:
- “Ғылым” – 1975 ... ... С.: ... ... ... - ... - 1962 ж.
11. Қ.Қ. Алпысбаев, Г.Қ. ... ... ... ... ... ... “Қазақ университеті”- 2001 ж.
12. Рақыш Хайруллин: “Аударма сыпаты”;- Алматы: “Жазушы”-1976 ж.
13. Кереева-Канафиева К.: ... ... ... 1980 ... ... Г: ... ... қазақ тіліне аудару ... ... ... ... Қазыбек Г.Қ.: “Көркем аударма тәжірибесі”;- Алматы,-2005
16. Брандес М. “Стиль и перевод”;-Москва, - 1988 г.
17. Бархударов Л.: ... и ... - 1975 ... Кереева-Канафиева К.: “Пути развития переводческого искусства в
Казахстане”;-Алматы,- 1984 ... ... М.Ф.: ... ... ... 1986 г.
20. Алимов В.В.: “Основы теории перевода ”; - Москва: - 2000 г.
21. “Проблемы литературоведения и ... ... - ... ... ... - 1991 ... ... Н.Ж.: “Основы художественного перевода”, - ... - 1998 ... ... Т.: ... ... ... туралы деректер”, - Алматы:- “Ана
тілі”,- 1997 ж.
24. М.О.Әуезов., Юсупов. К : “Асыл дәнекер” // ... ... ... ж.- 28 ... //
25. Мұқышева Г.: Көркем аударма – ұлттық әдебиеттің ықпалды ... ... - 2004 ж.- № 6 – 71-74 ... ... М.Е.: ... ... и сравнительное
литературоведение // “Вестник КазНПУ имени Абая”: - ... - 2004 г. - ... - 8-12 ... ... Ө.: ... ажары неде? // “Ақиқат”: - 1998 ж. № 9 – 85-86
б.//
28. ... А.: ... ... ... ойлар // “Қазақ әдебиеті”: - 1958
ж. – 14 ақпан, 3 б. //
29. Аударма ... - ... ... // ... ... :-
1958ж.:- 21 қаңтар, 1 б. //
30. Әнес Сарай: Аударма ауылында не ... // ... ...
1983 ж. 20 мамыр.//
31. Адибаев Х.А.: Переводчик и ... // ... ... 1998г. 28 ноябрь //
32. Құлсариева А.: Қазақ мәдениетіндегі ... ... ... - ... - № 4, 2005 ... ... Г.: ... слово и проблемы перевода // “Таңшолпан”: - 2005,-
№ 3 //
34. Али Аббас Чинар: Истоки творчества ... (Пер. с ... // ... ... ... 2005, 100 с. //
35. Болатова Г.: Абай и ... ... // ... ... және ... (Халықаралық ғылыми конф. мат), - Алматы: - 2004 ж. //
36. Буйон Ж.: Что есть в мире ... ... // ... ... ... ... г. //
37. Су Чжоу Сюнь: М.О.Ауэзов (1897-1961) // “Мир Ауэзова”:- Алматы:- ... 70-80 ... ... Қ.: Мұхтар Әуезов және аударма // “М.Әуезов және ғылым
әдебиеті”:- (Хал. ғ/т ... ... ... ... Аударма мәдениетін көтере берейік // “Қазақ ... 1958, ... 1 б. ... ... Ғ.Қ.: ... ... // “Қаз. ҰУ Хабаршысы”:- Филология
сериясы, - №7. ... ... А.М.: ... ... // ... ҰУ ... ... - №4 2003 //
42. Хошаева Г.Б.: Көркем әдебиетті қазақ ... ... ... // “Қаз. ҰУ Хабаршысы”:-Филология сериясы, - № 7 ... ... ... ... ... ... // ... Хабаршысы”:-
Филология сериясы, - № 6, 2002 //
44. Абенова Л.У.: ... және ... ... // ... ... сериясы, - № 2, - 2003 ж. ... ... М. ... ... ... // ... ... 1977 ж. –
24 қыркүйек. //
46. Ә. Әлмашұлы: Көркем аударманың шебері // ... ... ...... ... ... Т. : ... және әдебиеттер туыстығы // “Жұлдыз” :- 1977.- ... ... ... С. ... [жазушы М.Әуезовтың туғанына 105 жыл толуына
орай] // “Егемен Қазақстан”:-2002 ж.- 27 ... ... ... Б. ... ... (М. ... туралы естелік) //
(“Социалистік Қазақстан”:-1967 ж. – 30 ... ... ... Ш. ... ... сөз // ... тілі мен әдебиеті”: 1978 ж- №
9//
51. Алтаев Ж. М.Әуезов дүниетанымы // ... ... 1996 ж.- ... ... Л. ... ... сөзінен // “Қазақ әдебиеті” 1957 ж.- 28
қыркүйек //
53. Ахметов Ш. Асыл сөз асыл ... // ... 1977 ж.-20 ... ... Мұстафин Б. “Ревизор” ... ... // ... 1958 ж. – 13 ... ... Мұхамеджанов Қ.М. “Ревизор спектаклі” [М.Әуезов аудармасында] // “Қазақ
әдебиеті”: 1958 ж.- 20 ... ... ... Қ.М. Әлем ... тарихын зерттеуші // “Абай” : 2003 ж.
- № 1 //
57. Қыдырұлы Е. Ұлылық мінезден танылады // ... ... 1997ж.- ... ... ... Г. ... аударма шебері // “Абай және Әуезов”:- Алматы, -
2002 ж. //
59. Қайырбеков Ғ. Бұл да ... пен өмір ... ... аударма
жайында] // “Қазақ әдебиеті”: 1959 ж.- 26 ... //

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 41 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абай жолы романы12 бет
М. Әуезовтың өмірі19 бет
М.О.Әуезовтың өмірбаяны8 бет
Мұхтар Әуезовтің өмірбаяны3 бет
Мұхтар Әуезовтың шығармашылығы10 бет
"м. әуезовтың қазақ әдебиеті тарихына қосқан үлесі"6 бет
1.Қазіргі қазақ тілі лексикасының шығу арналары; 2.Өзге тілден енген сөздер; 3.Қазіргі қазақ тілі лексикасының стильдік мәні; 4.Лексикография7 бет
10 сынып оқушыларына ұлттық киім стиліндегі киім үлгісін дәстүрлі емес әдістер негізінде әзірлеуге үйрету68 бет
HTML тілінде «Мұхтар Шаханов» атты сайт жасау15 бет
Іздер. Мұхтар Әуезов28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь