Қазақстан Республикасында жергілікті мемлекеттік басқару жүйесі

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ 3
1. ЖЕРГІЛІКТІ БАСҚАРУДЫҢ МӘНІ МЕН ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1. Жергілікті мемлекеттік басқарудың мәні мен мазмұны 4
1.2.Мемлекеттік және жергілікті билік басқарудың құрылымы 6
1.3. Жергілікті басқарудың экономикалық механизмдері 11
2. ЖЕРГІЛІКТІ БАСҚАРУДЫҢ АҒЫМДЫҚ ЖАҒДАЙЫ ЖӘНЕ ОНЫ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
2.1. Жергілікті мемлекеттік басқарудың әлеуметтік.экономикалық тиімділігі 16
2.2. Оңтүстік Қазақстан облысындағы жергілікті мемлекеттік басқарудың ағымдық жағдайы 21
3. Қ.Р.ДА ЖЕРГІЛІКТІ БАСҚАРУДЫҢ ЖАЛПЫ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ МЕН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1.Қазақстан Республикасындағы Жергілікті мемлекеттік басқарудың қазіргі кездегі мәселелері мен даму ерекшеліктері 23
3.2. Жергілікті басқару жүйесін тиімді жетілдіру бағыттары 28
Қорытынды 32
Пайдаланған әдебиеттер 34
        
        Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
С.Аманжолов Шығыс Қазақстан ... ... ... У Р С Т Ы Қ Ж Ұ М Ы ... Қазақстан Республикасында жергілікті мемлекеттік басқару жүйесі
Орындаған: ... оқу ... ...
Ғылыми жетекшісі: - ... аға ... ... ... ... ... 2011 жыл
Қорғалды: _______________ 2011 жыл
Өскемен, 2012
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ 3
1. ... ... МӘНІ МЕН ... ... ... ... ... мәні мен мазмұны 4 ... және ... ... ... құрылымы ... ... ... ... ... ... ... БАСҚАРУДЫҢ АҒЫМДЫҚ ЖАҒДАЙЫ ЖӘНЕ ОНЫ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
2.1. Жергілікті мемлекеттік басқарудың әлеуметтік-экономикалық тиімділігі ... ... ... ... ... ... басқарудың ағымдық жағдайы ... ... ... ... ЖАЛПЫ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ МЕН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1.Қазақстан Республикасындағы Жергілікті мемлекеттік басқарудың ... ... ... мен даму ... 23 ... Жергілікті басқару жүйесін тиімді жетілдіру бағыттары 28
Қорытынды ... ... ... ... еліміздің мемлекеттік құрылысын жетілдіру, оның ішінде билік құзырларының әр деңгейі арасында нақты ... мен ... ... ... элементі болып табылатын жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін ендіру өте өзекті мәселелердің қатарында. Бұл биліктің бөлінуі шеңберінде қарастырылатын мәселе отандық басқару ... ... ... ... ... Бірақ бұл бағытты абсолют ретінде қабылдап, бүкіл қоғам проблемаларын шешеді деп қараудан да сақтанған дұрыс. Сонымен ... ... ... мемлекет белгілі кезеңде өзінің ішкі тұрақтылығын қамтамасыз ете алады, бірақ оның ұзақ уақытқа созылуы ... ... ... ... ... ... бермеуі) саяси жағдайдың тұрақсыздануына алып келуі әбден мүмкін. Ал ішкі саясатта тұрақтылықты ... ету ... ... ... ... ... баскаруды дамыту сияқты басқа да шараларды жүзеге асыруды талап етеді.
Жергілікті органдар өзінің қызметін орталық биліктердің ... ... ... әр ... ... болуы мүмкін.
Орталық органдар жергіліктілерді әкімшілік бақылауыңда өзінің кейбір актілерін бекіту және олардың белгілі іс-әрекеттеріне санкция салу ... ... ... ... ... ... басқарудың лауазымды қызметкерлерін жұмыстан босата алады.
Орталық органдар өзіңің жергілікті басқару құрылымдарымен арақатынастарында қаржылай бақылау өкілетін де қолданады. Жергілікті органдардың ... ... жеке ... мен мемлекеттік бюджеттен кіріс түсуден құралады. Бұндай жағдай олардың, бірінші жағынан өздерінің ... ... ... ... екінші жағынан, жалпымемлекеттік деңгейдегі орнын анықтап, мемлекеттік басқару жүйесіне кіретіндігін білдіреді.
Сонымен қатар жергілікті ... ... сот және т.б. ... арқылы тежейді. Бұл орайда сот билігінің жергілікті атқару органдарынан ... ... ... өте ... ... ... ... Жолдауында тұрғын - үй құрылысының жаңа саясаты тұрғысында "құрылысты арзандату мақсатында тұрғын-үй инфрақұрылымын қаржыландыруды өз мойнына жергілікті билік алуы тиіс" дей ... ... ... ... ... тек қана ... ... дансаулық сақтау, сумен қамтамасыз ету жүйелерін дамыту мақсаттары мен тұрғын үй құрылысы ... ... ... деп ... әрі ашық ... алға тартты.
Әрбір министрлік пен ведомство өздеріне тән емес қызметтерді орталықтан аймақтарға және мемлекеттен жеке секторға бере ... ... ... ... ол ... ... жағдайда іске асыру экономикалық механизмдерді қолдануға бағытталуы тиіс.
1. Жергілікті басқарудың мәні мен ... ... ... ... ... мәні мен ... ... басқару саласындағы қоғамдық қатынастарды реттейтін жергілікті өкілді және атқарушы органның ... ... ... мен ... ... маслихаттар депутаттарының құқықтық жағдайларын белгілейтін нормативтік құқықтық актілерді қалайтын Қазақстан Республикасының Конституциясы болып табылады. Конституцияның 8-ші ... 85 ... ... ... ... басқару тиісті аумақтағы істің жай - күйіне жауапты жергілікті өкілдікті және атқарушы органдар ... ... ... ... басқару дегеніміз - бұл заң актілерінде белгіленген құзырет шегінде жергілікті өкілді және атқару органдарының тиісті аумақта мемлекеттік саясатты жүргізуді, оны ... ... ... ... және ... ... істің жай-күйіне жауапты болып табылатын қызмет.
Жергілікті мемлекеттік басқару жүйесінде әкімшілік-аумақтық бөліністің әр қилылығы көрініс ... Оның ... ... және қаржылық негіздерін жергілікті бюджет коммуналдық заңда тұлғаларға бекітілген мүлік құрайды. Мәслихаттар мен ... ... ... және ... ... Олардың негізгілеріне келесілер жатады:
* Жалпы мемлекеттің сыртқы және ішкі ... ... ... ... ... жол бермеу.
* Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етуде Қазақстан Республикасының мүдделерін ... ... ... ... бар ... ... ... мемлекеттік стандартты ұстану.
4. Азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерінің сақталуын қамтамасыз ... ... ... ... мен ... ... ... елдің стратегиялық даму жоспарына сәйкес келуі тиіс және оларға бірыңғай еңбек нарығын, ... ... ... ... мен ... ... еркін алмасуға кедергі келтіретін шешімдер қабылдауға тыйым салынады.
Жергілікті өкілді орган мәслихат халықтың, ... ... ... ажырамас бөлігі бола отырып, осы жүйеге тән белгілерін өз бойына сіңірген.
Қазақстан Республикасының "Жергілікті мемлекеттік басқару ... ... ... ... ... ... - мәслихат - бұл облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың, ауданның, облыстық маңызы бар қаланың ... ... ... еркін білдіретін және Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес оны іске асыру үшін ... ... ... және ... ... ... сайланбалы орган".
Жергілікті өкілді органның өзіндік ерешеліктері. Мәслихат ... ... ... ... ... ... ... байланысты мәселелерді шешуге құқылы халықтың кең тараған өкілді органы. Мәслихаттар күнделікті ... ... ... ... меншікті, қоғамдық тәртіпті, заңдылықты, азаматтардың заңды құқықтарын қорғау, ... ... ... ... ... Сөйтіп, Қазақстан Республикасының мемлекеттік функциясын іс жүзіне асыруға халықты кеңінен қатыстырушы әкімшілік-аумақтық бөліністердегі өкілді орган болып ... ... ... - бұл ... ... оның ... мен ... қызметін қамтамасыз ететін, әрі жергілікті бюджет есебінен ұсталынатын мемлекеттік мекеме. Мәлихаттардың ең басты ерекшеліктерінің бірі - тиісті әкімшілік-аумақтық бөліністерінің жергілікті ... ... тек ... ... қойылмайтындығы.
Қазақстан Республикасында мемлекеттік басқарудың қызметтері:
* Негізгі өкілеттікті анықтайтын жалпы мәселелер:
* тиісті аумақты дамытудың жоспарлары, әлеуметтік және экономикалық ... ... ... және олардың атқарылуы туралы есептерді бекіту.
* Тиісті аумақтарда қоршаған ортаны қорғау және ... ... ... ... және ... ортаны қорғау, сауықтыру жөніндегі шығыстарды бекіту және осы мәселеге қатысты өзге де ... ... ... ... ... әкімшілік-аумақтық бөліністі басқару схемасын бекіту.
* әкімшілік ұсынысы бойынша мәслихат сессиясының шешімімен тиісті әкімшіліктің дербес құрылымын бекіту.
* Халықты ... ... ... және кедейлікпен күрес бағдарламасын бекіту.
* Мәлихаттың айрықша өкілеттігі:
* өздерінің қарауына жатқызылған әкімшілік-аумақтық құрылыс және ... ... ... ... ... ... ... Атқарушы органдар басшыларының есептерін қарау және тиісті органдарға мәслихат шешімдерінің орындалмағаны үшін мемлекеттік органдардың ... ... және ... ... ... ... ... енгізу.
* Қазақстан Республикасының әкімішілік-құқық бұзушылық туралы кодексінесәйкес әкімшілік құқықты бұзғаны үшін әкімшілік жауаптылық белгіленген еределерді ... ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік бағдарламалардыңжергілікті бюджеттің атқарылуына бақылау жасау.
* Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерін қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... комиссияларымен өзге де органдарын құру, олардың қызметтері туралы есептерді тыңдау тағы да басқа мәселелер.
Жергілікті атқарушы органдары келесі мәселелерді қарастырады:
- ... ... ... ... ... ... органдардың және әлеуметтік бағдарламаларын, жергілікті басшыларын қызметке тағайындау ... ... және ... ... ... ... ... жергілікті атқарушы органдардың басшыларын қызметке тағайындау және қызметтен ... ... ... органдардың жұмысын ұйымдастыруға байланысты өзге де мәселелерді шешу.
* коммуналдық меншікті басқару.
- Жергілікті мемлекеттік басқару мүддесіне сай ... ... ... ... ... ... өз ге ... жүзеге асыру.
+ Мемлекеттік және жергілікті билік басқарудың құрылымы
Мемлекеттік билік - бұл мемлекеттік-құқықтық құралдар, әдістер мен тәсілдер жүйесі. Осылардың ... ... ... ... ... іске ... ... қоғам өмірінің экономикалық, әлеуметтік және рухани салаларын басқару жүзеге асырылады.
Мемлекеттік билігі таралатын барлық жер (аймақ, өлке, ... ... - сол ... ... болып табылады. Ал мемлекеттің территориялық құрылымы - мемлекет пен оның ... ... жеке ... ... қарым - қатынасқа негізделеді. Бұл жерде мемлекеттің рөлін үкімет атқарса, ... ... жеке ... ... ... ... мен ... атқарады. Бұның түрлері әр елде әр түрлі ... ... ... т.б.) ... өз ... тиімді жүргізу үшін әкімшілік - территориялық бөліктер құрады. ... ... ... ... ... жүргізеді., жалпы мемлекеттік саясатты жүзеге асырады.
Әкімшілік - территориялық құрылымның географиялық ... ... ... бар, ... бұл ... жергілікті биліктің жүйесін жасап, белгілі бір заңның нормасын белгілеу қажет, сонымен бірге олардың ... ... ... ... ... және мемлекеттік басқару органымен ара қатынасын заңдастыру қажет.
Мемлекеттің көп қырлы қызметі өзінің ... мен ... ... ... мен қалыптасу бағыттары, функциялары мен өкілеттіктері, жұмыс нысандары мен әдістерімен ерекшелінетін әр түрлі мемлекеттік құрылымдар жүйесі арқылы жүзеге асырылады. Оларды ... ... ... ... ... олардың алдында тұрған міндеттерді шешуге мүмкіндік береді (1 ... ... ... асыру мемлекеттік механизмге жүктеледі. Барлық билікті жетекшілік, басқарушылық, бақылаушылық, ұйымдастырушылық және реттеушілік қызмет - мемлекет ... ... ... ... оның ... ... тактикалық міндеті мемлекеттің механизмімен жүзеге асырылады.
Жергілікті өкілетті органдар парламентпен бір реттегі жүйені құрайды, тиісті әкімшілік - ... ... ... ... роль ... бюджет мәселелерін шешеді және олардың орындалуы туралы есепті қарайды, жергілікті ... ... ... ... заң ... ... актілер қабылдайды.
Жергілікті әкімшілік-территориялық бөліктерде биліктің екі түрі жүзеге асуы мүмкін. Олар: жергілікті мемлекеттік басқару ... ... ... ... ... дегеніміз жергілікті әкімшілік- территориялық жердегі Орталық өкіметтің атынан немесе жоғары тұрған әкімішліктің ... ... ... бір түрі.
Жергілікті мемлекеттік басқаруды жүзеге асыратын адамдарды ... ... ... ... ... ... (Мысалы, ауылдың әкімін аудан әкімі тағайындаса, аудан әкімін тағайындау облыс ... ... ... ... ... сол территорияда тұратын тұрғындардың билігі, бұл билік сол тұрғындардың ... ... ... органдардың қызметі арқылы жүзеге асады. Осы жерде "Жергілікті өзін-өзі басқару туралы Европа Хартиясынан" толық анықтамасын алуға ... ... ... ... ... ... заң ... көлемінде мемлекеттік істердің негізгі бөлігін жүзеге асыруды және сол істерді басқарудың нақты мүмкіншілігі мен құқығына ие ... - ... ... ... деп ... Бұл құқықты жалпыға бірдей, еркін, жасырын және тікелей дауыс беру ... ... ... бар ... мен ... ... ... Кеңестер мен жиналыстар олардың алдында есеп беріп отыратын атқарушы органдарды пайдалана ... Бұл ... ... ... ... ... ... жасауына және сол сияқты азаматтардың заңда белгіленген басқа да құқықтарын жүзеге асыруына бөгет бола ... жүйе ... ... мемлекеттік басқару мен жергілікті өзін-өзі басқару аралас жүреді, екеуі бірге отырып, бір жүйені береді. Басқарудың екі түрінің араласуының да түрі ... бар. ... ... ... ... ... ... жүйесіне байланысты әр түрлі міндет крйылады.
Бірінші - ... ... ... ... ... ... жағдайда жергілікті өзін-өзі басқару органының шешімі жергілікті мемлекеттік басқару органдарының рұқсатын алмайынша күшіне ене ... ... сол ... ... әкімшілік (губернатор, әкім, бургамистер, т.б.) қолдауы не бекітуі шарт. Оны қолдаудан бас ... да екі ... жолы бар. ... - әкімшілік орындары өзін-өзі басқару органының шешімін заңсыз деп табады, екіншісі - шешімді қажетсіз деп кейін ... ... оның ... не ... ... халық емес, әкімнің білетін болғаны. Өркениетті елдердің көпшілігінде дәл осыңдай әкім тарапынан жасалатын "қамқорлық" баяғыда-ақ келмеске кеткен.
Екіншісі - ... ... ... ... ... ... ...
Бұл - бүгіңдері көптеген мемлекеттерде кездесетін, европалық жүйенің ең көп тараған түрі. Жергілікті өзін-өзі басқару органдарының шешімін ... ... ... тек сол ... ... ... ... ғана бақылай алады. Әдетте шешімді тексеруге аз ғана уақыт ... егер сол ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару органының шешімі күшіне енеді. Соңғы уақытта кең етек алған бір жаңалық - әкімшілік ол шешімді сот тәртібімен ғана ... ... Өз ... жергілікті өзін-өзі басқару да сот арқылы өздерінің шешімдерін қорғап шыға ... ... және ... ... ... қосымшадағы схемадан көре аламыз.
Көптеген елдерде жалпы мақсатты жүзеге асыру бірнеше жергілікті ... ... ... бас ... бір орталық құрады. Осы одақтар арқылы жергілікті өзін-өзі басқару жүйесіне қажетті заңдарды қабылдатуға күш салынады, жергілікті ... ... ... ... ... ... ... бағдарламалар жасалынады, тәжірибе алмасып, бірлесе жасайтын жұмыстардың басты бағыттары анықталады.
Жергілікті өзін-өзі басқару жүйесінің қоғамдық өмірдегі орнын, мемлекеттік жүйеден ерекшелігін және ... ... ... ... ... ... ... ұсынамыз. Жергілікті мемлекеттік басқаруды тиісті аумақтағы ... ... ... ... ... және атқарушы органдар жүзеге асырады.
2001 жылы қаңтар айында "Қазақстан Республикасы жергілікті мемлекеттік басқару туралы" заң қабылданды. Бұл заң ... ... ... ... ... ... берілді.
"Жергілікті мемлекеттік басқару заң және заң актілері шеңберінде территорияда мемлекеттік саясатты жүргізу мақсатында жергілікті ... және ... ... іс-әрекеттері болып табылады".
Әкім Қазақстан Республикасының Президенті мен Үкіметінің өкілі болып табылады және тиісті территорияда әлеуметтік-экономикалық жағдайды дамытуға және мемлекеттік ... ... ... өкілетті органдар (маслихат) облыс пен аудандардың ... ... ... ... ... сай ... жерлерде шешімдерді қабылдайды, оны жүзеге асырады және бақылайды. Сонымен қатар, заң атқарушы және өкілетті органдардың негізгі ... ... және ... ... мен ... ... қаржы және жалпы мемлекеттің ішкі және сыртқы саясатына қайшы келетін шешімдерді қабылдамауға, мемлекеттік стандартты сақтай ... ... ... ... және азаматтардың құқықтарын сақтауға міндетті.
Маслихаттар мен әкімияттардың тиісті ... ... ... ... жоспарлары Қазақстан Респубилкасының стратегиялық даму жоспарымен сәйкес болуы керек. "Қазақстан Республикасы ... ... ... және ... қаласының арнайы статусы туралы" заңдары бойынша осы ... ... ... ... ... құқық берілген.
Жергілікті жерлердегі халықтар тиісті аймақтарда шешім қабылдау процесіне ... ... ... ... ... ... алады.
Қазақстан Республикасы азаматының барлық деңгейдегі өкілетті органдарға сайлануға және сайлауға құқығы бар және 18 жасқа толған азамат осы құқыққа ие ... ... ... ... ... ... болуға толық құқығы бар және бір ғана маслихаттың депутаты бола алады.
Қазақстан Республикасының азаматы ... ... ... ... ... да ... ... коллективті түрде мемлекеттік органдарға барып ұсыныстарын білдіре алады.
Жергілікті халық өздерінің атқарушы орган басшысына (әкімге) жергілікті ... ... ... сенімсіздік білдіре алады. Бірақ бұл практикада кездеспеген және Қазақстанда мұндай жағдай болған емес.
Азаматтардың ролі негізінде шешім қабылдау ... ... ... ... ... ... процесіне халықтың ұсынысының қатысуы 1999 жылы Павлодарда алғаш рет жүзеге асты.
Заң бойынша ассоцация құру туралы ешқандай да ... ... ... мен Астана қалаларының мәслихат cекретарлары координациялық кеңес құрды. Алайда, бұл кеңес мемлекеттік тіркеуден өте алмады.
Қазақстан Республикасы көп ұлтты болғандықтан Қазақстан ... ... ... және ... ... да ... бар. Сонымен қатар, республика деңгейінде 40 жуық мәдени орталықтар құрылған.
Әкімият пен әкімнің қабылдаған актілері әкімшілік және территориялық аймақтарда заңды күштерге ие ... пен ... ... міндеттері, бостандығы және құқығы туралы актілерді периодты ... ... ... ... ... ... ... ортақ маңыздылыққа ие, ведомствоаралық характер немесе азаматтардың міндеттері, ... және ... ... ... ... ... Әділет Министрлігінің территориялық органдарында тіркеледі.
Әкімият пен әкімдердің актілері іс-әрекеттерін Қазақстан Республикасы Президенті, Үкіметі, Жоғарғы әкімият пен ... ... ... ... ... ... соттың шешімімен өзгертеді немесе жұмысын тоқтатады.
Облыстық мәслихат хатшыларының ... ... ... ... ... ... шешімдердің 15-20 пайызы тіркелмейді. Тіркеуге бармай жатып кері қайтарылып жатқан актілерді де көруге болады. Тағы басқа мәселелердің ... ... ... күш салып жатқандығын атап айтты.
Үкімет конституциялық құқығы негізінде заңның орындалуын қадағалауды ... ... ... ... ... ... ... жатқандықтан бақылау жоғарыдан төменге қарай жүреді. Ал мәслихаттар тікелей ... ... ... ... бақылауды президенттің өзі және оның әкімшілігі жүргізеді. ... ... ... ... облыстардың, Алматы және Астана қалаларының әкімдерін сайлайды. Президенттің әкімдерге деген билігі үкімет билігіне қарағанда артықшылығы бар және ол ... ... өз ... ... ... ... ... әкім атқарушы органдар жүйесінің бәр бөлігі болып ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттеріне үкімет алдында толық есеп беруге міндетті. Бірақ әкім президенттің бұйрықтарында орындап, оның да алдында есеп беруге міндетті.
Президенттің ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, барлық деңгейдегі әкімдердің жұмыстарын бақылайтын ... ... ... ... облыстан селолық деңгейдегі барлық әкімдерді олардың да бақылауы өте қиын. Сондықтан да олардың қызметтегі босатылуын президент шешеді. Ал, ... ... ... ... ... ... түрде қарастырылмаған. Сенат Бас прокурордың ұсынысы бойынша маслихаттың өкілеттігін шұғыл ... ... ... ... ... өкілеттіктіктер шегінен тыс заңдардың орындалуына бақылау жүргізеді. Әділет министрлігі және оның территориялық органдары жергілікті органдар актілерін ... ... ... ... ... құрады. Оның құрамында әкім орынбасарлары, әкім аппараты, тиісті атқарушы органдардың, бірініші басшылары болады. Сонымен қатар, атқарушы органдардың аймақтық ... ... ... ... ... ... және тиісті жоғарғы органдардың
басшысының келісімімен) де болуы мүмкін.
Аудан әкімі өзінің маслихаттың функциясын ... ... ... ... және ... акиматының құзыреті бойынша Қазақстан Республикасы Президенті және облыс әкімінің ... ... ... ... ... ... әкім ... бөлімдер, ішкі істер, білім, басқару, коммуналды шаруашылық, ауыл шаруашылығы, әлеуметтік саясат, қаржы және ... ... ... ... ... қалалар) ауданды басқару схемасын дайындап аудандық маслихаттың бекітуіне ұсынады
1.3. Жергілікті басқарудың экономикалық ... ... ... және ... ... одан әрі ... жергілікті шаруашылықты басқаруды жетілдіруде әкімшілік - экономикалық механизмдердің алатын орны бөлек. ... ... ... ұлттық егемендікті, меншік құқын, заңды және тәртіп сақтауды қорғау және ақша ... ... ... ... және тағы да ... ... келсе, жергілікті шаруашылықты басқару аясына жергілікті жергілікті бюджетті бекіту, жергілікті салықтарды белгілеу, жергілікті ... ... беру мен ... ... ... ... ... ауылды көгалдандыру, тазалық жұмыстарын жүргізу сияқты барлық қызмет түрлерімен қамтамасыз ету және т.б. кіреді.
Президентіміздің ... ... ... ... ... - үй құрылысының жаңа саясаты тұрғысында "құрылысты арзандату мақсатында тұрғын-үй инфрақұрылымын қаржыландыруды өз ... ... ... алуы тиіс" дей келе, "облыстарды дамытудың барлық бюджеттері тек қана ... ... ... ... ... қамтамасыз ету жүйелерін дамыту мақсаттары мен тұрғын үй құрылысы инфрақұрылымына пайдаланылуы тиіс" деп нақты әрі ашық міндеттерді алға ... ... - 2030" ... ... заманғы мемлекеттік қызмет пен мемлекеттік басқару құрылымын құру ... ең ... ... бірі ретінде белгіленген. Осы құжатта атап көрсетілгендей, мемлекеттік басқару ... ... ... ықшам әрі кәсіби деңгейде болып, неғұрлым маңызды міндеттерді шешуге қарай жұмылдырылады. Әрбір министрлік пен ведомство өздеріне тән емес ... ... ... және ... жеке ... бере ... олардан арылады. Бірақ ол қызметтерді жергілікті жағдайда іске асыру экономикалық механизмдерді қолдануға бағытталуы тиіс.
Жергілікті шаруашылықты басқаруда экономикалық механизмдерді қолданудың ... оның ... ... бойынша тиімді әрі уақытында шешім қабылдай алатындығынан көре аламыз. Жергілікті халықты еңбекпен қамтуда, оларды мамандық бойынша ... ... ... де ... ... ... ... беріледі. Мәселен, олардың келесі жылдан бастап шетелдік инвесторларға мынадай шарт қоюға құқықтары бар: Инвесторлар бір жыл ... ... ... бір салалар бойынша даярлайды, белгіленген уақыт өткен соң халық еңбекпен қамтылып, шетелден келген жұмыс күші өз ... ... ... ... ... экономикалық саясатымен байланысты және оны жүзеге асыруға бағытталады. Елдің ... даму ... ... ... ... алатын рөлі зор.
Мемлекеттік реттеудің экономикалықпен бірге әкімшілік және институционалдық та механизмдері де бар. Әкімшілік тұтқалардың ... ... ... ... ... байланысты іс-әрекеттерді реттеуді қамтитын болса, экономикалық шараларға қаржы (бюджет, фискалды), ақша-несие (монетарлы) саясаты, бағдарламалау және болжау мәселелері жатқызылады. Жалпы алғанда, ... ... ... - ауқымды категория. Ол екі жақты түсінік береді. Біріншіден, ол экономикалық саясат мақсатын, ... ... ... ... ... ... білдіреді. Қаржыдан жергілікті басқаруда туындайтын бюджетаралық қатынастар мәселесі күн тәртібіне шындап қойылып отыр. Қазір Қазақстан Республикасы Үкіметінің 10 ақпан 2003 жылы №147 ... ... ... ... ... ... өкілеттіктерді ажырату және бюджетаралық қатынастарды жетілдіру" Концепциясындағы бюджет сферасында экономикалық механизмдер берілген. Онда жергілікті басқаруды дамыту максатында ауылдық (селолық) округтардың ... ... құру ... Ол 2004 ... ... бюджетте (31 бап) ауылдық (селолық) округтардың әкімдері аппараттарын қалыптастыруға облыстық бюджеттерге 7-ші қосымшаға сәйкес берілетін 2,9 млрд. теңге сомасында белгіленген ... ... ... ... ... ... түсінігіне тоқталсақ, ол отандық ғылымда салыстырмалы аз пайдаланылады. ... ... ... осы терминнің қолданылу белсенділігі арта түседі. Экономикада белгілі бір құқықтық, этникалық, ... ... ... мен ... ... ... бола ... Экономикалық саясаттың өзі дәстүрдің, әдет-ғұрыптың ұйымдастырушылық жүйесін білдіреді. Осындай салыстырмалы ұзақ өмір сүретін іс-әрекеттер "институт" түсінігін қалылтастырады. У.Гамильтонның ... ... - ... ... тобына берілетін сипаттың белгісі. Қазіргі жағдайда институционалдық форманың кең ... ... ... ... келеді:
* мемлекеттік биліктің атқарушы құрылымын қалыптастыру, оның тікелей міндеті - ... ... ... ... ... меншік обьектілерін құру және қолдау;
* экономикалық бағдарламалар мен экономикалық болжамдарды дайындау;
* экономика бойынша ... ... ... ... ... бар), ... ... институттарын, сауда-өнеркәсіп палаталарын, әртүрлі экономикалық одақтар мен кеңестерді қолдау;
* экономика ... ... ... ... ... ... ... қызмет етуін қамтамасыз ету;
* кәсіпкерлер мен кәсіби одақтарға ақпараттық, құқықтық қолдау және олардың өзара байланыстарын тиімді ... ... ... ... ... байланысты материалдық игілік пен қызметтерді сатып алуға кететін шығындарды білдіреді. Қаржыларды шығындау саясатының негізгі міндеті жиынтық ... әсер ету ... ... Ал деп жеке сектордан мемлекетке ағымдағы ақшалай және ... ... ... түсінеміз. Табыстар саясатының алдында тұрған міндеттерді екіге бөліп қарауға болады:
* қаржы қорын қалыптастыру үшін жинақталған қаржы, оның көмегімен макроэкономикалық ... әсер ... ... алу ... ... ... қол ... табыстарды шоғырландырудың көптеген формалары мен әдістері бар. Жалпы қаржы ресуртарын жинаудың салықтық және салықтық емес деп ... ... ... ... ... алымдар мен салымдар жатқызамыз. Ал ресурстарды міндеттеп жинаудың бірден бір жолы ол - ... Ол ... ең ... ... ... Мысалы, салық дамыған елдерде (АҚШ, Жапония, Швеция) жалпы ұлттық өнімнің 30%-дан 50%-ға дейін көлемін құрайды.
Елдің дамуы, жүргізіліп жатқан әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... қол ... өмір сүрулерін қамтамасыз ету тікелей мемлекеттік реттеуге байланысты. Дегенмен кей жағдайларда орталықтандыру үрдісі басқару тармақтарының ... ... өз ... де тигізеді.. Сондықтан да соңғы кезде аймақтық басқа-руды жетілдіру ... ... күн ... ... өз ... біртіндеп анықтап, жұмыс жасау үстіңде.
Билікті орталық пен аймақтарға жіктеу мәселесінің қоғамымызда ... ... ... ... етті. Осы екі деңгей арасындағы мәселелердің шешілу барысы жергілікті шаруашылықтың тағдырына тікелей қатысы бар. Орталыктан ... бір ... алу ... әрі қарай жеткізудегі тағы бір кезең жергілікті басқару органдарының жаңа жүйеге қатысты құқықтық базасын айқындау. Басқаша ... ... ... ... туралы" және "Жергілікті өзін-өзі басқару туралы>> заңдарының қабылдануы. Біріншісі қабылданып күшіне еніп, оған ... мен ... ... ... ... мақсат занды жақсартуды жетілдіре беру деп ойлаймыз. Екіншісіне ауылдан бастап облысқа дейін жергілікті жерлердің ... оның ... ... ... ... нормалар енгізіледі. Оның түпкі мақсаты мынада: әр әкім өз мекенінің ... ... ... ... ... ... болуы үшін жеке шағын, орта, үлкен кәсіпорындардың экономикасына араласпай, қайта олардың дамуына ... ... ... ... механизмдерді пайдалану. Қазақстанда донор облыстармен бірге өздерінің ... ... ... ... ... субвенция алатын облыстар да аз емес. Олардың бүгінде әл-ауқаты өзін-өэі ... ... ... ... деп айта ... Республикалық бюджеттен субвенция алатын облыстар жылдан жылға көбеймесе, азайып ... жоқ. Оны ... көре ... ... тг.
%
мың тг.
%
мың тг.
%
мың тг.
Ақмола
4227876
12,3
7191511
12,0
9353447
11,6
13866205
Алматы
8340023
25
10289366
17,2
10125030
12,5
13908539
Шығыс Қазақстан
-
-
5189908
86
9348241
11,6
14913135
Жамбыл
5437028
16
6877104
11,5
10409918
13
14923777
Қарағанды
-
-
-
-
1835447
22
6605669
Батыс Қазақстан
-
-
1285861
21
-
-
8884864
Қостанай
-
-
4181616
70
5191128
6,4
8884864
Қызылорда
2156567
62
6645453
11,2
8972401
11,1
10629369
Солтүстік Қазақстан
3252656
94
5201645
8,7
6205549
7,7
11407502
Оңтүстік Қазақстан
10636332
31,1
12900814
21,6
19072344
23,6
27955336
Павлодар
-
-
-
-
-
-
1490669
Ақтөбе
-
-
-
-
-
-
1865067
Барлығы:
34051182
100
59763278
100
80513248
100
128944652
Кесте - 1. 2001 - 2004 ... ... ... ... ... ... ... кестеден көріп отырғанымыздай, субвенция көлемі жыл санап арта түскен. Ақмола, Қостанай, Солтүстік Қазақстан облыстарында жағдай бірқалыпты. Дегенмен, Ақмола облысына бөлінген ... 2001 жылы ... ... ол ... ... азайып 2004 жылы 10,7% болды. Қостанай облысының динамикасы да осындай, ал Солтүстік Қазақстан облысы жергілікті бюджеті табысының 2004 жылы 9,5%-ы ... ... ... 2006, 2008, 2009 2010 ... 8.7%, 7,7 және 8,8% ... ... Алматы облысындағы күрт өзгерістер ерекше көрініп тұр. Мәселен, 2001 жылы республикалық бюджеттен бөлінген субвенция облыс бюджеті табысының 25%-ын ... оның ... жыл ... ... азайып, 2006 жылы 17%, 2008 және 2010 жылдары 12,5 және 10,7%-ға дейін төмендеген. Шығыс ... ... ... ... және ... ... динамикасы біркелкі, яғни субвенция көлемі жылдан жылға азайып отырған жоқ. ... ең көп ... ... Қазақстан облысында, мұнда оның үлесі 2011 жылы облыс бюджеті табысының 31,2% болса, 2012 жылы 21,6% ... 10%-ға ... ... жылы ... ... облыстар қатары Павлодар және Ақтөбемен толыққанымен, оларға бөлінген субвенция көлемі басқалармен салыстырғанда аз ғана. Павлодарда 1,1%, ... ... ... ... ... жыл сайын артып келеді, биылғы жылғы субвенция көлемінен жоғарыда аталып өткен ... ... ... арасында өкілеттіктерді ажырату және бюджетаралық қатынастарды жетілдіру" Концепциясында берілген бюджетаралық жүйені реттеуге берілген 4 нұсқаның негізінде (соның ... ... ... теңестіру арқылы, ұсынылып отырған бюджеттен алу механизмін жою үшін ... ... деп ... ... ... бюджеттен алуды жою мәселені түбегейлі шешпейді. Себебі бюджеттік ... ... ... Бюджеттен алуға келер болсақ, жалпы елімізде Ақтөбе, Атырау, Шығыс және ... ... ... ... ... ... облыстары және Алматы қаласы донорлар болып табылады. Аталған ... ... ... ... және Батыс Қазақстан, Қарағанды, Қостанай, Павлодар облыстарының бюджеттерінен алу жыл сайын азайып, 2004 жылы донор ретіңде Атырау, Маңғыстау облыстары және ... ... ... Осы ... ... орны ерекше. Айта кетер болсақ, 2011 жылы жалпы бюджеттен алу 78339574 мың ... ... ... 38,1%-ы Атырау, 10,7%-ы Маңғыстау облыстары және 33,5%-ы Алматы каласы бюджетінен ... ... 2006 жылы бұл ... осы ... арта ... 2008 жылы бюджеттен алу сомасы 57629991 мың теңге болып белгіленген, соның 43,3%-ы, яғни 24963765 мың теңгесі Алматы қаласының ... ... Осы жылы ... және Маңғыстау облыстарында аз ғана өзгерістер байқалады. 2010 жылы 66908685 мың ... ... ... 47,1%-ы ... ... 36,3%-ы ... және 16,6%-ы ... облыстарынан алынатын болып бекітілген.
Жергілікті басқаруды жетілдіру үшін ең маңызды - қаржы мәселесі жыл санап өз шешімін таба береді. ... ... ... ... ... ... бөлігін қамтамасыз ететін қаржы кезін қайдан алмақ? Әлеуметтік қамсыздандыру саласы ақсап ... ол ... ... саяси наразылық туғызады. Демек, әр облыс өз ... өмір сүре ... ... ... орталықтың билігін шектеуді енгізу ерте екендіп көрініп тұр. Ал әкімдерді сайлау мәселесіне тоқталсақ, әлеуметтік-экономикалық жағдайы ауыр аймақта әкімдерді сайлау кері әсер ... ... ... ... жаңа шыға ... ел үшін ... сайлаулар экономиканың өсу қарқынын бәсендетуі әбден мүмкін. Жергілікті шаруашылық тек қана коммуналды қызмет көрсетумен шектелмейді, яғни жоғарыда ... ... ... бар елді ... басқа да қызмет түрлерін ұйымдастыруға болады. Мәселен, туризм, балық, аң ... ... ... ... байланысты да, себебі біздің мемлекетімізде жер тек қана мемлекет меншігінде емес.
2. ... ... ... ... ... ... басқарудың әлеуметтік-экономикалық тиімділігі
Жергілікті мемлекеттік баскарудың тиімділік мәселесі ... ... ... мен тәжірибенің басты назарындағы мәселелердің бірі болып табылады. Бұл мәселеге шетел және ресей ғалымдары да өздерінің ғылыми еңбектерін ... ... ... кез келген қызмет түріне, оның ішінде басқарушылык қызметте де қолданылады. Экономикалық ғылымда экономикалық тиімділік категориясы және оны бағалаудың ... ... ... ... ... жағдайында фирманы басқару процесінде қатысты қазіргі заманғы менеджментте де осы категория пайдаланылады. Оларды бірқатар өзгергулер енгізе отырып, ... ... ... ... ... барысында қолдануға болады.
түсінігі жергілікті мемлекеттік басқару теориясында жеткілікті деңгейде қаралмаған және іс ... ... ... ... біріне жатады. Ал жалпы қоғамның, әрбір басқарушының, басқарылатындардың ... және оның ... ... ... ... шығындардың қандай нәтиже бергенін білуі қажет. Сондықтан басқару тиімділігі жайлы толық ақпаратқа ие болмай және оны ... ... ... ... ... мен оны ... ... анықтау мүмкін емес. Көптеген деректер осындай жағдайдың жетілмеген, жүзеге аспаған мемлекеттік басқарудың басты себебі болып табылатындығын дәлелдейді. ... ... ... қол ... десе де, ... ... мен жоспарлар орындалмай қалады, күш-жігер орынсыз жұмсалып, маңызды қоғамдық және жеке құндылықтарға қол ... ... ... ... ... ... аса ... мемлекеттік басқарудың объективтілігімен тікелей байланысты.
Жалпы тиімділік екі жағдайда: ... қол ... ... мен ... ... ... айырмашылық сальдоны, яғни адам еңбегінің әкелген пайдасын көрсеткенде, екіншіден, осы айырмашылық қоғамның, ... ... ... ... ... ... кезде көрініс табады. Кез келген қызметтің нәтижесінде рухани және материалдық ... өсуі ... ... ... жақсармаса, онда ол қызмет түрі тиімді деп саналмайды. Сонымен бірге өнімнің өсуіне қол жеткізілген, ... ол ... ... олардың мәселелерін шешуге қолданылмаған жағдайда да тиімділік жоқ есептеледі.
Әр түрлі мемлекеттік органдар және жергілікті өзін-өзі басқару органдары көптеген ... ... ... және ... әрқайсысының басқару тиімділігі де әрқилы болады. Мысалы, қандай да бір басқарылатын объект белгілі бір өнім ... ... ... қызмет көрсеткен кезде туындайтын өндірістік тиімділік. Басқарылатын ... ... ... ... табатын басқарудың мұндай тиімділігі өндірілген өнім мен оны өндіруге кеткен шығындар арасындағы арақатынасты білдіреді. Ол басқарылатын объект шеңберінде ... ... ... технологиялық сипатқа ие және нормативтік-қүндық шығын көрсеткіштері бойынша өлшенеді.
Орталықтандырылған жоспарлы экономикада ... ... ... ... ... Кәсіпорындар (ұйымдар) берілген номенклатуралық-натуралдық көрсеткіштерге міндетгі түрде кол жеткізуі керек еді. Өндірілген ... ... ... ... қанағаттандыруы өндірушілер мен оларды басқаратын мемлекеттік органға да аса қажет болмады. Өндірістік тиімділікке бағытталу нәтижесінде қоғамда - ... ... ... ... жартылай бос нарық орын алып, өндіріс саласында ешкімге керегі жоқ өнім өндіретін кәсіпорындардың өзінде жоғары көрсеткіштер мен ... ... қол ... ... өту ... жағдайды өзгертеді, бірақ басқарылатын объектілердің барлығы үшін емес. Олардың бірқатары - өндіріс кезеңінде де, әлеуметтік қызмет көрсету саласында да ... ... ... бағдар жасайды. Сондықтан оған салыстырмалы экономикалық және әлеуметтік сипат беретін ... мен ... ... ... ... ... ... дамыған елдерде өнімді ... ... оны ... ... ... және айырбастау) өткізіп, сатып алушыларға сату қажет. Көптеген өндірушілер үшін ұдайы өндірістік кезең сауда саттық әрекетін жасаумен аяқталады. Осы ... өнім ... ... ... ... ... түрі ... тиімділдік туындайды. Экономикалық тиімділіктің өндірістік тиімділікке қарағанда көпқырлы және ... ... бар. Ең ... ол қоғамдағы қандай да бір өнімге деген қажеттілікті білдіреді, сұраныс пен ұсыныс арақатынасын ... ... ... ... ... ... кезеңдерін анықтап, белгілейді. Өндіруші өндірілген өнім үшін нақты ақысын алады, ал бұл жаңа және ұлғаймалы ... ... ... ... ... ресурстарды қайтаруға және табыс табуға жағдай жасайды. Осындай тура және кері байланыс салдарынан экономика өзіне қажетті ... және ... ... ие болады. Нарықтық экономикадағы барлық өндірушілердің негізгі мақсаты экономикалық ... ... және ... ... оның ... ... басқару субъектілерінің де күш-қайраты осыған бағытталған. Экономикалық тиімділіктің басқарылатын ... және ... кіші ... ... ... талдау мен бағалау үшін маңызы зор. Оның шындыққа жанасуы өндіруші-монополистер, бағаны жасанды түрде көтеру, нақты экономикалық процестерге тән тағы ... ... орын ... ... экономиканың оңтайлылығымен байланысты. Сондықтан мемлекет экономикалық іс-әрекеттің ұтымды ережелерін ... ... ... ... ... ... арқылы олардың орындалуын бақылап отыруы қажет.
Қоғам үшін өндіріс, бөлу және ... ... ... ... ... ... бар тұтыну кезеңінің де маңызы зор. Өнімді алу жеткіліксіз, оны тиісті қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін колдану керек. Өнім кейде сапасыз ... ... тез ... ... шығындарды қажет етуі мүмкін. Кейде қымбат өнімнің өзі ... ... ... ... ... ... тұтыну ұғымы өндіріс құралдарын пайдалану деңгейін сипаттайды. Өсім беретін, еңбек өнімділігін арпыратын, ұлттық табысты құрайтын осы нәтижелі ... ... ... ... өнімнің қоғамға, адамдарға қандай пайда әкелетінін білген жөн. Оны біз ... ... ... түрі - ... тиімділікті қарастыру барысында анықтай аламыз.
Әлеуметтік тиімділік - бұл коғамның қандай да бір өнімді қолдану немесе нақты жұмыс түрін атқару ... ... ... тиісті материалдық, әлеуметтік және рухани кұндылықтарды пайдалануда ... оң ... қол ... Егер оны ... қолданатын болсақ, ол тек өндіріс кезеңінде ғана емес, басқа да кезеңдерде орын ... жүйе үшін ... ... ... оның жағдайын сипаттайды.
Әлеуметтік тиімділік кез келген еңбектің маңыздылығын, ұтымдылығын және тиімділігін ... Егер ... ... ... энергетикалық және басқа да материалдық шығындарды , онда адамдардың еңбегі және таланты, ... мен ... ... мен ... ... әлеуметтік тиімділікте көрініс табады. Әлеуметтік тиімділіктің көлемі қоғамдық құрылымдар мен ... ... ... Егер экономикалық немесе өндірістік тиімділікке табиғатқа және қоғамдық өмірдің басқа жағдайлары мен факторларына (әлеуметтік ... ... ... және т.б) зиян ... ... қол жеткізілсе, онда мұндай жағдайларды әлеуметтік тиімділік деп айта ... ... ... ... табыстарға сай келмейтін қорларды қолдану арқылы уақытша, қысқа мерзімді қол жеткізген жетістіктер ... ... ... ... ... сапа мен ... ... технологиялық көрсеткіштерге негізделген. Онда ғылыми-техникалық революцияның жетіктіктері толық көрініс табады. Ол тек баскару субъектілерін, ең ... ... ... пен жергілікті басқару органдарын ұтымды ұйымдастыру, басқарылатын объектілердің оңтайлы қызмет жасауы,олардың белсенділігінің қоғам заңдылықтарымен және мүдделерімен сәйкес үйлесуінің ... ... ... ... ... мәні оның ... өндіруші, прогрессивті болуында, жүзеге асқан қызметтің қолданған нәтижесі ғана емес, сонымен қатар болашақта дамудың қайнар көзі мен ... ... ... ... ... өндірісінде берік және тұрақты буыны ретінде көрініс ... ... ... ... ... ... айтылғандар онымен атқарылатын іс-әрекетгің барлығы басқарудың әлеуметтік тиімділігімен өлшеніп, бағалануы керек деген қорытынды жасауға мүмкіндік береді. Мемлекетке ... ... ... ... ... үшін, онда болып жатқан құбылыстар, карым-қатынастар мен процестер жүйесі үшін жауапкершілік жүктеледі. Ол адамдардың құқықтары мен бостандықтарын заң ... ... және ... ... ... ... ... ұтымдылық пен тиімділік түрғысынан пайдалануын қадағалайды. Адамдардың тек ұятына, адал ниетіне, адамгершілік қылықтарына ғана сенім білдіру жеткіліксіз. Тек қана ... ... пен ... ... ... ... ғана сенім артуға болады Ал олардың нақты орындалу деңгейі қоғамға, адамдарға белгілі пайда әкелетін, оларды ... және ... ... ... ... ... анықталуы қажет.
Жергілікті мемлекеттік басқару қызмет түрі ретінде басқа басқару түрлерінен ең алдымен, мемлекеттік билік және ... ... ... ... асырылатындығымен, әлеуметтік топтар мен азаматтардың қоғамдық мүддесін білдіретін саяси басшылықтың саясаттың басым ролге ие болатындығымен ... ... ... және оның өлшемдерінің (критерий) мазмұнды анық-тамасы моделі бойынша технологиялық операцияларды емес, бірқатар саяси ... ... ... ... ... қызметінің элементі болып табылады.
Жергілікті мемлекеттік басқарудың тиімділігі қабылданған шешімдердің іске ... ... ... ... ... ... ... жүйенің стратегиялық мақсаттарына жету және жалпы мемлекеттік мүдделерді жүзеге асырудың нәтижелері мен қолданылған әр түрлі ресурстардың аракатынасы арқылы ... ... мен ... ... ... ... нақты шешімдердің тиімділігінің шарпы көрсеткіші ретінде колданылады, бірақ экономикалық ... ... ... ... мағынасы кең ауқымда қолданылады. Қызмет (минималды шығындар тұрғысынан алғанда) тиімді-үнемді болуы мүмкін, бірақ алға қойылған әлеуметтік-саяси мақсаттарға жету ... ... ... болмауы мүмкін. Тиімді қызмет әлеуметтік-саяси аспектіде нәтижелі болғанымен де үнемі үнемді, ... ... бола ... ... ... ... мемлекеттік басқару тиімділігінің түсінігіне оның мақсатты бағытталған және ... сай ... ... ... мәні көрініс табатын анықтамасы тән. Мемлекеттік басқарудың тиімділігі нәтижелер мен қол ... ... ... және ... ... ресурстардың арақатынасын білдіретін ұғым. Тиімді басқару - қоғамдық қажеттіліктер мен мүдделерді қанағаттандыру барысында оң ... қол ... ... ... ... - ... ... және коғамның алдына қойылған мәселелерді шешу үшін жұмсаған күш-жігерінің (ресурстар) қаншалықты әлеуметтік маңызы зор ... іске ... ... ... білдіретін көрсеткіш.
Сонымен категориясы келесідей түсініктер арқылы анықталады: , , . ... ... ... ... ... ... бірге өзіндік белгілерін анықтайды. - түптеп келгенде -- бұл ... ... ... - ... ... тапқан) қоғамдық кажеттіліктер мен мүдделерді қанағаттандырумен байланысты болатын ... ... ... - ... ... сай болу ... да, ... негізделуі жағынан да мемлекетпен белгіленетін экономикалық, әлеуметтік, саяси, идеологиялық, ақпараттық капиталдар.
түсінігін анықтағаннан кейін тиімділік өлшемдерін қарастырған жөн. ... ... ... ... ... ... ... әр түрлі жақтарын білдіреді. Оларды талдау арқылы ... ... және ... оның ... ... мен мүдделеріне сәйкес келуі анықталады.
Жүйенің, яғни мемлекеттік басқарудың субъектілері мен басқарушы объектілерінің жиынтығының, атқарған қызметінің нәтижесін көрсететін мемлекеттік ... ... ... тиімділігінің өлшемдері (критерилері) құрайды. Мұндай өлшемдер бір жағынан, қоғамдық дамудың (жалпы ұлттык, аймақтық) ... ... және ... ... ... ... ал ... жағынан, толғағы жеткен қажеттіліктердің, мүдделер және мақсаттардың мемлекеттік ... ... ... ... ... және ... мүмкіндік береді. Осылардың негізінде мемлекеттік басқарудың қоғамның серпінділігі мен үйлесімділігін қамтамасыз етуге қаншылықты ... ... ... ... ... басқару қоғамдық, ұжымдық және жеке қажеттіліктердің, мүдделер мен мақсаттардың дамуын үнемі және объективті түрде зерттеуі, бағалауы және ... ... ... ... ... ... ұтымды формаларын, ресурстары мен құралдарын табуы қажет. Мемлекеттік басқарудың тиімділігі мен ұтымдылығы түрғысынан алғанда қажеттіліктер мен ... ... ... ... ... ... ... қолдану арқылы, тұрақты да сенімді түрде дер кезінде және толығымен қанағаттандырылуы және ... өте ... ... ... тиімділігінің өлшемдеріне (критерийлеріне) келесілерді жатқызуға болады:
а) өзінің сәйкес түрлері бойынша әлемдік параметрлерменсалыстырылатын еңбек өнімділігінің деңгейі;
э) БҰҰ-ң әдістемесі бойынша есептелетін ... ... ... мен ... ... ... және әр ... категориялардыңтабыстарына бөлгендегі, сонымен бірге дамыған елдердіңстандарттарымен салыстырғандағы адамдардың өмір сүрудеңгейі;
в) ... ... ... ... және ... ... оң ... қол жеткізе отырып одан әрі дамуы. Аталған мемлекеттік басқарудың жалпы әлеуметтік тиімділігінің өлшемдері қоғамдық өмірдің салалары бойынша бөлінеді. Егер ... ... ... ... процестерге көңіл аударатын болсақ, мұнда ең бастысы -- еңбек өнімділігінің өсуіне, шығарылатын ... ... ... ... алып ... жаңа ғылыми-техникалық жетістіктерге негізделген қоғамдык өндірісті ұлғайту екендігін аңғаруға ... ... ... ... ... ... басқарудың ағымдық жағдайы.
Биліктің объективті тиімділігі өмір сүрудің сапасын арттырады. ... ... ... ... ... ... және Үкіметінің өкілі ретінде жергілікті атқарушы органдардың бақылауында бола ... ... ... ... аумағында Қазақстан Республикасының орталық атқарушы органдарының қызметтерімен сәйкестелінген және облыстың әлеуметтік-экономикалық даму жағдайын жауапкершілігін алып және мемлекеттік басқару ... ... ... мемлекеттік саясатты жүргізу.
Бұл мақсатқа жету мемлекеттік қызметшілердің жақсы сапалы түрде жұмыс аптқаруына байланысты. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев саясатында ... ... ... ... ... ... алады. Оның кәсібилік деңгейді арттыру, кадрларды тұрақтылығын қамтамасыз ету, кәсіби жоғарылауды қадағалау, адал қызмет, жемқорлыққа қарсы күресті және ... ... ... деген сияқты маңызды бұйрықтары үнемі облыс әкімшілігінің назарында тұрады.
Бүгінгі таңда облыс маслихатының 2010 жылғы желтоқсандағы отырысында бекітілген ... ... ... ... облыстық департаменттер мен басқармалар, сонымен қатар облыс әкімінің аппараты, он бес қалалық және аудандық әкімшіліктер жұмыс істеуде. Бұл ... ... әкім ... ... ... ... ... етеді.
Басқаруға және атқаруға жоғарыдағы барлық органдардың құжаттары, әкімнің жарлықтары, облыс әкімінің бұйрықтары мен тапсырыстары қабылданады.
2010 ... ... ... ... аппаратына Президент Әкімшілігінен, премьер-министр кацеляриясынан, ... ... ... мен ведомстволарынан 2492 құжаттар келіп түсті. Бұл құжаттар мазмұны бойынша: нормативті-құқықтық актілер, Президент бұйрықтары, Қазақстан Республикасының премьер-министрінің, оның ... ... ... тағы да ... мәліметтерден құралған. Олардың ішінен облыс әкімдеріне нақты тапсырмалары және белгілі уақытпен шектелген бар 1869 құжат назарға алынды. 1013 ... ... ... ... Және де ... тапсырмаларды орындау мақсатында жұмыстар жүргізілуде. Жоғарыда аталған ... ... ... әкімдер мен әкімшіліктердің қабылдаған облыстық бағдарламалары және нормативті-құқықтық актілері негізінде атқарылады.
Қазіргі кезде облыс әкімшілігінің 49 жарлығы бақылауға алынған. ... ... , ... мен ... да ... ... ... берген бұйрықтары мен тапсырмалары да назарға алынады. Облыс департаменттері мен ... ... 337 ... берілген, оның 241 - ұзақ мерзімді ... ал 96 ... ... аты
Тапсырмалар саны
Орындау мерзімі аяқталмаған және үнемі бақылауда болатын тапсырмалар саны
Орындалған тапсырмалар саны
1
2
3
4
5
6
7
8
Арыс қаласы
Кентау ... ... ... ауданы
Қазығұрт ауданы
Мақтарал ауданы
Ордабасы ауданы
Отырар ауданы
Сайрам ауданы
Сарыағаш ауданы
Созақ ауданы
Төлеби ауданы
Түлкібас ауданы
Шардара ауданы
110
114
110
131
92
109
106
108
102
108
115
103
111
109
106
50
51
41
66
38
50
49
48
51
54
55
58
47
54
55
60
63
69
65
54
59
57
60
51
54
60
45
64
55
51
Кесте - 2. ... жылы ... ... ... 2311 аса ... ... түсті, әкімдер мен орынбасарлары 400-ден аса азаматтарды қабылдады. Облыс халқының арыздану себептер ... ... осы ... мен ... ... ... шаралар жасалып жатыр.
3. Қ.Р-да жергілікті мемлекеттік басқарудың жалпы ерекшеліктері мен жетілдіру жолдары
3.1. Қазақстан ... ... ... ... ... мәселелері мен даму ерекшеліктері
Басқарудың әр түрлi деңгейiнiң рөлiн, жауапкершiлiгiн және өкiлеттiгiн ой елегiнен қайта өткiзу және ... ... ... ... ... ... қол жеткiзу әдiстерiнiң бiрi болып табылады. Еуропа және ТМД елдерiндегi реформалардың тәжiрибесi орталықсыздандырудың экономиканы және қоғамды ... мен ... ... ... рөл ... көрсеттi. Бұл өзiнiң мәнiн дұрыс түсiнудi, iс-қимылдың салиқалылығы мен сарабдалдығын талап ететiн күрделi процесс, өйткенi ол қоғам өмiрiнiң: саяси, құқықтық, ... ... ... және ... әр ... ... ... нақты жүзеге асырылған елдердiң тәжiрибесi оның артықшылықтары саяси да, сонымен бiрге экономикалық та сипатқа ие екендiгiн көрсетiп отыр.
Орталықсыздандыру азаматтардың ... өз ... ... бiлуiне мүмкiндiк бередi, өз кезегiнде олар өз сайлаушыларының проблемаларымен және қажеттерiмен жақсы танысады және тиiсiнше, саяси ... ... ... және iске ... ... белсендi ықпал етедi. ... ... жаңа ... ... ... ... жасалады, ол елдiң саяси өмiрiне қатысу үшiн ... ... ... ... мен функцияларды игере алады.
Орталықсыздандыру билiк органдарының жергiлiктi қажеттiктер мен проблемаларға сергек қарауын арттыруға ықпал етедi. Қызметтер ұсыну мен ... ... ету ... ... кезде жергiлiктi органдар кiрiстер мен шығыстардың ара қатынасын жақсы бағалайды, сондай-ақ бюджеттiк шектеулер шеңберiнде халықтың қажетiне неғұрлым ... үн ... ... ... және ... ... ... жұмыс тиiмдiлiгiн арттыруға ықпал етедi, өйткенi бұл оларды жергіліктi сипаттағы мiндеттердi шешуден ... және ... ел ... ... ... шоғырландыруға, республикалық деңгейде әр түрлi бағдарламаларды мұқият жоспарлау мен ұйымдастыруға мүмкiндiк жасайды.
Жергiлiктi жерлерде таңдау процесiн дамыту ... ... ... ... ... одан әрi ... және арттыруға түрткi болады.
Экономикалық тұрғыда орталықсыздандыру мемлекеттiк ресурстарды неғұрлым ұтымды пайдалануға мүмкiндiк бередi.
Қазақстан тәуелсiздiгiнiң алғашқы жылдары орын алған мемлекеттiк ... ... ... өзiн ... ... ... құру, елдiң егемендiгiн нығайту, аумақтық тұтастықты сақтау басым мiндеттер болды. Орташа ... ... ... тым ... тiптi таяу көршiлерден стратегиялық жағынан артта қалу қаупiн туындата отырып, елдiң дамуын тежейтiн болады.
Әлемдiк экономиканың ... ... ... ... ... ... ... саясатын әзiрлеудi жеделдетудi талап етедi.
Әлемдегi орталықсыздандырудың сан алуан модельдерiн, сондай-ақ Қазақстандағы мемлекеттiк басқарудың нақты болмыстары мен ... ... ... ... ... стратегиямызды талдап жасау қажет. Ол үшін келесі жағдайларды ескеру қажет:
* ... ... ... үшiн ... iшкi ... болуы.
* Жергiлiктi басқару институтының болуы.
* Республикада әр түрлi деңгейде басқарудың оңтайлы модельдерiн iздестiру ... ... бiр ... ... қаржылық жауапкершiлiктердiң орталық Үкiметтен мемлекеттiк билiктiң одан төмен тұрған деңгейлерiне берiлуi жүзеге асырылуда.
* Әкiмдердiң тiптi дамыған елдерде қабылданған ... ... асып ... ... ... ... өкiлеттiктерi жауапкершiлiктiң қазiргi көлемiмен салыстырғанда нақты өкiлеттiктiң жай-күйiне талдау жасау ... ... ... ... мәселелерді ескерген жөн:
* Жергiлiктi басқару органдарының басшыларын тағайындаудың қазiргi жүйесi олардың ... ... мен ... ... ... етпейдi.
* Өз араларындағы функциялар мен өкiлеттiктердiң айқын ажыратылмауы салдарынан билiктiң әр түрлi деңгейлерiнiң арасында жауапкершiлiктi ... арту мен ... ... өкiлдi органдардың әлсiздiгi және олардың жергiлiктi атқарушы органдарға тәуелдiлiгi.
* Жергiлiктi жерлерде және ... ... ... ... функцияларының қайталануы.
Қоғамның тұтас алғанда мемлекеттiк басқару жүйесi мен ... ... ... ... ... басқару негiздерiн демократияландыруға қарай реформалау қажеттiгiне түсiнiстiкпен қарауы, әлемдегi орталықсыздандыру процесiнiң қазiргi мол тәжiрибесiн зерделеу ортақ үрдiстер мен заңдылықтарды анықтауға ... ... ... мемлекеттiк басқару жүйесiн демократияландыруды талап ететiн әлемдiк экономиканың ғаламдану үрдiсi.
Сыбайлас ... ... ... мәселелерi назар аударуды талап етедi. Бұған қоса, аймақтардың басшыларының сайланбалылығына асығыс түрде көшуге жол беруге болмайды, өйткенi тiптi ... ... ... ... ... ... ... ұлтаралық егес туындау қатерi бар.
Аймақтардың әр түрлi экономикалық әлеуетiне байланысты ойластырылмаған бюджеттiк орталықсыздандырудың да терiс әсерi ... және ... ... ... ... ... етiлмеуiне алып келуi мүмкiн.
Нарықтық экономика құрудың стратегиялық мiндеттерi мемлекеттiк басқарудың барлық деңгейлерiн демократиялық құрылысын талап етедi, өйткенi демократиялық тетiктерсiз және ... ... ... бақылаусыз әдiлеттi нарықтық бәсекелестiк жағдай туғызу мүмкiн емес.
Екiншi жағынан, нарықтық экономика шешiм қабылдау жүйесiнде шектен тыс ... ... және ... ... ... субъектiлерiмен тiкелей жанасатын жергiлiктi органдарға белгiлi бiр билiк пен қаржы өкiлеттiгiн бекiтiп берудi талап етедi.
Сонымен бiрге орталықсыздандыру процесi орталық ... ... ... ... бiлдiрмейдi, олар мемлекет қызметiнiң негiзгi салалары үшiн жауапты ... қала ... және ... билiк органдарының қызметiн заңнамалық актiлер мен бюджетаралық трансферттер жүйесi арқылы реттейдi.
Қазақстандағы орталықсыздандырудың негiзгi мiндеттерi:
* билiктiң әр түрлi ... ... ... ... және жауапкершiлiк салаларын айқын шектеу;
* жергiлiктi мемлекеттiк басқарудың пәрмендi жұмыс iстеуi үшiн ... ... ... мемлекеттiң iргетасы ретiнде жергiлiктi өзiн-өзi басқаруды енгiзу;
Билiктiң әр түрлi деңгейлерiнiң арасындағы ... ... және ... ... айқын шектеу:
Мiндетке қол жеткiзу үшiн мынадай нақты шараларды мақсатты түрде жүзеге асыру қажет.
- Құзырында орталықсыздандыру жоспарын әзірлеу және оның ... ... ... ... функцияларды орталықсыздандыру мәселелерi бойынша мемлекеттiк басқару органдарының қызметiн үйлестiрудi жүзеге асыру болатын уәкiлеттi органды белгiлеу.
- Функциялар мен өкiлеттiктердi беру процесiнiң ... мен ... ... ... ... ... рөлi мен ... және олардың өзара iс-қимыл жүйесiн, сондай-ақ жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдарына және ... емес ... ... ... ... ... ... жөнiндегi iс-қимылдың мемлекеттiк жоспарын әзiрлеу.
- Мемлекеттiк басқарудың әрбiр деңгейiнiң орындайтын функцияларына қойылатын талаптарды егжей-тегжейлi әзiрлеу. Өкiлеттiктердi беру ... iске ... ... ... мүмкіндiктердi пайдалану үшiн стратегиялық сипатқа ие болуға тиiс. Бұл жоспар орталық пен аймақтардың арасындағы қатынастардың серпiндi дамуын ескере отырып ... ... ... органдарының функциясы айқын белгiленуге және ажыратылуға тиiс. Халықаралық тәжiрибенi және Қазақстанда қалыптасқан жағдайды ескере отырып, негiзгi функцияларды тиiсiнше бекiту белгiленуi ...
- ... ... ... ... ... заң жүзiнде бекемдеп, аталған функцияларды нақтылау мен кеңейту үшiн барлық ... ... ... ... ... функционалдық талдау жүргiзу қажет.
Жергiлiктi мемлекеттiк басқарудың тиiмдi жұмыс iстеуi үшiн жағдай жасау:
Мемлекеттiк басқарудың барлық деңгейiндегi жергiлiктi ... ... пен ... ... ... ... ... тиiс, өздерiне мемлекет берген функцияны атқаруға тиiс.
Жергiлiктi органдардың өз бюджеттерiне қатысты нақты өкiлеттiктерiн қамтамасыз ету, яғни басқарудың әрбiр деңгейi үшiн ... ... ... ... ... бағыттарын дербес белгiлеу құқығын бекiту қажет. Жергiлiктi мәслихаттар жергiлiктi бюджеттi бекiтуге және оның атқарылуын нақты ... тиiс ... VIII ... ... ... ... ... органдары қызметкерлерiнiң даярлығы мен бiлiктiлiгiн арттыру курстарын ұйымдастыру қажет.
Демократиялық мемлекеттiң ... ... ... ... ... енгiзу:
Мемлекеттiк басқаруды қайта құрылымдау жөнiндегi мiндеттердiң күрделiлiгiн ескере отырып реформаны "пилоттық" жобаларды iске асыру арқылы, кезең-кезеңiмен жүргiзу қажет.
Өзiн-өзi ... жаңа ... ... ... ... ... ... бiр жыл iшiнде алдын ала байқап көрген жөн және сонан соң ғана оларды заңнамалық актiлерде бекiткен жөн. Мұндай тактика ... ... ... жаңа жағдайдағы жұмыс тәжiрибесiн жинақтауға, заңнамалық нормаларды мұқият пысықтауға және бүкiл ел ауқымында iрi қателiктер мен ... ... ... ... оң және ... ... зерделеу мен талдау оны келесi деңгейлерде одан әрi ... үшiн ... ... ... кезеңiнде ауыл мен шағын қалалардағы, яғни қазiргi кезде билiктiң белгiлi бiр жетiмсiздiгi орын алып, ... өзi ... ... ... ... жерлерде проблемаларды шешу айрықша маңызды болып табылады.
Ауылдық округтер, қала тұрпаттас поселкелер және аудандық маңызы бар қалалар ... ... ... ... ... ... төмен деңгейдегi әкiмшiлiк-аумақтық бiрлiк деңгейiнде, яғни ауылдық округтер, қала тұрпаттас поселкелер мен аудандық ... бар ... ... басқарудың толыққанды органдарын құру мүмкiндiктерiн қарастыру керек.
Орталықсыздандырудың бұл кезеңiнде аудандық ... ... ... ... ... ... етiледi. Халыққа есептiлiгi мен бақылаулылығын күшейту мақсатында ... ... ... - аудандық (қалалық) мәслихаттармен келiсе отырып белгiлi бiр мерзiмге аудандардың (облыстық маңызы бар қалалардың) әкiмдерiн қызметке тағайындау және ... алу ... ... ... Аудан (облыстық маңызы бар қала) әкiмiн аудандық (қалалық) мәслихат депутаттарының қатарынан облыстық әкiмнiң тағайындау нұсқасы да ... ... ... ... маңызы бар аудандар мен қалалар деңгейiнде орталықсыздандыру принциптерiн енгiзу қажет.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... дамуында жаңа бір сапалы деңгейге шықты. Мұндай жағдай мемлекеттік басқару мен билік ... ... ... ... ... ... Аталған билік жүйесі Қазақстандағы мемлекеттіктің қалыптасуына өз ... ... ... ... ... ... бұл ... қызметтері қоғамның және мемлекеттің дамуында теріс әсер беретін ... ... ... Әсіресе, бұл қатынаста жергілікті мемлекеттік басқару жүйесін атап көрсетуге ... ... ... ... ... ... ... кездегі талаптарға толық сай емес, жергілікті халықтың мүдделерін әлсіз ... ... тым ... ... ... басты себептері қолданыстағы заңдылықтардың, соның ішіндегі сайлау туралы заң, ... ... ... ... заң, бюджет жүйесі туралы заңдардың кемшіліктері болып есептеледі.
Осыған байланысты республикадағы мемлекеттік құрылыстың жалпы стратегиясының бір ... ... ... ... өзін-өзі басқаруды қалыптастырып, жергілікті билік органдарын реформалау қажет.
Қазақстан Республикасында жергілікті өзін-өзі басқаруды дамыту және ... ... ... ... және ... ұсынылады.
Жергілікті мемлекеттік басқару жүйесін реформалауға бағытталған маңызды қадам Қазақстан Республикасының Үкіметінің бюджетаралық қатынастарды жетілдіру, ... ... ... басқару деңгейлері арасындағы өкімдікті шектеу жұмыстарын жүргізу болып табылады.
Бұл ... ... ... ... (тік) ... ... ... яғни "республика(центр) - облыс - аудан - қалалық және ... ... ... ... және ... ... ... - экономикалық базаның қалыптасуы жолымен мемлекеттік басқару жүйелерін жетілдіруге бағытталған. Ол реформа жергілікті атқарушы органдардың, сонымен ... ... ... ... ... ... және ... жұмыс істеуі үшін жаңа әкімшілік және экономикалық механизмдерді құруға негізделеді.
Жергілікті мемлекеттік басқарудың бүкіл жүйесінде реформалау мәселелерін шешу, соның ішінде ... ... ... - маслихаттар өкілеттіктерін кеңейту және күшейту және де жергілікті ... ... ... ... ... бұл жағдайда жабық белгісіз перспективада қалып отыр. Бұл мәселені мемлекеттік аппараттағы мемлекеттік билік органдарының ұйымдастыру және жергілікті ... ... ... ... бірліктің болмауы қиындатып жібереді.
Орталықсыздандыру процесінің сәтті дамуының және жергілікті өзән-өзі басқару жүйесін қалыптастырудың басты факторы біздің еліміздің ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Президентінің Қазақстан халқына соңғы жолдамасына ... ... ... жүйесі және, сонымен қатар, жергілікті деңгейде модернизация процессі бастама алды.
3.2. Жергілікті басқару жүйесін ... ... ... ... ... жаңа ... ... жүйесі қалыптасу үстінде. Бұл құбылыстың негізгі ағымдарын анықтап, ... ... ... ... ... ... ... реформалар жүргізу үшін, сонымен бірге елімізде әлеуметтік-саяси тұрақтылықты сақтау үшін ... ... ... ... ... атқарушы биліктің қажеттілігіне ешкімнің де күмәні жоқ деуге болады. Сондықтан бүгінгі ... ... ... -- ... ... ... ... дейін жалғасқан атқару құрылымына негізделген күшті биліктің стратегиялық жүйесінің заңды да құрамды ... ... ... Мұндай модель, тікелей мемлекеттік басқару деп аталады да ол қатаң орталықтандыру мен тиісті ... ... дәл ... ... ... ... өзімізге ғана тән басқару жүйесі қалыптасып бітті деуге негіз бар. Оның екі ... да өз ... ... -- ... тағайындалатын, әкімдер басқаратын атқарушы органдардың әкімшілік иерархиясы, ал екіншісінің халық сайлайтын әр деңгейдегі өкілділік ... -- ... ... ... ... ... белгілі.
Күшті атқарушы билік концепциясын радикалдық реформалардың негізгі саяси құралы ретінде жүзеге асыру, негізінен әкімдердің басқаруы жергілікті билікті ... ... ... қаржы жағынан жергілікті жердегі өкілдік қана құқы бар органдармен салыстырғанда анағұрлым ... ... қоя ... Нақты және шын мәнінде билік өкілеттіктері әкімдер және олардың ... ... ... Әкімдер билігі дара басшылық принципіне негізделген, құрылымы жағынан өте ... ... ... ... атқарушы биліктің іс-қызметінде болымды (позитивтік) өзгерістер байқала бастады. Әкімдердің билік өкілеттіктері күшейгенінің ... ... ... ... құрылымының негізгі кемшіліктері (жауапкерсіздік, өкілдік және атқарушы органдардың қосөкіметтігі, депутаттардың тиісті түрде дәлелденбеген, популистік шешімдер қабылдауы) т. б. жойыла ... ... ... және ... ... ... ... тексеріп бақылап отыруына зор мүмкіншіліктер туды.
Күшті орталықтандырылған биліктің тағы бір ... ... атап өту ... ... ... елімізде саяси және әлеуметтік тұрақтылықты сақтап және оны ... ... ... өте зор. ... қазіргі жағдай -- атқарушы биліктің әлсіздігі -- ... ... ... ... мәдениеттік, ментальдық қауымдар арасында автономистік және сепаратистік тенденцияларға қажетті кедергі қоя алмайтынын дәлелдеп ... ... да ... жаңа ... ... келе ... ... (және бұл дәуірдің ауыр, ұзаққа созылған дағдарысқа әкеліп соққан әлеуметтік-экономикалық саладағы түбегейлі өзгерістермен қабаттасқандығын ескерсек) мейлінше орталықтандырылған ... ... -- өте ... басқару реформасы өкілдік билікке молынан әсер етіп, едәуір өз ... ... ... ... ... ... ... Республика Конституциясының 85-88-баптары және 10.12.1993 жылы қабылданған заңы бойынша реттеледі. Бұл құжаттарда былай, көрсетілген: ... ... ... ... және ... ... арқылы жүргізіледі, бұл органдар тиісті территорияларда барлық істерге жауапты. Яғни, мәслихаттар жергілікті басқару жұмысын әкімшіліктермен ... ... ... ... ... ... қатар, аймақтарды дамытуға арналған бағдарламалардың орындалуына, Конституциялық заңдар, Президент және үкімет ... ... ... ... ... ... өкілеттілігіне жататын мәселер де көрсетілген. Олар: территориялардың экономикалық-әлеуметтік даму бағдарламаларын бекіту, мәслихаттар міндетіне жататын ... және ... ... ... қатысты жергілікті атқарушы органдары басшыларының есептерін тыңдап қарау, республика заңдарына сәйкес, азаматтар құқы және ... ... ... ету ... және ... да ... қолдану жайында.
Мәслихаттар мен әкімдер арасындағы қарым-қатынастарда екі жақтың да дербестігі принцип ретінде белгіленген. Төменгі мәслихаттың жоғарғы мәслихатқа ... ... ... ... ... Мәслихаттар өкілеттілігіне жататын мәселелерге байланысты әкімдердің мәслихат алдында есепті екені Конституция деңгейінде қамтылған. Ал керекті жағдайда, ... ... ... білдіруге, оны қызметтен босатуы туралы мәселе қоюға қақысы бар. Мәслихаттар да, ... де ... ... ... ... шешімдерін бұзуды (қажет болса сот арқылы) талап етуге құқы бар. Мәслихаттар өзінің жұмысын әртүрлі ... ... ... тұрақты комиссиялар т. б.) арқылы өткізеді. Сессиялар мен комиссияларда ... ашық ... ... ... ... ... ... бар. Сонымен қатар атқарушы билік органдарына түрлі сұрақтар бере ... ... ... ... ... ... ... осындай.
Бірақ жергілікті басқару жүйесінің жұмысын нақтылы талдап ... сол ... ... ... ... жақсартуды көздеген реформалардың өз мақсаттарына әлі де жете алмағанын байқауға болады. Ол аз болса, ... ... ... жергілікті билік саласында жанама да қолайсыз (негативтік) көріністерге жол ашты.
Бір жағынан реформалаудың мақсаты жергілікті атқарушы билік күшейе ... ... ... бұл аясы тар ... ... Басты түбегейлі мақсат -- атқарушы билікті күшейту, жергілікті жерде реформалардың ұтымды, үйлесімді түрде жүргізілуі еді.
Екінші жағынан, атқарушы ... ... ... оның ... тағайындалуы күтпеген саяси нәтижелерге әкеліп соқты. Атап айтқанда, кейбір жергілікті билік басындағылардың ... ... ... ... ... ... ... тіптен олар халыққа бағыныштылық тұрсын, оның бақылауынан мүлде басын босатып ... ... ... ... жергілікті шенеуніктердің тек өздерінің жеке мүдделері мен артықшылықтарын сақтауға ғана қабілетті жабық корпоративтік топқа айналуына кеңінен жол ашты.
Іс жүзінде ... ... зор ... әкім ... бір ... ... ... нәтижесінде жергілікті тирания қалыптасуына мүмкіндік туды. Өкінішке орай, мұндай мүмкіншілікті тек ... деп ... ... ... ... ... құралдары хабарларынан әртүрлі деңгейдегі әкімдердің тәжірибелері хақындағы, олардың шексіз мансапқорлығының ... ... ... ... ... мысалдарды кездестіруге болады. Сонымен қатар, халықтың қолында билікшілерге ... ... ... ешқандай мүмкіншілік жоқ десе де болады. Жергілікті басқарушылар басқарылатындардың келісімін тіпті қажет етпейді.
Әкімдер билігі қандай шексіз болса, мәслихаттар билік ... ... ... ... ие болудан дәл сондай алшақ. Олардың статусы өте төмен, өкілеттіктері қатты шектелген. Заңында мәслихаттардың өкілеттіктері жөнінде жазылған тезистер ... бір ... ... етеді. Бұл заңда ең негізгі, ең керекті нәрсе, яғни мәслихаттар шешімдерін ... ... үшін ... ... және ... ... механизм жоқ. Оған қоса шешімдерді орындаудан бас тартқандарға ... ... ... көрсетілмеген. Мысалы, қаржы-бюджет мәселесін алайық. Бүкіл әлемде бюджетті бекіту, оның орындалуы, бақылау -- биліктің өкілдік тармағының құқы ... ... ... биліктің міндеті -- бюджетті іс жүзінде ... ... ... дa ... ... ... облыстық бюджетті талқылап бекітеді. Қаржыны тиісті салаларға бөледі, бюджеттің орындалуын әр тоқсан не болмаса жарты жылда бір ... ... ... ... ... мен ұсыныстары көбінесе еленбей қалады. Тіпті бюджет маслихатта бекітілмей қалса да, не ... оның ... ... жөніндегі есеп сол маслихатта қаралмай қалса да - оның ... ... ... ... ... қолында әкімдердің бюджет-қаржы салаларындағы әрекеттерін бақылайтын нақтылы бақылау мен реттеу тетіктері жоқтың қасы.
Мәслихаттар өзлдерінің ... ... ... ... ... биліктегілер қабылдап, ұсынған құжаттарды қарайды. Өздерінше пікір айтып, сынай, қосымша ұсыныстар айтқан болады. Бірақ әкімнің депутаттардың ... ... да, ... да мүмкін. Мәслихаттардың кадрлар мәселесін шешуге де құқы жоқ. ... сол ... ... ... ... ... ... қатысы жоқ, олардың жұмысын тексере де алмайды.
Жергілікті жерде нақты билік тетіктері ... ... ... ... депутаттардың жергілікті басқармалар мен ведомстволар жұмысы жөнінде ... ... ... ... ... ... мен сауалдары негізінен еленбей қалады. Ал шенеуніктерді қойылған сұрақтар мен сауалдарға ... ... ... ... ... ... мүмкіншілігі жоқ. Заң бойынша мәслихаттар әкімге сенімсіздік ... құқы бар. ... ... бұл бабы да тек жай ... ... жазылған сияқты. Ал сенімсіздік беру туралы шешім қабылдау үшін ... ... ... ... толық және объективтік мәлімет алуы қажет екендігі баршаға мәлім.
Мәслихат хатшысы өзінің өкілеттілігі бойынша тек мәслихаттың сессиясын дайындайды, басқа ішкі ... ... ... ... ... ешқандай жергілікті саяси және экономикалық мәселелерге араласа алмайды. Сессия төрағасы әр сессияда жаңадан сайланып отырады, оның сол өзі ... ... ... ... ... құқығы және жоқ. Мәслихаттың тұрақты төрағасының болмауы, оның жиі ауысуы, біріншіден, ... ... ... ... ... ... ... елеулі түрде төмендетеді.
Мәслихаттардың әлсіздігі, олардың өкілеттілігінің тек ресми, формальдық ... ғана ... ... ... ... санамалай беруге әбден болады. Бірақ мәселе онда емес, жоғарыда келтірілген мысалдар, қазіргі жергілікті басқару моделіне тек кейбір жекеленген ғана кемшіліктер тән ... ... ... өзі ... ретіңде жетілдіруді қажет етеді. Модельдің негізгі кемшілігі -- ... ... ... екі тармаққа (өкілдік және атқарушы билікке) бөлу принципі толымды негізде сақталмаған. Ал ... ... сол ... ... ... ... де ... Асылы, біріншіден, биліктің екі тармағының әрқайсысында тек өзіне ғана тән өкілеттіктер болуы шарт.
Қорытынды
Қазақстан Республикасы қазіргі кезде өзінің ... ... жаңа бір ... ... ... ... ... мемлекеттік басқару мен билік жүйесіндегі түпкілікті қайта құруды талап етеді. Аталған билік жүйесі Қазақстандағы мемлекеттіктің ... өз ... ... ... ... мемлекеттік құрылымда бұл жүйенің қызметтері қоғамның және мемлекеттің дамуында теріс әсер беретін кемшіліктерін байқатып ... ... бұл ... ... ... ... жүйесін атап көрсетуге болады. Қазіргі кездегі жергілікті жерлердегі билік қазіргі кездегі талаптарға ... сай ... ... ... ... ... қорғайды, жемқорлыққа тым бейімді болып келген.
Мұның басты себептері қолданыстағы заңдылықтардың, соның ішіндегі сайлау туралы заң, жергілікті мемлекеттік ... ... заң, ... жүйесі туралы заңдардың кемшіліктері болып есептеледі.
Қазақстанның қазіргі сатыдағы дамуы реформа үрдістерінің арасалмағын орталықтан жергілікті деңгейлерге түсіруді ... ... және де оны ... те, ... да ... Оған тағы бір ... 2003 жылдың 3 сәуірінде өткен Ұлттық кеңестің кезекті отырысы толықтай осы проблемаға ... Және де бұл ... ... үкімет арнайы құжат әзірлеген -- "Мемлекеттік басқару - деңгейлері арасындағы өкілеттіктерді шектеу және бюджетаралық қатынастарды жетілдіру ... Дәл сол ... ... Н.Ә.Назарбаев осы мәселе жөнінде былай деп өз пікірін білдірді: "Бәрін бір қолға тастай қысып, айырылмайтын әдет біздің дамуымызды тежеп отыр". ... ... ... Жолдауында орталықсыздандыру проблемасы саяси міндеттердің алғашқысы болып ... ... бұны ... ... ... ... ... байланысты қиынға соғуда.
Польшаның биліктің жергілікті органдарын реформалаңдыру істері жөніндегі бұрынғы министрі Ежи ... ... ... бастау жолында келесі проблемаларды шешу қажет деп есептейді:
:: жергілікті және аймақтық нәтижелі басқарудың ... ... ... ... шешуге қабілеті жететін азаматтық қоғамның ойдағыдай дамымауы.
Соның нәтижесінде екі мақсат пайда болып отыр:
:: ... және ... ... басқаруды құру және мемлекеттік функцияларды шоғырланудан алшақтату үрдісі;
:: азаматтық қоғамды құру ... ... ... елдерде орталықсыздандыру процесі басқа тұрақты демократиялық жүйе қалыптасқан ... ... ... өзгеше өтуде. Бұрынғы социалистік мемлекеттерде жүйелі орталықсыздандыру жалпы саяси жүйені құрумен қатар өтіп жатыр. Яғни ... ... ... қалыптасқан әдіс-тәсілдік негіз жоқ, басқаша айтқанда, тәжірибенің жетіспеушілігі анық. Бұндай негіз көбінде орталықтанған ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасында да орталықсыздандыру мен жергілікті өзін өзі басқару процестері тежелу себебінің бірі осы. Бұл ... өзін өзі ... ... ... ... ... ... формасын іске асыру тамырын он жылдап қалыптасқан адамның ойлау қасиетінен іздеу қажет. Алдыңғы ... мұра ... ... келе ... ... сана ... еркіндікті қолдануда қиындықтар туғызады. Осындай жағдай басқа да демократияландыру реформаларын жүргізуге кедергі болып отырғаны анық. Заң мен ... ... ... ... ... бар ... күмән жоқ. Ал белгілі бір негізге бейімделу үшін, олар оны түсінуі қажет. Түсінуі үшін, олар оның мәнін білуі шарт. ... ... жаңа ... ... онда ... нәтижесі күңгірт. Сондықтан да Қазақстанда саяси білім беру, ағарту жұмыстарын жүргізу - өте өзекті мәселе.
Пайдаланған әдебиеттер
* Баянов Е. ред. ... және ... ... ... Алматы, "Жеті жарғы", - 2001ж.
* "Бәсекеге қабілетті Қазақстан үшін, бәсекеге қабілетті экономика үшін, бәсекеге қабілетті ... ... ... ... ... ... / Егемен Қазақстан, 19.03.2004ж.
* Белисбаев А.: "Децентрализация власти и ... ... ... в ... Казахстан", "Саясат", №4-5, 2000ж., 53-58 бет.
* Гутман В.Г., Мироедов А.А., Федин С.В. "Управление региональной экономикой", Москва, "Финансы и ... ... ... З.М. Власть и общество: проблемы взаимодействия / Под общей редакцией С.А.Попова. - М., 2011г.
* Камаев В.Д., ... ... ... ... ... ... Ковешников Е.М. Государство и местное самоуправление в России: теоретико-правовые основы взаимодействия. - М., 2002г.
* Козырин А.Н. и ... М.А. ... ... зарубежных стран: Учебник / - М., 2003 г.
* Комерсантъ - Власть - 2012 - №36.
* Комерсантъ - 2008 - 13 ... ... Д., ... өзін-өзі басқару - азаматтық қоғамның алғашқы баспалдағы", - Алматы, 2000ж.
* Қазақстан Республикасының Конституциясы., Алматы, 1995 ж. 89, 95 ... ... ... ... ... №23 ... 2008 ... "Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару туралы" Қазақстан Республикасының заңы., "Заң", №3, 2001ж. 9-26 бет.
* ... Р. ... ... ... ... немесе билікті орталық пен аймақтар арасында бөлуді жеделдеткісі келетіндердің көксегені не?/ "Егемен Қазақстан", 16.04.2012ж.
* Медведева Н.П. "Местное ... в ... ... ... ... М., 1994г.
* Никифорова Н. Предпосылки новой стратегии государственного управления ... ... ... №3, ... ... А.: "Жергілікті басқаруды жетілдіру мәселелері". "Саясат" №7., 2003ж., 26-31 бет.
* Танкиева А.: "Жергілікті ... ... ... қолдану жолдары". "Саясат" №4, 2004ж, 62-67 бет.
* Топорнин Б.Н. Федерализм: ... ... ... ... - ... исследование) / М., 2001г.
* Тоқтыбеков Ә.: "Мемлекеттік басқарудың жетілдірудің жолдары: ... мен ... ... №1 ... 2003 ж. 30 - 36 ... ... Ә.: "Мемлекеттік басқаруды демократияландырудың кейбір әдістері", №6 маусым, 2003ж. 39 - 42 бет.
Хаттама №
________ ... ... аты, тегі оқу ... ... ... ________________________________________________
Комиссия құрамы: ____________________________
____________________________
____________________________
Сұрақтар: _________________________________________________
____________________________________________________________
____________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
Жауабы: _______________________________________________________
________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
Бағасы: _________________
Комиссия мүшелерінің құрамы: _________________
_________________
_________________
Өскемен, 2012

Пән: Мемлекеттік басқару
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Fast Ethernet стандартындағы жоғары жылдамдықты жергілікті есептеуіш желісін жобалау64 бет
«жергілікті бюджеттің қалыптасуы мен тиімді пайдалануының есебі мен аудитін ұйымдастыру»91 бет
«Жергілікті өзін-өзі басқару және оны жетілдіру жолдары»67 бет
Аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуында жергілікті бюджеттің әсерін талдау (Қызылорда облысы Қармақшы ауданы әкімдігінің экономика және бюджеттік жоспарлау бөлімі мысалында)33 бет
Батыс елдердегі жергілікті бюджеттер және салық салу жүйесі32 бет
Биология және экология пәндерін оқытуда жергілікті жер материалдарын пайдалану35 бет
Биология пәнін оқытуда жергілікті жер материалдарын пайдалану20 бет
Діни қатынас мәселесіндегі мемлекеттік билік және жергілікті өзін-өзі басқару органдары қызметінің бейімділігі13 бет
Далалық аудандарда өзен суын және жергілікті жерде ағатын суларды пайдалану негізінде суару11 бет
Дамыған елдердегі жергілікті өзін өзі басқаруды тәжірібиесі30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь