Сотта прокурордың мемлекеттік айыптауды қолдауы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
І.тарау. Мемлекеттік айыптауды қолдаудың ұғымы,
мәні және маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10
1.1. Мемлекеттік айыптауды қолдаудың ұғымы, мәні және маңызы ... ... ...10
1.2. Қылмыстық іс.жүргізушілік функциялар жүйесіндегі
мемлекеттік айыптаудың маңызы және орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..13
1.3. Мемлекеттік айыптаудың субьектілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18

ІІ.тарау. Қылмыстық іс бойынша бас сот талқылауында
мемлекеттік айыптауды қолдау ... ... ... ... ... ... ... ... ...28
2.1 Бас сот талқылауы . қылмыстық іс жүргізудің шешуші сатысы ... ... ..28
2.2 Прокурордың бас сот талқылауында істі қарауға дайындалуы ... ... ... .29
2.3 Прокурордың сот тергеуіне қатысуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 34
2.4 Мемлекеттік айыптауды қолдау. Прокурордың айыптау сөзі ... ... ... ...48
2.5 Мемлекеттік айыптауды жетілдірудің құқықтық мәселелері ... ... ... ... 63



ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...70
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... 73
        
        Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі.
Қазақ Гуманитарлық Заң Университеті.
Алматы Заң ... ... ... іс ... ... ... ЖҰМЫСЫ
тақырыбы: СОТТА ПРОКУРОРДЫҢ МЕМЛЕКЕТТІК АЙЫПТАУДЫ ҚОЛДАУЫ
Орындаған: ҚҚО факультетінің КСПО-302
топ студенті Оналбаев К.А.
Ғылыми жетекші: аға ... ... ... 2006 ... ... іс ... ... кафедрасының
меңгерушісі заң ғыл.док.
Аубакиров А.Ф.______________
“____”______________2006 жыл
ЖОСПАР
КІРІСПЕ.....................................................................
.....3
І-тарау. Мемлекеттік айыптауды қолдаудың ұғымы,
мәні ... ... ... ... ұғымы, мәні және маңызы...........10
2. Қылмыстық іс-жүргізушілік функциялар жүйесіндегі
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... іс ... бас сот ... айыптауды
қолдау...................................28
1. Бас сот ...... іс ... ... ... ... бас сот ... істі қарауға
дайындалуы.............29
3. ... сот ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік айыптауды ... ... ... ... ... ... ... алған Қазақстан Республика-сындағы
құқықтық реформаны жүзеге ... ... ... ең ... ...... сақтауға ерекше мән беріледі.
Президентіміз Н.Ә. ... ... ... ... ... де заң ... өмір ... шынайы құқықтық
мемлекет құру”1 деп ... ... ... ... ... ... міндеттерінің бірі болып саналады.
Заңдылықты сақтаудағы ... ... ... қорғау органдарына,
әсіресе сот пен прокуратура органдарына жүктеледі.
Қазақстан Республикасының Конституциясы ... ... ... ... ... ... қағидаларды бекітті. Сот-құқықтық
жүйесінің әлемдік тәжірибеге сәйкес одан ары дамуы және жетілдірілуі ... және ... іс ... ... ... және ... ... кодекстерін , “Сот билігі туралы заңдардың қолданылуының кейбір
мәселелері ... ... №:1, ... жаза ... ... ... ... 30.04.99ж. №:1 Жоғарғы Сот Пленумының
Қаулы-ларын қабылдауымен байланысты болды. Бұл ...... ... ... ... орнатуына, әділ сот төрелігін
жүргізуді және қылмыстық заңның дұрыс қолданылуын қамтамасыз ... ... ... істі ... ... ... ... сәйкес шешуіне бағыттайды.
Қылмыстық сот өндірісіндегі заңдылықтың ... ... ... ... де ... ... ... қадам басайық. Ел
Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы// Заң газеті. 2000ж. 25 ... ... ... ... ... сот өндірісіне қатысуы
болып табылады. Бұл прокуратура органдары қызметінің маңызды ... ҚР ... ... ... прокуратура негізгі үш
функцияны жүзеге асырады. Бірінші функция – ... ... ҚР ... ... және өзге нормативтік құқықтық
актілерінің дәл және бірыңғай қолданылуына жоғарғы ... ... ... - ... ... мен ... ... келетін
заңдар мен өзге де нормативтік құқықтық актілерге наразылық ... ...... ... ... ... ... ретінде)2.
Сот төрелігін жүргізудегі прокурорлық қадағалаудың ролі мен маңызы
Қазақстан Республикасы Президентінің“Прокуратура туралы” 1995 жыл ... ... Заң күші бар ... ... ... түрде
өсті. Сот төрелігін жүргізуде прокурорлар –дың қатысуы, соттар мен
қылмыстық істерді қарауда ... ... ... ... ... , ... және ... қаралуы талаптарының ... ... ... мен ... ... ... етілуіне, заң мен
сот алдындағы азаматтардың теңдігінің сақталуын қамтамасыз ... ... ... іс ... заңды, негізді және әділ үкім
шығаруына қадағалау жасауға бағытталған. ... ... ... прокурор сотта мемлекеттік айыптауды қолдайды, мемлекет мүддесін
білдіреді және қылмыстық істер бойынша сот төрелігін ... ... ... ... мен ... ... ... болып табылады. Қылмыстық сот
______________________
2 Г.С. Сапаргалиев. Конституционное право Республики Казахстан. А, ... ... ... ... сонымен қатар, сот реформасын жүргізудегі
демократия және жариялылық ... одан ары ... ... бірі болып табылады.
Қылмыстық істердің сотта қаралуына қатысуда прокурорлар ... ҚР ... ҚР ... , ҚР ... ... Заң күші бар Жарлығы және ҚР Бас Проку-рорының Бұйрықтары шегінде
жүзеге асырады. Прокурорлар ... ... ҚР ... Сот ... де басшылыққа алуы тиіс.
Қылмыстық іс жүргізу заңы және прокуратура туралы Заң прокурорлардың
сотта қылмыстық істерді қараудағы өкілеттіктерін және заң ... көру ... ... Қылмыстық істерді сотта қарауда
прокурорлар өз өкілеттігі шегінде: 1) ... ... ... қарауға
дайындауда судьяның шешімдерінің заңдылығын тексереді; 2) қылмыстық
қудалауды жүзеге ... ... ... ... ... білдіреді және
мемлекеттік айыптаушы ретінде қатысады; 3) ... сот ... ... ... қорытынды береді; 4) егер мемлекеттік және
қоғамдық, азаматтардың ... мен ... ... ... ... арыздар береді және оны сотта қорғайды; 5) заңсыз және негізсіз сот
үкімдеріне, ұйғарымдары мен қаулыларына наразылық білдіреді; 6) ... ... ... және ... ... қорытынды береді; 7)
соттардың үкімдерінің, ұйғарымдарының және ... ... және ... ... және оған қадағалау жүргізеді; 8)
заңда ... ... сот ... ... ... ... шаралар қолданылады.
Қылмыстық істерді сотта қарауда қатысатын прокурорлардың алдында
жоғарыда аталғандардан басқа, мынадай ... ... ... ... ... ... бұзылуын анықтау және жою, қылмыс жасаудың
себептері мен негіздерін жою және қылмыстылықпен күресудегі күш – ... ... ... ... ... қатысуында өздерінің
алып отырған қызметіне қарамастан мемлекеттік айыптаушы ретіндегі заңмен
бекітілген құқықтық ... ... және ... ... ... бұл ... ... негізгі нормативтік құжаты
Қылмыстық іс ... ... ... ... ҚР ... ... ... сәйкес, ( 2000 жылдан бастап ) прокурорлардың жеке ... ... ... ... ... бас сот ... міндетті.
Прокурор өзінің қылмыстық сот ... ... ... ... ... және ... ... тұлғаның
кінәсін анықтауға, сотталушы жасаған қылмысқа ... баға ... ... ... әділ жаза ... және заңды үкім шығаруға
көмектеседі. Бұл мақсаттарды ... ... үшін ... тек ... Қылмыстық іс жүргізу заңында және басқа да заңдарда
көрсетілген ... ғана ... ҚР Бас ... ... ... да басшылыққа алуы тиіс. ҚР Бас Прокурорының 2001 жыл ... № 4 ... ... Б.В. ... Курс ... ... М, 2000 г.стр.
231.
4С.К. Журсимбаев. Прокурорский нажзор в Казахстане. А, 2004, стр. ... ... ... ... ... қадағалауда ұйымдастыру"
Бұйрығына сәйкес, қылмыстық істерді қарауда ... ... ... бағыттары ретінде мемлекеттік айыптауды объективтік
және ... ... ... ... ... ... ... түрде
қолдануын қамтамасыз ету болып табылады.
Осыған байланысты, заңдылыққа жоғарғы қадағалау жүргізетін және сотта
мемлекет мүддесін ... ... бола ... ... ... орындау кезінде ешкімге тәуелді емес және ол заңға ғана
бағынады. Сондықтан да ... ... ... ... ... ... өзектілігін ешқашанда ... ... ... ... мен ... ... және әлеуметтік өміріндегі, құқық қорғау органдарындағы
кадрлық және құрылымдық елеулі өзгерістер ... іс ... ... ... ролі мен ... ... ... қадағалау
қызметін жүргізудегі функциясы , өкілеттігі мен ... оның ... ... ... ... ... қалыптасып қалған
стереотиптерді жаңаша тұрғыдан қарастыруды қажет етеді.
Бітіру жұмысының мақсаты ... іс ... ... ... ... ... ... қолдау функциясын
зерттеу. Бұл мақсаттарды қарау үшін мына ... шешу ... ... іс жүргізушілік функциялары жүйесіндегі мемлекеттік
айыптаудың ролі мен ... және ... ... іс ... ... анықтау;
- прокурордың қылмыстық іс бойынша бас сот ... ... ... ... бас сот ... мемлекеттік айыптауды қолдаудағы прокурордың
өкілеттіктерін анықтау,
- мемлекеттік ... ... және ... ... ... ашу;
- мемлекеттік айыптаудың қазіргі уақыттағы тәжірибелерін талдау;
- мемлекеттік айыптаудың одан ары жетілдіру ұсыныстарын жасау және
оны негіздеу.
Зерттеудің ... және ... ... ... ... объективтік шындықты танудағы жалпы теориялық таным
болып табылады. Құқықтық ғылымның жалпығылыми және жекеғылыми ... ... ... теориялық негізіне ресейлік және қазақстандық
ғалымдардың еңбектеріндегі (мемлекет және құқық теориясы, конституциялық
және ... ... сот ... және ... ... ... ... ережелері кірді. Пркурорлық қадағалау
функциясын айырудағы және мемлекеттік айыптау ... ... ... Ю.И. ... ... В.И Басковтың, М.И. Шифманның, Ж.А.Туякбаевтың, П. Сергена-ның және
Е.А.Матвиенконың еңбектерінде елеулі мән ... ... ... Республикасының құқық – қорғау органдарының алдыңғы тәжірибелі
қызметкерлерінің және прокуратура қызметкерлерінің – Ю.А. ... К.Ш. ... И.Ж. ... ... тигізді.
Зерттеудің заңшығарушылық-нормативтік негізін ... ... ҚР ... іс ... ... ... ҚР ... заң күші бар Жарлығы, ҚР Бас
Прокурорының бұйрықтары және ... да ... ... құрайды.
Бітіру жұмысының ғылыми жаңалылығы Қазақстан Республикасының
қылмыстық іс ... ... ... рет ... іс ... ... мемлекеттік айыптауды қолдау мәселесін кешенді
түрде талдау жасауға ... ... ... зерттеу
прокурордың қылмыстық сот өндірісіндегі ролі мен ... ... ... ... қылмыстық сот өндірісі қозғалысының
мүмкін еместігін көрсетуге және ... іс ... ... ... маңызды орнын ашуға мүмкіндік береді.
Зерттеудің теориялық және тәжірибелік маңыздылығы ҚР ... ... ... жетілдіруге, сондай-ақ оның
тиімділігі мен қасиетін арттыруға мүмкіндік беретін ... ... ... ... ... процесінде алынған теориялық жағдайларды "
Мемлекет және құқық теориясы", "ҚР Құқық қорғау органдары", "Прокурорлық
қадағалау" оқу ... ... ... ... ... ... ... ұғымы, мәні және
маңызы.
1.1. Мемлекеттік айыптаудың қолдаудың ұғымы, мәні және маңызы.
Қазақстан Республикасының Конституциясы біздің мемлекетімізде сот
төрелігін ... ... ... ... бекітті. Сот-құқықтық
жүйесінің әлемдік тәжірибеге сәйкес одан ары ... ... ... және ... ... ... Азаматтық Кодекс пен
Азаматтық Іс-жүргізу Кодекстерін, Қазақстан ... ... ... қаулыларын және т.б. нормативтік – ... ... ... ... Бұл ... ... актілерде соттардың
қоғамда қоғамдық әділеттілікті орнатуына, әділ сот өндірісін қамтамасыз
ету және қылмыстық заңды дұрыс қолдану мақсатында ... ... ... іс-жүргізудің мақсаттары мен қағидаларына сәйкес шешуіне көңіл
бөлінген.
Сот төрелігін жүргізуде заңдылықтың нақты ... ... ... ... ... табылады. Қазақстан Республикасы
Конституциясының 83-бабына сәйкес, прокуратура органдары сотта мемлекет
мүддесін білдіреді. ... ... ... айұындайтын Қазақстан
Республикасы Президентінің "Прокуратура туралы" Заң күші бар Жарлығының 30-
бабына сәйкес, "Қылмыстық, ... ... ... сот ісін жүргізу
барысында сотта мемлекет мүддесін білдіре отырып, прокурор осы ... ... ... ... ... істер жүргізу және
өзгеде заңдарына сәйкес шағым және қадағалау ... ... ... " деп ... ... мүддесін білдіру прокурорлық қадағалаудың ... және ... ... ... ... ... бөлігі болып
табылады. Прокурор - өз құзіреті шегінде заңдардың, Қазақстан Республикасы
Президенті жарлықтарының, өзге де нормативтік құқықтық ... ... ... ... ...... ... анықтаудың,
тергеудің, әкімшілік және ... іс ... ... ... ... мүдделерінің өкілі болуды, сондай-ақ заңда
белгіленген жағдайларда, тәртіп пен шекте ... ... ... лауазымды адам ("Прокуратура туралы"Заңның 48-бабы).
Қылмыстық істерді сотта қарауда прокурор заңда белгіленген мемлекеттік
айыптаушы құқықтық жағдайын иеленді және сотта ... ... ... бұл ... ... ... нормативтік құжаты Қылмыстық іс
жүргізу Кодексі ... ... ... ... ... ... Кодексінің 317-бабына сәйкес, (2000 жылдың қаңтар айынан бастап)
прокурордың жеке ... ... ... ... айыптаушы ретінде
басты сот талқылауына қатысуы міндетті.
Теорияда, заңда және тәжірибеде "мемлекеттік айыптаушы" ұғымы басқаша
түсіндірілуге жатпайтын нақты белгілі бір ... ие. ... ... ... – бұл ... ... кінәлілігі туралы өзінің
қортындысын қорғайтын прокурордың ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік мүддесін
________________________
5 В.М. Савицкий. Государственные обвинение в судье. М, 1971 стр. ... ... ... ... ... ... тектен-
тек емес. Алдын-ала тергеуде прокурордың әрекеттері туралы сөз болғанда,
заң оны "мемлекеттік айыптаушы" ретінде санамайды. ... ... ... қағидасы және сот та ... ... ... ... ... ... ... қажет емес. Нақ осы жағдай,
яғни - "мемлекеттік айыптауды қолдау" – бас сот ... ... ... ... ... ... айыптаушы ретінде прокурордан басқа, тұлғалар да
айыптаушы ретінде (мемлекеттік айыптаушы ретінде ... ... ... субъектілерінің өкілеттілік көлемін, олардың сот отырысындағы іс-
жүргізушілік орнын анықтау айыптаушылық қызметтің ... ... ... ... Сот отырысындағы “мемлекеттік айыптаушы” ұғымы
прокурор жүргізетін айыптауға ... бола ... тек қана ... сипатқа ғана емес, сонымен қатар, оны сот отырысының басқа
қатысушыларынан ... ... ... ... да ие. Мемле-кеттік
айыптауды қолдау қылмыстылықпен күресудің тиімді тәсілдерінің бірі болып
табылады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... бір нысаны.6 Қылмыстық іс ... ... өте ... роль ... Оның мақсаты қылмысты ашу және жою,
қылмыстық заң нормаларын бұзушыларды анықтау, кінәлілердің ... ... ету ... ... ... ... арқылы
(уәкілетті орган және тұлғалар ... ... ... ... ... ... және жеке
____________________________
6В.И. Басков. Прокурор в суде первой инстанций. М, 1968 стр. 80.
меншікке, ... мен ... ... ... мен заңды
мүдделеріне қылмыстық қол суғұшылықтан қорғайды. Мемлекеттік айыптау – бұл
оның айналасын, сот отырысының ... ... күш ... өзек ... ... табылады.
Прокурордың соттағы айыпытау қорытындысы сот зерттеуінің негізгі пәні
болып табылады. Өйткені, айыптаудың дұрыстығын тексеру ... ... ... жәбірленушілер, сарапшылар т.б. шақырылады,
әртүрлі тергеу әрекеттері жүргізіледі және тараптардың пікірі тыңдалады.
Сот үкім шығаруда ... оның ... ... ... ... жауап
беруі тиіс: қылмыс болды ма және сотталушы кінәлі ме? Бір сөзбен айтқанда,
айыптаудың дұрыс және ... ... ... табылады.
Мемлекеттік айыптау сот ... ... ... ... ... функция болып табылады. Мемлекеттік
айыптаудың бастаулары сотталушы анықталған тергеру органдарының қызметінде
жатыр. Бірақ, ол сотта материалдық – ... ... ... ... толықтай өзгермеген жағдайда өзінде ) басқа әдіс-
тәсілдер арқылы өмірге келе бастайды. Сотта айыптау ... ... ... ... бір ... - ... айыптауды қолдау"
ұғымымен айтылады.
1.2. Қылмыстық іс – жүргізушілік функциялар жүйесіндегі мемлекеттік
айыптаулардың маңызы және орны.
Қазақстан ... ... іс – ... ... ... және ... кінәлілерді анықтап және оларға ... ... ... заң бйынша уәкілетті мемлекеттік органдардың
қызметі құрайды.
Қылмыстық іс – жүргізушілік қызмет анықтау және алдын - ала ... ... және ... ... ... ... ... қатаң тәртіпке келтірілген және белгілі бір мақсатқа
бағытталған, сондай-ақ іке ... ... жеке ... ... болып табылады. Қылмыстық іс-жүргізу қатысушыларының
құқықтары мен міндеттерінде айырмашылықтар болғандықтан, қылмыстық іс –
жүргізушілік ... ... ... ... ... іс –
жүргізушілік функция – бұл қылмыстық іс – ... ... ... және ... бір бағытты білдіреді. Қылмыстық іс – ... ... ... ... ... ... ... П.С. Элькиндтің
ойынша, қылмыстық іс – жүргізушілік функция – бұл ... іс ... ... түрі емес және оның ... өзі ... ... мұндай қызметтіңтиісті бағытындағы ролі мен бағытының
көрінісі болып табылады. Ал, М.А. ... ... ... іс ... функция – бұл заң шығарушымен анықталатын тиісті ... ... ... ... ... ... іс – жүргізушілік қызмет бір-бірімен тығыз байланысты
қылмыстық іс – жүргізудің үш негізгі ... ... ... және істі ... Бұл функциялар тергеу жүргізіліп және одан соң
соттың ... ... ... ... істерді болады. Алдын-ала
тергеуде бұл функциялар бір тұлғаның – тергешінің ... ... ... істі ... қарауда бұл функциялар анқ көрінеді және сот
талқылауының қатысушыларының арасында бөлінеді.
Сотта айыптауды (мемлекеттік ... ... ... ... ... жүргізілетін айыптау – айыптудың негізгі және
маңызды белгісі болып табылады. ... ... ... ... іс ... құқық нормаларын бұзған тұлғаларға қытысты құдалау жүргізеді,
мемлекет прокурорға анықтау және ... ... ... ... ... ... жүктейді. Айыптауды
қылмыстық іс – жүргізушілік функция ретінде әрқашан белгілі бір ... және ол ... ... ... ... ... айыптауға қарсы әрқашан қорғау ... Бұл екі ... ... жатқан тараптардың дәлелдеріне обьективті
түрде құқықтық баға беруге және қылмыстық істің дұрыс шешілуіне мүмкіндік
береді.
Айыптау іс – жүргізушілік ... ... ... іс –
жүргізушілік қызметтің түрі ретінде айыптау пәнімен өте ... ... ... ... ... материалдық – құқықтық көрінісі.
Айыптау материалдық – құқықтық тұрғыда қылмыстық жауапкершіліктің іс –
жүргізушілік көрінісі ... ... ... айтқанда, қылмыс құрамын
білдіреді. Айыптау Қылмыстық кодекстің ... ... ... ... ... ... оның барлық элементтерін қамтиды.
Айыптауды дәлелдеу функциясы және дәлелдеу пәні ретінде айыруға болады
және айыру керек, ... ... ... ... ... ... ... ала құрылған айыптау қорытындысынсыз айыптауды дәлелдеу қызметі пәні мен
мақсаты жоқ айыптауға айналады. Басқа жағынан алғанда, айыптау материалдық
... ... бос ... ... ... пәні мен айыптау
қызметінің арасындағы тығыз байланысты мына формуладан көруге болады:
айыптаушы ... ... ал ... ... ... ... материалдық – құқықтық және іс – жүргізушілік тұрғыдан
байланысын анықтау, айыптау функциясының ... болу ... ... мүмкіндік береді. Жоғарыда айтылғандардың негізінде бұл функция
іс жүргізуде алғаш рет тиісті түрде айыптау пәні ... ... ... ... бұл қылмыстың жасалу жағдайлары және қылмыстық заң )
көрінгенде туындайды деп пайымдауға ... ... да ... ... ... ... ҚІЖК-нің 206 және 207 - бабтарына
сәйкес, қылмыс жасады деп ... үшін ... ... ... ... кезде тергеуші адамды айыпталушы ретінде жауапқа тарту
туралы делелді қаулы шығарады. Осы ... ... іс ... ... ... – айыпталушыға қарсы жүргізіледі. Басқаша айытқанда, айыптаудың
қылмыстық іс – жүргізушілік функциясы жүзеге аса ... ... сот ... ... ... ... ... іс –
жүргізушілік функция болып ... ... ... ... анықталған тергеу органдарының қызметінде жатыр. Бірақ, ол сотта
материалдық – құқықтық тұрғыдан (айыптау қорытындысының тезисі толықтай
өзгермеген жағдайдың ... ... әдіс ... ... ... ... ... айыптау функциясын орындаудың сол әдістердің жиынтығы бір
ұғыммен – ... ... ... ... ... Осыған сәйкес,
негізгі қылмыстық іс – жүргізушілік функциялар ішінде айыптау функциясы
маңызды роль ... ... ... іс ... ... пәнсіз
және мүмкін емес болар еді. Алайда, мұны қылмыстық іс – ... ... ... ... ... ... ... болмайды.
Жоғарыда көрсетілген үш функция да негізгі және айырылмас бірлікте болады.
Олардың кез-келгені басқа екі ... ... ... ... айыптаудың болуы сот өндірісінің бір бағыттылығын – айыптау
бағытын көрсетер еді. Айыптаусыз ... ... ... ... мүмкін
емес, ал істің дұрыс шешілуі тек жарыспалы іс жүргізуде мүмкін болады.
Мемлекеттік айыптаудың қылмыстық іс – ... ... орны ... ... болсақ, мен Кеңестік дәуірдің ғалым,
заңгерлерінің М.С. Строговичтің, М.А. ... Н.Н. ... ... ... ... ... ... басқа іс
жүргізушілік функциялардың туындауына және ... ... ... ... ... сот ... ... механизімі қозғалысқа
түседі. Сондықтан да, мемлекеттік ... ... іс ... ... “ іс ... ... мүмкіндік беретін пружина” ,
“қылмыстық іс жүргізудің ... деп ... ... ... көрінген бұл пікірлерге кейбір ғалымдар қарсы
шыққан. Р.Д. Рахуновтың ойынша, ... іс ... ... және ... ... ... “ақиқатты орнатуға
___________________
7 В.М. Савицкий. Государственное обвинение в суде. М, 1971 стр. 62.
ұмтылыс “ деп көрсетті. Ал, ... жету – іс ... ... болып
табылады. Бірақ барлық мақсат белгілі бір қызмет ... ... ... айыптау қылмыстық іс – жүргізушілік функциясы арқылы. Ал, "ұмытылыс"
бұл "мақсат және мүдде", ... ... ... яғни ... ... ... ... болатын субьективті категория және де ол ... ... күші бола ... ... ... субъктілері.
Мемлекеттік айыптау қылмыстық іс – жүргізушілік функция ретінде тек
мемлекеттің арнайы органдарымен – ... ... ... ... субъектісі прокурор (аудандық прокурор, оның
көмекшісі, жоғарғы тұрған прокурор) болып ... ... ... – сотта мемлекеттік айыптауды қолдайтын
негізгі лауазымды тұлға. Прокурордың қылмыстық ... ... ... ... барлық заң ережелері бірінші ... ... ... ... ... ... сот органдары актілері
негізділігін және заңдылығын қадағалауға байланысты Қазақстан ... ... ... мен ... ... және де ... кезекте қылмыстық істі сотта қарауда жәберілген қателер үшін жауап
алынады. Алайда, бұл жоғарғы тұрған прокурорлар соттың ... ... ... қадағалау жүргізбейтіндігін білдірмейді. Бірақ, аудандық
прокуратура – бұл прокурорлық жүйенің негізгі саласы және ... ... ... ... ... ... ... жақсы нәтижелер аудандық прокурордың мемлекеттік айыптаушы
ретіндегі ... және ... ... ... және қалалық соттар мен қылмыстық істерді қарағанда іске қатысуды
ол үшін арнайы белгіленген аудандық немесе ... ... ... ... ... ... мемлекеттік айыптау сотта прокурордың
көмекшісімен жүргізілетіндігін ... ... ... ... көре ... Оған ... ... - өз құзіреті шегінде жедел
іздестіру қызметінің, анықтаудың, тергеудің және сот ... ... ... ... ... ... ... ізге түсуді өз құзыреті шегінде жүзеге асыратын лауазымды тұлға,
Қазақстан Республикасының Бас ... Бас ... ... ... және ... ... прокурорлар, аудандық, қалалық
прокурорлар, әскери прокурорлар, көлік ... мен ... ... ... орынбасарлары мен көмекшілері,
прокуратуралардың қадағалау саласы жөніндегі ... ... және ... басқармалары мен бөлімдерінің прокурорлары.
Соттың қылмыстық істі қарауына қатысушы прокурор айыптауды қолдау жолымен
мемлекеттің мүддесін білдіреді және ... ... ... ... ... ... өзі кез-келген қылмыстық іс бойынша сотта
мемлекеттік айыптауды қолдай алады. Бірақ, егерде ол ... ... ... ... ... заң ... ... беретін
барлық іс–жүргізушілік құқықтарды иеленеді. Прокурордың көмекшісі ешқандай
шектеулерсіз қылмыстық іс бойынша ... және ... ... ... ... жарыс
_____________________
8 В.И. Басков, Б.В. Коребейников. Курс прокурорского надзора. М, 2000,
стр. 282.
сөздеріне ... т.б. ... ... айыптауды қолдайтын прокурордың көмекшісі анықтау
немесе алдын-ала тергеу ... ... ... ... ... ... іс жүргізушілік жеке тұрақтылығы кеңірек
болады. Бұл мынамен түсіндіріледі: анықтау және алдын-ала ... ... ... ... прокурордың көмекшілері
үнемі, өзінің қызметінің әрбір уақытында прокурордың ... және ... ... болады. Ал, сотта жағдай ... ... ... ... ... алғанда толық жеке тұрақты
және прокурорға ... ... Сот ... барсында ол ... ... ... ... ... ... емес және ... қажет емес. Қазақстан Республикасының ҚІЖК-нің 62-бабының 4
бөліміне сәйкес, прокурор ... ... ... ... асыру
кезінде тіуелсіз болады және заңға ғана бағынады. Прокурордың ... ... оны ... ... ... әкімшілік
тәуелділіктен босайды.
Мемлекеттік айыптаудың құқықсубъектілігін аудандық прокурордан жоғары
тұрған кез-келген ... ... ... және оған ... ... Республикасының Бас Прокуроры және ... ... ... ... ... ... прокурор
өзінің жағдайына ұқсас соттарда (облыстық және оған теңестірілген соттар
және Жоғарғы Сот) бірінші инстанцияда қылмыстық істі ... ... ... айыптаушы ретінде сотқа фактілік және ... ... ... жағдайда қатысады. Фактілік алғы шарттар дегеніміз –
прокурордың тергеу ... және сот ... ... ... Осы жағдайда ғана прокурор істің материалдарын терең зерттей алады
және сотқа ақиқатты орнатуды ... ... ... ... ... ... маңызды элементтерінің бірі – прокурорда сотталушының
кінәлілігі туралы ішкі сенімділігінің болуы. ҚР ... ... ... сәйкес, айыптауды қолдай отырып прокурор заң талаптарын және
істің барлық жағдайларын қарау нәтижелеріне негізделген ... ішкі ... ... ... Ішкі ... прокурор сотта өзінің
мемлекеттік айыптаушы ретіндегі іс-жүргізушілік функциясын атқара алмайды.
Заңдық фактілер ...... ... қатысу мүмкіндігінің
нормативтік – құқықтық актілерде орын алуы. ... ... ... ... Заң күші бар Жарлығының 30-бабына
сәйкес прокурор ... ... ... ... сот ісін ... ... ... мүддесін білдіреді. Қазақстан Республикасының
ҚІЖК-нің 62-бабына сәйкес, соттың ... істі ... ... айыптауды қолдау жолымен мемлекеттік мүддесін білдіреді және
мемлекеттік айыптаушы болып табылады. ҚР ҚІЖК-нің ... 1 ... ... жеке ... ... ... ... айыптаушы
ретінде бас сот талқылауына қатысуы міндетті.
Прокурордың қылмыстық іске қатысуына қарсылық білдіру негіздері ҚР
ҚІЖК-нің ... ... ... осы ... ... көзделген мән
жайлардың кез-келгені болған кезде қылмыстық іс бойынша іс жүргізуге
қатыса ... ҚР ... ... ... судьяға қарсылық білдіру
егер ол:
1) осы Кодекске ... ... істі ... ... ... судья
болып табылмаса;
2) прокурордың шешіміне жасалған шағымды қараса;
3) аталған іс бойынша жәбірленуші, азаматтық талапкер, ... ... ... куә ретінде шақырылса не шақырылуы, қорғаушы,
айыпталушының заңды өкілі, жәбірленушінің, азаматтық талапкердің немесе
азаматтық ... ... ... осы ... іс бойынша сарапшы, маман, аудармашы, куәгер, сот
отырысының хатшысы, анықтаушы, тергеуші, ... ... ... ... қатысса;
5) жәбірленушідің, азаматтық талапкердің, азаматтық жауапкердің
немесе олардың өкілдерінің туысы, айыпталушының ... оның ... ... прокурордың, қорғаушының, тергеушінің немесе анықтаушының ... егер ... ... ... ... ... осы іске мүдделі деп
санауға негіз беретін өзге де мән ... ... ол істі ... ... ... ... немесе анықтау жүргізуге қатысуы,
сонымен бірге оның сотты ... ... оның іске одан әрі ... болып табылмайды ( ҚР ҚІЖК-нің 91-бабының 2 бөлімі).
Қылмыстық іс жүргізудің субъектілері сот ... ... ... ... ... Сот өндірісінің кез-келген ... ... ... іс ... бұл ... мәні мен ... ... және қорғау функциялары өздерінің дәлелдерін дәлелдеу
мүмкіндіктерінің теңдей сот өндірісінің қатысушыларының ... ... бұл ... ... істі шешу функциясын атқару мен қатар, қылмысты
жасаудың толық, жан-жақты және обьективті ... ... ... ... ... ... ... жатқандығын көрсетеді. Қылмыстық
процестің жарыспалылық қағидасы негізінде құрылады делік. Ол ... ... ... айыптауды қолдайды, бірақ өзі істі ... ... және сот ... ... ... ... шешу сот төрелігі орган ретінде жұмыс істейтін тек сотқа
ғана тиесілі.
- Айыптаушы және ... іс ... ... ... ... сот ... мұндай қатысушыларында іс-жүргізушілік мүдде
болады және заң оларға ... ... ... ... ... Сот тараптар келтірілген дәлелдерге байланысты емес және ... ... ... ғана ... Ол істің
жағдайларын анықтау үшін іс-жүргізушілік ... ... ... ... ... ... мәні ... қорғау және істі
шешу функцияларын сот және тараптардың арасында бөлу болып табылады. Нақ
осы жағдай, яғни ... іс ... ... ... мәні ... ... ... функцияларды бөлу прокурордың процестегі орны
туралы қызу пікірталастар тұғызады.
Мемлекеттік айыптауды қолдайтын ... ... ... ... табылады
деген сұрақ пікір таластың негізі. Прокурор сотта тарап па әлде тарап емес
пе ... ... ... бермес үшін, "тарап" терминінің мазмұнын және
мағынасын ашып алу ... ... ... зыңмен қорғалатын белгілі бір
мүддені қорғайтын және бұл үшін сот ... ... ... ... ... ... ... сот отырысының қатысушысын
білдіреді.
Айыптауды қолдайтын прокурорда да ... бір ... ... ... ... ... прокурор қылмыстық заңының бұзылуын анықтап
және кінәліні ... ... ... ... істі ... ... байланысты. Айыптау қорытындысының негізділігін танып және оны
бекітіп, прокурор әрине соттың бұл қорытындысымен келісуіне және ... ... ... болады. Прокурордың іс-жүргізушілік мүддесі
басынан аяғына дейін заңдылықты сақтауды ... ... ... ... ... Сот ... прокурор айыптау
ретіндегі іс-жүргізушілік жағдайын иеленетіндігі сөзсіз. ҚР ... ... 1 ... сәйкес, соттың қылмыстық істі қарауына ... ... ... ... ... мүддесін білдіреді және
мемлекеттік айыптаушы болып табылады.
Белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... қорғау үшін басқа тараптармен теңдей болу
қажет. Тараптардың теңдігі – жарыспалылық процесінің негізгі талабы болып
табылады. Бұл ... ... ... іс ... ... ... ... байланысты мынадай көзқарас қалыптасқан. Заңдардың орындалуына
қадағалау жүргізетін ... ... ... ... ... жағдайды
иеленуіне байланысты мемлекеттік айыптаушы мен сот отырысының ... ... ... ... ... болмайды және де прокурор
тарап болып табылмайды, бұл оның қылмыстық процестегі фактілік жағдайына
сәйкес келмейді. В.А. ... ... ... ... ... мен басқа тараптың арасында теңдік белгісін қою ... ... ... ... ... ... ... жағдайынан мүлдем
ерекше. " В.И. Басковтің ... ... ... ... ... ... жағдайы бірдей емес."
Жоғарыда келтірілген авторлардың пікірлері әртүрлі уақытта жазылған.
Бірақ, оларды бір ғана ой ... ... ... сот ... ... ... іс-жүргізушілік жағдайымен
теңдей алып қарауға болмайды. ... яғни ... ... ... сот ... ... фактілік және заңдық жағдайы басқа
тұлғалардың жағдайымен бірдей емес. Бұл ... ... және ... іс-жүргізушілік орнын иелене отырып прокурор заңдардың дұрыс
қолдануын қадағалайтын орган ретінде қала береді. Прокурорға қатысты тарап
ұғымы оның ... ... ... ... ... ... ... және оны шешудің ешқандай жолы жоқ па? (мына баламадан басқа –
тарап айыптаушы немесе заңдылықты ... ... ... ... ... ролін дұрыс түсінбеу прокуратураны заңдылықты
қадағалайтын орган ретінде ... және бұл ... ... ... ... ... ... анықтамауда жатыр. Қазақстан
Республикасының прокуратурасы – Республика аумағында заңдардың, Қазақстан
Республикасы ... ... және өзге ... ... дәл және ... ... жоғарғы қадағалауды жүзеге
асыратын орган (ҚР Президентінің "Прокуратура туралы"күші бар Жарлығының 1-
бабы). Бұл ... ... ... ... ретінде танылмайды.
Прокурор өзінің қызметінің мазмұнына қарай сотты заңдардың дәл ... ... ... ... ... функциясын жүзеге
асырады. Өзінің іс-жүргізушілік жағдайына байланысты прокурор сотта –
тарап ... ... ... ... П.С. Елькинттің ойынша, "заңдылыққа
прокурорлық қадағалау жүргізу және сотта мемлекеттік ... ... ... сот ... ... ... білдіреді. М.А. Чельцовтің
айтуынша:"заңда прокурорды сот отырысындағы ... ... ... ... іс-жүргізушілік жағдайы көрсетілген".9
Сонымен, жоғарыда келтірілген пікірлерге ... ... ... мынаны
анықтауға болады – мемлекеттік айыптаушы ретінде шыға отырып, кез-келген
рангтағы прокурор ҚР Бас ... ... ... табылады. Ол қылмыстық
процестегі заңдылықтың кепілі. Мемлекеттік ... ... ... ... ... қарауда ... ... ... ... уголовный процесс. М, 1962 стр. 63.
міндетінен босамайды.10 ҚР Қылмыстық іс жүргізу ... ... ... ... ... болып табылады және заң оны сот отырысының басқа
қатысушышарының алдында дәлелдемелер ... оны ... ... ... ... ... (ҚР ... 317-бабы). Сонымен
қатар, заң прокурорды сот отырысының басқа ... ... ... Бұл ... артықшылығы емес, ол оның ... ... ... ... ... түрде шешу үшін қажетті жағдайлар
туғызуға арналған. Жәбірленуші өз атынан шыға ... ал ... ... және ... ... тағайындауымен шыға
отырып, сот отырысында орын алған заң бұзушылықтарға ... ... ... ете ... және оны ... ... Заң оларды істеуге
жәбірленуші мен қорғаушыны міндеттемейді. Ал, прокурор заң мен мемлекет
атынан шыға ... сот ... орын ... заң ... ... жасағанына қарамастан, ол заң бұзушылықтарды жоюға шара көруге құқықты
ғана емес, міндетті болып та табылады. Сот тәжірибесін талдаудың ... 2000 жылы ... ... ... 3742 ... ... ... іс қосымша тергеуге жіберілген. Ол істерге қатысты істі қосымша
тергеуге қайтарудың заңсыздығы туралы прокурорлардың наразылықтыра ... ... 1190 ... ... іс ... ... Қылмыстық іс бойынша бас сот талқылауында мемлекеттік
айыптауды қолдау.
2.1. Бас сот талқылауы-қылмыстық іс жүргізудің ... ... ... деп тану және ... ... ... тек ... асыруы туралы заңда маңызды ереженің бекітілуі бас сот талқылауын
қазақстандық қылмыстық процестің ... ... және ... сатысы
ретінде, ал сот отырысында прокурордың заңдардың қолданылыуына қадағалау
жүргізуіне оның қызметінің ... орын ... ... ... ... және ... іс ... тергеудің жақсы
жүргізілгендігіне және сот өндірісінің ... ... және ... ... Сот ... ... алдын-ала тергеу
құжаттарының тексеру ғана емес, сотпен іс ... жеке ... ... сот ... – бұл ... іс ... жеке және ... сатысы.
Онда қылмыстық іс мәні бойынша шешіледі. ... ... және ... ... мақсатында бұл сатыда ... ... мен ... ... ... ... және құқықтық баға беру жүргізіледі.
Демократиялық қағидаларға сәйкес құрылған сот ... ... ... әсер береді.
Үкім бірінші инстанциялы соттың дәлелдемелерді терең және ... ... және сот ... ... ... сақталғанда әділ
және заңды болады.
Бас сот талқылауы – қылмыстық процестің маңызды және негізгі сатысы.
Нақ осы ... ... мән - ... ... және жиналған дәлелдемелерге
түпкілікті баға беріледі. Прокурор айыптауға негіздер
болған жағдайда мемлекеттік айыптауды қолдайды, сотталушыны кінәлі деп
табуын дәлелдейді немесе жазасын ... ... Ал, сот істі ... және ... шешеді.
Прокурордың басты сот талқылауындағы өкілеттіктері ҚР ҚІЖК-нің ... ... ... сәйкес), 458, 460-баптарына ... ... ... іс ... ... ... асыру барысында тәуелсіз
болады және заңға ғана бағынады.
2.2. Прокурордың басты сот талқылауында істі ... ... ... ... өте ... білу - ... ... прокурорға қойылатын міндетті талап. Прокурор қылмыстық істің
тергелуіне қадағалау жүргізгеннің өзінде ... ... ... өзінде әрқашанда қылмыстық істің материалдарын терең,әрі нақты
зерттеуі тиіс. Процеске кіру барысында, жеңіл қылмыстық ... ... ... сот барысында түсініп алу мүмкіндігіне сенуге ... ... ең ... ... сот ... ... сатысында прокурор
процеске белсенді түрде қатыса бастайды. Прокурор ... істі ... ... ... ... береді, дәлелдемелерді зерттеудің тәртібі
туралы сотқа ұсыныс айтады. Мұның барлығын прокурор қылмыстық ... ... ... ... жүзеге асыра алмайды.
Соттарда мемелекеттік айыптауды қолдайтын прокуратура ... ... сот ... прокурордың төмен дәрежеде сөз
сөйлеуі – сот процесіне ... ... ... ... ... ... ал ... жағдайларда жеткілікті тәжірибесінің болмауын
көрсетеді. Кейбір ... ... ... жас ... ... бұл ... қызметін атқаруда теориялық және кәсіби
жағынан төмен ... ... ... да, олар ... ... бұрын, қылмыстық істің материалдарын ... және ... ... ... сот ... істі қарауға дайындалуына мыналар
кіреді: қылмыстық істің материалдарын толық зерттеу, заңмен ... ... ... ... және ... ... ... ұсыныстарды дайындау. Сот отырысына дайындалудың көптеген
жекелік, шарттық және елеулі жағдайларда ... жеке ... ... ... ... ... ... тәжірибесімен қалыптасқан әдіс-тәсілдерді қолданады және де ... ... есте ... дәлелдемелердің анализіне
мүмкіншілігі және логикалық ойлау, сот тергеуінде анықтауға қажеті істегі
басты нәрсені таба білу және сот ... ... және оның ... ... ала біле алу ... ... жеке қасиеттеріне байланысты
болып келеді.
Мемлекеттік айыптауды қолдау ... ... ... ... ... шектелген, сондықтан оларға өздерінің жұмыстарының
регламентін қатаң анықтау және ... ... ... ... ... ... ... Қылмыстық істерді зерттеудің әдістемелері әр түрлі
болуы ... ... ... ... қылмыстық іспен айыптау
қортындысы арқылы танысады. Мұндай жағдайларда ... ... ... ... ала ... болады және тергеуші таңдаған
версиялардың ... ... ... ... прокурор қылмыстық
істің материалдарын айыптау қортындысының шегінде біледі. Ал, прокурордың
қылмыстық істі ... іс ... ... ... шығарылғаннан бастап
зерттеуі тиімді әдіс болып ... Ол ... ... ... істің
материалдарын зерттеуде тергеуші жүретін жолмен жүреді және тергеушінің
неге басқа версияны ... бұл ... ... және неге осы ... ... ... ... болады. Осы мақсатпен Қазақстан
Республикасының ҚІЖК-нің 190, 192 (алтыншы және жетінші бөліктерінде), ... ... ... ... ... іс жүргізу кезіндегі өкілеттіктері
енгізілген.
Қылмыстық іспен танысу барысында прокурор дәлелдемелерді зерттеумен
қатар, ҚР ... ... ... ... айыптау қорытындысымен келіп
түскен қылмыстық істі зерделеуге және мыналарды тексеруге міндетті:
1) айыпталушыға таңылып ... ... ... және бұл
әрекетте қылмыс құрамының ... істі оны ... ... ... ... ... ... негізді-негізсіз екенін, оның істе бар
дәлелдемелермен расталатынын;
4) айыпталушыға іс ... ... ... ... ... ... айып тағылғанын-тағылмағанын;
5) қылмыс жасалғаны туралы іс бойынша дәлелдер табылған барлық адамның
айыпталушылар ретінде жауапқа тартылғанын тартылмағанын;
6) айыпталушының ... ... ... ... ... ... ... және істе оны
өзгертуге не алып тастауға негіздердің бар-жоғын;
8) азаматтық талапты қамтамасыз ету және ... ... ... ... айыптау қорытындысының ҚІЖК-нің талаптарына ... ... ... ала ... ... ... іс ... заңын елеулі
бұзушылыққа жол берілгені-берілмегенін тексеруі міндетті.
Прокурор ... ... ... ... істі ... және ... аспайтын мерзімде ол бойынша мынадай іс- әрекеттердің ... ... ... айыптау қорытындысымен келісетінін білдіреді және
айыпталушыны ... ... ... ... айыптаудың жекелеген тармақтарын жоққа шығарады не
айыпталушының әрекетін жеңілірек қылмыс туралы заңды қолдана отырып, қайта
саралайды,
3) ... і сті ... ... ... ... ... тоқтатады;
4) қосымша тергеу жүргізу немесе айыптау қорытындысын қайта жасау ... ... ... ... істі ... ... жаңа ... қорытындысын жасайды;
6) қорғау куәларының тізімін ... ... ... ... ... ... ... қысқартады.
Айыптау қорытындысымен келіп түскен іс бойынша прокурор дәлелді
қаулысымен айыпталушыға ... ... ... ... күшін жоюға
немесе өзгертуге, не егер ондай бұлтартпау шарасы қолданылмаған ... ... ... бас сот ... істі қарауға дайындалып болған ... ... ... ... ... заңмен танысу, жасалған
қылмыстың ерекшелігін зерттеу және дәлелдемелерді зерттеудің тәртібі туралы
ұсыныстарды дайындау) және ҚР ҚІЖК-нің 281-бабында ... ... соң, ... ... сотқа беру туралы қаулы шығарады, ... ол ... істі ... ... ... ... оны ... сотқа
жібереді. Істің сотқа жіберілгені туралы айыпталушы, қорғаушы, ... оның ... ... талапкер, азаматтық жауапкер немесе олардың
өкілдері хабарландырылады. Прокурор айыпталушыға айыптау ... және оған ... ... ... ... ... бұл ретте
қорғау куәларының тізімін қоспағанда ... ... ... ... бұл ... ... көрсетілмейді. Айыпталушы Қазақстан
Республикасының шегінен тыс жерлерде болған және ... ... ... жағдайларда, прокурор айыпталушыға айыптау қорытындысының
көшірмесін тапсырмай-ақ, қылмыстық істі сотқа жібереді. Егер ... ... жері ... ... айыптау қорытындысының көшірмесі оған
почта арқылы жіберіледі. ... ... ... ... ... ақпарат құралдарында, айыпталушының тұрып жатқан жері ... ... ... ... ... ... қолы ... желілерінде айыпталушыны сотқа беру және қылмыстық ... ... ... ... жариялауды ұйымдастыруға құқылы. Айыптау
қорытындысының көшірмесі, сондай-ақ олар бұл туралы өтінім жасайтын болса,
қорғаушы мен жәбірленушіге де ... ... ... ... ... ... ... мен жәбірленушіге көшірме олардың білетін
тілінде аударылып табыс етілуге тиіс. Іс сотқа ... соң іс ... пен ... ... ... жолданады.
Прокурорға қылмыстық істердің жеке санаттарын тергеудің және ... ... ... білу қажет. Кейбір жағдайларда арнайы
әдебиеттерді, нұсқауларды, бұйрықтарды оқыған ... ... ... ... және қауіпсіздік техникасы заңдарын бұзғаны үшін, тау-кен ... ... ... ... әуе, су, ... жол ... ... әдісті қолданған дұрыс болады.12
2.3. Прокурордың сот тергеуіне қатысуы.
Сот тергеуінің іс жүргізушілік мақсаты соттың бастамасымен қылмыстық іс
бойынша ... ... ала ... ... құжаттарды тексеру және
дәлелдемелерді зерттеу болып табылады. Сот тергеуінде ... ... ... ... оған ... ... жауапкершіліктің деңгейіне
әсер ететін жағдайлар, залалдың көлемі анықталады. Үкімнің негізділігі мен
заңдылығы сот ... ... мен ... байланысты,
өйткені, сот тергеуінде зерттелетін дәлелдемелер ғана үкімнің ... Сот ... ... дәләлдемелерді үкімде көрсету,
үкімнің жойылуына алып келеді. ... ... сот ... ... ... ... ... жеке дара зерттеуі тиіс. Сот тергеуінде
соттың ... ала ... ... аз ... ... дәлелдемелерді
тексеруге, оларды бір-бірімен салыстыруға, сотталушылардан жауап алуға,
тергеу экспериментін ... ... т.б. бар. ... ... ... дұрыстығын тексеру үшін, оларды сот тергеуінде
зерттеу қажет.
ҚР ҚІЖК-нің 317-бабының 4 ... ... ... ... ... оларды зерттеуге қатысады, сотқа айыптаудың мәні бойынша, ... ... ... ... ... да ... бойынша өзінің пікірін
баяндайды, сотқа қылмыстық заңды қолдану және сотталушыға жаза ... ... ... ... және ... ... ... дайындығына,
заңға негізделген позицияны таңдаудың кәсіби біліміне байланысты. Оның ... ... ... сот ... ... кірмейтіндігін
прокурордың есте сақтауы қажет. Өйткені тек қана сот ... ғана ... ... ... сөзі сот тергеуінің толықтамасы болып табылады, ал
керісінше емес”,-деп жазды П.Сергеич.13
Сот тергеуі барысында ... ... ... және
жауапкершілікті жеңілдететін мән-жайлардың алдында айыптау дәлелдемелеріне
және жауапкершілікті ... ... оң ... ... тиіс.
Кейбір факторлардың әсерінен прокурор дәлелдемелердің бірбағытты бағалануын
жіберіп алуы мүмкін. Бірнеше рет соттылығының ... ... ... оның ... ... бас ... прокурордың айыптау позициясын
ұстауына әсерін тигізеді. Ал, жақсы мінездеме, сотталушы ... ... оның ... ... ... позициясын өзгертуі
мүмкін. Прокурордың міндеті, істің ... ... ... сүйене
отырып сотталушыға қатысты бұл объективті емес қатынасты жеңе білу болып
табылады.
ҚР ... ... ... сот ... ... және ... ұсынған дәлелдемелер зерттеледі. Дәлелдемелерді алдымен айыптаушы
тарап ұсынады. Дәлелдемелерді зерттеу тәртібін тараптар келісе отырып, сот
белгілейді. Дәлелдемелерді ... ... ... ... ... бойынша сот қаулы шығарады.
Сот тергеуінің сәтті болуы белгілі бір жағдайларда дәлелдемелерді
зерттеу ... ... ... дұрыстығына байланысты.
Дәлелдемелерді зерттеу тәртібін таңдау, бұл жауап ... ... ... ... тексерудің де кезектілігі. Топтық көп эпизодты істер
бойынша дәлелдемелерді ... ... ... ... ... ... ... байланысты прокурор зерттеуді эпизодтар бойынша
жүргізуді ұсынуы мүмкін (сотталушылардың жауабынан соң эпизодар бойынша
куәлардан ... ... Ал, ... жағдайларда, алғашында сотталушылардан
жауап алып, одан соң куәлардан жауап ... ... ... ... ... ... ... немесе жасалған қылмыстардың ауырлығына
байланысты зерттеу тәртібін ұсынуы мүмкін. Зерттеудің мұндай тәртібі соттың
қылмыс жағдайларын зерттеуге және әрбір сотталушының ... және ... ... ... ... ... және көп ... істер бойынша
мемлекеттік айыптауды бірнеше прокурор қолдауы мүмкін.
Тәжірибенің көрсетіп ... ... ... кінәсін
мойындамағанның өзінде сот жәбірленушіден және куәлардан ... ... ... ... алу барысында кейбір маңызды дәлелдемелер ... және ... ... ... ... сотталушы куәлардың
жауабындағы келіспеушіліктерді пайдаланып жауап бере бастайды. Істің ... ... ... бірі ... ... ... жауап беру
барысында, оның ойынша маңызды болып табылатын жағдайларды, аргументтерді
келтіреді. ... ... ... ... ... ... ... маңызды роль атқарады. Солардың негізінде сот және прокурор ... ... ... ... 345-бабына сәйкес, сот тергеуі
айыптаушының сотталушыға таққан ... ... ... ал жеке
айыптау істері бойынша-арыз ... ... ... оның ... ал ... - сот ... ... шағымды баяндауынан басталады.
Айыптау ауырлығы төмендеу түріне өзгертілген ... ... ... ... бас ... ... ... сотқа айыптаудың жаңа
негізделген ... ... ... ... ... ... алу. Сот әрекеттерінің ішіндегі сотталушыдан жауап
алу және оның ... ... ... ... ... мойындағаны не
мойындамағанына байланыссыз маңызды орындарының ... ... ... ... ... жалған жауап беру үшін және жауап беруден бас тартқаны
үшін сотталушы ... ... ... ... прокурор
сотталушы келтірген әрбір жауапты ерекше мән қойып анализ ... ... ... ... ... сәйкес, сотталушыдан жауап алудың алдында
төрағалық етуші тағылған айып және істің басқа да жағдайлары ... ... ... ... құқығын, сондай-ақ сотталушының барлық айтқаны өзіне
қарсы пайдаланылуы ... ... оған ... ... ... ... ... кезде бірінші болып одан қорғаушы
және процеске ... ... ... одан кейін мемлекеттік
айыптаушы және ... ... ... ... ... алады.
Сотта сотталушыдан жауап алу алдын ала тергеудегі жауап алуға қарағанда
әлде ... ... ... жауап алудың әдістемесі (жәбірленушіден
және куәлардан да ) ... ... ... ... ... мәдени деңгейіне байланысты. ... ... көің ... ... ... ... алу ... және
оларды сұрақ қою арқылы жою талап етіледі.
Мемлекеттік айыптаушы жауап алынатын тұлғаның психикалық ерекшеліктерін
білгенде және оны ... ... ғана ... ... алу ... ... бұл әдістің сотталушыға қандай әсер ететінін білмесе,
қандай себептер сотталушының шынайы жауап беруіне кедергі ... ... ... ... ... ... ... алмайды. Прокурор
барлық жағдайда ең ... ... ... орнатуға талпынуы
керек. Прокурор мен сотталушы арасындағы қарым-қатынастың міндетті талабы-
сотталушыда прокурордың ... және ... ... ... ... ... Сотталушы прокурордың әділдігіне
және объективтілігіне сенімді болуы қажет. Егер ... ... ... ... ол еш ... бұл эмоционалдық жағдайды анықтай алады.
Сотталушының бірі кернеуленген болуы ... оны ... ... ... ... кернеп, қозып тұрады, өзінің дұрыстығын дәлелдеуге
тырысады; үшіншісі, флегмативті, оған ... ... ... ... ... ... алынып отырған адамның эмоционалдық жағдайын білу
сотталушыдан жауап алудың дұрыс тәсілін ... ... ... ... ... көмегін тигізеді. Жауап алудың екпіні, ... ... ... ... ... болуы қажет. Айқайлауға,
өзінің кінәсін мойындауды талап ... ... Бұл ... ... алып ... немесе сотталушы байланыссыз жауаптар бере бастайды.
Өзінің кінәсін мойындамайтын сотталушыдан жауап алу өте қиын ... ... ... кінәсін мойындамауда сотталушы алдын ала тергеумен
келтірілген дәлелдемелерді ... ... ... келтіреді. Прокурордың
міндеті - бұл бұл айғақтарды тексеруде немесе оларды жоққа шығаруда ... ... ... ... ... ... ... дәлелдеу
болып табылады. Сот тәжірибесі көрсететіндей, сотталушы ауыр қылмыс жасаған
жауапкершіліктен құтылу мақсатында ауырлығы орташа, ... ... ... ... алу. ... ... тікелей қылмыс пен
моральдық, дене және мүліктік зиян келтірді деп ұйғаруға ол жөнінде ... адам ... ... ... Сот процесіндегі жәбірленушінің
жағдайы күрделі болады: жәбірленушінің айыпталушыға тағылған айып туралы
білуге; айғақ беруге; ... ... ... пен ... ... ана
тілінде немесе өзі білетін ... ... ... ... ... ... ... өзінің қатысуымен ... ... ... ... ... ... беруге;
тергеушінің немесе анықтаушының рұқсатымен өз ... не өз ... ... ... ... ... қатысуға; тергеу
аяқталғаннан кейін істің барлық материалдарымен танысуға, одан кез келген
көлемде ... кез ... ... ... ... қылмыстық іс қозғау
туралы, оны жәбірленуші деп тану туралы немесе одан бас ... ... ... ... қаулылардың көшірмелерін, айыптау қортындысының көшірмесін,
сонда-ақ үкімнің, ... ... сот ... ... ... сатыдағы сотта істі ... ... ... сот ... сөйлеуге; айыптауды, оның ішінде мемлекеттік айыптаушы айыптаудан
бас тартқан жағдайда да қолдауға; сот ... ... ... оған ескерту беруге қылмыстық процессті жүргізуші органның әрекетіне
шағым әкелуге; соттың үкімі мен қаулысына шағымдануға; іс ... ... мен ... ... ... және ... ... ұсынуға;
мәлімделген шағымдарды, өтініштерді және ... ... ... пара ... қатысуына құқығы бар.
ҚР ҚІЖК – нің 350 - бабында ... ... алу ... оған ... ... осы Кодекстің 351 – ... ... ... ... ... және ... бөліктерінде
көзделген куәлардан жауап алу ережелері ... ... ... ... алу ... төменде қарастырамыз.
Сот отырысында жәбірленушілер көбінесе ... ... ... және мүлкіне қарсы жасалған қылмыстар бойынша қатысады. Зорлау,
қарақшылық, тонау, дене ... ... ... ... жауаптары сотталушының кінәлілігінің негізгі дәлелдері болып
табылады. Бұл прокурорды жәбірленушіден ерекше мұқияттылықпен жауап ... ... ... ... жәбірленуші мен сотталушы және ... ... ... ... сотқа өтініш білдіре ... тану үші ... және ... ... ... ... келтірілген зардаптан және бақытсыздықтан қайғырып тұрған жауап
ала білу және такт ... ... ... оның ...... ... қоюда абай болу қажет. Бұл соттың алдында кәмелетке
толмағандар тұрғанда ерекше маңызды болады. ... ... ... ... ... ... ... прокурор сотталушының және
қорғаушының жағдайды зерттеуге кедергі келтірмеуі тиіс.
Жәбірленушінің жауаптарын бағалауда прокурор мен сот ... ... ... ... ... ... ... өзінің пайдасына
шешілуіне мүдделі болады. Кейбір жағдайларда жәбірленушілер, ... ... ... ... ... немесе іске маңызды мәліметтерді
жасырып қалуы ... ... ... ... ... ... ... маңыздылығы бар екенін білмеуі мүмкін.
Жәбірленушілердің алдын ала тергеуде берген жауаптарына қарама-қайшы сот
тергеуінде жауаптар беруі мүмкін ... өз ... ... ... ... ... яғни ... жауаптарын сотталушының
пайдасына өзгертеді. ... ... ... ... ... ... ... жүргізу және жауаптардың ... ... білу ... ... ... ... ... айыптаушының жауап
алуында өзінің позициясына қатысты бір бағыттылық, жетекші ... ... ... ... заңмен берілген қүқықтар кешені, оның процеске белсенді
түрде қатысуына мүмкіндік береді. Алайда, оның ... ... ... ... және ол ... ... Көп жағдайларда жәбірленушілер заңнан жеткілікті немесе мүлдем
хабардар болады. Осыған сәйкес, жәбірленуші ... ... ... қоймауы
14 "Прокурорский надзор в Российской ... ... М, 2000, ... ... іс үшін ... ... анықталмауы
немесе дұрыс талқыланбауы мүмкін. Мұндай жағдайларда ... ... ... ... толық пайдаланылуына көмек
көрсетуі тиіс.
Куәдан жауап алу. Куәлардан жауап алу тәртібі ҚР ҚІЖК-нің 351-
бабында көрсетілген:
1. ... ... және ... алынбаған куәлардың
қатысуынсыз жауап алынады.
2. ... ... ... ... ... куәнің жеке басын айқындайды,
оның сотталушыға және іске қатысушы ... ... ... іс ... шын ... беру ... ... борышы мен
міндетін, сондай-ақ айғақтар беруден бас ... және ... ... ... үшін жауаптылығын түсіндіреді. Куәға, сондай-ақ осы
Кодекстің 82-бабында көзделген оның басқа да құқықтары мен міндеттері
түсіндіріледі. Куәға, ... ... ... ... және жақын
туыстарына қарсы, ал діни ... - ... ... ... ішкі
сырын сеніп ашқандарға қарсы айғақтар беруден бас тартуға хақылы екені
түсіндіріледі. Заң бойынша айғақ беру міндетінен ... ... ... ... ... ... ... жалған айғақ бергені
үшін жауаптылығы түсіндіріледі. Куәдан оған өз ... ... ... ... қолхат алынады. Қолхат сот отырысының
хаттамасына тіркеледі.
3. Куәдан айыптаушы, ... ... ... ... және ... ... ... және оның қорғаушысы жауап
алады. Бірінші болып өтініші бойынша сот отырысына осы куә ... ... ... Судьялар куәға одан тараптар жауап
1
44
алып болғаннан кейін сүрақ қояды.
Куәлардың жауаптары ... ... ... кең ... түрі ... ... Куә іс ... анықталуға жататын кез-
келген жағдайлар ... ... ... ... ... ... және оның ... қарым-қатынасы туралы да жауап ... ... ... ... ... мен ... ... көңіл бөлуі
тиіс. Сот отырысының дайындық сатысында куәларды жауап беруден және ... ... үшін ... ... ... ... судьялардың
әрекеттері дұрыс емес. Прокурор сотталушының жағына шығатын және ... ... ... ... ... тиіс. Бұл жағдай сотталушы
қорғаушыдан бас тартқан жағдайда ... ... ... ... ... жауаптарында келіспеушіліктер болған жағдайда, прокурор куәнің іс
бойынша сотқа дейінгі іс ... ... ... жауаптарын жария етуге
өтініш білдіруге құқықты.
Сотта куә болудың оңай ... емес ... ... ... білуі
тиіс. Сотта куәнің жауап беру барысына судьяның, прокурордың, қорғаушының
және іске қатысушы басқа да азаматтардың көңілі аударылған және оның ... ... ... ... бөлінеді. Сондықтан да, сотты шатастыру
мақсатынсыз куә кейбір жағдайларда ... ... ... ... Сұрақтардың нақты және анық нысанына, жетекші сұрақтардың қойылуына
және бос сүрақтардың қойылуына ... ... ... ... ... ... ... емес және ешкіммен дауланбайтын сұрақтарды қоюдың қажеті
жоқ. Прокурордан куәға ... ... ... ... ... ... да ... Кейбір жағдайларда
45
пркурорлар куәға сұрақ қоюда оның ... ... ... деп ... ... ... алу тәсілі ақиқатты
орнатуға көмектеспейді.
Кәмелетке толмағандардан, әсіресе фантазиялауға бейім жасөспірімдерден
жауап алу ... ... ... ... ... ... мен ... етіледі. ҚР ҚІЖК-нің 352-бабына сәйкес, он төрт жастан он сегіз жасқа
дейінгі кәмелетке ... ... алу ... ... айғақ беруден бас тартқаны және көрінеу жалған айғақ бергені
үшін жауаптылық туралы аталған адамдарға ескерту жасалмайды және ... ... ... алу және оның ... ... ... 241-бабына сәйкес, егер іс бойынша: 1) өлімнің себептерін,
денсаулыққа келтірілген зиянның ... мен ... ... 2) іс ... ... ... жасы туралы құжаттар болмағанда немесе ... ... ... жәбірленушінің жасын; 3) ақыл-есінің
дұрыстығы немесе қылмыстық іс жүргізуде өз құқықтары мен заңды мүдделерін
өз ... ... ... ... ... туғанда, сезіктінің, айыпталушының
психикалық немесе тәнінің жай-күйін; 4) ҚР Қылмыстық Кодексінде өлім ... жаза ... ... жасаған айыпталушьшың психикалық жай-
күйін; 5) іс үшін маңызды куәнің, жәбірленушінің психикалық немесе тәнінің
жай-күйін ... ... ... 6) істің өзге ... ... дәл ... болса, сараптаманы тағайындау мен жүргізу
міндетті болады.
Сараптаманы міндетті тағайындаудың заңда негіздері анық көрсетілгенмен
де, кей ... ... ... ... өз ... ... іс жүргізушілік қажеттіліктерсіз де
сараптама тағайындала береді. Мұндай сараптамалар көбінесе өрт, автокөлік
оқиғалары, ұрлық және т.б. басқа ... ... ... ... ... мен сот үшін үнемі сенімді дәлелдеме
болып табылады. Оның себебі, біріншіден, сарапшының қортындысы ... оны ... ... ... ... ол ... мен ... байланысты болады. Прокурор мен сот сарапшының қорытындысын
бағалай отырып, сарапшы өзінің ... ... ... ол ... ... объективті болғанын-болмағандығын,
сарапшыда арнайы білімінің және тәжірибесінің ... ... іс ... ... ... ... ғылыми
негізділігін және оның қылмыстық іс қүжаттарымен сәйкестігін тексереді.
Сарапшының қорытындысы қылмыстың дәледігіне, қылмыстық іс әрекеттің
заңды ... ... ... ... қамтымауы тиіс.
Сарапшының қорытындысын өзінің позициясында қолданудан бұрын прокурор
ол қорытындының негізділігіне көз жеткізуі тиіс. ... ... ... ... ... ғана негізді болып табылады.
Қорытындының негізділігі оның ... ... ... ... ... ... ... оның
қорытындыларымен ғана шектелмеуі тиіс. Ол актінің барлық бөлімдерін
салыстыруы ... ... ... ... мән ... тиіс.
ҚР ҚІЖК-нің 355-бабына сәйкес, сарапшыдан жауап алу қорытынды жария
етілгеннен ... ғана оны ... ... немесе толықтыру үшін
жүргізілуі ... ... ... ... ... ... ... тарап сұрақ қояды. Егер сараптама тараптар арасындағы ... ... ... істі ... ... ... бойынша
жүргізілсе, сарапшыға бірінші болып ... ... ... соң ... ... ... Сот жауап алудың кез келген сәтінде сарапшыға ... ... ... ... ... ... түрде айқын болмаған,
сондай-ақ осының алдындағы зергтеумен ... ... ... ... ... мәселелерді шешу қажет болған жағдайда
прокурор қосымша сараптама тағайындау туралы сотқа өтініш ... ... ... ... ... ... жеткілікті түрде негізді
болмағанда не оның дұрыстығы күмәнді болғанда не сараптаманы тағайындау мен
жүргізудің іс ... ... ... ... ... жағдайларда дәл сол
объектілерді зергтеу және дәл сол ... шешу үшін ... ... ... ... ... ... және қорытынды беруге қатыспайды.
Прокурор өзінің алдыңғы сараптама ... ... ... сараптама тағайындау қажеттігін дәлелдеуі тиіс.
Заттай дәлелдемелерді қарау. ... ... ... ... ... емес, сондықтан да ... ... ... ... ... ие болмайды. ҚР ҚІЖК-
нің ... ... ... ... іске ... және ... алынған
заттай дәлелдемелер сот тергеуі барысында сотта қаралуға және тараптарға
ұсынылуға тиіс. ... ... ... сот ... кез ... ... өтініші бойынша да, сондай-ақ соттың бастамасымен де
жүргізіледі.
Төрағалық етуші ... ... ... ... ... ... сот ... ал соттың үкім ... тек сот ... ... ... ғана ... ... екендігін түсіндіреді;
2) тараптардан, олар сот тергеуін толықтыруды қалай ма және немен
толықтырғысы ... ... ... ... туралы өтініш мәлімделген жағдайда, сот бұл
өтінішті талқылайды және оны шешеді. Өтінішті ... және ... сот ... орындаған соң, сондай-ақ сот тергеуін толықтыру туралы өтініш
туындамаған ... сот ... ... ... қабылдамаған жағдайларда
төрағалақ етуші сот тергеуін аяқталды деп жариялайды (ҚР ... 362 ... ... ... ... ... айыптау
сөзі.
Басты сот талқылауы - қылмыстық процестің маңызды және
негізгі сатысы екенін ... ... ... Нақ осы ... ... ... тексеріледі және жиналған дәлелдемелерге түпкілікті баға
беріледі. Прокурор айыптауға негіздер болған ... ... ... ... ... деп ... дәлелдейді
49
немесе жазасын жеңілдетуді сүрайды. Ал, сот істі ... ... ... ... Қылмыстық істің материалдарын өте жақсы білу ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық істің тергелуіне қадағалау жүргізгеннің өзінде немесе
айыптау қортындысын ... ... ... ... ... ... ... зерттеуі тиіс. Осыған байланысты мемлекеттік
айыптаудың, мемлекеттік айыптаушы сөзінің сапасы өте ... ... ... ... ... ... ... сөзінде тек сот
отырысының қортындысын ғана емес, оның ... ... ... ... ... іс ... өзінің позициясын білдіреді және
сотқа кеңесу бөлмесінде шешетін сұрақтарды көрсетеді.15
Сот отырысына жақсы ... және ... ... ... ... адам өлтіру ісі бойынша 2001 жылы 9 сәуірде ... ... ... ... аға ... ... көрсетті.
Істің құжаттарын тиянақты зерттеп, қылмыстың жасалу жағдайларын белсенді
зерттеп және оны сотта талдау жасайды. ҚР ... ... 2 б. ... бойынша мемлекеттік айыптаушының позициясы сотпен мақұлданып,
О.К.Кадыров 14 ... бас ... ... Ал, ... жағдай,
Алматы қ. Алмалы ауданының прокурорының көмекшісі мемлекеттік айыптаушы
Е.Жамбылдың позициясының дұрыс еместігі Ж.Жиенбаеваның ісі бойынша процеске
аудан ... ... ... ... ... ... ... риторика. А, 1995, стр.99.
16 "Заң және заман". Журнал. А, 2003, №2, 58-59 ... ... ... соң ... етуші соттың сот
жарыссөзіне көшетінін хабарлайды. Сот жарыссөзіне қатысушының өтініші
бойынша оған сот ... ... үшін ... ... ... етуші оның ұзақтығын көрсете отырып, сот отырысында үзіліс
жариялайды.
Сот жарыссөзі ... ... ... оның ... ... және азаматтық жауапкердің немесе ... ... мен ... ... ... ... сөздерінің реттілігін олардың ұсыныстары бойынша ... ... ... жагдайларда бірінші болып айыптаушы сөз ... ... ... ... мемлекеттік айыптаушы қолдаса, іске
біренеше жәбірленуші, қорғаушы азаматтық ... мен ... ... талапкерлер мен олардың өкілдері, сотталушылар қатысса, төрағалық
етуші өз сөздерінің кезектілігін өзара келісуі үшін оларға ... ... ... бұл үшін сот ... ... ... мүмкін.
Прокурор бірінші болып сөз сөйлеп және мемлекеттік ... ... ... істің барлық жағдайларын ашады, өзінің қылмыстық ... ... және ... ... ... ... ... қылмыс жасаудың
себептерін және оның негіздерін ашады. Азаматтық талапкер, жәбірленуші
өздерінің сөзімен ... ... ... ... айыптау сөзімен сот отырысындағы ... ... ... ... ішкі ... ... заңды және негізді
үкім шығаруға көмектесу болып табылады. Алайда, прокурор сөзінің ... ... ролі ғана ... ... де ... тиіс.17 Сондықтан прокурор өзінің сөзімен қылмыс пен
қылмыскердің аясында моральдық ... ... ... ... ... ... ... қолдай отырып, прокурор қазақстандық
құқықтың ... ... ... ол ... сөзімен процеске
қатысып отырған азаматтардың саяси және құқықтық санасының, құқықтық
мәдениетінің өсуіне ... ... ... ... ... ... айыптаушының сөзі өзінің іс жүргізушілік мәні \ бойынша
құқықтық акт болып ... Ол ... ... ... ... ... асыратындықтан, мемлекеттік айыптаушының сөзі белгілі
бір талаптарға сай болуы тиіс. Өзінің сөзі заңды тұрғыдан ... ... ... сот тергеуінде қаралған дәлелдемелерді ... бір ... ... ... ... сот ... өз ... сот
отырысында зерттелмеген дәлелдемелерге сілтеме ... ... ... ... жаңа ... ... қажет болса, сот тергеуін қайта
бастау ... ... ... ... Прокурордан дәлелдемелерді санап беру
емес, оларға талдау жасау және объективті баға беру ... ... ... ... жеке сөйлеу мәнері, стилі және сөзді
құрау жоспары ... ... ... сот ... ... ... сай болуы тиіс. Прокурордың сөзі саяси және заңды дұрыс болып
қана ... ... ... ... қарапайым, барлығына
түсінікті болуы тиіс. Мемлекеттік айыптаушы өзінің сөзімен қылмыстық іс
материалдарын терең білетіндігін, заңды бағасының және жаза шегі ... ... ... ... Е.А. О ... роли речи ... обвинителя.
Судебная речь. Минск1967 ст. 67
52
дәлдігін, ойлау логикасын және қылмыскердің жүріс-тұрысының саяси,
заңды және ... ... ... ... ... сөзі
сот залында отырғандардың прокурор талаптарының әділ және негізді
екендігіне сенетіндей тәртіппен ... ... ... ... мен ... ... ... міндетті
белгісі. Өзінің қорытындыларын күмәнді фактілерге, болжамдарға ... Сот ... ... ... жеке ораторлар тілдің тазалығын
сақтамайды және онда мәні бойынша ештеме ... ... ... өзіне, сотқа, қорғаушыға ғана түсінікті шетел сөздерін және
арнайы сөздерді қолдану ... ... Егер ... ... жағдайда, заң
терминдеріне жүгіну керек және заңгерлердің тілі - бүл заң тілі екенін есте
сақтау керек.
Прокурор әрбір қылмыстық іс бойынша ... ... ... ... Прокурордың сот процесінде дайындықсыз "экспромтпен" және алдын ала
дайындалған сөзбен сөйлеуіне болмайды. Алайда, ... ... ... ала дайындалған сөзді айту тәжірибесі көбейіп келеді. Бірақ, ... ... бұл ... ... ... Өйткені, бұл жағдайда
прокурор өзінің алдын ала дайындалған сөзіне "байланып" қалады және сот
отырысындағы өзгерістерге ... ... ... ала ... ... болады. Сот тергеуі барысында қажетті өзгертулер енгізу үшін
айыптау сөзінің негізгі тезистері әрқашан да алдын ала ... ... сот ... ... ... ... ... қылмыстың заңды
бағасы және қылмыскердің тұлғасы туралы мәліметтер белгілі болады. ... ол ... ... ... бағасына және т.б. қажетті
толықтыруылар мен өзгертулер енгізіледі.
Сөздің мазмұны мен нысаны арасында байланыс ... ... ... - ... ... өзін ... білдіреді және керісінше, мазмұнды
нысаннан айыру - яғни нысанды жоюды білдіреді.
Заңда мемлекеттік айыптау сөзінің ... оған ... ... ... ... ... сәйкес, айыптау
сөзінің бірегей құрылымы мына ... ... ... бағасы;
2) дәлелдемелерді талдау және бағалау;
3) қылмысты ескерту ... ... ... ... бағалануы;
5) сотталушының жеке тұлғасының мінездемесі (сипаттамасы);
6) жазалау ... ... ... ... ... өтеу туралы ұсыныс.
Айыптау сөзінің мұндай құрылымы прокурордың ... ... ... және ... үкім шығаруына көмектесу міндетіне толық жауап береді.
Айыптау сөзінің бұл бөлімдерінің байланысы қылмыстық істің белгілі ... ... ... орны және ... ... ... келтірілген айыптау
В.И.Басков. Прокурорский надзор при рассмотрений судами уголовных дел. М,
1980, стр. ... ... ... ... ... ... міндетті
емес. Мысалы, қылмыстың қоғамдық-саяси бағасы айыптау сөзінің басында
немесе соңында ... ... ... сөзінің барлық элементтері
әрқашан да ... ... ... ... толықтыруы және бір-
бірінен туындауы өте маңызды болып табылады.
Қылмыстың қоғамдық-саяси бағасы. Әрбір қылмыс сипатына, ... және ... ... ... ... ... белгілі бір қоғамдық
қауіп тудырады. Өйткені кез-келген ... жеке ... ... ... ғана ... қозғамайды, сондай-ақ елдегі бекітілген құқықтық
тәртіпті бұзады. ... сот ... ... ... ... бере ... неге заң белгілі бір әрекет немесе әрекетсіздікті
жазалайтындығын, олар неге қоғамға ... ... ... Бұл ... күресудің қағидалары мен міндеттерін анықтайтын ... ... ... ... және ... іс ... ... сілтеме жасаған дұрыс болады. Мемлекеттік айьштаушы соттың ауыр
және қоғамға қауіпті қылмыстар жасағаны үшін, түзелмеген тұлғаларды ... ... ... аса ... ... неге қатаң
жазалайтынын корсетуі тиіс.
Дәлелдемелерді талдау және ... ... ... сот ... ... жан-жақты, толық және ... ... ... ... ... ... тұлғадан тәуелсіз, заңға және
өзінің ішкі сеніміне сүйене отырып талдайды.
55
Соттың және прокурордың дәлелдемелерді бағалауының өзінің ... ... ... ... Сот ... ... нәтижесі бойынша
қылмыстық істі түпкілікті шешеді, ал, прокурор соттың үкім шығаруында
өзінің позициясын ... ... бүл ... қылмыстық іс бойынша
өзінің позициясы бойынша жауапкершілігін төмендетпейді. Дәлелдемелерді
талдау және ... ... ... ... ретіндегі
қызметіндегі ең күрделі және жауапкершілікті тұсы. Сондықтан да, ... ... ... - ... талдау және бағалау болып табылады.
Прокурор дәлелдемелерді талдап және оларға баға бере ... ең ... ... және ... ... ... бір ... келтіреді. Кез
келген дәлелдеме өзінің дәлелденгендігіне ... ... ... ... жеке және жиынтығы бойынша дәлелденеді.
Дәлелдемелерді бағалау және талдау процесінде прокурордың ... ... ... маңызды болып табылады,
Айыптау үкімі болжамдарға негізделмейді. Оның негізіне тек шынайы
дәлелдер кіруі тиіс. ... тек ... ... ... (куәлардың, жәбірленушінің, сотталушының жауаптары және сарапшының
қоры
тындысы). Куәнің немесе жәбірленушінің жауабының терең талданбау,
сотпен ол ... ... алып ... ... ... ... ... ұсыныстар . Айыптау сөзінде қылмыстың
жағдайлары, сотталушының ... ... ... соң, ... ... жасауға әсер еткен
жағдайларды талдауға көшеді.
; Қылмыстық іс ... заңы ... ... ескертуде және
I оны жасауға негіздер мен себептерді жоюда маңызды роль жүктейді.
І Сот ... ... ... ... ... ... жеке
I
] қаулы шығару туралы ... ... ... ҚР ... ... 1 бөліміне сәйкес, ... ... ... кезде
кеңесу
бөлмесінде жеке қаулы шығарады, онда мемлекеттік органдардың
| немесе лауазымды адамдардың, ұйымдардың ... ... ... іс ... ... заңның бұзылу фактісіне, қылмыс жасауға
себепші ... және ... ... ... ... ... себептер мен жағдайларға аударады.
Қылмыстық іс бойынша сот отырысында прокурор қылмыстың түп-тамырын
ашады, сотқа және процеске ... ... ... жасау себептері мен негіздерін көрсетеді. Істердің
күрделілігіне және сипатына қарамастан, прокурор ... ... ... ... ... ... ... және басқа
тұлғаларға соттан жеке қаулы шығаруын I сұрай алады. ... ... ... ... тергеу I органдарымен
қылмыстың себептері мен негіздері анықталып және 1 ... жою ... ... ... ... ... ... да тиісті тұлғалардан бұл ұйғарым бойынша қандай шаралар
қолданылғандығы туралы жауап алуға ... ... ... ... ... ... ... мен
і себептерді жою туралы шаралар бойынша ұсыныстары ол жүргізген !
дәлелдемелерді талдаудан шығуы тиіс және ... ... ... ... ... ... сөзінің бұл бөлімі
негіздер мен себептерді ғана емес, ... ... ... ашып
көрсетсе сенімді түрде шығады. Айыптау ... ... ... ... ... ... қандай нақты жағдайлар
і септігін тигізді және жеңілдетті; қылмыстық ниеттің пайда ... олар ... әсер етті ... ... ... ... ... жағдай
| туғызды; бұл жағдайлар кімнің кінәсімен ... ... ... ... ... ескерту үшін бұл жағдайларды жоюда
, қандай шаралар қолдану ... ... ... ... ... жою ... прокурордың сотқа ұсынысының соңы
] ... ... ... айыптау көлемінің кеңейуіне немесе
сотталушыға ауырырақ ... ... ... ... тиіс. Соттың көңілін қылмыстың себептері мен негіздеріне
тоқтата отырып, басқа тұлғалар ... ... ... жасады деп сотталушыны негізсіз айыптамас үшін
прокурор айыптаудың шегін есте ... ... ... ... бағалануы. Айыптау үкімін шығаруда сот қылмыстың
заңды (құқықтық) ... ... ... ... ... ... сотқа
құқыққа қайшы сотталушы жасаған әрекетте белгілі бір ... ... ... ... ... ... бір ... болмауының өзі қылмыс
құрамының жоқтығын білдіреді. Дұрыс заңды баға - ... ... ... ... ... белгілерінің бірі. Қылмыстардың көп
құрамының жеке белгілерін анықтау прокурор және ... бұл ... ... ... ... Адам өлтірудің өзі қатыгездікті
білдіргенде, аса қатызездікпен адам өлтіру деген нені ... ... ... ... ... ... мен ... "аса"
58
қатыгездік белгілері туралы түсінігіне байланысты. Нақ осылай прокурор мен
судья мемлекет мүдделерін "елеулі" түрде бұзуды (ҚР ҚК-нің 307, 308, ... пара ... ... ... (ҚР ... 311-бабы",
бұзақылықтың "дөрекілігін" (ҚР ҚК-нің 257-бабы) бағалайды. Егер мемлекеттік
айыптаушылардың қателігіне талдау жасасақ, олар көбі ... ... ... ... жіберілетіндігі анықталады. Мемлекеттік
айыптауды қолдаудың нақ осы жағы ... ... ... Мүның
себептерінің бірі, кейбір айыптаушылар сотталушы әрекетінің саралануьша
тиісті түрде мән бермейтіндігінде ... Ал, бұл ... ... және ... ... ... щ> ... сияқты маңызды болып табылады.
Екінші себебі, кейбір прокурорлардың ... заң және ... ... ... актілерді толық білмеуі болып табылады. Соңғысының
маңыздылығы төмен емес, өйткені қылмыстық заңның ... ... ... құқықтық актілерсіз түсіну мүмкін емес. Мысалы, ҚР ҚК-нің 12-
тарауында (көліктегі ... ... ... жасаған адамдардың
әрекетіндегі қылмыс құрамын анықтау үшін тиісті атқарушы билік органдарымен
бекітілетін жол ... және ... ... ... ережелеріне
жүгіну керек. Бүл ережелерді білмейінше, мемлекеттік айыптаушы сотталушының
әрекетіне немесе әрекетсіздігіне дұрыс құқықтық баға бере алмайды. Әрекетті
дұрыс ... үшін сот ... және ... Сот ... ... ... ... табыладьк
Кейбір жағдайларда сотқа алдын ала ... ... ... ... заң ... ... ... (қатаңырақ
59
жазаны көрсететін) істер түседі. Бұл істің қосымша тергеуге ... үшін және ... ... жазалау мақсатында жасалады. Тергеу
органдарының кейбір қызметкерлеріне Қылмыстық кодекстің санкциялары ... ... ... ... ... ... ... Ал,
мемлекеттік айыптаушының міндеті жасалған ... ... ... заңға
сәйкес құқықтық баға беру болып табылады.
5. Сотталушының жеке тұлғасының мінездемесі. Жаза тағайындауда сот тек
жасалған қылмыстың ... мен ... ... ғана ... ... қатар сотталушының жеке тұлғасын да ескереді. Сондықтан да,
мемлекеттік айыптаушының сөзінің ... ... бірі ... ... ... ... іс жүргізу заңы сотталушының тұлғасы
туралы мәліметтерді қылмыстық іс бойынша дәлелдеуге жататын ... ... (ҚР ... ... Бұл ... сот үкім шығара
алмайды, ал, прокурор сотталушыға қатысты ... ... ... ... айта ... ... ... жағдайлар, оның жүріс-тұрысы
және бұрынғы қызметі әділ жаза тағайындау үшін өте маңызды болып табылады.
Сотталушының тұлғасын бағалай отырып, прокурор іске ... ... ... ... ... тиіс. Прокурор сотталушының
жауабын, онымен жұмыс істеген адамдардың түсініктерін ескеруі тиіс.
Соталушыны сипаттай отырьш, прокурор қорлайтын, адамның ... ... ... ... ... ... және ... келтіре отырып, прокурор сотқа
60
қылмыстың ... ... ... және оған ... ... ... көмектеседі. Сотталушының тұлғасын сипаттайтын кейбір
жағдайларда баса дәлелдемелік мәнге ие ... ... ... ... ... ... ... пайдалы жұмыспен айналысу және басқа да жақсы мінездер
мен жағдайлар басқа ... ... ... кінәсіздігін
немесе бұл қылмысқа қатысы жоқтығын ... ... ... сипаттайтын
мінездер: соттылығының болуы, бұзақылық, пайдакүнемдік және басқа ... ... ... ... ... мүмкін.
6. Жазалау шарасы туралы ұсыныс. Жаза тағайындау соттың айыптау үкімін
шығарудағы ең жауапкершілікті жағдай ... ... ... ... ... жазалау ғана емес, сотталушыны түзеу және қайта тәрбиелеу,
сондай-ақ, жаңа ... ... ... ... ... Осы белгінің
қосындысы - жазалау және ... ... ... мәні ... ... ... Жазаны кек алумен шатастыруға болмайды. "Преступник - это
человек, ... ... в ... время, которого нужно или изолировать, или
попытаться исправить, но которому ни в коем случае не надо ... - ... ... Қ ... ... ... ешқашанда кек алу мақсаты
болған емес және болмайды да. ҚР ҚК-нің ... ... жаза ... ... ... тағайындалатын мемлекеттік мәжбүрлеу шарасы. Жаза
әлеуметтік әділеттілікті қалпына келтіру, сондай-ақ сотталған ... ... ... ... да, ... ... да жаңа қылмыстар жасауынан
сақтандыру мақсатында ... Жаза тән ... ... ... ... ... мақсат етпейді.
19 Курский Д.И. Избранные статьи и речи. М, 1948, стр. 81.
61
7. Материалдың зиянды өтеу ... ... ... ... ... және ... ... отырып прокурор
оны өтеу тәртібі туралы ұсыныстарын айтады. Қылмыскерлердің
келтірген зиянын толық өтетуі, жаңа қылмыс жасауда ... ... ие. ... ... ... келтірілген зиянды толық
өтеттіруде сотқа көмектесу болып табылады.
Прокурор өзінің сөзінде келтірілген азаматтық талап туралы ... ... ... дәлелденгенде, прокурор азаматтық талапты
қолдайды. Азаматтық талапты қолдай отырып, ... оны ... ... ... 8 б. ... сот ... қатысушылардың
барлығы сөз сөйлеп болган соң олардың әрқайсысы тараптар өкілдерінің
сөзінде айтылғандар бойынша тағы бір ... ... ... немесе
ескертпелерін (репликаларын) білдіруге құқылы. Қылмыстық іс ... ... ... жағдайларда қарсылықтарымен немесе ескертпелерімен
шығуын көрсетпеген.
Менің ойымша, прокурор реплика ... ... ... қорғаушы кейбір
себептермен - тәжірибесінің және ... ... ... ... ... зерттеумеуіне немесе қасақана түрде:
1. өзінің сөзінде қылмыстық істің ... ... ... ... сотталушьшың қылмысына дұрыс құқықтық баға бермеген;
3. дұрыс емес ... ... ... ... ... заңды дұрыс түсіндірмеген;
62
4. сотталушыға өте жеңіл жаза ... ... ... ... өтініш
сұраған жағдайда қолдануы тиіс.
Прокурордың айыптау созінің мазмұнының талаптары ... ... ала ... бекітілген және сотта мақұлданған қылмыстық істің
құжаттарына, оның ... ... ... ... ... ала ... ... және сотта мақұлданған дәлелдемелерге
негізделуі тиіс (ҚР ... 364 б. 5 б. ... ... сауатты және ҚР ҚІЖК-нің, ҚР ҚК-нің тиісті нормаларына негізделуі
тиіс.
4. Ол жалпы сауаттылықтың талаптарын қанағаттандыруы ... ... ... ... айыптау сөзінің мына
анықтамасын ұсынамын. ... ... сөзі -бұл сот ... ... ... ... ... сот отырысының
қорытындысын, қылмыстың қогамдық-саяси бағасын беретін, істің ... ... ... ... ... ... ... іс әрекеттерінің саралануына ұсыныстарын білдіретін, сотталушыга
жаза шарасы туралы ұсынысын және т.б. ... ... өз ... ... іс ... заңында көрсетілген және осы заңның
негізінде прокурордың бас сот ... ... ... ... ... ... заң ... және істің барлық
жағдайларын қарау нәтижелеріне негізделген өзінің ... ... ... ... жағдайын нашарлатпайтын және оның
қорғалу құқығын бұзбайтын болса, прокурор ... ... ... егер айыптау сот талқылауында қолдау таппады ... ... ... бас ... (толық немесе ішінара) міндетті. Мемлекеттік
айыптаушының айыптаудан бас тартуына сот тергеуі ... сот ... жол ... ... ... бас тартқан жағдайда, егер айыптаудан
жәбірленуші де бас ... сот өз ... істі ... Ал ... ... талап етсе, сот істі талқылауды жалғастырып, оны
жалпы ... ... Бұл ... ... ... одан әрі қатысудан
босатылады, ал айыптауды жәбірленушінің өзі немесе оның өкілі ... ... ... сот оған өкіл ... үшін уақыт беруге тиіс.
Прокурор мен жеке айыптаушы ... ... бас ... ... ... ... ... бас тартқан бөлігінде істі қысқартады,
айыптаудң қалған бөлігіндегі іс ... ... ... Егер ... ... және жәбірленуші бұрынғы айыптауды талап етпесе, сот
істі жаңа айыптау бойынша қарайды (ҚР ... ... ... ... ... ... мәселелері.
Қазақстан Ресцубликасы Бас Прокурорының 23 ақпан 2001 жылғы №24
«Соттарда ... ... ... ... прокурорлық қадағалауды
ұйымдастыру туралы» бұйрығына сәйкес қадағалау ... ... ... ... ... карау кезінде мемлекеттік айыптауды объективті
әрі белсенді түрде жүзеге ... ... ... істерді
апелляциялық және кадағалау
64
сатыларында қарауына қатысу, сот және ... ... дер ... ... ... қою, соттардың кез келген заң бұзушылық-тарына ықпалды шара алу
тәрізді жолдарымен заңды талапқа сай қолдануын қамтамасыз ету болып
табылады.
Сот ... және ... ... ... ... нәтижесінен сот отрысындағы прокурорлардың айыптау сөздерін тындау
арқылы, кейбір прокурорлардың айыптау сөзіне дайындалуда және ... ... ... ... ... болады. Бұл
кемшіліктер айыптау сөзінің ... мен ... және ... ... ... ... Бұл ... прокурорлардың біліктілігінің
жетіспеушілігіне, олардың мемлекеттік айыптауды қолдау тәжірибесінің
төмендігіне байланысты. ... бұл ... ... тек ... ... ғана ... мынаған да байланысты:
1. Занда (ҚР ҚГЖК-де) ... ... іске ... ... ... ... анықтайтьш жалпы жағдайлары мен
талаптары ғана көрсетілген.
2. Мемлекеттік айыптауды қолдаудың және айыптау сөзінің
құрылымын мен мазмұнына ... ... ... ... кең ... байланысты, менің ойымша, мемлекеттік айыптауды жетілдіруде
мейілінше ... ... деп мына ... ... ... едім:
1. Сот талқылауы кезінде прокурорлардың дәлелдемелерді зерттеуге
белсенді түрде қатысуы. Олар тек ... ... істі ... ... міндетті жан-жақты, толық және объективті түрде ... ... ... — сот талқысының маңызды бөлігі, онда ... ... ... ... ... ... дербес тексереді. Сотта ... ғана ... ... ... ... ... ... егер ол сот
талқылауында дәлелденсе, дәлелдеу міндеті жүктелген.
2. Прокурорға қойылатын тағы бір маңызды талаптың бірі ... ... ... ... жеке ... арттыруды, сондай-ақ
оны сот тергеу нәтижесімен сәйкестендіруді қамтамасыз ету болып табылады.
Прокурор алдын ала тергеу материалдары мен жасалған ... тек ... ... ... ғана ... ... ҚР Қылмыстық іс
жүргізу кодексінің 37-бабының ... ... ... ... ... ... ... жағдайларға көзі жеткен жағдайда
айыптаудан бас ... ... ... ... орай, прокурорлар мұндай тәртіпті әркез сақтай бермейді. Ақтау
үкімдері шығарылған істермен ... ... ... ... ... адамға қалайда айып тағуды талап ... ... ... ... ... ... өзі есеп беруі, яғни
айып тағу қара бастың қамы емес екендігін ... ... ол ... ... ... ... ... — қайткен күнде де айыптау
емес, сотқа заңды, негізді және нақты үкім шығаруға көмектесу.
Сотта ... ... ... дұрыстығы туралы айтқан кезде
біз ең алдымен жазаның деңгейіне қатысты ұсынысқа баса назар аударуымыз
керек. Соңғы ... ... ... өзгерістер мен толықтырулар
енгізу ... ... ... ... ... ... ... Бұл
жерде әңгіме заңды қасақана бұзушы парақорларға, кісі өлтірушілерге,
рецидивистерге, басқа да қауіпті ... ... жаза ... болып отыр. Сонымен қатар бас бостандығынан айырумен
байланысты емес, шартты түрде сотталатындарға жаза қолдану, үкімді
орындауды кейінге қалдыру, қоғамдық қауіптілігі жоқ ... ... ... ... ... әсер ету туралы да мәселелерге де
мән берілуі керек. Бұл, ... ... сот ... ... ... ... әрі бұл арада оның шешімін
табуда прокурорлардың ролі ерекше.
3. Мемлекеттік айыптаудың тиімділігін арттыру үшін прокурорлардың сотта
сөйлеген сөздерінің тәрбиелік ... ... және сот ... заңдарды насихаттауға қолдана білудің маңызы зор. Жария, ашық
процесте істің мән-жайын зерттеуге прокурордың кәсіби биік ... ... ... ... ... және ... ... сөйлейтін сөзі
қылмыскерді жұрт алдында әшкерелеуге, оған қатысты моральдық талқылау
атмосферасын қалыптастыруға, ... ... ... ... ... ... ... жұмылдыруға мүмкіндік береді.
Айыптаушы қылмыстың коғамдық-саяси арқауын және оның мән-мағынасын
ашуға әрі жария түрде айтуға міндетті, сонда ғана ... ... ... ... ... сабағын алуға жол ашылады. Мәселенің ... ... әсер ... себептерді жою, оның жасалуына ... ... ... үшін қажетті шаралар алуға келіп тіреледі.
Осылайша ... ... ... ғана ... ... ... бір аса маңызды мәселеге тоқталмай кете ... ... өзі ... ... ... ... ... заң
түрғысынан сауатты да шынайы пікірден бастау алады. Әйтпесе прокурордың
сотта ... сөзі ... ... да ... шықпақ емес.
Соттың көшпелі мәжілістеріндегі сөйлейтін сөзіне прокурор аса
жауапкершілікпен қарағаны жөн. ... ... аса ... ... ... ... ... мұрындық болып, қоғамдық айыптаушыларды
тартып, оларға практикалық көмек көрсетсе нұр ... нұр ... ... ... ... бұқаралық ақпарат құралдарын
пайдаланудың орны ерекше екендігі белгілі. Мемлекеттік айыптаушының сотқа
қарым-қатынасына баса мән ... жөн. ... ... ... ҚР Бас
Прокурорының бұйрығында судьялардың тәуелсіздік принципін қатаң сақтауға
және олардың тек заңға бағынатындығы атап ... ... ... соттың беделіне прокурорлар әркез қамқорлықпен қарауы тиіс. ... олар сот ... ... ... сақтауға, тәртіпті болуға, өзінің
бар мінез-болмысымен сот мәжілісінде сотқа ... ... ... қатысатын прокурорға басқа да бірқатар талаптар қойылады. Сондай-ақ
ол қылмыс арқылы келген материалдық ... ... ... ... ... ... істі ... мерзімде қарауы мен ... ... ... қадағалау жасауды жүзеге асырады.
Осындай ауқымды да жауапты міндеттерді орындауда прокурор ... ... ... ... ал ... күнбе-күн қатысып, бір күнде бірнеше
қылмыстық іс бойынша сотқа барып, тіпті сот болар
68
алдында оған аяқ астынан қатысуға тапсырма берілсе, онда ... ... ... күту ... ... ... ... басшылық жасауды жақсарту -
жоғары тұрған прокуратуралар алдындағы аса маңызды міндет. Біз ... ... ... ... ... ... бақылауды
күшейтіп, аудандық, қалалық прокурорларға жұмысты ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ заңсыз және
негізсіз сот шешімдеріне наразылық келтіру ... ... ... ... әрі бүл ... өзі бас болып қатысуды
назарда ұстағаны жөн, өз көмекшілерінің ... ... ... ... ... күш ... тиіс.
4. Тағы бір манызды міндеттің бірі— прокуратураның ... ... ... ... көтеру. Әңгіме бірлескен шаралар өткізуді жоспарға енгізу
туралы болып отырған жоқ. Сотпен арадағы қарым-қатынасты кеңейту сот ... ... ... жол ... ... Бүл ... ... күнделікті кызмет бабында кездесетін күрделі де даулы мәселелерді
шешуде қалыптасқан жүйелі тәжірибелер енгізгеннен ұтатын түс аз емес.
5. ... ... ... ... ... ... маңызы зор. Соттардағы қылмыстық істерді ... ... ... ... ... сапасын көтеру, оқу-әдістемелік
шаралар денгейін арттыруға ұдайы көңіл бөлу ғана оң нәтижеге қол ... ... ... нақты бір қылмыстық істер бойынша тәжірибе ... ... тағы бар. ... іскерлік және кәсіби
6. 69
біліктілігін арттыру мақсатында іскерлік және кәсіби біліктілікті
жетілдірудің түрақты жүйесін қүру ... ... алып ... ... Р ... іс жүргізу заңына прокурордың қылмыстық істер бойынша бас сот
талқылауына ... ... ... ... ... және
айыптау сөзінің құрылымы мен мазмұнын анықтайтын толық, жан-жақты нормалар
енгізу.
Жас прокурорлардың күрделі қылмыстық істер ... ... ... бірге қылмыстық іске және мемлекеттік айыптауды қолдауға
қатысуын ұйымдастыру.
Мемлекеттік ... ... ... ... ... болса, сот
қаулыларының тұрақтылығы да сондай болады.
70
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақстан Республикасының Конституциясы біздің мемлекеті-мізде сот
төрелігін жүргізудің ... ... ... ... ... әлемдік тәжірибеге сәйкес одан ары қарай дамуы жаңа ... және ... ... Кодексінің, Азаматтық Кодекс пен
Азаматтық Іс-жүргізу Кодекстерін, Қазақстан ... ... ... ... және т.б. нормативтік-құқықтық актілерді қабылдаумен
байланысты болды. Бұл нормативтік-құқықтық актілерде ... ... ... ... әділ сот ... ... ету ... заңды дұрыс қолдану мақсатында әрбір қылмыстық істі қылмыстық іс-
жүргізудің мақсаттары мен қағидаларына сәйкес шешуіне көңіл бөлінген.
Сот төрелігін жүргізуде ... ... ... ... ... ... және сотта мемлекет мүддесін білдіру прокурорлық
қадағалаудьщ жеке саласы мен прокуратура ... ... ... ... ... ... өзінің қылмыстық сот өндірісіне қатысуымен сотқа
дәлелдемелерді ... ... және ... ... ... кінәсін
анықтауға, сотталушы жасаған қылмысқа дұрыс баға беруге, оған ... әділ жаза ... және ... үкім шығаруға көмектеседі.
Осыған байланысты, заңдылыққа ... ... ... және ... ... ... орган бола отырып, прокурор өзінің өкілеттігін
орындау кезінде ешкімге тәуелді емес және ол заңға ғана бағынады.
Бас сот талқылауы - қылмыстық процестің ... және ... ... ... ... ... Нақ осы ... істің мән-жайлары
тексеріледі және жиналған дәлелдемелерге түпкілікті баға ... ... ... ... ... ... ... қолдайды,
сотталушыны кінәлі деп табуын дәлелдейді немесе жазасын жеңілдетуді
сұрайды. Ал, сот істі ... ... және ... шешеді. Қылмыстық
істің материалдарын өте ... білу - ... ... қолдайтын
пркурорға қойылатын міндетті талап. Прокурор қылмыстық істің ... ... ... ... айыптау қортындысын бекіткеннің өзінде
әрқашанда қылмыстық істің материалдарын терең,әрі нақты зерттеуі тиіс.
Осыған байланысты ... ... ... ... сөзінің
сапасы өте маңызды болып табылады. Мемлекеттік айыптаушының сөзі өзінің ... мәні ... ... акт ... ... ... ... қылмыстық іс жүргізушілік функциялар
жүйесіндегі сотта мемлекеттік айыптауды қолдау мәселесі ... және ... ... ... төмендегі қорытындылар шығарылды:
- сотта мемлекеттік айыптауды қолдау прокурорлық қадағалаудың
жеке саласы және прокуратура органдарының ... ... ... ... ... қарауда прокурор мемлекеттік айыптаушы
ретіндегі ерекше құқықтық жағдайды иеленеді және маңызды ... ... ... айыптаудың субъектісі тек қана прокурор болып
табылады;
72
- мемлекеттік айыптауды қолдауда прокурор тәуелсіз және заңға ғана
бағынады;
- ... ... ... ... ... қылмыстық
процестегі заңдылықтың кепілі болып табылады;
мемлекеттік айыптауды қолдау ... ... ... ... және қылмысты ескертуге байланысты прокуратура органдары қызметінің
бір нысаны;
прокурордың ... ... ... сот ... ... пәні ... прокурор мемлекеттік айыптауды қолдау арқылы судьяда ішкі
сенімділікті тудыруға, заңды және ... үкім ... ... мемлекеттік айыптау - "қылмыстық іс жүргізудің қозғалыс күші", "іс
жүргізудің дамуына мүмкіндік беретін пружина", ... ... ... ... ... міндетті, ал айыптау айыптаушымен
дәлелденуі тиіс".
Жоғарыда айтылғандарды қорытындылайтын болсақ, сотта ... ... ... ғана ... ... ... ... айыптау - айыптаудың негізгі және маңызды белгісі
болып табылады. Прокурор ... ... ... ... ... бұзған тұлғаларға қатысты қудалау жүргізеді, мемлекет прокурорға
анықтау және ... ... ... қылмыстылықпен күресуде
күшейтуді координациялауды жүктейді.
73
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН НОРМАТИВТІК АКТІЛЕР:
ҚР Конститиуциясы.
ҚР ... іс ... ... Р ... ... ... заң күші бар Жарлығы.1995 ж.
ҚР Қылмыстық кодексі.
ҚР Бас Прокурорының 23 акпан 2001 жылғы №24 «Соттарда ... ... ... ... ... үйымдастыру туралы» Бүйрығы.
"Сот билігі туралы заңдардың қолданылуының ... ... ... ж. №1, ... жаза тағайындаудағы соттардың заңдылықты сақтауы
туралы" 30.04.99 ж. №1 Жоғарғы Сот Пленумының Қаулылары.
Приказ Генерального Прокурора Республики Казахстан от ... №148 ... ... ... с ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР:
1. М.И.Шифман. Речь прокурора по уголовному делу. М, 1960 г.
2. П.Сергема. ... речи на ... М, 1988 ... ... В.М. Государственное обвинение в суде. М, 1971 г.
4. В.И.Басков. ... ... при ... ... дел. М, 1980 г.
5. В.И.Басков. Прокурор в суде первой инстанции. М, 1968 ... ... ... ... в суде ... делам. М,1975 г.
6. В.И.Басков, Б.В.Коробейников. Курс ... ... ... 74
8. Г.С.Сапаргалиев. Конституционное право Республики Казахстан. А, 2002.
9. С.К.Журсимбаев. Прокурорский надзор в Казхстане. А, ... ... ... ... ... М, 1962.
10. М.С.Нарикбаев, Г.К.Утибаев. Прокурорский надзор в Республике ... ... ... ... речи на ... М, 1960.
12. Г.Г.Гиздатов. Судебная риторика. А, 1995.
14. "Заң және заман". Журнал. А, 2000 №5, 2001 №3,4, 2002 №5, ... ... Е.А. О ... роли речи государственного обвинителя.
Судебная речь. Минск, 1967 г.
16. Курский Д.И. Избранные статьи и речи. М, 1948 г.
17. А.А.Чувилев. ... ... в ... ... М,2000 ... ... ... де еңселі, қауіпсіз қоғамға қадам басайық. Ел
Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы. 2000 ж.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 71 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Прокурорлық айыптаушылық12 бет
Адвокат - қорғаушының алдын ала тергеуге қатысуы5 бет
Жәбірленуши тұлғасының психологиялық анализі7 бет
Қылмыс жасаудағы күдіктілерді күзету, ұстау және айдауылдау жөніндегі полиция қызметінің жұмысын ұйымдастырудың құқықтық негізі101 бет
Істі сотта қарау81 бет
Азаматтық іс жүргізуге прокурордың қатысуы47 бет
Азаматтық құқықтағы соттағы өкілдік26 бет
Алматы облыстық мемлекеттік соттар мұрағаты27 бет
Аралық соттар: түсінігі, азаматтық юрисдикция жүйесіндегі орны, маңызы, мүмкінділігі, артықшылықтары88 бет
Аралық соттар: құқықтық табиғаты64 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь