Қазақстан Республикасының еңбек кодексі негізінде еңбек шартының реттелуі

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...2

1. Еңбек шартының жалпы сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8
1.1 Еңбек шартының тараптары және оның мазмұны ... ... ... ... ... ... ... 13
1.2 Еңбек шартының жасасу тәртібі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .22
1.3 Басқа жұмысқа ауыстыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
а) тұрақты ауыстыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26
б) уақытша ауыстыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...27

2. Қызметкерлердің кейбір санаттарымен еңбек шартын бекіту ... ... ... .29
2.1 Маусымдық қызметкерлермен еңбек шартын жасасу ... ... ... ... ... .29
2.2 Үй қызметкерлерімен еңбек шартын жасасу ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
2.3 Вахталық әдіспен істейтін адамдардың еңбегі ... ... ... ... ... ... ... ... ..30

3. Еңбек шартын бұзу және тоқтату ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32
3.1 Еңбек шартын қызметкердің бастамасы бойынша бұзу ... ... ... ... .34
3.2 Еңбек шартын жұмыс берушінің ынтасымен бұзу ... ... ... ... ... ... ..34
3.3 Еңбек шартын тараптардың еркіне байланысты емес мән . жайлар бойынша тоқтату ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 42
3.4 Еңбек шартын бұзу тәртібі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .43

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .45
Библиография ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .50
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ
МИНИСТРЛІГІ
ҚАЗАҚ ГУМАНИТАРЛЫҚ ЗАҢ УНИВЕРСИТЕТІ
АЛМАТЫ ЗАҢ АКАДЕМИЯСЫ
Еңбек, экология ... және ... ... ... ... ... ... КОДЕКСІ НЕГІЗІНДЕ ЕҢБЕК ШАРТЫНЫҢ РЕТТЕЛУІ
Орындаған:
құқық қорғау органдары
факультетінің
КПО-401 тобының
студенті
Муйтунов Мақсат
Ғылыми жетекші:
з.ғ.к.доцент м.а.Ажинурина Д.
«Қорғауға жіберілді»
Кафедра меңгерушісі.
Абайдельдинов Т.М.
__________________
«___» ______2008ж.
Алматы 2008
МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
..........................................2
1. ... ... ... ... ... ... тараптары және ... ... ... ... ... ... ... ... ... кейбір санаттарымен еңбек шартын бекіту.............29
2.1 ... ... ... ... Үй ... еңбек ... ... ... ... ... ... шартын бұзу ... ... ... ... бастамасы бойынша бұзу.................34
3.2 Еңбек шартын ... ... ... ... шартын тараптардың еркіне байланысты емес мән – жайлар
бойынша
тоқтату.....................................................................
.......................42
3.4 ... ... ... ... ... алғанда адамдардың еңбек қызметі қоғам ... ... оның ... ... ... ... көрінеді.
Адамдардың бірлескен еңбек процесіндегі олардың еңбегін пайдалану жөніндегі
адамдар ... ... ... ... ... ... қоғамдық
ұйымдастыру ұғымы туралы түсінік береді.
Ұсынылған бітіру жұмысында қарастырылатын ... ... ... ... құқықтық қатынастардың жаңа түрлерінің
қалыптасуымен байланыстыруға болады. Себебі, ... ... көшү ... ... ... ... қатынастарды реттеудің
шарттық нысаны ерекше маңызға ие болып отыр. Демек, жаңа ... ... ... ... ... ... жаңа ... талап етеді.
Құқықтық және әлеуметтік мемлекеттің мәніне сәйкес, жаңа экономикалық
формацияны құру үшін ... ... ... ... ... ... керек. Қазіргі уақытта, көптеген адамдар үшін өзінің еңбегі ... ең ... ... көзі ... табылады. Құқықтық және әлеуметтік
мемлекеттің ең басты ... бірі – бұл ... өсуі ... ... үшін қажетті шарттарды жасау болып табылады. ... ... ... ең ... роль ... ... ... себебі,
осы құқық саласының нормаларымен еңбекке ынтаны күшейтуге және ... ... ... бастамашылықты анықтауға болады.
Қазақстан Республикасының аумағында 2000 жылға дейін ... мен ... ... 1972 ... 21 ... Қазақ ССР-ң Еңбек ... ... ... ... етті.
Аталған кодекс негізінен социалистік еңбек қатынастарын реттейтін, 18
тарау, 251 ... ... Ал « ... ... ... туралы
» Қазақстан Республикасының Заңы 1999 жылы 10 ... ... ... 2000 жылы 1 ... ... еніп ... ... Бұл
заңның преамбуласында: «Осы Заң ... ... ету ... ... ... ... ... туындаған еңбек қатынастарын
реттейді» деп бекітілген болатын. 2007 жылы 15 ... ... ... ... ... ... ... туралы» Заңды Еңбек ... ... ... ... ... ... және ұжымдық) реттеуді кеңінен қолдануды
қарастырады. Осыған байланысты енді еңбек ... ... ... ... ... өз ... еліміздің Констиуциясынан алады. Конституция
бойынша еңбек ету құқығы ... ... ... пен ... мүмкіншілігі
мағынасында көрсетілген.(Қазақстан Республикасының Конституциясы 24 - бап).
Осыған ... ... ... ... ... күш - ... ... еңбек
шарты іске қосылды. Еңбек ету ... бұл – ... ... ... айқындайды. Келісім нысаны және ерікті ... бұл – ... ... ... ету ... ... ... құқықтық көрініс
табады, ал құқықтық нысан еңбек құқығының ... ... ... Еңбекке деген қабілеті немесе ынтасы адамның ... ... ... ету ... ... бірі ... қатынастың
шарттық немесе келісімдік мазмұны болып келеді, бұл жерде ... ... ... ... ... ... ... асырудың нысаны болып саналады.
Қазіргі уақытта ... ... ... ... жеке ... шарты
көпшілікке ең танымал, әрі жоғарғы нысан болып табылады. ... ... ... ... ... реттеудің негізгі нысаны ретінде
атауға ... ... бар. ... құқығы саласында шарттық нысанның
бекітілуі – ... ... ... ... мен ... ... байланысты болып келеді.
Еңбек шартының еркіндігі немесе ... ... ... ал бұл ... жеке еңбек шарт тараптарының келісімімен және
күшіндегі заңнамамен белгіленеді. ... ... ... 3 ... ... шарт жасасқан кезде жеке тұлғалар мен заңды тұлғалардың
еркіндігін тану;
2. тараптарға кез – келген шартты ... ... ... қарастырылған немесе қарастырылмаған, аралас шартты);
3. жасасқан шарттың ережелерінде ... ... ... ... жүзеге асырудың негізгі нысаны – осы
қатынастар субъектілерінің еркімен жасалатын ... ... ... ... мен ... ... орнығыуы
жағдайларында қоғамдық ұйымдастыру мәселелері ... ... ... ... құрал – жабдықтарына меншік қатынастарының түбегейлі
өзгеруімен, әрі соған ... ... жаңа ... ... еңбекті басқарудың тиімді тетігін жасау қажеттілігімен,
қоғамдық еңбек қатынастарын құқықтық реттеудің жаңа нысандары мен ... ... ... отыр. Бұл жағдайларда жұмыс беруші мүдделері
мен қызметкер мүдделері мен ... ету ... ... заңнамада
қағидатты шешімін алуы тиіс.
Еңбек қатынастарын құқықтық жолмен ... атап ... ... шартын
жасасу, жұмысқа қабылдау, жұмыстан шығару, бір жұмыстан бір жұмысқа
ауыстыру, жалақы ... ... ... еңбек тәртібін үйлестіру, еңбек
дауларын, тағы басқа еңбек мәселелерін қарау, бәрі заң бойынша ... ... ... ... ... бұл ... Осы ... дұрыс қолдана білу керек. Заңдарды іс жүзінде
қолдану белгілі тәртіпен жүргізіледі. Заңдардың нормалары дұрыс ... ... ... ... ... жағдайларда, ол заңдар бұрмаланып,
адамдардың еңбектік ... ... ... содан түрлі еңбек даулары
шығуы ықтимал.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.А.Назарбаевтың ... ... ... ... салауатты өмір салтын орнықтыру мен
қалыптастыру ... ... ... ... ... «Дені саудың –
елі сау» деп, салауатты өмір салтын өмірге батыл ендіруді ... етуі ... ... ... жаңашырлық пен қамқорлық.
Нарықтық экономиканың Қазақстан Республикасында қалыптасуының қазіргі
кезеңде еңбекті қоғамдық реттеу мәселесінде еңбек ... ролі ... ... ... ... еңбек өнімдерін таратып бөлуге,
айырбастауға, еңбек процесінде жұмыскерлердің келісімді жұмысын қамтамасыз
етуге, жекелеген ... іс ... ... ... ... ... ... қамтиды. Еңбек құқығы институттары
өндіріс процесінде адамдар арасында ... ... сол ... ... мен ... ... белгілеу арқылы реттейді,
оған тиянақты нысан, тұрақты сипат ... ... ... құқықтық
нысаны, қажет болған жағдайларда, тиісті мәжбүрлеу әрекеттерімен қамтамасыз
етіледі.
Қоғамның еңбек ... ... оның ... және ... ... және жұмысқа орналасу институтын құрайтын ... ... ... ... Бұл институттың қызметтік ролі
құқықтық кепілдіктерді анықтауға, жоғарыда айтылған, еркін ... ... ... түрін еркін таңдауға, жұмыссыздықтан сақтануға ... әр ... іске ... үшін ... ... және ұйымдық
негіздерді бекітуге келіп тіреледі. Мәжбүрлеп жұмыс істеуге тек ... не ... ... соғыс жағдайында ғана жол беріледі.
Ұсынылған бітіру жұмысы тікелей еңбек шартының мазмұнына арналады.
Аталған ... ... ... еңбек құқығының негізгі институты ... ... ... ... құқықтық қатынастарды реттеудің
нысаны ретінде, яғни жұмысқа алу – ... ... ... басқа жұмысқа
ауыстыру – еңбек шартың өзгерту, жұмыстан босату – еңбек ... ... ... нормалардың жиынтығы түрінде мәні ашылады. Осы көрсетілген
ұғымдардың мағыналары жеке – жеке қарастырылады. ... ... ... ... жасау міндетті болып табылады. Еңбек шарты өзіне ... ие. Осы ... ... ... еңбек шарты өзіне ұқсас
шарттардан ажыратылады. Шарттың ерекше ... ... ... ... және ... ... ... беріліп, олардың құқықтық
мәртебелері нақтыланады. Еңбек шартын жасасатын субъектілерге, ... ... ... түрлерге бөлінеді. Бұл жөнінде толығырақ
аталынып кетеді. Шарт екі ... ... оған екі ... қатысады.
Олардың екеуі де тең құқылы болуы қажет. Қызметкер еңбек ... ... ... ... ... еңбектік құқықтары мен міндеттерін өзі
орындауы тиіс. Еңбек – еңбекке қабілеттігі бар ... жеке ... ... ... ... етушіге еңбек шартын өкілі арқылы жасасуға
жол берілмейді ... шарт ... ... ... ... жүктеуіне
құқығы жоқ. Себебі, еңбек шарты жекелік сипатқа ие. Мұнда айта ... ... ол - ... ... жұмыс берушілердің құқықтарын асырып жіберген.
Бірақ заң шығарушы ... ... ... құқықтарын
анағұрлым көбейткенмен тәжірбиеде ол құқықтар ескеріле бермейді. ... ... - ... ... ... ... ... мүддесінен шығып отыр деп айту ... ... ... бір ... мен ... алу ауқымы тарылып, көптеген
жағдайда ... ... ... өз ... ... Тұрақты
еңбектік құқықтық қатынастың негізі және ... бұл – ... ... ... ... әдебиетте еңбек шартының ... ... ... ... және ... іс - ... ... факт деп қарастырылады. Еңбектік құқықтық қатынастарға қатысушылар өз
еркін білдіру арқылы еңбек ... ... ... еңбек шартына
байланысты заңнамада белгіленген еңбек құқықтары мен міндеттері ... ... мен ... ... ие ... Әдетте, шарттық
реттеу цивилистиканың негізін құрайды. Сондықтан, сол жерде шарт ... ... ... қатар, азаматтық құқық өкілдерінің ... ... тек ... ... ... ... Шарт – бұл жалпы
құқықтық институт. Ол еңбек құқығында жеке ... ... ... ... ... Еңбек шарты ерекше институт болғандықтан, «Қазақстан
Республикасының еңбек кодексі» Заңында бөлек тарау ... ... ... ... еңбек шарты мүліктік шарттардан ерекшеленіп бөлінді. Еңбек
шартының азаматтық ... ... Таль Л.С. ... Ол еңбек
шартына мынандай ... ... ... ... ... дегеніміз -
шаруашылық саласына және жұмыскердің әлеуметтік жағдайына байланысты емес,
бір тұлға басқа ... ... бір ... ... ... ... жұмыс күшін дербес емес түрде ұсынады, және шарттың ... ... ... ... және ... ішкі ... Біздің мемлекетте еңбекке шақырудың негізгі нысаны ретінде
еңбек шарты 20 – ... ... ... ... шарты дербес шарты түрінде
1922 жылы Еңбек туралы Кодексте танылды. Осы ... ... ... 27 ... ... ... мынандай анықтама берілді:
«...екі немесе одан да көп тұлғалардың арасындағы келісім және бұл келісім
бойынша бірінші жақ (жалданушы) ... ... ... ... ... ... Бұл анықтама көптеген ... ... ... ұшырады.
Мысалы, Левиант Ф.М. пікірі бойынша, 27 – бапта айтылған «жалданушы» мен
«жалдаушы» деген ... ... ... ... ... ... жалдамалы еңбекті, жалданушы жұмыскердің еңбегін, өзінің еңбекке
физикалық қабілетін сатқанын ... және ... ... ... ... ... болып келеді. Анықтамада келтірілген «өз жұмыс күшін
ұсынады» деген сөздер еңбек шартын басқа сабақтас еңбек ... ... ... ... ... ... нақты еңбек шарттың белгілерін
айқындамайды. Берілген анықтамада еңбек шарты жақтардың ... ... ... ... және ... ... ... айтылғаны, шарттың
ерекшелігін анықтамаған, бұл өте маңызды мән – жай, себебі, ... ... ... ... еліміздің тәуелсіздік алғаннан бері басынан кешірген ең
күрделі кезеңі ол нарықтық қатынастарға өту ... ... ... ... ... болмаған өзгерістер экономикамыздың әрбір саласында орын
алуда. Сондықтан осы мәселелерді шешуге ... ... ... аталған диплом жұмысында еңбек шарты кеңінен қарастырылды.
1. ... ... ... СИПАТТАМАСЫ
Еңбек шарты, жоғарыда айтылғандай, еңбек құқығының негізгі
институттарының ... ... Оның ... ... ... ... ... еңбекті ұйымдастыру және қолдану өрісіндегі негізге ... мен ... ... ... ... ... Әлемдік тәжірбиеде еңбек шарты еңбек
бостандығын жүзеге асырудың жалпы мойындалған және ең ... ... ... ... оның ... бір жағынан - әркімге өзінің еңбекке деген
ынтасы мен ... ... ... ... ... – жұмыс берушінің өз
өндірісінің сипаты мен ерекшеліктеріне ... ... ... ... ... ... ... туады.
Еңбек құқығында еңбек шартын 3 аспектіде қарастыруға болады:
1) ... ... ... ... ... ... ... қатынастың пайда болу негізгі болатын заңды факт;
3) еңбек құқығының институты ретінде, яғни жұмысқа алу ... ... ... ... ... жұмысқа ауыстыру туралы (жеке еңбек шартын
өзгерту), және жұмыстан шығару ... ... ... ... ... құқықтық
нормалардың жиынтығы.[5]
Қазақстан Республикасындағы Еңбек кодексінің 1 – ... ... ... ... мен ... берушінің арасында жазбаша
нысанда жасалатын екі жақты келісім. Ол бойынша қызметкер жұмыс берушінің
актісін атқара ... ... бір ... біліктілік немесе лауазым
бойынша жұмысты ... ... Ал ... ... өз ... жалақысын және заңдар мен тараптардың екі ... ... ... төлемдерді уақытында және толық көлемінде төлеуге,
сонымен қатар, ... мен ... ... ... еңбек жағдайларын
қамтамасыз етуге міндеттенеді.
Жоғарыда аталып кеткендей еңбек шартын тек ... ... ... яғни ... ... ... ... Осыған байланысты, еңбек
шарты жазбаша нысандағы екіжақты мәміле бола отырып, ... ... ... ... сол ... ... ретінде оның еңбегі туралы келісімі
болып табылады. Сонымен қатар, ... ... ... құқықтық
мәртебесін қызметкер ретінде анықтайды.
Еңбек шарты ұғымымен қатар құқық қолдану тәжірбиесінде «Контракт»
ұғымы да жиі ... Кең ... ... ... ... – тең
құқылы тараптар (субъектілер) арасындағы кез – келген ... кез – ... Бұл ... алғанда контракт кәсіпкерлік және басқа қызмет
өрісіне жан – ... ... ол ... ... ... ... ... аясында «Контракт» ұғымы, тар, арнаулы мағынада
қолданылды, еңбек шартының ... ... ... ... ... реттеудің келісім – шартық нысаны нарықтық қатынастарға көшу
процессінде кең ... ... ол ... мен ... берушінің
мүдделері ескеріліп, еңбек және жұмыс таңдау бостандығы қағидасын ... ...... және ... тетігін құру қажеттілігінен
туындаған.[6]
Қазіргі «Еңбек кодексінде» «Контракт» сөзі қолданылмайды,
«еңбек шарты» ұғымы ... ... ... ... ... ... ... заңда ұжымдық шарт туралы тараудың алдында тұр. Шарттық
әдіспен туындаған еңбек қтаынастарында ғана қызметкердің қажетін ... ... ... ... ... өзінше дара жұмыс жағдайын
тудыруға мүмкіншілік ... ... ... ... жеке ... мен ... ... ескере отырып, оның өзінше ынта
көрсетуіне жағдай туғызуға, тараптардың өзара жауапкершілігін ... ... және ... ... қамтамасыз етуге бағыталған.
Еңбек шартында тек өзіне тән белгілері бар. ... ... бірі ... ... ... ... пәні болып өндірістік ұжымдағы жалпы еңбек
барысында еңбек міндетін тікелей орындау, яғни ... ... ... ... Еңбек шартына сәйкес жұмыскер қызметтің белгілі бір түрін
көрсетілген уақыт аралығында, өдірістің талабына сай ... ... ... ... ... ... қызметкер үшін кәсіп, мамандық,
біліктілік, лауазым бойынша шар ... ... ... ...... жұмыскердің өз мамандығын өз біліміне, тәжірбиесіне
және қабілетіне сәйкес қолдана алатын кең ... ... ... Мысалы:
дәрігер, заңгер, мұғалім.
Мамандық – дегеніміз белгілі бір ... ... ... ... бұл ... жұмыскер өз білім тәжірбиесін терең әрі жан – ... ... ... ете ... ... белгілі бір кәсіп бойынша
білімнің, іскерліктің ... ... ... дәрігер – терапевт,
окулист, хирург, педиатр; мұғалім – қазақ тілінің маманы, орыс ... ...... ... қаншалықты күрделі жұмыс жасай алу
қабілеті жұмыскердің біліктілік деңгейі ... ... ... ... талаптарын тараптар біржақты тәртіппен өзгерте алмайды
және талаптарының жарамсыздығы тұтас алғанда жеке еңбек шартты жарамсыз деп
тануға әкеп соқпайды.[7]
Айта кететін жөн, ... ... ... ... ... ... ... үшін міндетті болып табылады
Еңбек шартына сәйкес жұмыс беруші ... оның ... ... атқаруын талап ете алады.
Жұмыстың түрін, яғни еңбек міндетін анықтаудың тәжірбиелік ... ... ... ... ... ... ... жұмыскерді оның
келісімінсіз бір жұмыстан бір жұмысқа ауыстыру болып саналмайтын болса. Бұл
ретте еңбекақы мөлшері, демалыс ұзақтығы, ... ... және ... ... жеңілдіктер өзгеріссіз қалады.
Еңбек міндеті туралы жеке еңбек шартын жасасқан жұмыскердің жұмыс
берушіден белгілі бір ... ... және ... ... ... ... ... құқық береді.
Еңбек шартының басқа бір белгісі ретінде – жұмыскердің меншік түріне
және ... ... ...... нысанына қарамастан
кәсіпорынның (мекеменің, ұйымның) өндірістік қызметіне жеке қатысуы. Бұл
жағдайда жұмыскер ... жеке ... ... ... оның
жұмысына қамтылады. Жұмыскердің еңбекке деген дара қабілеті еңбек шарты
нысанында жүзеге ... бұл ... ... ... басқамен алмастыруға жол берілмейді.[8]
Жұмыскердің ішкі еңбек тәртібіне бағынуы еңбек ... ... ... ... табылады.[9]
Ішкі еңбек тәртібінің мазмұнына кәсіпорынның ... ... ... ... нормалар кіреді, бұл тәртіп ұжымның ... ... ... ... өндірістік қызметін қамтамасыз етеді.
Ішкі ... ... ... заң ... ... ішкі ... ... жұмыс беруші актілерімен реттеледі. Кәсіпорынның
ішкі тәтібіне тән элемент, ол жұмыс ... ... ... мен өкімдеріне бағынуы. Бағыну, бұл ретте ... ... ... ... ... ету ... ... міндетін нақты
жүзеге асырудың, жұмыскердің жеке еңбек қызметін өндірістің жалпы ... ... ... ... ... ... табылады. Себебі, егер жұмыскер
бұл міндетті бұзатын болса, ол тәртіптік ... ... ал ... ... ...... шарттарда қолданылмайды.[10]
Басқаша айтқанда, ішкі ... ... ... ... ... болып табылады. Бірақ ішкі тәртіпті құрайтын ... ... ... деп ... ... Жұмыстарының сипатына
және ерекшеліктеріне байланысты бұл ережелер кейбір жұмыскерлеге ... ... ... ... Кейбір ережелер ... ғана ... ... ... ... жеке еңбек шартында
көрсетілуі тиіс.
Еңбек шартының тағы бір ерекшелігі - ... ... ... ақы ... ... ... Бұл ... шартының елеулі жағдайы
болып саналады. Нарықтық экономика мен мешіктің барлық формаларының ... ... ... ... ... ... ... мемлекет тарапынан анықталып отыр.
Еңбекақыда мынадай ерекшеліктер бар:
• жұмыстың көлемі мен сапасына қарай және бірыңғай өлшемдер бойынша
бағалап ... ... мен ... ... ... ала ... ... бойынша жүргізіледі;
• төлеудің (тарифтік ставка мен лауазымдық жалақы) негізгі ... ... ... ... ал ... бөлігі (сыйақы
және басқа төлемдер) кәсіпорынның (бюджеттік) табыстылығына қандай да
бір тәуелділікте болады;
• әдетте, ақшалай ... ... ... ... ең аз ... ... болуға тиіс емес;
• мөлшеріне шек қойылмайды;
Еңбек шарты мазмұнының элементі ретінде ... ... ... ... жеке ... ... ... сәйкес жұмыскердің
еңбегіне ақы төлеуі тиіс екендігін көрсетеді (Еңбек кодексінің 70 - ... ... ... ... ... ... дара ... болып
табылады. Нарықтық экономиканың қалыптасу кезеңінде еңбек ... ... ... отырушы тараптар тікелей өздері қарастырады.
Еңбек қатынастарын шарт арқылы реттеу әдістерінің бірі ретінде жеке ... ... ... бостандығына конституциялық құқығын жүзеге асыруда
жаңа тетік құруды қарастырады. Әңгіме бұл жерде ... ... ... даярлығын ескере отырып, оның жұмы жағдайын ерекшелеу және бағалау;
азаматтың еңбекке деген өз қабілетін көрсетуге құқығы жайында болып ... ... ... ... нысыны оның еңбек заңнамасының
жалпы ... ... ... көздейді. Бұл, атап айтқанда, еңбекақы
төлеу жағдайында, жұмыс уақыты режимін, демалыс ұзақтығын, ... ... ... ... кепілдіктердің сақталу шарттарын дербес
белгілеуге қатысты болады. Мысалы, ... ... ... ... ... уақыты немесе жылжымалы (икемді) график жағдайында жұмыскер бірнеше
жұмыс берушімен жеке еңбек шарттарын жасасып, ... ... ... ... ... жағдайларында құпиялық сипат болуы мүмкін. Себебі,
шарттық жағдайларын ... ... ... ... онда ... бір ... кепілдіктер көзделуі мүмкін. Бұл ретте, шарттағы
құпияны жария еткендік үшін жауаптылық белгіленеді. Мысалы, Қызметтік ... ... ... ... ... ... адам, сондай – ақ, еңбек
шартын бұзып, ондай құпияларды жария еткен ... ... ... орның
толтыруға міндетті. (ҚР Азаматтық кодексінің 126б. 2т.)
Еңбекті ұйымдастырудың жеке – ... ... ... ... және кәсіпорынның (мекеменің, ұйымның) өндірістік қызметінің
ерекшелігін ... ... ... ... ... ... ... онда
жұмыскерлердің кейбір санаттарының сипаты, ерекшелігі және оларға қойылатын
талаптар ескеріледі, сондай – ақ ... ... мен ... өзара
мүдделерінің неғұрлым үйлесуі қамтамасыз етіледі. Сонымен, еңбек ... тән ... ... оны ... ... және ... ... ерекше сипат болады:
• жұмыскер мен жұмыс берушінің өзара мүдделері мен мұқтаждықтарын
оңтайлы үйлестіру ... ... ... ... және ... ... конституциялық құқықтарын жүзеге асырудың жаңа тетігін
құру;
• азаматтардың ... ... ... ... алу ... ... өздерінің мамандығы мен мүдделеріне сәйкес келетін ... ... ... ... ... ... ... ретінде еңбек
қатынастарын реттеудің жеке – шарттық әдістерін жаппай ... ... ... ... ... жұмыскердің құқықтарын,
міндеттерін және жауапкершілігін нақтылау арқылы оның ... ... жеке ... мәртебесін белгілеу;жұмыскердің өзіне
тапсырылған жүмыс учаскесінде белсенділігін арттыру мақсатында оның
жеке басының жүріс – ... ... ... құқықтары мен
міндеттерін) белгілеу.[11]
1.1 Еңбек шартының тараптары және оның ... ... ... ... ұсынған анықтамасынан
көрініп тұрғандай еңбек шарты екіжақты ... ... ... Демек,
аталған шартқа екі тарап қатысады. Бірінші жағынан - ... бір ... ... ... ... ... және ... шартына сәйкес тікелей
жұмысты орындайтын қызметкер, ал екінші жағынан – ... ... ... ... ... жасасқан және оған сәйкес жұмыс ұсынған заңды тұлға
ғана емес, жеке ... да ... ... ... ... ... үшін еңбек шартына
қатысушыларда белгілі бір заңдық қасиет – құқықтық мәртебе болуға тиіс[12],
ол – ... ... ... құқықтары мен міндеттерінің
орындалуына жауапкершілікті қамтиды.
Жұмыс берушілердің ... ... ... кез – ... нысанына
негізделген (жеке, мемлекеттік, бірлескен) және заңды тұлғаның құқықтарын
(мәртебесін) иеленетін ... ... ұйым ... көрінеді. Сонымен
бірге, заңды тұлға ретінде құрылмай жеке кәсіпкрлік ... ... ... жеке ... ... кәсіпкерлік ) немесе адамдар тобы (жай
серіктестік) бола ... ... ... ... субъектілігі иеленетін кез – келген
тұлға, ... ... кез – ... жеке ... ... Республикасының
азаматы, азаматтығы жоқ тұлға, кейбір жағдайларда – ... ... ... ... субъектілерінің құрамын құқық қабілеттілік пен әрекет
қабілеттілік құрайды, яғни құқықтар мен міндеттерді иелену ... ... ... ... ... ... қабілеттілігі.
Әрине, өз құқықтарын жүзеге асыр у, сондай – ақ еңбектік міндеттерін
жүзеге ... кіші ... ... ... ... мүмкін емес. Сондықтан, заң
шығарушы Қазақстан Республикасының еңбек кодексінің 11 - бабында еңбектік
әрекет қабілеттіліктің жастық ... ... ... ... ... ... алты жасқа толған тұлға ғана еңбек шартының тарабы ... бола ... ... он бес ... ... ... еңбек шартын жасауға жол
беріледі. Ол мынандай жағдайда ғана ... асуы ... ... ... не ... ... ... оқу орнын тастап кеткен жағдайда;
ата – анасының немесе қорғаншысының келісімін алған жағдайда;
Жұмыс берушінің еңбек шартын он төрт ... ... ... ... ... Ол үшін ... ... ескеріп орындау қажет. Олар: ата – анасының
бірінің (қорғаншысының, қамқоршысының) келісімі ... ... ... ... ... ... ... кәмелетке толмаған адамдармен
бірге оның ата – анасының бірі ... ... қол ... ... тараптары тең құқылы. Шарт жасай отырып, олар екеуі де тең
түрде өзіне шарттың басқа тарабын таңдай ... әрі ... шарт ... тең ... ... ... қатар белгілі бір өндірістегі ішкі
еңбек ... ... ... ... ... ... мен міндеттерін анықтайтын жағдайлар жеке
еңбек шартының мазмұнын құрайды. Қазақстан Республикасындағы ... ... 22 – ... ... ... ... ... Республикасының Еңбек кодексінде көзделген тәртіппен
және жағдайларда еңбек шартын жасасуға,өзгертуге,толықтыруға және
бұзуға;
2. Жұмыс ... ... ... ... ... ... етуге;
3. Еңбек қауыпсіздігіне және еңбекті қорғауға;
4. Еңбек жағдайлары мен еңбекті қорғаудың жай-күйі туралы толық және
дәйекті ақпарат алуға;
5. ... ... ... ... сәйкес уақтылы және
толық көлемде жалақы төленуіне;
6. Бос ... қалу үшін осы ... ... ақы ... Тынығуға,оның ішінде жыл сайынғы ақылы;
8. Егер Қазақстан Республикасының заңдарында өзгеше көзделмесе,өз
еңбек ... ... мен ... ... ... басқа да бірлестіктер құру,сондай-ақ оларға мүшелік
құқығын қоса алғанда,бірігуге;
9. ... ... ... ... келіссөздерге қатысуға және
ұжымдық шарт жобасын әзірлеуге,сондай-ақ қол ... ... ... Осы ... ... ... ... және
өзінің біліктілігін арттыруға;
11. Еңбек міндеттерін атқаруға байланысты денсаулығына келтірілген
зиянды өтетуге;
12. ... ... ... ... әлеуметтік сақтандырылуға;
13. Кепілдіктерге және өтемақы төлемдеріне;
14. Өзінің құқықтары мен заңды мүдделерін ... ... ... ... қорғауға;
15. Бірдей еңбегі үшін қандай да болмасын кемсітусіз бірдей ақы
алуға;
16. Еңбек дауын шешу үшін ... ... ... ... ... ... және еңбекті қорғау талаптарына сәйкес
жабдықталған ... ... ... ... ... ... және ... қорғау
туралы заңнамасында,сондай-ақ еңбек шартында,ұжымдық шартта
көзделген ... ... жеке және ... ... ... ... етілуге;
19. Өзінің денсаулығына немесе өміріне қауіп төндіретін жағдай
туындаған кезде,бұл туралы тікелей басшыны немесе ... ... ... ете ... ... бас тартуға;
20. Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті ... ... ... ... ... ... ... тоқтатыла тұрған уақытта
орташа жалақысының сақталуына;
21. Еңбек жөніндегі уәкілетті органға ... оның ... ... ... ... ... қауіпсіздігі және
еңбекті қорғау жағдайларын тексеру туралы өтініш жасауға,сондай-
ақ еңбек жағдайларын,қауіпсіздігін және ... ... ... мәселелерді тексеру мен қарауға өкілдікпен
қатысуға;
22. Жұмыс берушінің еңбек қауіпсіздігі және ... ... ... ... ... ... ... күрделілігіне,орындалған жұмысты саны мен
сапасына,сондай-ақ еңбек ... ... ... ақы
төленуіне;
24. Осы Кодексте,Қазақстан Республикасының өзге де заңдарында және
ұжымдық шартта көзделген нысандарда ... ... ... Осы ... Республикасының өзге де заңдарында
белгіленген тәртіппен,ереуілге құқықты қоса алғанда,жеке ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... берушінің
актілеріне сәйкес орындауға;
2. еңбек тәртібін сақтауға;
3. жұмыс орнында еңбек қауіпсіздігі және ... ... мен ... ... жөніндегі талаптарды
сақтауға;
4. Жұмыс берушінің және қызметкерлердің мүлкіне ұқыпты қарауға;
5. адамдардың өмірі мен денсаулығына, жұмыс беруші мен ... ... ... ... ... ... тұрып қалу туындағаны туралы жұмыс берушіге хабарлауға;
6. ... ... ... ... ... ... ... құпияны,қызметтік,коммерциялық және заңмен
қорғалатын өзге де құпияларды ... ... ... ... ... ... зиянды осы Кодексте белгіленген
шектерде өтеуге міндетті;
3.Қызметкердің осы Кодексте көзделген өзге де ... ... ол өзге де ... ... ... берушінің негізгі құқықтары мен міндеттеріне
тоқталсақ, олар жайлы Қазақстан Республикасының Еңбек туралы
Кодекстің 23 – ... ... ... ... ... ... ... кезінде таңдау еркіндігіне;
2. Қызметкерлермен еңбек шартын осы Кодексте көзделген тәртіппен және
негіздер бойынша өзгертуге,толықтыруға және ... Өз ... ... ... ... ... шығаруға құқығы
бар;
4. Өз құқықтары мен мүдделеріне ... ету және ... ... ... ... және ... кіруге;
5. Қызметкерлерден еңбек шарты,ұжымдық шарт талаптарының,еңбек
тәртіптемесі ережелерінің және ... ... ... ... ... талап етуге;
6. Осы Кодексте көзделген жағдайларда және тәртіппен қызметкерлерді
көтермелеуге,оларға тәртіптік жаза ... ... ... Еңбек міндеттерін атқару кезінде қызметкердің келтірген зиянын
өтетуге;
8. Еңбек саласындағы өзінің құқықтары мен ... ... ... ... ... ... сынақ мерзімін белгілеуге;
10. Егер жеке ... ... ... ескертілген
болса,қызметкерді оқытуға байланысты өз шығындарын өтетуге құқығы
бар;
Жұмыс берушінің ... ... ... еңбек заңнамасының, келісімдердің,
ұжымдық шарттың ,еңбек шартының,өздері шығарған актілердің
талаптарын сақтауға;
1. Жұмысқа ... ... осы ... ... тәртіппен және
жағдайларда қызметкерлермен еңбек шарттарын жасасуға;
2. Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау ... ішкі ... ... ... ... ... келісілген жұмысты беруге;
4. Қызметкерге Қазақстан Республикасының нормативтік ... ... ... ... ... ... ... көзделген жалақы мен өзге де төлемдерді уақытылы және
толық мөлшерде төлеуге;
5. Қызметкерді жұмыс ... ... және ... ... ... өкілдеріне ұжымдық келіссөздер жүргізу,ұжымдық шарттар
жасасу, сондай-ақ олардың ... ... үшін ... ... және
дәйекті ақпарат беруге;
7. Қызметкерлер өкілдерінің ұсыныстарын қарауға,ұжымдық келіссөздер
жүргізуге және осы ... ... ... ... ... ... ... Республикасының еңбек заңнамасына, еңбек
шатына, ұжымдық шартқа сәйкес еңбек жағдайларымен қамтамассыз ... ... ... ... құжаттамамен және
еңбек міндеттерін атқару үшін қажетті өзге де құралдармен өз қаражаты
есебінен қамтамассыз етуге;
10. Мемлекеттік еңбек ... ... ... Егер ... жалғастыру қызметкердің және өзге де адамдардың өміріне,
денсаулығына қауіп төндіретін болса, ... ... ... ... ... ... сақтандыруды жүзеге асыруға;
13. Қызметкер еңбек міндеттерін атқару кезінде оның өмірі мен денсаулығына
зиян келтіргені үшін азаматтық-құқықтық ... ... ... жыл ... ақылы еңбек демалысын беруге;
15. Қызметкерлердің еңбек қызметін растайтын құжаттардың және ... ... ... арналған ақшаны ұстап қалу мен аудару
туралы деректердің сақталуын және мемлекеттік мұрағатқа ... ... ... ... ... ... қауіпті жұмыс
жағдайлары мен кәсіптік ауырудың болу мүмкіндігі туралы ескертуге;
17. ... ... мен ... ... ... ... ... қабылдауға, өндірістік және ғылыми-техникалық
прогрессті ескере отырып ... ... ... ... ... оның ... ... қызметкер орындайтын үстеме
жұмыстардың, зиянды (ерекше зиянды), қауіпті еңбек жағдайларындағы
жұмыстардың, ауыр жұмыстардың ... ... ... ... ... ... ... даярлықта өтуін және олардың
біліктілігін арттыруда осы Кодекске ... ... ... Қызметкерлердің өмірі мен денсаулығына келтірілген зиянды Қазақстан
Республикасының заңнамасына сәйкес өтеуге;
21. Еңбек жөніндегі уәкілетті органның және ... ... ... ... ... ... лауазымды адамдарын,
қызметкер өкілдерін еңбекті қорғау жөніндегі қоғамдық инспекторларды
ұйымдардағы еңбек қауіпсіздігін, еңбек жағдайы және еңбекті ... ... және ... ... ... қауіпсіздігі және
еңбекті қорғау туралы заңнамасының ... ... ... оқиға мен кәсіптік ауыруларды тексеру үшін ... ... ... ... осы ... ... ... кезінде осы
Кодекстің 31-бабына сәйкес еңбек шартын жасасу үшін қажетті құжаттарды
талап ... ... ... ... ... айтылғанға сәйкес, бұл жағдайлар екі
топқа ... ... және ... туралы басқа нормативтік құқықтық
актілермен алдын – ала белгіленген жағдайлар;
б) шарттасушы ... ... ... топқа жататын еңбек шартының жағдайлары заң актілерінде, басқа ... ... оның ... ... ... ... аймақтық
актілерде белгіленеді. Мұндай жағдайлар тарптардың келісімі бойынша ... ... ... және қауіпсіздік техникасын қорғауды қамтамасыз
ету; жұмыс күнінің заңда белгіленген ... ... ... ... ... сияқты, заңда белгіленген жағдайларды келісім бойынша
өзгертуге болмайды.
Жұмыскерлердің кейбір ... үшін ... ... ... ... ... бар. ... кәмелетке толмағандар үшін және
жұмыскерлердің кейбір санаттары үшін (мұғалімдер, ... ... ... күні белгіленген.
Еңбек шартының тараптары міндетті түрде сақтауы тиіс жағдайлардың қатарына
еңбек туралы ... ... ... да ... Мысалы, 18 жасқа
толмаған және медициналық қорытынды бойынша түнгі кездері ... ... ... ... кездегі жұмысқа жіберілмейді; мерзімнен тыс
жұмыстарға 18 ... ... ... мен ... әйелдер жіберілмейді.
Мүгедектер, жеті жасқа толмаған баласы (16 ... ... ... ... ... мерзімнен тыс жұмыстарға олардың жазбаша ... ... ... өте зиянды және өте қауіпті кезде мерзімнен тыс
жұмыстарға тыйым салынады және т. б.
Еңбек туралы заңнамада алдын – ала ... ... ... ... ... бастап жұмыскерге және жұмыс берушіге өзінен өзі таралады.
Еңбек шартының екінші ... ... ... ... ... өз ... екі кіші ... – міндетті (қажетті)
және факультативті (қосымша) болып ... ... ... ... ... жағдайлар міндеттілерге жатады. Ал факультативтік жағдайлардың болу –
болмауы тараптардың еркінде. Еңбек ... ... ... ... және ... жағдайлар тараптардың бұдан былайғы құқықтары
мен міндеттерінің көлемін анықтайды.
Еңбек шартының міндетті жағдайларына:
Жұмысқа қабылдану туралы ... ... ... ... ... басталу уақытын және еңбекақы төлеу тәртібі жатады. ... ... ... ... – тұру ... ... ... жайындағы жағдай туындайды. Әңгіме ... бір ... ... -
мекенде) орналасқан және еңбектік құқық субъектілігі бар ... ... орны ... ... ... ... асыратын кәсіпорынды көрсету
арқылы анықталады. Кәсіпорынның бөлімшелері (шаштараз, асхана, т. б.) бір ... ... ... ... ... ... орның нақтылаудың маңызы
зор. Бұл жағдайдың жұмысқа тұрушының, әсіресе ауылды жердегінің мүддесіне
қатысы бар. ... ... ... ... бөлімшелері мен
формалары орталық ... ... ... орналасқан. Ал, бір
шаруашылықтағы бөлімшелер мен фермалардың ... және ... ... жұмыс істейтін орны (бөлімше, ферма, ... ... ... анық ... ... ... ... элемент – жұмыскер орындауға тиіс ... ... ... Бұл ... ... ... ... лауазымнан, еңбек жөніндегі заңнамадан және келісімнен
туыдайтын құқықтары мен ... ... ... ... ... ... ... мен әкімшіліктің еңбек құқықтары
мен міндеттері жұмыс берушінің ... ішкі ... ... ... ... ... ... – экономика
салаларында және мемлекеттік басқару жүйесінде ... ... ... санаттарын қамтитын құқықтық ... ... ... ... ... үш топқа бөлінеді:
1. басшылар;
2. мамандар;
3. техникалық орындаушылар.
Қызметкерлер лауазымдарының ... ... ... ... ... ... жасалған, ол қажетті
білімі мен арнайы ... ... ... сол ... ... ... ... кадрлар таңдау және орналастыру мәселесін
шешуге көмектеседі. Біліктілік анықтамасының мақсаты басшылар, ... ... ... жұмыс бөлу мәселесін дұрыс шешу үшін
қажетті жағдайлар тудыру, қызметкерлерінің осы ... ... және ... ... біліктілік талаптарын анықтауда ортақ
пікірлікті қамтамасыз ету.
Жұмыс уақытының ... (айы, ... ... ... және ... болу ... ... келісу жеке еңбек шартының ... ... ... Заңнамада жұмыстың басталуының ... ... Бұл ... ... мен ... беруші арасындағы
келісімбойынша шешіледі. Жұмыкердің еңбек міндетін орындауының басы ... ... жеке ... шартында көрсетілген күні саналады. Еңбек
шарты болмаса жұмыс беруші оны ... ... шарт ... ... ... ... ... күшіне енеді. Шартта көрсетілген жұмыскер
жұмысқа кірісуі тиіс, ал жұмыс беруші оған ... ... ... ... ... ... ... жұмысқа келмеуі немесе
шартта көрсетілген жұмысты ешқандай дәлелді себептерсіз атқарудан бас
тартуы. Ол үшін ... ... ... ... Бұл ... ... беруші
еңбек шартын өз тарапынан тоқтата алады. Егер жұмысқа алу басқа жерге
көшумен ... ... онда ... ... ... ... ... төлем
ретінде берілген ақшаны толықтай немесе жартылай (себебіне қарай) қайтаруға
міндетті.
Жоғарыда аталып кеткен міндетті 3 талап, яғни ... ... ... ... жұмыстың басталу уақытының қажеттігі соншалықты, егер олардың біреуі
ғана болмаса, еңбектік қарым – қатынастары ... ... ... тараптар
өздеріне тиісті еңбек құқықтары мен міндеттерін іс жүзіне асырып, орындай
алмайды.[16]
Күшіндегі заңнамаға сәйкес ... ... ... ... ... ... белгілі бір жұмысты орындау уақытына немесе уақытша жоқ
қызметкердің орнын басатын ... ... ... ... ... ... шартын уақтысы нақтылы
көрсетілген мерзімге жасайды. Жалпы ереже ... ... ... бір ... емес ... бір ... жасалуы мүмкін. Ал қызметкермен жеке еңбек
шарты қайталап жасалған жағдайда ол ... ... ... ... Егер ... ешқайсысы еңбек шарты мерзімінің аяқталуына
байланысты бір жылдан кем емес белгілі бір ... ... жеке ... тоқтатуды талап етпесе және еңбек қатынастары іс жүзінде жасалған
болса, онда жеке еңбек ... ... ... ... ... ... шарты белгіленбеген мерзімге жасалатын қызметкерлер үшін
көзделген кепілдіктер мен өтемақылар ... ... ... ... белгілі бір мерзімге жасасуға тыйым салынады, келесі жағдай, ... ... ... ... ... ... оны орындау шартына
байланысты, сондай-ақ уақытша жоқ қызметкерді ... ... бір ... ... бір ... ... ... Егер еңбек шартында ... ... ... шарт ... ... ... деп
есептеледі.
Қызметкерге өтемақылар мен кепілдіктерді беруден ... ... ... ... бір мерзімге жасалған фактісі анықталмаған жағдайда,
жұмыс беруші Қазақстан Респбликасының заңдарымен белгіленген тәртіппен
жауаптылықта болады. ... болу ... ... кейін еңбек шарты
жақтардың біреуінің ынтасымен және екінші ... ... ... ... бұрынғы шартта көрсетілген еңбек жағдайлары (еңбекақы
төлеу, т.б.) өзгертіліп немесе сол қалпында сол ... яғни ... ... мүмкін. Қызметкердің кейбір ... үшін ... ... ... ... ... бір ... қойылуы мүмкін. Атап
айтқанда, мерзімді еңбек ... ... ... ... басшылары үшін заңнамада еңбек шартының мерзімін ... ... ... ... ... ... басшысымен еңбек
шартын ұйымның иегері, не өкілеттік берген адам немесе орган ... ... ... тараптардың келісімінде белгіленген мерзімде
жасайды.
Егер еңбек шартында оның күшінде ... ... ... шарт ... мерзімге жасалған деп саналады.
Еңбек жөніндегі заңнамада жұмысқа алғанда ... ... ... ... ... ... ... факультативтік жағдайларының
қатарына жатады. Ол жұмыскердің ... ... ... сәйкестігін
тексеру мақсатында белгіленеді және тараптардың келісімімен сынақ мерзімі
өткізілуі тиіс. Сынақ туралы талап еңбек ... ... ... ... ... ... ... жұмысқа сынақсыз қабылданды деп
есептеледі. ... ... ... ... ... еңбек, ұжымдық
шарттардың талаптары қолданылады. ... ... үш ... ... ... ... себептермен жұмыста болмаған кезең ... ... ... ... кезінде сынақ мына нәтижелер беруі
мүмкін:
тараптардың біреуі сынақ мерзімі біткенге дейін еңбек шартын жазбаша түрде
бұзуға ... бұл ... ... ... ... кезден бастап
бұзылды деп есептеледі. Ол жазбаша ескерту түрінде – қызметкердің не жұмыс
берушінің қол ... және ... ... ... ... ... ... берілген (факспен, электрондық почтамен, телеграммамен) ... ... ... ... қызметкерді сынақ мерзімі бітпей тұрып жоғары қызметке
тағайындаған жағдайда ... ... ... ... сынақтан өткен
болып есептеледі.
Егер сынақтың мезімі бітіп, тараптардың ешқайсысы екінші тарапқа
еңбек шартын бұзу ... ... шарт одан әрі ... және ... ... ғана ... жол беріледі. Былайша айтқанда, қызметкер
сынақтан өткен ... ... ... ... ... ... жұмыстан босату жұмыс берушінің актісі негізінде жүзеге
асады. Мұндай жұмыстан босатуды жұмыскер сот тәртібімен шағымдануы мүмкін.
Сынақ мемлекеттік қызметке қабылданатын тұлғалар үшін де ... ... ... рет ... ... ... ... сондай – ақ
әкімшілік мемлекеттік қызметкер үшін оның жоғары ... ... ... ... үш айға ... ... көзделуі мүмкін. Бұл
мезімге әкімшілік мемлекеттік ... ... ... ... ... кезеңі есептелінбейді. ... ... ... ... ... мемлекеттік қызмет
жөніндегі заңнаманың күші таралады.[17]
2. Еңбек шартың жасасу ... ... ... ... оның ... ... ... бойынша
тараптар келісімге келген болса, шарт жасалған ... ... ... нысаны мен мазмұнына қатысты мәселені алатын болсақ, ол күшіндегі
заңнамаға сәйкес былай шешіледі. Еңбек шарты міндетті түрде ... ... ... ... мына ... ... ... тараптардың реквизиттері: жұмыс беруші – заңды тұлғаның толық
атауы және орналасқан жері, жұмыс беруші заңды ... ... ... тіркеу нөмірі мен уақыты; Жұмыс берушінің
(оның өкілінің) тегі, есімі, әкесінің аты ... жеке ... ... ... және қызметі, ал жұмыс беруші
жеке тұлға болған жағдайда оның тұраақты тұрғылықты жерінің мекен
– жайы, жеке ... ... ... атауы, нөмірі, берілген
күні; қызметкердің тегі, есімі, әкесінің аты (егер жеке басын
күаландыратын құжатта ... жеке ... ... ... ... берілген күні; әлеуметтік жеке кодының
нөмірі (ӘЖК - СИК), ... ... ... ... (СТН - ... ... міндеті (белгілі бір қызмет, мамандық,кәсіп бойынша жұмыс);
3. еңбек шартының ... ... ... ... ... ... ... еңбек жағдайларының сипаттамалары, қызметкерлерге ауыр дене еңбегі
немесе зиянды (өте зиянды) немесе қауіпті (өте қауіпті) еңбек
жағдайларында ... ... үшін ... кепілдіктер мен
өтемақылар;
6. жұмыс уақыты мен демалыс ... ... ... ақы төлеу және еңбекті қорғау жағдайлары;
8. жұмыс берушінің құқықтары мен ... ... ... мен ... жеке ... ... ... бұзу және ұзарту тәртібі;
11. өтемақылар төлеу мен кепілдіктер беру тәртібі;
12. ... ... ... ... 12 ... ... қағидалар міндетті түрде еңбек шартында
көрсетілуі тиіс. Бірақ, ... ... ... шартқа басқа ба
жағдайлар ... ... ... ... ... тараптардың осы шартта мерзімнен бұрын бұзғаны үшін өзара
жауапкершілігі белгіленуі ... ... ... ... мен ... ... ... – ала
келіссөздер жүргізеді. Еңбек шартын жасасу үшін жұмыс беруші қызметкердің
еңбек ... ... ... жеке ... күәлігін (төлқұжатын),
әлеуметтік жеке кодын берілгені туралы күәлікті, он алты жасқа ... үшін тууы ... ... ... ... кәсіби даярлығы туралы
құжатты және заңдарда көзделген өзге де құжаттарды талап етуге құқылы.[19]
Жұмыс ... ... ... ... және Қазақстан
Республикасының өзге де ... ... ... ... ... шартында келісілмеген жұмысты атқаруды талап етуге құқылы
емес .
Еңбек шарты негізінде, кемінде екі ... ... оған ... ... Қол қойылған бір данасын жұмыс беруші, екіншісін жұмыскер алады.
Еңбек ... ... ... қызметкердің еңбегін төлеудің және оны
материалдық ынталандырудың жағдайларын тараптар өзара келісіп шешеді. ... ... ... ... ... ... бригаданың, т.
б.) өндірістік – шаруашылықтық және коммерциялық ... ... ... жеке ... ... ... оның ... шек қойылмайды. Еңбек шартында әлеуметік – экономикалық және
заңдық кепілдіктерді қарастырған жөн. Атап ... ... ... жұмыскердің еңбек қатынасындағы ... ... ... ... ... ... жалақының ең аз мөлшеріне,
өтемге, басқа да әлеуметтік кепілдікерге қарағанда нашарлатып жіберуге тиіс
емес.
Еңбек шартында күшіндегі заңнамада ... ... ... және ... оның ... ... және заттай төлемдерді
белгілеп алады. Сонымен қатар, тараптардың келісімімен шартта жұмыскерді
және оның ... ... ... ... ... ету, олардың
мейманхананы пайдалануы немесе тұратын орын жалдауы белгіленуі ... ... ... жұмыскер басқа жердегі жұмысқа алынып сол ... оның ... ... жол жүруіне және мүлкін көшіруге ... ... оған ... мен ... ... ... еңбек шартын жасасқанда кәсіпорынның алдын – ала қойған нақты
мақсатына, сондай – ақ оның материялдық – ... ... ... ... ... ... жобасын жасау кәсіпорынның кадрлар
мәселесімен айналысатын қызметкеріне тапсырылады.
Жұмыскермен еңбек ... ... ... оны ... ... ... ... беруші оның тиісті жұмысқа қабылдағаны жайында бұйрық
береді. Бұйрық жұмыскердің ... ... ол ... хабарланғанын
растап қол қояды. Жұмыскерден жұмыс берушінің талап етуіне құқығы бар
құжаттар ... ... ... ... ... ... жасау үшін жұмыс
беруші жұмыскердің еңбек қызметін растайтын ... ... жеке код ... ... ... 16 ... ... туу туралы күәлігін, білімі немесе кәсіби дайындығы туралы
құжатты және заңнамада ... ... да ... ... ... ... Республикасындағы Еңбек кодексіне сәйкес ... ... ... ... ... ... (ол болған жағдайда), еңбек
шарты не жұмысқа ... және ... ... ... ... үзіндісі
немесе ұйымның басшысы (жұмыс беруші) күәландырған (қол қойған) ... ... ... ... ... ... еңбек
қызметі туралы мәліметтер тізбесі) болып табылады.
Еңбек кітапшаларының нысанын, оларды жүргізу және сақтау ... ... ... ... ... белгілейді.
Жұмықа тұру кезінде қандай да бір кепілдік болу ... Өз ... ... жүзеге асыруда барлық ... ... ... Жасына, жынысына, нәсіліне, ұлтына, тіліне, мүліктік
және лауазымдық жағдайына, тұратын жеріне, діни сеніміне, қай ... ... ... ... ... ... мен ... нәтижесіне байланысты емес басқа да мән – жайларға қарай ешкімнің
еңбек құқығы шектелмейді және ... ... да бір ... ... өрісінде өзіне қатысты кемсітушілік фактісі орын алды
деп санайтын адам сотқа жүгінуге құқылы
Арнайы білімді қажет ететін жұмысқа ... ... ... ... ... ... ... қызметкерден көрсетуді не болиаса білім
алғандығы немесе кәсіби дайындық алғандығы жөнінде ... ... ... ... ... Жұмысқа қабылдау кезінде кезінде қызметкерден қандай да
бір басқа құжаттарды (бұрынғы жұмысы туралы, алып жүрген ... ... ... ... ... ... ... жазбаша
мінездемелерді) талап ету заңда көзделген жағдайлардан басқа тиым ... ... ... ... жеке ... ... және ол
орындалатын жұмыстың санына, сапасына және ... ... ... Республикасының заңымен белгіленген жалақы мөлшерінен
төмен болмауы керек.
Кейбір жағдайларда жұмыскерлер ... ... ... кейін міндетті
түрде медициналық байқаудан өтеді.[21]Соның ішінде, он сегіз жастан төмен
барлық тұлғалар; ауыр (аса ауыр) жұмыс істейтін, ... – ақ ... ... ... ... істейтін қызметкерлер;емдеу – профилактикалық
мекемелердің, қоғамдық тамақтандыру және ... ... да ... ұйымның) қызметкерлері. ... шара бір ... ... өздерінің, екінші жағынан – қызмекерлердің еңбек барысында
олармен қызмет ететін ... ... ... ... іріктеудің мынадай ұйымдық – құқықтық нысандары қалыптасқан, олар
– тағайындау, конкурс, сайлау. ... ... ... ... кәсіпорындардың басшы және жауапты қызметкерлерін ... ... ... ... асырылады. Мемлекеттік қызметке орналасатын
адамдарға қойылатын талаптар ерекше. Қазақстан Республикасының азаматтары
мемлекеттік ... ... ... ... ... қызметкерлердің
қызметке тұруы оларды тағайындау немесе сайлау арқылы және ... ... ... ... ... ... ... мемлекетік
қызметке тұру заңнамада көзделген жағдайлардан басқа реттерде ... ... ... ... ... ... шартының жағдайларындағы өзгеріс басқа жұмысқа ауыстыру деген
заңдық ұғыммен байланысты. Жалпы ... ... ... ... ... шартында көрсетілген жұмыстарды орындауын одан талап ете алмайды. Бұл
еңбектің шарттық сипатының қағидасынан туындайды. Бұл қағида бойынша жұмыс
орны, ... ... яғни ... міндеті тараптардың келісімі бойынша
анықталады. Еңбек қызметінің түрін, жұмыс ... және ... ... өзгерту басқа жұмысқа ауысқандық болып саналады. Басқа ... сол ... ... ... ... ажыратқан жөн. Мұның
айырмашылығы сол, жұмыскер ... ... ... ол ... жұмыстан
толық босатылады, оған жаңа басқа жұмыс тапсырылады.
Басқа жұмысқа ауыстыру дегеніміз - ... ... ... ... сол ... ... ... бойынша істегенмен басқа кәсіпорында;
басқа жерде, ... сол ... ... да, ол ... басқа жерде
жұмыс істеу. Осы елді мекеннен ... ... жер деп ... ... ... ... не ұйыммен бірге басқа жерге ауыстыруға,
кейбір заңдағы жағдайларды ... жеке ... ... ... ... отырып, қызметкердің жазбаша келісімімен ғана жол беріледі.
Қызметкерді сол ұйымдағы басқа жұмыс орнына, сол ... ... ... ауыстырған ретте, еңбек шартында келісілген мамандық,
біліктілік немесе ... ... ... ... ... ... тапсыруға, егер бұл еңбек шартының ... ... ... қызметкердің келісімі талап етілмейді. Жұмыс беруші қызметкерді
оның денсаулық жағдайы ... ... ... ауыстыруға құқылы емес.
Ұйымдарда өндірістің өзгеруіне және ... ... және ... ... ... сол кәсіп (мамандық), біліктілік, қызмет
бойынша жұмысты жалғастыру кезінде ... ... ... ... ... ... ... туралы қызметкер бір ай ... ... ... тиіс. Еңбек жағдайлары өзгертілген жағдайда жеке
еңбек және ... ... ... ... мен ... Егер ... жаңа жағдайларда жұмысты жалғастыруға келіспесе,
онда еңбек шарты бұзылады.
а) Тұрақты ауыстыру.
Жалпы басқа жұмысқа ауыстырудың мерзіміне қарай жұмыс ... ... ... ... Сол ұйымның өзінде тұрақты ауыстырғанда не
кәсіпорынмен бірге басқа жерге тұрақты ... ... ... ... Жұмыскердің тұрақты ауыстырудан бас тартуы еңбек
тәртібін бұзғандық ... ... ... ... ... ... ... ғана болғандықтан, заңнама ауыстыруға мүмкіндік
беретін негіздемелердің тізбесін келтірмейді. ... ... ... ... ... ... ... жағдайда, ондай ауыстыру
заңсыз деп танылады, жұмыскер бұрынғы жұмысына қайта алынады, ол лажсыздан
жұмыс істемеген уақыты немесе аз ... ... ... кездегі жалақы
айырмашылығы төленеді. Иегердің ауысуы немесе ұйымның қайта ... ... ... ... ... бұл ... ... еңбек
қатынастарының күшін тоқтатуға негіздеме бола алмайды.
б) Уақытша ауыстыру.
Кодексте ... ... ... ... ... ... оның
келісімінсіз – ақ уақытша ауыстырылуы мүмкін. Әдетте,мұндай ауыстыру
өндірістік ... ... және ... ... ... ... ... Сол ұйымда немесе басқа ұйымға , басқа жұмысқа ... ... ... ... ... ... туындаған жағдайда, соның ішінде жұмыста болмаған
қызметкерді ... ... ... ... жағдайда жұмыс берушінің
қызметкерді оның келісімінсіз бір айға дейінгі мерзімге ... ... ... ... ... ... орташа айлық жалақысынан кем емес
ақы төлей отырып, жеке еңбек ... ... және оның ... ... ... сол жердегі, сол ұйымдағы басқа ... ... бар. ... ... ... ... өндірістік
аварияның алдын – алу немеле оларды жою ... ... ... ... ... жазатайым жағдайларды мүліктің жойылуын немесе бүлінуін болғызбау
үшін жол беріледі.
Бос орынға жұмыскерді уақытша ауытырғанда, егер ол ... ... ... оның ... түрде келісімі керек.
Өндіріс тоқтап қалған кезде жоқ ... ... ... жағдайда білікті
жұмыскерді біліктілікті қажет етпейтін жұмысқа уақытша ауыстыру оның
жазбаша келісімінсіз ... ... ... ... Бұл ...... ... құқығына, екінші жағынан - өндіріс мүддесіне
берілген маңызды заңдық кепілдеме.
Іркіліске байланысты уақытша жұмысқа ауыстыру – бұл ... ... ... қызметкерді мамандығын біліктілігін ескере отырып, оның
денсаулығына зақым келтірмейтін басқа ... ... ... жыл ... бір ... ... мерзімге ауыстыруға құқығы бар.
Іркіліске байланысты ... ... ... ... ... ... ақы ... жеке еңбек немесе ұжымдық шарттарында белгіленеді, бұл ретте ол
қызметкердің бұрынғы жұмыс орнындағы орташа айлық ... ... ... кем ... тиіс.
Егер қызметкер жаңа жағдайларда жұмысты жалғастыруға келіспесе, онда
ол жеке еңбек шарты заңға сәйкес бұзылады.
Заңда ... ... ... ... ... ... ... жағдайда ауыстырылуы мүмкін белгілі бір ... ... ... орындауға байланысты еңбекте мүгедек болуына, кәсіптік
ауруына немесе денсаулығына ... өзге де ... ... ... жұмыс беруші еңбек қабілеттілігін қалпына келтірмейінше немесе
мүгедектігі айқындалғанша бұрынғы ... мен ... ... ... ... ... неғұрлым жеңіл жұмысқа ауыстыруға міндетті.
Егер де қызметкер неғұрлым жеңіл жұмысқа ауыстырудан бас ... ... ... ... бас ... ... бастап бұзылады.
Жүкті әйелдер медициналық қорытындыға сәйкес ауыр және ... ... ... болмайтын басқа жұмысқа бұрынғы ... ... ... ... ... ауыстырылады.
Басқа жұмысқа ауыстырумен байланысты істерді шешетін кезде ... ... ... ... ... ... бойынша басқа жұмысқа
ауыстыру жағдайында жұмысты атқарудан бас тарту – еңбек ... ... да, ал ... ...... болып есептеледі.
Басқа жұмысқа ауыстырудың мәні көп мағынада түсіндіріледі. ... ... мән – ... ... олар:
Басқа жұмсқа ауыстыру – жұмыс күшін кәсіпорынның ішінде, сондай – ақ
кәсіпорындар ... ... ... құралы ретінде;
Басқа жұмысқа ауыстыру – көтермелеу немесе жазалау жолымен қызметкерді
тәрбиелеу құралы ретінде;
Басқа жұмысқа ауыстыру – ... ... ... ... жұмысқа ауыстыру – еңбек ету құқығының кепілі ретінде көрінеді.
2. ҚЫЗМЕТКЕРЛЕРДІҢ КЕЙБІР ... ... ... ... ... ... экономиканың талабына сәйкес қызметкерлердің
жекелеген санаттары пайда болды. Қызметкерлердің жекелеген ... ... ... ... – құқықтық нысандарының мына
төмендегідей түрлерін атап өтеуге ... 1) ... ... ... ... 2) үй ... жасалынатын еңбек шарты;
3) үйінде жұмыс ... ... ... ... ... 4)
вахталық әдіспен жұмыс істеуге жасалынатын еңбек шарты.
Қызметкерлердің кейбір санаттары үшін үшін ... ... ... ... ... да бір ... ... мүмкін.
2.1 Маусымдық қызметкерлермен еңбек шартын жасасу.
Маусымдық қызметкерлермен жасалатын еңбек шарттары мерзімді болып
саналады. ... және ... ... ... ... күнтізбелік жыл
бойы емес, алты айдан аспайтын ... бір ... ... ... ондай
жұмыс маусымдық деп танылады және жұмыскерлері – ... ... ... ... ... күші ... қызметкерлерге олардың
жеке еңбек шартымен реттелмейтін және маусымдық жұмыстың сипатына қайшы
келмейтін тұсында ... . ... ... ... ... ... ... отырған кезде, ол жайында ескертілуге тиіс. Жұмысқа қабылдау
жөніндегі бұйрықта ... ол ... ... жұмысқа қабылданғандығы
міндетті түрде көрсетілуі тиіс. Егер әкімшілік оны көрсетпесе және жұмыскер
жұмысының маусымдық ... ... ... онда ол ... алынған
күннен бастап тұрақты жұмыскер ... ... ... ... еңбек шарты маусымның ұзақтығынан аспайтын мерзімге жасалынады.
Маусымдық қызметкерлерді жұмысқа қабылдағанда, олардың жұмысқа ... ... ... ... ... жұмысқа жасалған еңбек шартын бұзудың негіздеріне келетін
болсақ: ... ... ... ... ... тарпаты бұл
туралы бір апта бұрын ескертіп, еңбек шартын өз қалауы бойынша мерзімнен
бұрын бұзүға ... ... ... еңбек шарты жұмыс берушінің бастамасымен (Еңбек
Кодексінде көзделген басқа негіздерді қоспағанда), мынадай ... ... ... ... сипаттағы себептер бойынша екі аптадан
астам мерзімге тоқтатқан;
Дәлелді себепсіз бір жұмыс күні ішінде жұмыс орнында болмаған және ... ... ... бір ай бойы ... ... ... да бұзылуы мүмкін.
2.2 Үй қызметкерлерімен еңбек шартын ... ... ... мен ... қарай жұмыскерлердің еңбек
шарттарының жағдайларында қандай да бір ... ... ... ... – жеке ... үй шаруашылығында жұмыс атқарумен (қызмет
көрсетумен) айналысуға жеке еңбек шартын ... ... үй ... ... ... бала ... жүргізуші, т.б. болуы мүмкін. Жұмысты
(қызметті) атқаруға байланысты жұмыс беруші мен жұмыскер араснда ... ... жеке ... ... ... Онда ... ... жағынан үй қызметкерінің жұмысына сәйкес келетін еңбек қатынастарына
еңбек туралы заңнама тарайды. Үй қызметкерлерімен жасалған жеке еңбек ... ... ... кез ... ... бұзылуы мүмкін.
Үйде жұмыс істейтін қызметкерлер деп аталатындар да бар. Ондай ... ... ... ... ... не жұмыс беруші қаражатына сатып
алынған жабдықтар мен құрал – ... ... ... ... ... өз ... орындауға жеке еңбек шартын жасасады. Еңбек
шартымен реттелмейтін және үйде ... ... ... ... қатынастарға еңбек туралы заңнаманың күші тарайды.
2.3 Вахталық әдіспен істейтін адамдардың еңбегі.
Вахталық әдіспен жұмыс істетін адамдардың ... ... ... ... әдіс ... тұрақты тұратын жерінен
тысқары жерде еңбек процесін жүзеге асырудың ерекшк нысаны ... ... ... ... өз ... ... кете алмайды. Сондықтан да жұмыс
беруші жұмыстың вахталық әдісімен ... ... ... ... ... ... ... тіршілігін қамтамасыз етуге арналған
тұрғын үймен, жұмыс орнына апару мен ... ... ... ...
ақ жұмыстарды орындау мен ауысым арасында демалу үшін жағдайлар жасайды.
Вахталық әдіспен жұмыс істеуші ... ... ... ... ... ... орындау мен вахталық поселкедегі ауысым арасындағы
демалыс кезеңі күнтізбелік он бес күннен аспауы керек. ... ... ... вахтаның ұзақтығын ерекше ... ... ... ... отыз ... ... дейін
белгілей алады.
Жұмыстың вахталық әдісі кезінде ай, тоқсан немесе өзге де ... ... бір ... ... ... ... жұмыс уақытының жиынтық
есебі белгіленеді. Есептік кезең бүкіл жұмыс уақытын, ... ... ... ... ... жұмыс істейтін жерге дейінгі жолдағы және
кері қайту ... ... ... – ақ ... бір күнтізбелік уақыт
бөлігіне тиесілі ... ... ... Бұл ... ... ... жұмыс уақытының жалпы ұзақтығы «ҚР Еңбек кодексінде» белгіленген
нормадан аспауы тиіс.
Қызметкерлердің өзге санаттарының еңбек қатынастарын ... ... және ... ... ... еңбек қатынастарын
айқындайтын өзге де заң актілеріне сәйкес жүзеге асырылады.
3. ЕҢБЕК ШАРТЫН БҰЗУ ЖӘНЕ ... ... ... мақсаты еңбектік қарым қатынастардың бірқалыпты
тұрақтылығын, ұзағынан іс жүзіне асырылуын қамтамасыз ету болып табылады.
Сонымен қатар еңбек ... ... ... ... еңбек тараптарының
еңбек етуде еріктілігі мен бостандығын қамтамасыз етеді. ... ... ... ... ... ... және ... негізде байланысты заңмен
белгіленген белгілі бір тәртіп бойынша тоқтатылады. ... ... ... ... ... және « ... шартын бұзу» деген ұғымдар
пайдалынылады, ол бірқатар заң актілерінде және ... ... ... ... ... ... ... пайдалынылады. Бірақ бұл ұғымдар
өздерінің мазмұны мен көлемі жағынан ... ... ... ... мен бұзылуы арасында объективтік критерийлер бар. Шартын
тоқталуы тараптардың еркіне байланысты емес мән – ... ... ... ... ... ... жұмыскерді соттың өлді деп немесе
хабар – ошарсыз кетті деп жариялауы, ... ... ... шарт ... ... т. б. ... шартын бұзу түсінігі үшін
ерік білдіргендік болу қажет, яғни жеке еңбек шарты тараптардың ... ... ... ... ... ... Ал, ... ұғымын алатын болсақ, ол кең ауқымды. Мұнда еңбек шартының күшін
тоқтатудың барлық түрлері ... ... ... шартын тоқтатуға және бұзуға негіз болатын
барлық жағдайлар келтірілген.Еңбек кодексінің 51 – бабында еңбек шартының
күші ... ... екі ... ... ... ... тоқтауы (мерзімнің өтуі бойынша; тараптардың
еркіне байланысты емес мән – жайлар бойынша);
2. еңбек шартының бұзылуы ... ... ... бірінің бастамасы бойынша; заң актілерінде көзделген өзге де
негіздер бойынша). Одан әрі ... ... ... ... жұмыс берушінің
ынтасы бойынша (56 б.), жұмыскердің ынтасы бойнша (57 б.) ... ... ... еркіне байланысты мән – жайлар ... (58 ... ... нақтыланған.
Еңбек шартын бұзудың негізі ретінде тараптардың келісімін алуға
болады. Бұл ... осы ... ... ... ... ... ... ынтасы бойынша бұзудан және еңбек шартын жұмыс берушінің ... ... ... ... жөн. ... айырмашылығы сонда,
еңбек шартын тараптардың келісімі бойынша ... ... ... тоқтатуға бағытталған бірлескен көңіл білдірулерді қажет. Бұл
ретте шартты бұзуға ынта жұмыскерден де, жұмыс ... де ... ... ... ... ... ... бұл көрсетілген негіздерін ажырату
мәселесін шешу тәжірбие жүзінде қиындық тудыруы мүмкін. Жұмыскер мен жұмыс
берушінің жазбаша ... ... ... ... бола ... ... ... еңбек шарты кез келген уақытта бұзылуы мүмкін, бұл ретте
еңбек шарты мерзімінің еш маңыздылығы ... ... ... ... ... егер бұл ... екінші
тарапқа еңбек шартында келісілген мерзімде жазбаша ескертсе, бұзылуы
мүмкін. Бір ... ... ... ескерту мерзімі жеке еңбек шарты
бұзылған кезге дейін бір айдан кем болмауы керек.
Еңбек шартын бұзу және ... ... ... бұйрығымен рәсімделеді.
Бірақ кейбір жағдайлар бойынша еңбек шартының бұзылатыны ... ... ... Олар ... егер ... ... жаза алған болса, ол еңбек ... ... ... ... ... ... міндеттерін бір рет өрескел бұзған жағдайда ... егер іс - ... оған ... ... ... ... ... негіз
болса;ақшалай немесе тауарлық құндылықтармен тікелей қызмет ететін
қызметкер ... іс - ... ... тәрбиелік міндетті атқарушы қзметкер аталған жұмысты жалғастырумен
сыйыспайтын жат қылық жасаған;
• қызметкерге еңбек ... ... ... ... ... ... коммерциялықмәліметтерді немесе заңмен
қорғалатын өзге де құпияларды жария еткен;
• басқа жұмысқа уақытша ауыстырған жағдайда қызметкер бас ... ... осы ... ... келген қазметкер сот шешімімен жұмысына
қайта алынған;
• қызметкерге мемлекеттік ... ... беру ... ... ... бастамасы бойынша бұзылуы мүмкін.
Жұмыскерлердің кейбір санаттары үшін заңнамада жеке еңбек шартын
бұзудың қосымша негіздемелері белгіленген. ... ... ... үшін ... ... ... мынадай негіздемелері
белгіленген:
• әкімшілік мемлекеттік қызметкердің өз ықтиярымен жұмыстан шығуға арыз
беруі;
• еңбек шартының мерзімінің ... не заң ... ... заңдағы белгіленген шектеулер мен міндеттерді сақтамауы;
• Қазақстан ... ... ... ... жемқорлық қылмысын жасау;
• аттестацияның теріс нәтижелері және т. б.
Мемлекеттік қызметкер үшін отставка қарастырылған, яғни ... ... ... өз міндетін атқаруын өзінің жазбаша ... ... ... шартын қызметкердің бастамасы бойынша бұзу.
Қызметкер алдын – ала, бір ай бұрын жұмыс беушіні жазбаша ескертіп
еңбек ... ... ... Осы ... өткен соң, қызметкер ... ... ал ... ... ... ... есептесуге тиіс. Жұмыскер
өзінің демалыс кезінде және де ауру – сырқат кезінде ... ... арыз бере ... Бұл ... ... ... және ауру - ауырған
кезеңі ескерту мерзіміне ... ... ... ... ... бұзу ... жұмыс берушіні ескертіп қойған қызметкер ескерту мерзімі
өткенге дейін өз арызын қайтып алуға құқылы және ол ... ... егер оның ... ... қызметкер алынып қоймаса, жұмыстан босатуға
жол берілмейді. Ескерту мерзімі өткенмен ... ... ... ал ... ... шығаруды талап етпесе, еңбек шарты күшінде қала береді.
Ескерту мерзімі өткенше ... ... ... ... ... ... Бұл ... қызметкер дәлелді себептерсіз жұмысқа келмегені үшін
немесе қыдырымпаздық үшін шығарылуы мүмкін.
Қадағалау және бақылау органдары бекіткен еңбекті ... ... ... ... ... ... ... өтініші бойынша оған үш
айлық орташа жалақы көлемінде өтем ақы төлеумен бұзылуы мүмкін.
3.2 Еңбек шартын жұмыс берушінің ... ... ... ... берушінің бастамасы бойынша жол беретін
негіздемелер тізбесі заңнамада берілген. Еңбек ... 54 – ... ... ... ... ... еңбек аясында аталған бап айналасында
көптеген мәселелер қозғалып жатыр. ... ... ... ... бұл бапты асыра пайдаланып кетпеуі үшін заң шығарушы осы мәселені
нақтылап берді. Бұл ... ... ... ... 54 – бабының 1 тармағына сәйкес, ұйым (заңды
тұлға) таратылған, жұмыс ... ... ... ... ... оның ... қызметкердің жұмыстан шығарылуы көзделген.
Ұйымның таратылуы не жұмыс ... өз ... ... шындығында орын
алған жағдайда, еңбек шарт ... ... ... ... ... ... ... сақтағанда, жұмыстан шығаруға жол
беріледі. Тарату және қайта ұйымдастыру ... ... ... ... ... жөн. ... – зады тұлғаның және оның
қызметінің құқық мұрагерлігінсіз (мүліктік құқықтан ... ... ... иегері немесе заңды тұлғаны тарату туралы шешім қабылдаған
органның ... ... ... ... ... ол заңды тұлғаны тіркеуге
алған әділет органына ол ... тез ... ... ... ... тұлғаладың
мемлекетік тізілім ол жайында жазылғаннан кейін ұйым ... ... оның ... ... деп ... ... Республикасы АК
– нің 50 б.10 т.).
Ұйым ... ... ... ... оның ... талабы мына
кезекпен қанағаттандырылады:
1) таратылған заңды тұлға өміріне не денсаулығына залал келтіргені
үшін жауапты болған ... ... ... ... ... айналдыру жолымен қанағаттандырылады;
2) еңбек шарты бойынша жұмыс істеуші адамдардың еңбегіне ақы төлеу
жөнінде және авторлық ... ... ... ... ... ... несие берушілердің таратылатын заңды тұлғаның мүлкін кепілге
салып қамтамасыз ... ... ... ... бюджетке және бюджеттен тыс қорларға міндетті төлемдер жөніндегі
берешек өтеледі;
5) заң ... ... ... да ... ... ... (Азаматтық кодекстің 51 - бабы).
Қайта ұйымдастыру – қызметін тоқтатпай және мүлкін таратпай заңды
тұлғаның ... ... Бұл ... ... ... біріне – бірін
қосқанда, біріктіргенде, ... ... ... ... – ақ ... ... ... басқарудың ішкі құрылымы және заңды тұлғаның аталуы
елеулі өзгеретіндей болып ... ... ... ... ... ... ... жұмыстан шығаруға өздігінен негіздеме бола алмайды.
Меншік иесінің ауысуы ... ... ... ... ... ... ... шығуы, қайта құрылуы) еңбек қатынастарының күшін
тоқтата алмайды.
Жалпы ереже бойынша, жұмыс берушінің ... ... ... ... ... шамасының жоқтығы, оны банкрот деп тануға негіздеме болып
табылады. Банкрот деп таныған кезден бастап оны жеке кәсікер ретінде ... ... ... Кредиторлар талабын қагағаттандыру кезегіне келетін болсақ,
жеке еңбек шарты бойынша ... ... ... есеп айырысу төртінші
кезекте, алимент өндіріп алу, ... ... мен ... ... ... ... ... талаптардан; жеке кәсіпкерге тиесілі мүлікті аманатқа
салу арқылы ... ... ... ... және бюджеттен тыс
қорларға ... ... ... ... ... ... (ҚР АК – нің 21 б. 4 ... кодексінің 56–бабының 2 тармағы бойынша, қызметкерлердің саны
немесе штаты қысқартылған жағдайда ... ... Бұл ... бойынша
жұмыстан шығарғанда қызметкерлер санының немесе штаттың қысқаруы шындығында
орын алуы тиіс. ... ... ... ... ... тұрған
органның шешімі, штат кестесін қайта бекіту, т. б.) расталынуға тиіс. Бұл
жағдайда жұмыскерге қайта ... ... жаңа ... ... ... ... ... мен тәртібі ... ... ... жұмыстан шығарылатын жұмыскер ол жайында ескертілген
кезден бастап бір ай ... оның ... осы ... ... тиіс ... Осы ... ... қызметкер өз міндеттерін орындауға,
ішкі еңбек тәртібінің ережелерін сақтауға тиіс. Жұмыскерлер санының ... ... ... ... ... ... ... жасаумен қатар
жұмыс беруші жұмыскерге сол ұйымда басқа жұмыс ... ... ... берсе, онымен жаңа еңбек шарты жасалады. Осы негіз бойынша ... ... ... жұмыс беруші қызметкерге бір айлық орташа жалақысы
мөлшерінде өтем ... ... ... ... жеке ... ... көзделгеннен жоғары белгіленуі мүмкін.
Еңбек кодексінің 54 – бабының 3 ... ... ... ... мерзімі немесе сынау мерзімі ішінде қызметкердің жеткілікті
біліктілігінің ... не ... бір ... ... ... ... жағдайы салдарынан атқаратын қызметіне немесе
орындайтын жұмысына сәйкессіздігі аңғарылған жағдайда. Бұл мән – ... кінә ... ... да, ... олар ... міндетті орындауға
кедергі болып табылады. Егер қызметкер өзінің міндетін дұрыс атқарып жүрсе,
және ол ... ... ... ... онда оның өз еңбек қабілетін
біршама жоғалтқаны оны ... ... ... бола ... Бірақ,
кейбір ауруларға шалдыққанда (Мысалы, жұқпалы) жұмыскер, еңбек қабілеті
бола тұрып, жұмыстан шеттетілуі немесе ... ... ... мектеп
жасына дейінгі мекемелердің қызметкерлері). Күшіндегі заңнамаға сәйкес,
жұмыскерлердің кейбір категориялары, оларға ... ... ... ...... ... өтеді. Егер аттестациялау нәтижесінде
мұндай жұмыскерлер атқарып жүрген жұмысына сай емес деп танылса, онда ... ... 54 – ... 3 ... ... шығарылады, сондықтан
олардың өздерін жұмысқа қайта алдыру жөнінде сотқа жүгінуге құқығы бар.
Еңбек шарты жұмыскердің атқарып жүрген ... ... ... ... ... егер оның еңбек қабілеті ұдайы төмендеп, жұмысты дұрыс
атқаруға кедергі келтірсе, не ол ... ... ... ... ... еңбек ұжымының мүшелеріне немесе өзі қызмет ... ... ... ... ... ... ... оны басқа
жұмықа ауыстыруы мүмкін. Жұмыс берушінің бұйрығында ол адамның ... ... ... көрсетеді.
Еңбек кодексінің 54 – бабының 17 тармағында айтылған: жүктілігі және
бала тууы бойынша демалыста болу уақытын ... ... ... ... ... ... ... заңнамасында
сол ауру бойынша еңбекке жарамсыздықтың неғұрлым ұзақ мерзімі белгіленбесе,
жұмысқа қатарынан екі айдан ... ... бойы ... ... ... ... тізбесін Қазақстан Республикасының Үкіметі бекітеді. Еңбек
қабілетін еңбекте ... ... ... ауруға байланысты жоғалтқан
қызметкердің жұмыс орны ... ... ... ... келгенге немесе
мүгедектік анықталғанға дейін сақталады. Еңбек қабілетін жоғалтқан ... екі ай ... ... ... ... егер ... жұмыста
болмауы ұйымның өндірістік қызметіне теріс ... ... ... ... ... ... ... көтере алады. Бұл жұмыс берушінің құқығы,
бірақ оның міндеті емес. Қызметкердің ауырып, ұзақ уақыт ... ... ... ... ... ... ... тигізбесе, жұмыс берушінің
оның қызмет орның сақтап, оны жұмыстан шығармауына болады. Кейбір ауруларда
жұмыс орнын немесе қызметін ... екі ... ұзақ ... ... ... ... мүмкін.
Еңбек кодексінің 54 – бабының 5 тармағына сәйкес, қызметкер ұйыммен
бірге басқа жерге ... бас ... ... еңбек шарты бұзылуы мүмкін.
Жалпы ереже бойынша қызметкерді сол ұйымның өзіндегі басқа жұмысқа немесе
ұйыммен бірге басқа жерге ... оның ... ... ... ... бұл ... еңбек шартында тиісті өзгертулер енгізіледі. Қызметкердің
басқа жердегі жұмысқа ауысудан бас тартуы. Егер ұйым ол ... ... ... ... ... ... ... бола алмайды.
Сонымен қатар, ұйым басқа жерге көшірілгенде ол жаққа ... ... деп ... ... ... ... ... жоғарыда
қарастырылған негіздердің ең біріншісі.
Еңбек туралы Заңның 45 – ... 2 ... ... ... ... ... жұмысқа ауыстырудан бас тартқан жағдайда жеке еңбек
шарты Еңбек ... 54 – ... 6 ... бойынша бұзылу мүмкін.
Күшіндегі заңнамаға ... ... ... ... ... ... байланысты болады. Егер қызметкер мүгедек болса, кәсіптік
ауруына немесе денсаулығына өзге де ... ... ... жұмыс беруші
еңбек қабілеттілігн қалпына келтіргенше немесе мүгедектігін айқындалғанша
неғұрлым жеңіл жұмысқа ауыстыруға міндетті (Еңбек кодексінің 45 б. 1 ... ... ... ... ... ... ... бас
тартқан кезінен бастап еңбек қатынастары тоқтатылады.
Еңбек кодексінің 54 – ... 7 ... ... ... ... ... ... өзгеріске байланысты жұмысты жалғастырудан
бас тартқан жағдайда бұзылуы мүмкін, яғни қызметкер сол кәсібі, мамандығы,
қызметі бойынша ... ... ... ... ... ... ... және жұмыс ауқымын қысқартуына байланысты
еңбек жағдайларының өзгеруі мүмкін. Бұл ретте қызметкер еңбек ... ... бір ай ... жазбаша хабардар етілуге тиіс. Егер ол
келіссе (еңбек жағдайларының өзгеруіне),ондай ... ... ... мен ... ... ал ... осы ... шарт
бұзылады.
Еңбек кодексінің 54 – бабының 8 тармағына сәйкес, еңбек шарты, ... ... жаза ... ... ол ... ... дәлелді
себептерсіз қайталап орындамаған ... ... ... ... ... дәлелді себептерсіз орындамау еңбек ... ... ... ... тәртібі алты айдың ішінде бір реттен артық
бұзылып, олар үшін ... жаза ... онда бұл ... ... деп ... ... бұзушылықтың сонымен қоса оның ауырлығы да,
қандай мән – жайларда жасалғандығы да ... ... ... мезімнен бұрын шақырып алуға жұмыс берушінің құқылы екендігі заңда
көзделмеген, сондықтан жұмыскер демалыс кезінде ... ... ... бас ... ... тәртібін бұзғандық деп қарастыруға болмайды.
Тәртіптік жазаның дұрыстығы және оның күшінде болу ... ... ... Мысалы, қызметкер алты ай мерзім ішінде жаңа ... ... ... – ақ жұмыс беруші жазаны ... ... ... ... жаза жоқ деп ... ... 54 – бабының 9 тармағында қызметкер еңбек
міндеттерін бір рет ... ... ... ... ... ... міндеттерін бір рет өрескел бұзуына: бір жұмыс күні ... ... ... үш ... және одан көп ... бойы ... ... алкогольден, есірткіден, уыттанудан масаң күйде келуі; жұмыс күні
ішінде алкогольден, есірткіден, уыттанудан (соларға ұқсас ... ... ... ... пайдалану; қызметкердің еңбекті қорғау немесе
өрт қауіпсіздігі не көлікте жүру қауіпсіздігі ережелерін, жарақат алу мен
аварияларды қоса ... ауыр ... әкеп ... ... әкеп ... болатындай бұзуы; жұмыс орнында заңды күшіне енген сот үкімімен
енмесе қаулысымен анықталған ... ... ... ішінде ұсақ заттарды)
жатады; бұл ретте жұмыстан шығарылады, ол тәртіптік жаза ретінде саналады.
Бұл ... ... үшін ... бір ай ... сот ... ... ... күшіне енгеннен кейін басталады.
Еңбек кодексінің 54 – бабының 10 тармағы бойынша қызметкермен арадағы
еңбек шарты бұзылуы мүмкін, егер оның іс ... оған ... ... ... ... негіз болса, ақшалай немесе тауарлық
құндылықтармен тікелей қызмет ететін ... ... іс ... ... ... және ... ... тікелей қызмет ... ... ... ... ... ... т. б. ... адамдар жатады. Бұл жерде ұйымға келген залал
үшін қызметкерге жүктелген ... ... ... еш ... Бұл ... ... тек ... іс әрекет жасаған, жұмыс берушінің
өзіне сенімін жоғалтуына негіз бар ... ... ... ... ... ... ... іс әрекеттерге көрсетілген қызметке тиісті
құжаттарсыз ақы алу, тауарларды тікелей қоймадан ... ... ... ... т. б.
Еңбек кодексінің 54 – бабының 11 ... ... ... ... ... ... ... сыйыспайтын жат қылық
жасаған жағдайда жұмыс ... ... ... шартының бұзылуын
қарастырады. Бұл негіз ... ... ... ... ... жұмыстан шығаруға жол беріледі. Педагогикалық қызметкерлер мен оларға
теңестірілген адамдардың қызметтерінің тізімі ... ... 1999 ... 3 ... №1304 ... ... Ол
тізімде барлық мамандықты мұғалімдер, барлық типтегі оқу орындарымен мектеп
жасына дейінгі мекемелердің басшылары, олардың ... ... ... және ... ... жүргізілетін оқу
тәрбие, оқу өндіріс және оқу сауықтыру жұмыстарымен тікелей ... ... ... ... білім беру саласында істейтін техникалық
қызметкерлер бұл негізбен шығарылмайды.
Қызметкерге еңбек міндеттерін атқарумен байланысты ... ... ... ... ... немесе заңмен қорғалатын
өзге де құпияларды жария еткен жағдайда ол Еңбек кодексінің 54 – бабының 12
тармағы ... ... ... ... ... ... бұл ... бұзудың жаңа негіздемесі болып табылады, ол өзіне сеніп тапсырылған
мемлекеттік, қызметтік, ... және ... ... өзге ... құрайтын мәліметтерді, ... ... ... ... ... құпия болып табылатын мәліметтерді оны ... ... ... ... ақ коммерциялық құпиялар құрамына
кіруге тиісті емес мәліметтер тізімі заңнамада белгіленеді.(ҚР АК – нің ... 5 т.). ... ... ... және ... ... өзге
де құпияларды құрайтын мәліметтерді жария ету, олардың қандай себеппен және
нысанда жария етілгеніне қарамастан, тәртіптік теріс әрекет ... ... үшін ... ... ... ... ... белгіленген. Жоғарыда
көрсетілген мәліметтерді жария етуден ұйымға ... ... ... ... жұмыс беруші осындай жағдайдың болуына кінәлі қызметкермен арадағы
еңбек ... ... ... ... ... ... ... болып
табылатындығын заңмен қорғалатындығын, бұл мәліметтерді қызметкердің құпия
ұстауға міндетті екендігі, ... ... ...... ... Бұл ... тек біреуінің ғана болмауы қалай да еңбек
дауын алып ... ... 54 – ... 13 ... ... ... шарты
іркіліске байланысты және ұйыммен бірге басқа жұмысқа уақытша ауыстырған
жағдайда қызметкер ... бас ... ... берушінің ынтасымен бұзылуы
мүмкін.
Іркіліс жағдайында жұмыс берушінің қызметкерді мамандығын, біліктігін ... ... бір ... аспайтын мерзімге басқа ... ... ... ... бар. Бұл ... ... берушінің нұсқауымен
қызметкерді уақытша басқа жұмысқа ауыстырғанда оның ... ... ол ... оның ... ... ... ... ескеру қажеттігін атап өткен жөн. Өз кезегінде қызметкер
жұмысты жаңа жағдайда жалғастыруға ... ... Бұл ... осы бапқа
сай шарт бұзылуы мүмкін.
Еңбек кодексінің 54 – ... 14 ... ... еңбек шарты бұрын
осы жұмысты орындап келген қызметкер сот шешімімен жұмысына ... ... шарт ... ... Заңға сәйкес шарты нақты негіздеме болмаса
да ... ... не ... жұмысқа қызметкер заңсыз ауыстырылған жағдайда
қайта алынуы тиіс. Жұмыстан шығарылған қызметкердің кінәсі болмағандықтан
жұмыс ... оған ... ... ... ... ... ... тиіс. Ұсынылған
жұмыстан қызметкер бас тартқан ... ол осы бап ... ... 14 ... қызметкерге мемлекеттік құпияларға рұқсат беру ... ... ... ... бойынша бұзылу жоғарыда қарастырылып
кеткен. Еңбек кодексінің 54 ... ... ... ... ... ... ... құжаттар немесе мәліметтер еңбек шартын жасасудан
бас тартуға негіз болатын жағдайда,қызметкер жұмыс берушіге көрінеу жалған
құжаттар немесе ... ... ... ... 16 ... ... жұмыс берушінің
атқарушы органы басшысының,оның орынбасарларының не жұмыс беруші бөлімшесі
басшысының еңбек ... ... ... ... ... ... әкеп ... кодекстің 54 бабының 18 тармақшасында қызметкер сот актісіне сәйкес
одан әрі ... ... ... ... ... жемқорлық құқық бұзушылық
жасаған жағдайларда бұзылуы мүмкін.
Нормативтік құқықтық актілерде көзделген ... ... ... ... ... қызметкерді атқаратын қызметінен
уақытша шеттету заңда қаралған және Еңбек кодексінің 55 – ... ... ... ... шартын бұзу мүмкіндігін шектеу ... ... ... ... егер ұйым таратылған; жұмыс берушінің қызметі
тоқтаған; қызметкерлердің саны немесе штаты қысқартылған; қызметкер ұйыммен
бірге басқа жерге ауысудан бас ... ... ... ... жұмысты жалғастырудан бас тартқан жағдайларда жұмыс беруші жеке
еңбек ... ... ... ... жеке ... ... ... бұзылатыны туралы оның бұзылуынан кемінде бір ай бұрын жазбаша
түрде ескертуге міндетті. Жұмыс берушінің ... ... ... ... ... ... ... қызметі тоқтаған; қызметкер ұйыммен бірге
басқа жерге ауысудан бас тартқан; қызметкер тәртіптік жаза ... ... ... міндеттерін дәлелді себептерсіз қайталап орындамаған; қызметкер еңбек
міндеттерін бір рет өрескел бұзған жағдайда; ... ... ... ... жұмысты жалғастырумен сыйыспайтын жат ... ... ... ... ... ... ... болған
мемлекеттік, қызметтік, коммерциялық мәліметтерді немесе заңмен қорғалатын
өзге де құпияларды жария еткен; бұрын осы жұмысты орындап ... ... ... ... ... ... ... қоспағанда, жүкті
әйелдермен, бір жарым жасқа дейінгі ... бар ... ... ... ... және жыл сайынғы еңбек демалысында болған кезде алуға жол
берілмейді. Қызметкердің орындалатын ... ... ... бойынша
сәйкес келмеуі салдарынан оның еңбек міндеттерін тиісінше орындауға кедергі
жасайтын еңбек ... ... ... ... не егер ... ... ... өзіне теріс әсер ететін ... үшін ... ... ... ... ... мүмкін.
Қызметкердің денсаулық жағдайы бойынша еңбек міндеттерін ... ... ... ... Республикасының заңнамасында
белгіленген тәртіппен медициналық - әлеуметтік сараптаманың қорытындысымен
расталуға тиіс. Айта ... жөн, егер ұйым ... ... ... ... ... саны немесе штаты қысқартылған;
қызметкерді әскери қызметке шақырған ... ... ... үш ... шарт ... ... ... бұзылған жағдайда жұмыс беруші
қызметкерге орташа ... ... ... ... ... ... шартын тараптардың еркіне байланысты емес мән – жайлар бойынша
тоқтату.
Еңбек ... 58 ... 1 ... ... ... шарты
қызметкерді әскери қызметке шақырғанда және ол құжатын көрсеткенде үш ... ... Бұл ... қызметкердің немесе жұмыс берушінің ынтасы
болмайды. Сондықтан да бұл негіздеме тараптардың еркіне байланысты емес ... ... ... ... деп ... ... ... әскери қызметке
шақырылатындығын растайтын құжаттың ... ... үш ... ... ... Осы негіз бойынша ... ... ... күні осы
мерзімнің шегінде белгіленеді. Мемлекеттік міндеттерді оның ... ... ... ... ... ... ... береді. Мысалы,
мерзімді әскери қызметін өтеп қайтқан қызметкердің нақ осы ... ... ... ... басым құқығы болады.
Еңбек кодексінің 58 – бабының 2 тармағы еңбек ... ... ... сот ... ... ... енген жағдайда бұрынғы жұмысты
жалғастыру ... ... ... ... Бұл ... мазмұны бойынша сотталған адамды сол ... ... ... ... ... сот үкімі күшіне енгенше еңбек шартын
тоқтатуға болмайды. Сот тәжірбиесіне сәйкес, егер қызметкер қылмыс жасаса,
еңбек ... оның бас ... ... ... ... ... оған
бұрынғы жұмысын жалғастыру мүмкіндігінен айыратын басқадай жазалау шарасын
қолдануға байланысты ... ... Егер ... ... жасағанмен,
сот оған бұрынғы жұмысты жалғастыру мүмкіндігінен айыратын жаза қолданбаса,
онда еңбек ... осы ... ... бұзуға жол берілмейді, бірақ бұл
қызметкерді жұмыс берушінің заңда көзделегн өзге негіздер бойынша жұмыстан
шығара ... ... ... ... ... бұзу ... жұмыс берушінің
бұйрығы сот үкімі күшіне енгеннен кейін ғана шығуы мүмкін.
Еңбек кодексінің 58– бабының 3 ... ... ... ... ... жағдайда, сондай – ақ сот қызметкерді қайтыс болған немесе хабар –
ошарсыз кетті деп таныған жағдайда ... ... ... ... ... ... ... тоқтауына әкеп соғады. Сонымен қатар,
қызметкердің қайтыс болуының себептері ... ... мен ... ... үшін ... бір ... салдарларға әкеп соғады. Жұмыскер қайтыс
болғанда жұмыс беруші оның отбасы ... ... ... ... белгілеген тәртіпте және мөлшерде біржолғы ... ... айта ... жөн, егер сот ... ... ... ... хабар –
ошарсыз кеткен деп танығанда да ... ... ... мүмкін. Егер
жұмыскердің тұрған жерінде үш жыл бойы ешқандай дерек келмесе, оның ... ... рас ... ... сол ... өлді деп болжауға негіз туса
және ол алты бойы хабар – ошарсыз ... онда ... ... ... сот ол ... өлді деп ... (ҚР АК – нің 31 б.). ... деп жариялау туралы сот шешімі заңды күшіне енген күн оның ... ... ... ... осы негізге сәйкес жеке еңбек шартының бұзылған күні
заңды күшіне енген сот ... ... ... өлді деп ... ... ... 58 ... 4 тармағы сот қызметкерді ... ... ... ... шектеулі, соның салдарынан ... ... жоқ деп ... ... ... ... бұзылуын
қарастырады. Жұмыскерді әрекетке қабілетсіз және қабілеті ... ... ... оның ... ... Бірақ бұл көрсетілген жағдайда
қызметкер өзіне жүктелген міндетті атқара алмағандықтан, жұмыс беруші еңбек
шартын бұзады.
3.4 Еңбек ... бұзу ... ... ... ... ... ... Шартты бұзу
жұмыскер жағынан да, жұмыс беруші жағынан болуы мүмкін. ... ... ... білдіруші тарап ол жайында ... ... ... ... ... ... етуі ... Жалпы ереже бойынша бір
тараптың (ынта ... ... ... ... мерзімі еңбек шарты
бұзылған кезге дейін бір айдан кем болмауы керек.
Заңнамада жұмыс берушінің ... ... ... ... ... белгілі бір шектеулер көзделген. Мысалы, ұйым таратылған кезде
жұмыс ... ... ... ... ... уақытта бұзылатындағы туралы
оның бузылуынан кемінде бір ай бұрын жазбаша түрде ескертуге ... ... ... уақытта жұмысқа тұру мәселесін шешіп алуына мумкіндік
берді. ... ... ... ... ... ... ... күннен бастап бір ай ішінде және теріс әрекет жасалған күннен
бастап алты ай ... жол ... ... ... ... жасасатын еңбек шартын бұзудың ерекшеліктері қарастырылған.
Мысалы, әкімшілік мемлекеттік қызметкерлерді қызметінен заңнама ... ... сол ... ... ... ... ... тиісті
лауазымды шығара алады. Саяси мемлекеттік қызметкерлердің ... ... ... ... қызметкерлермен арадағы шартты
жаңа тағайындалған саяси мемлекеттік қызметкердің ынтасымен ... ... ... шартын бұзу және тоқтату жұмыс берушінің бұйрығымен рәсімделеді.
Бұйрықта, қызметкердің еңбек кітапшасында және басқа ... ... ... ... ... сәйкес дәл баяндалып, Еңбек кодексінің
тиісті ... ... ... ... тиіс.
Ал қызметкердің еңбек қызметін расттайтын құжаттарға: еңбек кітапшасы
(егер ол болған жағдайда), еңбек шарты не жұмысқа ... және ... ... ... ... ... ұйымның басшысы күәландырған не
нотариатта күәландырылған қызметтік тізімі (қызметкердің жұмыс, ... ... ... ... ... Бұл құжаттарды берумен қатар,
жұмыстан щыққан күні онымен толық есеп айыруы керек.
Ұйым таратылған жағдайда жұмыс беруші қызметінің ... ... ... ... ... ... ... қызметкерге орташа айлық
жалақысы мөлшерінде өтемақы төлейді.
Заңнамада мемлекеттік қызметтік еңбек қатынастары ... ... ... ... ... шаралары көзделген.
Мемлекеттік орган таратылған немесе қайта ұйымдастырылған жағдайда
әкімшілік ... ... егер ... мемлекеттік органдардағы
жұмыс стажы үш жылдан кем ... ... ... жаңа құрылған немесе
басқа мемлекеттік қызметкердің қалауы ... оған төрт ... ... ... ... шығардағы жәрдем ақы төленеді.
Мемлекеттік қызметкер қайтыс болғанда оның ... ... ... ... ... қызмет орны бойынша орташа үш айлық жалақысының
мөлшері заңнамада белгіленгеннен төмен болмауға тиіс.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта келсек, жалпы ... ... ету өмір ... ... ... ... ... нормалар мен ... ... ... – ақ заңдарда, заңдық актілерде толық қамтылып
көрсетілген. ... ... ... ету ... ... 2007 ... 15 ... қабылданған «Еңбек кодексінде» одан
әрі нақтылана түскен. Аталмыш кодекс еңбек бостандығы мен ... іске ... ... ... ... ... реттейді. Еңбек
қатынастары деп отырғанымыз жұмыс ... ... ... ... қатынастардың бір түрі. Ол нормативтік құқықтық актілермен еңбек
туралы заңдарға сәйкес жасалынған ... ... ... ... ... ... ... қатынастарын реттеудің шарттық – құқықтық
нысаны ... ... ... ... мен бұзу ... ... ... маңызды және ауқымды бөлімі болғандықтан, оған арнайы тарау
(4) «Еңбек шартына» арналады. ... ... ... ... анықтамалар
мен заң әдебиеттерінен көптеп кездестіруге болады. Оның ... ... ... ... ... ... 1 – ... Заңда ол еңбек шарты деп аталады. Жоғарыда айтылғандарға сәйкес,
еңбек ... ... ... мен ... ... ... ... жасалынатын екі жақты келісім. Ол бойынша қызметкер жұмыс берушінің
актісін атқара ... бір ... ... ... лауазым
бойынша жұмыс атқаруға, ал жұмыс беруші өз кезегінде қызметкерге ... де ... мен ... ... негізінде көзделген өзге де ақшалай
төлемдерді мезгілінде және толық ... ... ... ... заңдар мен
ұжымдық шартта көзделген еңбек жағдайларын қамтамасыз ... ... ... ... еңбек шартының субъектілері ретінде бір жағынан
жұмыс берушімен еңбек ... ... және ... ... ... ... орындайтын жеке тұлға, ал екінші жағынан сол тұлғамен еңбек
қатынастарында ... ... ... ... ... ... немесе жеке
тұлға болады және еңбек шарты жазбаша нысанда тараптардың қол қоюы ... екі дана ... ... да оның бір ... ... беріледі.
Еңбек шартында көрсетілген жұмыстың басталу күні қызметкердің еңбек шарты
болмаса немесе ол ... ... ... тиісті түрде ... ... ... күші ... ... ... ... басталады.
Еңбек шартының мазмұнын оның талаптары құрайды. ... ... ... ... ... ... Бұл ... өз кезегінде еңбек шартын
жасаған кездегі тараптардың келісімі бойынша ... ... ... ... тараптардың келісімі арқылы өзгертуге ... ... ... тәртіптік, материалдық жауапкершілік және т. б.
деп ... Заң ... ... мұндай талаптарды өзара келісе
отырып өзгерте алмайды, өйткені, бұл ... ... ... ... ... ... белгілейтін талаптар қажетті және қосымша талаптар
деп бөлінеді. Қажетті талаптарсыз еңбек ... ... ... ... қатынастары туындамайды. Мұндай талаптарға: 1) жұмыс уақыты; 2)
қызметкер орындауға тиісті ... ... 3) ... ... және т.б. ... ... еңбек шартын бекіткенде ... ... ... қоя ... ... қосымша деп аталуының бір
себебі шарт бұл талаптардың болу ... ... ... ... ... ... ... өзіне тапсырылған жұмысқа ... ... ... сынақ белгілеуді айтуға болады. Сынақ
талабы және еңбек шартына тараптардың өзара ... ... ... ... айтқанда, еңбек қатынастарын реттеудегі еңбек шарты
адамдардың еңбектік ... мен ... ... ... ... етулеріне
мүмкіндік береді. Еңбек шартында жұмыс беруші өз талабын қояды, қабілеті
мол қызметкерді шақырып, ... алу ... ие ... ... ... шарттық – құқықтық нысан жұмыс берушімен қызметкер
арасындағы еңбек қатынастарын реттеуде маңыздылық қасиетке ... ... ... ... қолдануға байланысты шарттар ... және ... ... орын ... және ... Заң ... ... азаматтық құқық арасындағы қатынастың мәселесі
қарастырылған. Әр ... ... ... бір ... ... ... қағидалары бар. Арнайы әдебиетте және ... ... ... байланысты азаматтық құқықпен еңбек
құқығының нормаларын қолдану мәселесі туады. Бұл мәселеге байланысты ... ... ... ... өзінің ерекше пәнімен, тәсілдерімен жеке құқық саласы
болып келеді.
2. азаматтық құқық пен ... ... ... алғышарттарды бір
шартта біріктіру. Бұл шартта жұмыскердің еңбек ... және ... шарт деп ... ... ... ... азаматтық құқықтық шарттардан мынандай белгілері
арқылы ерекшелінеді:
1. Еңбек шартының мәнісі – жұмыскердің ... ... ... ... өзі, оның ... Ал ... ... еңбектік затқа айналған ақтық нәтижесі болып табылады.
2. Қызметкер еңбекке қатысты міндеттерін жұмыс берушінің актілеріне
бағына отырып ... ... ... ... үшін ... ... оған жүктелген еңбек міндеттері
орындалмаған жағдайларда ... ... оны ... ... ... Азаматтық құқықтық шарттарда бұл
жағы ... ... ... ... оны ... ... жағдайымен
қамтамасыз ету, жалақыны және өзге де төлемдерді уақтылы, толық
көлемде төлеу жұмыс берушінің негізгі міндеттері болып ... ... ... ... және т. б. ... шарттар бойынша бір тарап екінші тараптың ішкі ... ... ... өзі ... ... ал ... ... еңбектің затқа айналған ақтық нәтижесі бойынша ... ... ... ... ... ... ... тарапынан
араласуды шектей отырып, кең еркіндік ұсынып отыр. Оны тараптардың екіжақты
келісімі арқылы ... ... әрі ... ... жеке еңбек шартында
көздеуінен көруге болады.
Еңбек шарты институты еңбек құқығының маңызды бөлімдерінің бірі болып
келеді. Қазіргі уақытта, ...... ... жеке еңбек шарты
елеулі роль атқарады. Әлеуметтік және құқықтық мемлекет міндеттерінің бірі
– еркін еңбекке жол ... ... ... және ... бостандықта дамуы
болып табылады. Нарықтық экономика жағдайында ұйымдар дербестік алуына
байланысты шарттық қатынастар дами ... ... ... - ... ... ... күші ... категорияға айналып отыр, демек, ол
еркін нарықтық айналысқа қосылады. Нарықтық экономикаға көшуге байланысты
қоғамдық еңбектік потенциялы, оның ... ... ... нарық талабы –
сұраныс пен ұсынысқа ... ... ... болды, ал бұл нарықтың
міндетті элементі болып табылады және жұмыс берушілер үшін ... ... ... таңдауға немесе қызметкерлер үшін өзінің
мүддесі мен талабына сәйкес ... ... ... ... ... Еңбек шартының жекелік – келісімдік немесе ... ... жеке ... ... ... ... ... сонымен
қатар, одан әрі нәтижелі жұмыстың алғышарттарын анықтауға мүмкіндік береді.
Осыған сәйкес көптеген заңды ... ... ... ... ... және олар жеке ... шарты арқылы жүзеге асырылуда. Еңбек
шартын пайдаланудын, жалпы еңбектік – ... ... ... әрі, ... ... Онда ... барлық жағдайлары – жұмыс нәтижесі,
мезгілі, еңбек ... оның ... ... ... тағы басқа жұмыс
жағдайлары белгіленеді.
Жалпы еңбек заңдары, еңбек құқығының бұдан ... да ... ... процесі құқықтық реформаның жүргізілу бағытында жатыр.
Еңбек шарты қазіргі уақыт талабына сәйкес жете зерттелген теория және
құқық тұрғысынан аса өзекті құқықтық ... ... орай ... ... келтіре отырып, мына мән –
жайларға тоқталуға болады, нақты ... ... ... ол ... ... ... ... пайда болу және даму негізі
болып табылады, сондай – ақ жеке ... ... ... ... пайдаланудың,
жалпы еңбектік қатынастарды реттеудің ыңғайлы тиімді ... ... Мұны ... ... ... кодексін негіздеуге толық
мүмкіндік береді. Кодекс жұмыс беруші мен қызметкер арасындағы ... ... ... ... ... ... еңбек шартымен реттеледі
деп нақтылайды, яғни заңда еңбек қатынастарын ... ... ... ... демек еңбек шарты – еңбектік құқықтық қатынастарды
реттеудің негізгі ... ... орын ... ... ... ... Ата ... сәйкес жалдамалы еңбек
саласындағы нарық қатынастарының құқықтық негіздерін, еңбек бостандығы ... ... ... мен ... ... құқықтық мәртебесін
айқындай түсті. Сондай – ақ, жұмысшыларға кепілдіктер мен өтемақылық
төлемдер ... ... ... заң 40 ... 341 - ... тұрады. Заң баптарының басым
бөлігі шарттық реттеумен байланыстырылған. Осы ... және ... ... де ... ... ... қатынастарды еңбек шарттарына
қатысушылар, яғна тараптар өздері шешетіндігі белгіленген.
Заңда ... және ... ... ... ... ... заңдарында конституциялық ережелерді бекіту мен нақтылау құқығы;
• республиканың бүкіл аумағында ... үшін ... ... ... әр ... ... еңбек құқықтары кепілдігінің негізін
қалау рәсімдері, сондай – ақ кешені мемлекетте қалады;
• жеке – ... ... ... ... ... қатысуымен еңбек
функциясының сипаты мен мазмұнын, оны орындаудың ерекше ... ... ... ... ... ... ... нақтылау үшін пайдаланылатын еңбек жағдайын айқындаудың
тәсіліне айналады;
... ... ... ... кәсіби және өзге ... ...... реттеу деңгейінде айқындалады,
қызметкерлердің еңбек кепілдіктерін ... ... ... ... анықталған бір мәселе – ол ... ... мен ... ... ... ... ... туралы заң жұмыс берушілердің құқықтары туралы
заң сипаттас. Себебі, заңда жұмыс берушілердің ... ... ... керісінше қызметкерлердің құқықтарының ауқымы тар.
Осыған байланысты ... ... ... ... ... ... отыр деп ... ерте. Бірақ соның өзінде
де еңбек шарты алдыңғы қатарлы ... даму ... ... ... еңбек қатынастарында жұмыс беруші тарапынан қызметкердің еңбектік
құқықтарынан шектелмеуіне және ... ... ... әділ ... және ... заңнамасының әлеуметтік функциясын күшейту ... ... әрі ... Республикасындағы Еңбек кодексінің жетілдіруін күтеміз және
оны өте жақсы қарсы аламыз. Ең бастысы еңбектік – құқықтық ... ... ... реттеу керек. Қазіргі кезде ... ... ... ... ... және жеке ... шартын
келісім шартпен (контрактпен) шатастырады,көбінесе кездесетін жағдай
еңбекақының мерзімді төленбеуі. Осы аталған ... орын ... ... ... ... және бұл бақылау мемлекет ... ... ... ... ... заң ... тек қана жоғары даму мен жетістіктер
тілейміз.
Осы бітіру жұмысының тақырыбына, мазмұнына ... ... ... үлгісін ұсынамын.
Библиография
А) Нормативтік құқықтық актілер:
1) Қазақстан Республикасының Конституциясы. 30.08.1995ж.
2) «Қазақстан Республикасының еңбек кодексі» Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... Заңы 23.07.1999ж
4) «Ғылым және Қазақстан Республикасының мемлекеттік ғылыми-техникалық
саясаты ... ... ... Заңы ... ... ... қызметкерлер лауазымдарының Тізімдемесін және
саяси мемлекеттік қызметкерлер санаттарының Тізбесін бекіту туралы:
Қазақстан ... ... ... № 317 ... ... мен азаматтығы жоқ адамдардың ... ... ... және кәсіби қызметті жүзеге асыру ережесі. Қазақстан
Республикасы Үкіметінің 25.06.1999ж. №862 Қаулысы.
7) Приказ Министерства труда и ... ... ... ... от ... ... об ... индивидуального
трудового договора.
8) Приказ труда и социальной защиты населения Республика Казахстан ... ... об ... ... о порядке ведения
трудовых книжек.
9) Бюллетень Министерства труда и социальной защиты ... ... 2000г. ... Ғылыми әдебиет:
1) Назарбаев Н.Ә. Қазақстан – 2030. Барлық қазақстандықтардың гүлденуі,
қауіпсіздігі және ... ... ... Ел ... ... ... 11 ... 1997.
2) Абжанов К.А. Трудовой договор. Москва. Юридическая ... ... Н.А. ... ... ... ... Актюбинск, 1997.
4) Абузярова Н.А. Обеспечение законности в трудовых отношениях. Алматы,
Жеті жарғы, 1997.
5) Акопова Е.М., ... С.Н. ... о ... ... н/Д. ... ... К.Н., ... В.Н. Трудовое право России. Москва, 1995/1997.
7) Жаналиева А. Еңбек қатынастарын реттеудің ...... және ... 2001. №2. 118-120 ... ... Ж. Еңбек қатынастарының құқықтық негізі.//Заң.2001. ... ... ... А.Д. ... ... право. Москва, 1997.
10) Қағазов О. Қазақстан Республикасының еңбек құқығы.Алматы, 2000.
11) Нургалиева Е.Н. Механизм ... ... ... ... ... 1996.
12) Нургалиева Е.Н., Нурмаганбетов А.М. Комментарий к закону о труде ... ... ... ... Е.Н., Серикбекова С.Б. Монография. Индивидуальные договоры о
труде. Астана. 2004.
14) Смирнов О.В. Трудовое право. ... ... ... Л.А. ... ... Москва. 1995.
16) Шайбеков К.А. Трудовое право Республики Казахстан. Алматы. ... ... К.А. ... Республикасының еңбек правосы. Алматы. 1999.
18) Уваров В.Н. Трудовой договор (контракт). Алматы.1995.
19) Уваров В.Н.Қазақстан Республикасының еңбек ... ... ... ... Д. ... ету ... және оны қорғау
мәселелері. Алматы 2007
-----------------------
[1] Бюллетень Министерства труда и социальной защиты населения Республики
Казахстан // 2000 г. ... ... Е.Н., ... С.Б. монография. Индивидуальные договоры о
труде.
Астана.-2004.
[3] Нургалиева Е.Н.,Серикбекова С.Б. Монография. Индивидуальные договоры о
труде. Астана.-2004.
[4] Нургалиева Е.Н., Серикбекова С.Б. Монография. Индивидуальные договоры ... ... ... В.Н. Қазақстан Республикасының еңбек құқығы. Алматы.-2000.
[6] Уваров В.Н. Қазақстан Республикасының еңбек құқығы. Алматы.-2000.
[7] Қағазов О. ... ... ... құқы. Алматы.-2000. 5 б.
[8] Уваров В.Н. Қазақстан Республикасының еңбек құқығы. Алматы.-2002.
[9] Сыроватская А.Л. Трудовое право.Москва.-1995. с.127
[10] Нургалиева Е.Н., ... С.Б. ... ... ... ... Астана.-2004.
[11] Уваров В.Н. Қазақстан Республикасының еңбек құқығы. ... ... Н.А. ... право Республика Казахстан. Актюбинск.-
1997.с.34
[13] Предпринимательство и право. Алматы.-1999.с.12
[14] Нургалиева Е.Н., Нурмаганбетов А.М. Комментарий к закону о ... ... ... ... В.Н. Қазақстан Республикасының еңбек құқығы. Алматы.-2000.
[16] Шайбеков К.А. Қазақстан Республикасының ... ... ... б.
[17] « Мемлекеттік қызмет туралы » Қазақстан Республикасы Заңы. 23 шілде
1999 ж. Заң газеті, 11.01.99.
[18] ... О. ... ... еңбек құқы. Алматы.-2000. 24 б.
[19] Нургалиева Е.Н.,Нурмаганбетов А.М. Комментарий к закону о ... ... ... ... В.Н. ... ... ... құқығы. Алматы.-2000.
[21] Смирнов О.В. Трудовое право. Москва.-1995. стр.166
[22] Нургалиева Е.Н, Серикбекова С.Б. Монография. Индивидуальный договоры о
труде.
Астана.-2004.
[23] Кәрібайүлы Ж. ... ... ... негізі. Заң.2001.33 б.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 46 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Акшалай талапты беріп қаржыландыру шартының жалпы ережелері29 бет
Еңбек шарты86 бет
Еңбек құқық қатынастары7 бет
Лизинг шарты60 бет
Сақтау шарты50 бет
Сақтау шартының жекелеген түрлерінің құқықтық реттелуі18 бет
Сақтау шартының жекелеген түрлеріне азаматтық-құқықтық сипаттама55 бет
Сыйға тарту шартының жалпы сипаттамас22 бет
Шарттың азаматтық құқықтық реттелуі42 бет
Қазақстан Республикасының заңдары бойынша неке шартының теориялық маңызы55 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь