Метрология- өлшем туралы ғылым

Метрология- өлшем туралы ғылым

Метрология (грек тілінен «метро» - өлшем, «логос» - оқу) - өлшемдердің, тәсілдердің және амалдардың бірігуін, нақтылығын керек ететін ғылым.
Қазіргі заманғы метрология 3 түрден тұрады: заңнамалы, фундаменталды (ғылыми) және практикалық метрология.
Метрология ғылымы практикалық түрде бұрынғы заманда пайда болған. Орыс ғылымында метрологияның дамуына египеттердің , гректердің және римлянендердің өлшем бірліктері көмектесті.Әрине, әр өлшем жүйесінің өз ерекшеліктері бар. Ол тек қана заманымен ғана емес, менталитетімен де ерекшеленді.
Бірлік пен өлшемдердің атауы «қолмен» өлшеуге келетіндей етіп жасалынды. Сөйтіп, Русьта бірліктің өлшемі пядь пен шынтақ болды. Пядь деп ежелгі Русьта үлкен саусақ пен сұқ саусақтын арасындағы өлшемді айтқан. Кейіннен аршин деген бірлік пайда болғаннан бастап, пядь өлшемі қолданудан шықты.
«Шынтақ» өлшемі бізге Вавилоннан келген. Ол шынтақтан ортаңғы саусаққа дейінгі арақашықтық (кейде жұдырық немесе үлкен саусақ аралығы).
XVІІІ ғ. Ресейде дюйм мен фут деген өлшемді пайдаланды. Ол ағылшандардың өлшем бірлігі. Орыс өлшеміне талды пайдаланды. Ол 3шынтаққа (152 см) тең.
Петр І бұйрығы бойынша ағылшындардың өлшем бірлігі орыстардың да өлшем бірлігі болып келісілді. Сөйтіп, ресей метрологиясы мен еуропа метрологиясы бірікті.
Метрлік жүйенің Францияда 1840 ж пайда болды. Д.И Менделеев
        
        Метрология- өлшем туралы ғылым
1. Өлшемдердің түрлері
2. Физикалық көлемнің объект болып ... ... ... халықаралық бірліктер жүйесі
Метрология- өлшем туралы ғылым
Метрология (грек тілінен «метро» - өлшем, «логос» - оқу) - өлшемдердің,
тәсілдердің және амалдардың бірігуін, ... ... ... ... ... метрология 3 түрден тұрады: заңнамалы, фундаменталды
(ғылыми) және практикалық метрология.
Метрология ғылымы практикалық ... ... ... ... болған. Орыс
ғылымында метрологияның дамуына египеттердің , ... ... ... ... ... әр ... жүйесінің өз
ерекшеліктері бар. Ол тек қана ... ғана ... ... ... пен ... ... «қолмен» өлшеуге келетіндей етіп
жасалынды. Сөйтіп, Русьта бірліктің өлшемі пядь пен шынтақ болды. Пядь ... ... ... ... пен сұқ ... ... ... айтқан.
Кейіннен аршин деген бірлік пайда болғаннан бастап, пядь өлшемі қолданудан
шықты.
«Шынтақ» өлшемі бізге ... ... Ол ... ... ... арақашықтық (кейде жұдырық немесе үлкен саусақ аралығы).
XVІІІ ғ. Ресейде дюйм мен фут деген ... ... ... ... ... Орыс өлшеміне талды пайдаланды. Ол 3шынтаққа
(152 см) тең.
Петр І бұйрығы бойынша ағылшындардың ... ... ... ... ... болып келісілді. Сөйтіп, ресей метрологиясы мен еуропа
метрологиясы бірікті.
Метрлік жүйенің ... 1840 ж ... ... Д.И ... ... ... пайда болуын, болашақ ... ... мен ... ... ... жаңа ... мен жаңа ... фундаментальды және практикалық метрологиянын дамуына ықпал етті.
Бірлік өлшемін біріншіден табиғаттан іздеді, ... ... ... ... ось ... ... ... іздеулер атомдық және ішкі атомдық деңгейлерге айналды. Нәтижесінде
ескі бірліктер анықталып, жаңалары пайда ... 1983 ж. ... ... (1/ ... сек) жаңа ... ... ... Физикалық
константаны вакуумдағы жарықтың жылдамдығын (299792458 м/с) білгеннен кейін
қабылдады. Метрологиялық ережелер бойынша метр ... ... ... ж. ... ... ... ... бірлік пен көлемнің жаңа
константаларын қабылдады. 1989 ж. жаңа халықаралық практикалық
температурасының шкаласын ХТШ - 90 қабылдады.
Бұл ... ... ... ... ... дамуда деп айтуға болады.
Ғылыми және техникалық өлшемдердің метрология саласында дамуын сапалы
жаңа ... ... ... ... ... ... ... метрологиямен қатар заңнамалы метрология дамыи бастады.
Заңнамалы метрология – бұл ... бір ... Ол бір ... ... ережелерін құрайды. Ол мемлекеттің бақылауымен
қарастырылады. Заңнамалы ... ... ... метрологиялық бақылауды жүргізу басты міндеті болып табылады.
Метрологиялық ережелер мен заңнамалы ... ... ... сәйкес келуі керек. Бұл экономиканы және сауда
жолын халықаралық түсініспешілікті қамтамасыз етеді.
Фундаментальды және практикалық метрологияны қарастырайық.
Метрология ... ... ... ғана емес тағы да басқа
салалармен ... ... ... және т.б.) ... көлем физикалық объект болып келеді. Көбінесе физиклық
объект сапасы мен көлемімен ерекшеленеді.Мысалы ... ... ... ... ... мата, әйнек және т.б. ... ... олар ... ... әр ... деп жиынтық операцияларды ... Оны ... ... ... арқылы бірлік көлемін сақтап және онымен көлемін
өлшейді. Осыдан шыққан көлем өлшем нәтижесі ... ... Бұл ... П.А. ... 1931 ж. ... энциклопедияға» енгізген.
Метрологияның басты міндеті - өлшемді бірігіп жасауын 2 амалмен көруге
болады:
• Өлшемнің бірдей бірлікте көрсетуі;
• «Қателесу» өлшеген жағдайда, олар мүмкін ... ... ... деп ... көлемнің нақты өлшемнен кеткен қатені айтамыз.
Нақты өлшемнің физикалық ... ... және ол ... ... ... ... тек қана ... ғана өлшенбейді. Ол үшін
тағы дұрыс нақты өлшем керек.
Бұл ... ... ... ... анықтайды. Оның шешімі бірлікпен
көрсетілген, ал қателесу белгілі мүмкін болатын санымен берілген және ... ... ... ... көп елдерде заңмен қарастырылады.
Өлшемдердің түрлері
Өлшемдерді ақпараттарды алу, өлшеу барысында өлшемдердің өзгеруімен,
мінезіне ... ... ... ... ... ... ... бірліктерімен айырылады.
Ақпараттарды алу амалының 4 түрі бар:
Тура өлшемдер- бұл ... ... ... ... Мысалы:
сызғышпен өлшегенде ұзындықты көлемдегі өлшеммен салыстырамыз.
Жанама өлшемдер – тура жанамадан ... ... ... тік
өлшеммен анықтайды және олар ұзындық қосындысына тәуелді. Егер тоқтың күшін
амперметрмен өлшесек, ал қуатын вольтметрмен өлшесек, онда ... 3 ... ... ... ... болады.
Жиынтық өлшемдер есептелген жүйемен байланысты. Шешімдер бір ... ... ... келтірілген. Бұл ұзындық көлемін шығаруға
көмектеседі.
Біріккен өлшемдер – бұл екі ... ... көп бір ... ... ... ... анықтау.
Жиынтық және біріккен өлшемдерді көбінесе электротехникада қолданылады.
Мінезіне байланысты өлшейтін көлемнің өзгеруі мына жағдайларда болады:
статистикалық, динамикалық, статикалық өлшемдер.
Статикалық өлшемдер ... ... ... ... және т.б.
Статикалық өлшемдер деп өлшенетін көлемі бірқалыпты болатынды айтамыз.
Динамикалық өлшемдер ... ... ... тоқтатып тұрады.
Статикалық және динамикалық өлшемдер практикада көп кездеспейді.
Көлеміне қарай өлшенетін ақпараттар бірқалыпты және ... ... ... өлшенген саннын өлшенетін санға тең болуы керек.
Практика жүзінде бұл түрді 3 рет ... ... ... бұл ... ... кездеседі. Сонында арифметикалық таңбаны шешу керек.
Көпқалыпты өлшемдер көтеріңкі санмен өлшеп, оны бірнеше рет ... ... ... саны 3 – ке тең Ол ... ... ... бірліктерге қатысты өлшемдерді абсолютты және қатысты деп 2- ге
бөлінеді.
Абсолютты өлшемде бір ... мен ... ... тік ... Ол Эйнштейнның белгілі формуласымен көрсетілген E= ... ... ... ... бір ... қатынасын айтамыз. Ол
бірлік негізінде қолданылады.
Өлшеуге қажет мынандай түсініктер берілген:«өлшеу шкаласы», «өлшеу
принцпы», «өлшеу тәсілі».
Өлшеу шкаласы- біріккен физикалық көлемнің ... ... ... ... ... ... еруі байқалуда. Бастапқы интервалы-судың
қайнау температурасы.Бұл интервалдың ... бір ... ... ... табылады. Франгейттің температура шкаласында санаудың басы
ретінде мұз қоспасы мен мұсатыр спирттінің ... ... ... ... ... үшін ... негізі тоқсан алтыдан бір
бөлігі алынған. Бұл шкалада мұздың еру температурасы +32° тең, ал ... ... + 2,12° ... , егер де ... ... ... судың қайнау температурасы
мен мұздың еру температурасы ... ... 100 ° с ... ... ... ол 180° с тең. Бұл ... біз ... шкаланың қызметін
өлшейтін көлемнің мөлшерлі мағынасы да, ... ... мәні ... де көреміз. Бұл жағдайда бірлік
мөлшерінің ... табу ... ол ... ... ... ... болу үшін, яғни t ° f / t° с7.
Метрологиялық ... ... ... түрлері белгілі: аттар
шкаласы, рет ... ... ... ... ... және ... ... – бұл кезінде саналы емес, сапалы шкаласы, оның құрамында
нөл мен өлшем бірліктері жоқ. Мысалы ретінде гүлдер атласы (гүлдер шкаласы)
болуы ... ... ... бояулы заттың гүлдер үлгілермен визуалды
теңесу (гүлдер атласы этолонды үлгілермен).
Өйткені әрбір ... көп ... бар, ... ... ... ... қолынан келеді, бұл тек сарапшының тәжірибемен ғана
емес және де көрермелі ... ... ... ... ... ... өлшенетін көлемнің мағынасын ұпайлармен сипатталады (жер
сілкіну шкаласы, жел күші физикалық денелердің қаттылығы және т.б.)
Аралық ... ... ... ... бар, ол ... ... ... шкалалар уақыт шкаласы, ұзындық ... ... ... ... ... мағынасы бар, ал өлшем бірліктері
келісіліп белгіленеді. Мысалы: ... ... ... біз ... ... басталып, өлшемдеудің қажетті дәлдікті байланысты градустың өзгеруі
әр ... ... ... көлемнің объект болып өлшенуі
Өлшемдер объекті ретінде физикалық өлшемдер болып табылады. Бұларды
негізгі және туынды болып қабылдайды.
Негізгі бөлімдер ... ... ... ... олар ... физикалық
көлемдермен байланыс орнатуға негіз ретінде болуы мүмкін, ... ... деп ... ... ... ескертсек, оған негізгі бірлік масса
кіреді, ал ... – бұл ... ... ... және ... да бірліктердің
арасындағы тәуелділікті бұл формула ... ... ... ... ... ал ...... бірліктері лайық болады.
Негізгі және туынды бірліктердің жиынтығы физикалық көлемдердің
бірліктер жүйесі деп аталады.
Бірінші бірлік жүйесі ретінде метрлік жүйе ... онда ... ... ... ... үшін – ... ... бірлігі – 1 ... таза су ... +4° с ... ... ... ... ж метр мен килограммның бірінші үлгілері жасалынған болатын. Бұл екі
бірліктен басқа метрлік жүйе ... 1-ші ... тағы ... бірліктерін (ар
– 10 м жағы бойынша квадрат ауданы) алаң көлемді ... 10 м ... ... тең), ... ... ... бойынша 0,1 м куб
көлеміне тең)
Бұлайша, метрлік жүйеде негізгі және ... ... ... рет ... ... К.Ф ... 1832 ... Бұл жүйеде негізгілер
ретінде мыналар қабылданады: ұзындық бірлігі – миллиметр, масса бірлігі –
миллиграмм, уақыт ... ... Бұл ... жүйесі абсолютті деп
аталады.
1881 ж. физикалық көлемдердің МСЖ бірлік жүйесі қабылдады, ... ... ... ... ... ... бірлігі, грамм-
масса бірлігі, секунда-уақыт бірлігі. Жүйенің туынды бірліктері ... ...... және ... ... – эрг ... ... есептеу қиыншылығында басқа жүйелерде олардың қатынастарын
анықтауға МСЖ жүенің қолайсыздығы тұрған.
ХХ ғ. ... ... ... ... тағы бір бірліктер жүйесін
ұсынды, ол МКСА «орыс транскрипциясы» деген атқа ие ... және де ... ... ... негізгі бірліктері : метр, килограмм, секунда, ампер, ал
туындыларға: күш бірлігі- ньютон, ... ...... қуат ... да ұсыныстар болған, бұл халықаралық аспектіде өлшемдердің
тұтастыққа ұмтылысын ... ... ... ... ... ежелден
қалыптасқан өлшем бірліктерімен жұмыс істеуде. Мәлім Ұлыбритания, АҚШ,
Канада ... ... ... ... ... еске сала ... ... « британдық имперлік шамалар» мен «ескі винчестерлік шамаларда»
өзгешелеу.
Көбіне бүкіл әлемге кең ... ... ... ... СИ. ... қарастырайық.
Физикалық көлемнің халықаралық бірліктер жүйесі
Өлшем мен салмақтың бас конференциясы (ӨСБК) 1954 ж. ... ... ... ... үшін олардың алты
негізібірліктерін анықтады: метр , килограмм, ... ... ... және шам. ХІ өлшем мен салмақтың бас конференциясы 1960 ж. SI деп
аталатын халықаралық бірліктер жүйесін ұсынды, ... СИ. ... ... ... ... мен ... ... кезінде жүйеде жеті
негізгі бірліктер ... ... ... ... және туынды
бірліктер және де келесі негізгі бірліктердің анықтамаларын жасады:
• Ұзындық ... – метр – бұл ... 1/ ... ... күн ... жол жүру ... ... бірлігі – килограмм- халықаралық килограмм прототипіне тең
масса.
• Уақыт бірлігі – секунда- сыртқы өріс ... ... ... – 133 ... ... ... аса ... құрылымның екі
деңгей арасындағы өтуге сәйкес, 9192631770 сәуле шығару
кезеңдерінің ұзақтығы.
... ... күш ...... ... тоқтың күші, бұл
шексіз ұзындықтың екі паралельді өткізгіштердің арасында әрбір
метр ұзындыққа 2 * 10 тең ... ... ... ... ... ... ... – судың үштік
нүктенің термодинамикалық температураның 1/273,16 бөлігі,
Цельсий ... ... да ... Зат ... ... – моль- массасы 0,012 кг көміртегі- 12
нуклиінде қанша атомдар болса, сонша да құрылымдылық электрден
тұратын жүйенің зат мөлшері.
• Жарық ... ...... – 540 *10 Гц ... ... ... ... көз ағымындағы жарық
күші, бұл бағытта оның энергиялық күші 1/683 Вт/ср ² тең
Келтірілген анықтамалар ... қиын және ... ... ... ... ... физикада. Бірақ олар қабылданған бірліктердің табиғи
және шынайы шығу ... ... ... ал ... даму ... ... және практикалық физиканың механиканың математиканың және басқа
білімдердің іргелі салаларының жаңа ... ... ... ... ... Бұл бір ... негізгі бірліктерді нақты және
анық ретінде көрсету, ал екінші жағынан – ... ... ... ... ... шарт болып табылатын барлық әлем мемлекеттеріне түсінікті және
ұғымды ретінде мүмкіндік берді.
Халықаралық жүйе ӨС оның ... ... өте ... ... болып есептелінеді. ӨС жүесінде негізгі бірліктер болса,
денелік және жазық бұрышты яғни – ... мен ... ... ... бар,және де уақыт пен кеңістіктің туынды бірліктердің механикалық
көлемдердің, электрлік және магниттік көлемдердің жылулық, жарықтық ... ... және де ... ... ... ... көп мөлшері.
ХӨС – ті қабылдағаннан кейін барлық ірі халықаралық ұйымдар оны ... ... ... және бұл ... ... мүше ... оны
қабылдауға шақырды. Біздің елімізде ӨС жүйесі 1963 ж ... ... ... ... ... сай қабылданды, ескеретін болсақ сол кезде
барлық мемлекеттік стандарттардың заңды күші болды және ... ... ... ... ӨС ... ... халықаралық болды, бірақ сонымен бірге
жүйеден тыс бірліктер қолданылады, мысалы: тонна, метр, гектар және т.б.

Пән: Физика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Жәбірленуші тұлғасының психологиялық анализі"6 бет
Нарықтық экономикадағы инновация13 бет
Ғылыми зерттеу жұмыстарын жүргізудің дайындық кезеңі5 бет
Ғылыми таным3 бет
Қазақ әдеби тілі функционалдық стильдер жүйесі29 бет
GPS құрылғылары және геодезиялық аспаптар мен жабдықтар51 бет
Бір ретті жаңама өлшемдер нәтижелерін өңдеу27 бет
Бірінші ретті эталондар7 бет
Геодезиялық аспаптардың метрологиялық сипаттамасы, стандарттары44 бет
Дәрілерді сынауды метрологиялық қамтамасыз ету51 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь