Қазақстан Республикасының банктiк жүйесiнiң даму тенденциясы


Кiрiспе

Алғашқы банкирлердiң түсiнiгi бойынша қозғалыссыз жатқан үлкен қаражат байлықтарды жинаудан гөрi, ақша қаражаттарын уақытша қолдануға немесе өз бетiнше сауда және басқа да кәсiпорын аша отырып,
айтарлықтай пайда табуды өнiмдiрек көрген. Сонымен бiрге кепiл ретiнде әдетте кемелер және тауарлар, ал кей.кезде үйлер, құнды заттар және тiптi адамдар болған. Ежелгi банктердiң несиелiк операцияларымен бiрге бiрте.бiрте салымшыларға қызмет көрсету бойынша есеп дами бастады.
Қазақстан эконамикасының нарықтық экономикаға өтуi ақшаның, несиенiң және есеп айырудың рөлiнiң көтерiлуiнсiз мүмкiн емес. Нарықтық эканомикада банктiк жүйе үш түрлi рөл атқарады;
Бiрiншiден, дамыған коммерциялық банктер төлемдер жүйесiн басқарады.
Екiншiден, банктер халық жинағын өндiрiстiк, каммерциялық ортаға бағыттайды.
Үшiншiден, банктер экономикалық жүйедегi ақшаның санын реттейдi.
Банктiк жүйе барлық мемлекетерде орталықтандырылған, жеке тұлғаның, тұтастай алғанда мемлекеттiң, достық қарым.қатынастағы елдердiң және халықаралық қаржы.несиелiк институттардың мүделерiн бiрiктiретiн жүйе болып табылады.
Қазiргi кезде Қазақстан халқының банк жүйесiне деген көзқарасы өзгердi, бұл халық ақшасының банктiк жүйеге құйылуының қарқынын күшейттi.
Сонымен қатар, қазiргi уақытта Қазақстаның қаржы жүйесi, соның iшiнде банктiк жүйе айтарлықтай экономиканың реформаланған және нарықтық секторы деп айтуға болады. Сондықтан да банктiк жүйенi

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге




Кiрiспе

Алғашқы банкирлердiң түсiнiгi бойынша қозғалыссыз жатқан үлкен
қаражат байлықтарды жинаудан гөрi, ақша қаражаттарын уақытша қолдануға
немесе өз бетiнше сауда және басқа да кәсiпорын аша отырып,
айтарлықтай пайда табуды өнiмдiрек көрген. Сонымен бiрге кепiл
ретiнде әдетте кемелер және тауарлар, ал кей-кезде үйлер, құнды
заттар және тiптi адамдар болған. Ежелгi банктердiң несиелiк
операцияларымен бiрге бiрте-бiрте салымшыларға қызмет көрсету бойынша
есеп дами бастады.
Қазақстан эконамикасының нарықтық экономикаға өтуi ақшаның,
несиенiң және есеп айырудың рөлiнiң көтерiлуiнсiз мүмкiн емес.
Нарықтық эканомикада банктiк жүйе үш түрлi рөл атқарады;
Бiрiншiден, дамыған коммерциялық банктер төлемдер жүйесiн
басқарады.
Екiншiден, банктер халық жинағын өндiрiстiк, каммерциялық
ортаға бағыттайды.
Үшiншiден, банктер экономикалық жүйедегi ақшаның санын
реттейдi.
Банктiк жүйе барлық мемлекетерде орталықтандырылған, жеке
тұлғаның, тұтастай алғанда мемлекеттiң, достық қарым-қатынастағы
елдердiң және халықаралық қаржы-несиелiк институттардың мүделерiн
бiрiктiретiн жүйе болып табылады.
Қазiргi кезде Қазақстан халқының банк жүйесiне деген
көзқарасы өзгердi, бұл халық ақшасының банктiк жүйеге құйылуының
қарқынын күшейттi.
Сонымен қатар, қазiргi уақытта Қазақстаның қаржы жүйесi,
соның iшiнде банктiк жүйе айтарлықтай экономиканың реформаланған
және нарықтық секторы деп айтуға болады. Сондықтан да банктiк
жүйенi толығырақ зерттеу, оның мәселелерiн анықтап және оларды
шеше жолдарын ұсыну бүгiнгi күнде маңызды болып отыр.
Менiң бұл тақырыпты таңдауымның негiзгi себебi-жоғарыда
келтiрiлген банк жүйесiнiң маңыздылығы болып табылады. Бұл жұмыстың
негiзгi мақсаты-банктiк жүйенiң мемлекеттiң экономикасының дамуындағы
бар мәндiлiгiн көрсету, банктiк сектордың қызмет етуiндегi
мәселелердi көрсету және оларды шешуiнiң және жетiлдiруiнiң жолдарын
ұсыну болып табылады.
Курстық жұмыстың бiрiншi тарауын да мен банктiк жүйенiң
сипаттамасы, яғни оның мәнi, түсiнiгi, элементтерi және банктiк
жүйе қалыптасуының шетелдiк тәжiрибесi туралы жаздым.
Ал екiншi тарауда мен Қазақстан Республикасының банктiк
жүиесiнiң қалыптасуына, яғни алғашқы кезде пайда болған банктерге
және олардың қалыптасу жолдарына, сонымен қатар қазақстанның
нарықтық құрылымдағы банк жүйесiне, яғни жүргiзiлген реформалардың
нәтижесiне көңiл бөлдiм. Сонымен қатар, банк жүйесiн реттеуге, яғни
қабылданған заңдар бойынша банктердiң мiндеттерiне және ҚР-ң. Банктiк
жүйенiң даму проблемалары мен болашағына көңiл бөлдiм.

I –тарау. Банк жүйесiнiң теориялық аспектiлерi
1. Банк жүйесiнiң түсiнiгi, элементтерi

Ең алдымен, банк деген ұғым не, ол қалай пайда болды деген сұраққа
жауап iздестiрейiк.
Банк сөзi banco” деген ағылшын тiлiмен аударғанда “айырбас
орны” дегендi бiлдiредi. Бұл “айырбас орыны” тауарлармен сауда жасалатын
алаңдарда құрылады. Банктер пайда болардың алдында ақша-сауда капиталының
өкiлдерi саудагерлердiң ақшалай салымдарын қабылдап, оларды әр түрлi елдiң
ақшаларына айырбастауға маманданып отырған. Уақыт өте келе, айырбастаушылар
бұл салымдарды, сондай-ақ өздерiнiң ақша қаражаттарын саудаға берiп,
пайыз алу үшiн пайдалана бастайды. Сөитiп, айырбастаушылар бiртiндеп
банкирлерге айналады. Менiң түсiнiгiмше, банк ұғымы
айырбастаушылардың және олардың айырбас орындарымен сипатталады.
Өйткенi, алғашқы банктердiң Италияда пайда болу себебi, оның сол
уақыттарда дүниежүзiлiк сауда орталығы болғандығын ескерiп, әр елдiң
ақшалары мен тауарларының сол елге қарай ағылып, банкирлердiң
сауда операцияларына тiкелей қатысуына байланысты тұсiндiрiледi.
Банк арнайы ұйым ретiнде материалды өндiрiс сферанын айтарлықтай
ерекшелiктерiн өнiм шығарады, ол жай тауар емес, ақша, төлем қаражаты
түрiндегi тауар.
Қызымет көрсету сферасындағы банктiң негiзгi өнiмi өнiмдердi, тұтыну
заттарын емес, несиелердi ұсыну болып табылады. Банктiк несиенiң
ерекшiлiгi, ол қандай да бiр ақша сапасы ретiндегi ұсыну емес, капитал
ретiнде ұсыну. Ал бұл дегенiмiз, несиеге ұсынылған ақша қаражаттары қарыз
алушының шаруашылығында айналым жасауды ғана емес, сонымен бiрге өзiнiң
алғашқы заңды нүктесiне өсiрiлген қарыз пайызы түрiнде оралуы керек. Банк
өндiрiстiк кәсiпорыннан өзiнiң эмитациялау сипатымен ерекшеленедi. Ол тек
ғана акцияларды және бағалы қағаздарды шығарып қана қоймай, сонымен бiрге
басқа эмитенттердiң бағалы қағаздарын сақтау мен есептеу бойынша
операцияларды да жұзеге асырады.
Қызмет көрсету аясындағы банктiң өнеркәсiптiк кәсiпорындардан
ерекшелiгi оның несие беруiнен байқалады. Оның негiзгi өнiмi несие
болғандықтан, банктi несиелiк мекеме деп атаған.
Қазiргi түсiнiкте банк-бұл ерекше өнiм шығарумен айналыстын кәсiпорын
немесе қолма-қол және қолма-қолсыз ақшада төлем айналысын ретттеудi жүзеге
асыратын ақша- несие институты болып табылады.
Қазақстан Республикасының банктер және банктiк қызмет туралы заңның
бiрiншi бабында былай жазылған: банк-бұл осы жарғыға сай банктiк қызметтi
жұзеге асыруға құқылы коммерциялық ұйым болып табылатын заңды тұлға.
Банк - банк жүйесiнiң элементi болып табылады. Бұл дегенiмiз ол
келесi реттегi мiндеттердi атқарады:
1) жалпының бiр бөлiгi болуға, ойынның жалпы тәртiптерi бойынша
қызмет етуге мүмкiндiк беретiн қасиетерiн иемдену;
2) жалпы және арнайы заңдар, қауымның заңды нормалары шегiнде қызмет
ету;
3) өзiн-өзi реттеуге, дамуға және жақсартуға икемдi болу;
4) банк жүйесiнiң басқа да элементтерiмен қатынасу.
Банк жүйесiне банктерден бөлек басқа да банктiк операцияларды
орындайтын, бiрақ банк статусы жоқ кейбiр қаржы институттары, банктiк
инфроқұрылымды құрайтын және ақша-несие институттарының iс-әрекетiн
қамтамасыз ететiн басқа да ұйымдар жатады.
Банк iсi – қарыз капиталын жинақтау мен оны бөлумен шұғылданатын
кәсiпкерлiктiң ерекше түрi. Банктер арқылы ақша айналымы мен несие
қатынастарын ұйымдастыру ғана емес, сонгымен қатар, халық шаруашылығын
қаржыландыру, сақтандыру операциялары, бағалы қағаздарды сатып алу-сату, ол
кейбiр жағдайларда делдалдық келiсiмдер және мүлiктi басқару операциялары
жүргiзiледi.
Банктiң атқаратын негiзгi қызметтерiн негiзiнен төмендегiдей
топтастыруғы болады:
1) Уақытша бос ақша қаражатын тарту, жинақтау және оны қарыз капиталына
айналдыру.
2) Кәсiпорындарға, мемлекетке, жеке адамдарға несие беру, бағалы
қағаздармен операция жүргiзу.
3) Ақша айналымын реттеу. Банк - әр түрлi шаруашылық субъектiлерiнiң төлем
айналымы жүретiн орталық. Банк өзiнiң есеп айырысы жүйесi арқылы
клиенттерiне айырбас, капитал және ақша айналымын жүргiзуге мүмкiндiк
туғызады.
4) Айналымға несие құралдарын шығару. Банк клиентiн тек жинаған уақытша бос
ақша қаражатымен несиелеп қоймай, сонымен қатар, депозттiк чектердi,
вексельдердi шығарумен де несиелейдi.
5) Экономикалық және қаржылық кеңес беру. Орындайтын айырықша қызметтерiне
байланысты банктер: эмиссиялық және эмиссиялық емес болып екiге бөлiнедi.
Эмиссиялық банк – айналысқа ақша белгiлерiн эмиссиялауға құқы бар,
әдетте орталық банк. Әр мемлекеттерде орталық банк әр түрлi аталады.
Эмиссиялық емес банктер – мемлекеттегi басқа банктердiң барлығының да
ақша белгiлерiн шығаруға құқы жоқ банктер. Олар коммерциялық,
инвестициялық, инновациялық, ипотекалық және т.с.с. банктер.
Инвестициялық және инновациялық банктердiң екi түрi де ұзақ уақытқа
ақша қаражатын шоғырландыруға маманданады, яғни олар облигация, акция және
басқа бағалы қағаздар шығару арқылы ақша тартып, кейiн ұзақ мерзiмге
қарызға бередi. Инвестициялық банктер кәсiпкерлерге қарыз берсе, ал
инновациялық банктер технологиялық жаңалықтарды өңдеудi және оны игерудi
несиелейдi.
Ипотекалық банктер – жердi және жылжымайтын мүлiктердi кепiлдiкке алып,
ұзақ мерзiмге несие бередi. Олар ипотекалық облигация, акция және басқа
бағалы қағаздарды сату арқылы ақша жинақтайды.
Банктердi сонымен бiрге шаруашылық сипаты бойынша да бөлуге болады:
өндiрiстiк, сауда, ауыл шаруашылық, сыртқы сауда. Территориялық сипаты
бойынша: аймақтық және аймақтың, жалпы елдiң қажеттiлiктерiн жүзеге
асыратын, халық аралық. Меншiктiк сипаты бойынша; мемлекеттiк, окционерлiк,
кооперативтiк, жеке муниципалдық, аралас болып бөлiнедi.
Қазiргi кездегi банк жүйелерiнiң құрылымы қиын. Көрсетiлетiн
қызметтердiң сипатты көзқарасынан қарағанда, қазiргi кездегi несие
жүйелерiнiң үш маңызды тобы бөлiнген:
- орталық (эмиссиялық) банк;
- коммерциялық банктер;
- арнайы қаржы ұымдары ( сақтандыру, ипотекалық, қор жинау және т.б.).
Орталық банк. Басқаша оны көбiнесе банктердiң банкi деп те атайды.
Оның ерекшелiгi кәсiпорындармен және халықпен операцияларды жүргiзумен
айналыспауынан құралады. Клиент ретiнде екөбiнесе коммерциялық банктер және
басқа да кредиттiк ұйымдар шығады. Сонымен бiрге, орталық банктер әр түрлi
үкiметтiк ұйымдарға қызмет көрсетумен өте жиi айналысады. Орталық
банкттердiң басты қызметi- қаржы жүйесiнде, жалпы елдiң экономикасын да
реттейтiн тиiмдi несие-ақша саясатын жүргiзу болып табылады.
Ұлттық банк - заңды тұлға, дербес балансы бар, өзiне тiкелей бағынатын
төменгi бөлiмшелермен бiрге тiкелей бағыныстағы бiртұтас орталықтандырылған
құрылым, iс-әрекетiн толық шаруашылық есеп негiзiнде жүргiзедi. Әр түрлi
салық жинаудан, баж салығын және кеден салығын төлеуден босатылады.
Ұлттық банктiң негiзгi қызметi ұлттық валютаның iшкi және сыртқы
тұрақтылығын қамтамасыз ету. Сондықтан ол:
- ақша айналымы, несие, банктiк есеп айырысу мен валюталық қатынастарын
ұйымдастырады;
- ақша, несие және банк жүйелерiнiң тұрақты қызметiн қамтамасыз етедi;
- несие берушiлер мен салымшылардың, сондай-ақ шетел валютасын сатып
алу, сату және айырбастау операцияларын жүргiзетiн банктiк және басқа
ұйымдардың мұддесiн қорғау және олардың жұмысын бақылау сияқты
мемлекеттiк экономикалық саясатын жүргiзедi;
- үкiметтiң және мемлекеттiк органдардың банкi мен агенттiк қызметiн
атқару;
- елдiң алтын - валюта қорларын басқару.
Коммерциялық банктер – қарыз капиталы нарығында өзiнiң қызыметiн жүзеге
асыратын қөп функционалды ұйымдар болып табылады. Несие беру, депозиттердi
қабылдау, әр түрлi есеп жүргiзi сияқты қаржы қызметтерiнiң барлық кешенi
әдетте, iрi коммерциялық банктермен жүзеге асады. Қазiргi жағдайларда
коммерциялық банктер бүкiл әлемде кредит жүйесiнiң шешушi элементi болып
табылады.
Егер банк мемлекеттiк банк болмаса және банкпен мемлекет өзара
мiндеттеме алмаған жағдайда банктер мен мемлекет бiр-бiрiнiң
мiндеттемелерiне жауапты емес. Мемлекет банктiң мiндеттемелерi бойынша тек
мемлекеттiк банктiң жарғылық қорына салған қаражаты шегiнде ғана жауап
бередi.
Банктiк заңдарға сәйкес банктер үшiн заңды тұлғалардың жарғылық
капиталға қатысуға мынандай қызметтерге тиым салынған және шектелген:
- банктердiң, мемлекеттiк емес жинақтаушы зейнетақы қорларының,
зейнетақы активтерiн басқару жөнiндегi компаниялардың, инвестициялық
қорлардың сақтандыру ұйымдардың, лизинг берушi ұйымдардың жарғылық
капиталдарына банктердiң қатысуына;
- қаржы нарығының инфрақұрылымдық бөлiгi болып табылатын, банк қызметiн
автоматтандыруды, тұлғалардың және банк операцияларының жекелеген
түрлерiн жүзеге асыратын ұйымдардың жарғылық капиталдарына банктердiң
қатысуына;
- бағалы қағаздар нарығында кәсiби қызметтi жүзеге асырушы ұжымдардың
жарғылық капиталдарына банктердiң қатысуына;
- банкроттық рәсiмдерiнде төлем қабiлетi жоқ борышкерлер мүлкi мен
iстерiн басқару жөнiндегi қызметке тиым салу қолданылмайды.
Комменрциялық банктердiң негiзгi атқаратын қызметтерi: ақша қаражатын
шоғырландыру және тарту, несие беру, шаруашылықтармен есеп және төлем
жұмыстарын жүргiзу, төлем құралдарын шығару, бағалы қағаздарды шығаруды
және орналастыруды ұйымдастыру, сенiмхат бойынша клиенттердiң мүлкiн
басқару (яғни, траст операциясын жүргiзу) клиенттерге кеңес беру.
Арнайы қаржы ұйымдары. Мұнда арнайы бiлiмнiң, сонымен бiрге ерекше
техниканың болуын талап ететiн қарыз капиталы нарығының бөлек
сегменттерiнде өзiнiң қызметтерiн жүзеге асыратын ұйымдар жатады. Мұндай
ұйымдар, әсiресе белсендi майда қорларды, ипотекалық несиелердi, тұтыну
несиелердi, ауыл шаруашылық өндiрушiлерiне несиелердi тарту сферасында және
сыртқы саудада есеп және қаржыландыру бойынша операцияларда дамиды.

1.2. Банктiк жүйе қалыптасуының шетелдiк тәжiрибесi

АҚШ банктiк жүйесi 1776 ж. өзiнiң тәуелсiздiгiң жариялаған күннен
бастап пайда болды. АҚШ-та алғашқы банк 1791ж. құрылған.
Орталық банктiң құрылыуы туралы 1913ж. қабылданған заңға сәйкес,
осы уақытқа дейiнгi жұмыс жасап отырған үш деңгейлi - Басқарушылар
кеңесiнен, Федералды резервтiк жүйеге мүше банктерден тұратын Федералды
Резервтiк жүйенiң Ф.Р.Ж. негiзi қаланды.
АҚШ-тың ФРЖ-сы басқару және ұйымдастыру қағидаларына қарай
басқа дамыған елдердiң орталық банктерiнен ерекшеленедi. ФРЖ он екi
федералдық резервтiк банктерден және ФРЖ-ға мүше жеке комерциялық
банктерден тұрады. Ол мемлекеттiк институт болып табылмайды. ФРЖ-ң
жарғысына сәйкес, оның капиталы ФРЖ-ға мүше жеке меншiк коммерциялық
банктердiң қосқан жарғысынан құрылады.
ФРЖ-ның Басқару кеңесi – бұл банктiк жүйенi басқаратын ең
жоғарғы орган болып табылады. Оның құрамына АҚШ- тың Президентiмен 14
жылға тағайындалатын Сенаттың келiсiмiнен соң 7 негiзгi мүше кiредi.
Олар Президенттiң рұқсатынсыз қызметтен босай алмайды.
Басқару кеңесi ең жоғарғы заң шығарушы орган – Конгрестiң
алдында есеп бередi. Басқару кеңесiнiң мүшелерi мемлекеттiк ұйымдардың,
резервтiк банктердiң және iрi өнеркәсiптiк, ауыл шаруашылық, сауда және
банктiк монополиялардың өкiлдерiнен сайланады.
ФРЖ-ң қызметi өзiнiң меншiктi iшкi қаражат көздерiнен
қаржыландырылады. Мысалы қызыметiнен алынған табыстарының 80 пайызы
қазынаға тапсырылады.
ФРЖ-ң құрамы бес буынға бөлiнедi:
1) ФРЖ-ң басқару кеңесi. Басқару кеңесi ФРЖ-ң саясатының басты бағыты
бойынша Федералды резервтiк банктердi бақылауға, шешiм қабылдауға
өкiлеттi мемлекеттiк құрылым ретiнде құрылған. Оның басты қызметi
– ақша- несие қызметiн дайындау. Бұдан басқа бұл кеңес әр түрлi
банктiк институттар мен федералды резервтiк банктерге қадағалау
және реттеу қызметтерiн де жүзеге асырады. Мысалы; төлем
жүйесiнiң үздiксiз қызмет етуi, тұтыну несиенi және т.б.
2) Ашық нарықтағы операциялар жүргiзетiн федералды комитет 1933 ж.
Камитеттiң құрамына он екi адам кiредi: жетеуi-ФРЖ-ң басқару
кеңесiнiң мүшелерi, бесеуi федералды резервтiк банктерден алынған
өкiлдер
3) Федералдық кеңес беру кеңесi – 12 адамнан тұрады. Бұл кеңестiң мүшелерi
бiр жыл мерзiмге федералды резервтiк банктерден тағайымдалады. Кеңес
беру ФРЖ-ң қызметтерi: ақша-несие саясатына, алтынмен жасалатын
операцияларға, банкноттарды эмиссиялау және шетел банктерiнiң
операцияларына байланысты сұрақтар жайлы қызмет көрсетедi.
4) ФРЖ операцияларын он екi федералды резервтiк банктер жүзеге асырады.
Бұл банктер орталық банктiң банкноталарды эмиссиялау және басқа да
қызметтерiн жүзеге асырады. Әр резервтiк банктi 9директордан
тұратын Кеңес басқарады. Директорлар 3топқа бөлiнедi А классы, В
классы және С классы. А және В класының директорлары ФРЖ-ға мүше
банктерден сайланады. С класының директорларын ФРЖ-ң Басқару
Кеңесi тағайындайды.
5) ФРЖ-ға мүше 6000 комерциялық банктер, ал қалғандары штаттағы
банктерден құралады. Штаттардың банктерi штаттардың заңдарының
негiзiнде қызмет етедi.
ФРЖ-нi құру туралы заңға сәйкес барлық ұлттық банктер ФРЖ-
ң мүшесi болүға тиiс.
ФРЖ-ға мүше болудың басты бiр артықшылығы-ол банктiң федералды
резервтiн банктiң клиентi болумен қатар оның қызметтерiн пайдалану
мүмкiндiгi болады. Егер де жеке банктен алатын несиелердiң мөлшерi
сол банктiң ресурсының көлемiмен шектелетiн болса, ал ФРЖ-ға мүше
банктер федералды резервтiк банкке несие жайлы сұраныс жасағанда,
ондай шектеуге кез болмайды. Себебi, федералды резервтiк банктiң ФРЖ-ң
барлық қаржылық ресурстарын пайдалану мүмкiндiгi бар. Жеке банктер ФРЖ-ң
мүшесi бола алмайды, бiрақ та олар ФРЖ-ға мүше банктермен iскерлiк қарым-
қатынаста болған жағдайларда ФРЖ-ң несие, чек айналысы және т.б.
қызметтерiн жанама түрде пайдаланады.
Сонымен, ФРЖ-ң ұйымдастырылу және функционалдық жағынан, ФРЖ
орталықтандыру элементерiн ескере отырып, жергiлiктi жерлерде өзiндiк
дербестiктi сақтайды.
Немiс федералдық банкi 1957 ж. 26 шiлдеде шыққан заң негiзiнде
құрылған. Оның алдында Рейхсбанк пен Немiс жер банкi болған. Басғару
органдары: кеңес, директорат, басқарма.
Кеңес – ақша-несие саясатының қалыптасуына жауапты негiзгi орган
болып табылады. Кеңестi президент басқарады.
Директорат - жоғары атқарушы орган. Ол кеңестегi шешiмдердi жүзеге
асырады және басқа мемлекеттiк ведомствалармен байланыс орнатады.
Жер орталық банктерi – немiс феодалдық банктiң жергiлiктi басқармасы.
Бұл дүние жүзiндегi ең тәуелсiз банк болып табылады, ол тек заңдарға
бағынады.
Ағылшын банкi- дүние жүзiндегi көне және беделдi орталық банктердiң
бiрi. Негiзiнен 1694 жылы құрылған. Ол негiзiнен екi департаментке бөлiнген
– эмиссиялық және банктiк. Эмиссиялық департамент банктiң портфелiндегi
мемлекеттiк бағалы қағаздарды қоя отырып, банкноталарды шығарумен
айналысады. Ал банктiк департамент өзiнiң шоттарындағы банктiк депозиттер
есебiнен коммерциялық банктердi есептiк мөлшерлеме бойынша несиелейдi.
Жапон банкi 1882 жылы құрылған. Қазiргi Жапон банкi туралы Заң 1942
жылы ақпанда қабылданған. Ол үкiмет мекемесi болып есептеледi, бiрақ жарғы
капиталының 55%-ы мемлекетке тиесiлi.
Банктi басқарма басқарады. Ол орталық банктiң барлық қызметтерiн
атқарады.

II-тарау. Қазақстан Республикасының банктiк
жүйесiнiң даму тенденциясы
2.1. Қазақстан Республикасының банктiк
жүйесiнiң қалыптасуы
Қазақстанның экономикасы Ресейдiң экономикасының бiр бөлiгi ретiнде әр
деңгейде дамып келедi.
Қазақстанда банк капиталының енгiзiлу мерзiмi ХIХ ғасырдың аяқ кезiн
қамтиды. Ревалюцияға дейiнгi Қазақстанның экономикасында несиенiң әр түрлi
формалары дамыған. Қазақстанның несиелiк жүйесi негiзiнен Ресей
империясының несиелiк жүйесiнiң бiр бөлiгi ретiнде: Мемлекеттiк банк
бөлiмшелерiнен, акционерлiк, коммерциялық банктер филиалдарынан, өзара
несие беру қоғамдарынан, қалалық қоғамдық банктерiнен, ипотекалық несие
банктерi немесе ұсақ несие мекемелерiнен және жинақ кассаларынан тұрады.
Ресейдiң мемлекеттiк банкi 1860 жылы өз қызметiн бастап, барлық несие
жүйесiндегi-Орталық банк болып саналады және оның айналысқа қағаз ақшаларды
шығаруға монополиялық құқығы болды.
КСРО-да соңғы рет банктiк реформа 1987-1988 жылдары болып өттi.
Банктiк реформа нәтижесiнде КСРО-ң Мемлекеттiк банкi және Құрылыс
банктерiнiң мекемелерi негiзiнде: Өнеркәсiп құрылыс банкi, Агроөнеркәсiп
банкi және Тұрғын үй әлеуметтiк банкi құрылды. Сол сияқты, кезiнде КСРО-ң
Мемлекеттiк банкi құрамында болған жинақ кассалары негiзiнде Жинақ банкi,
Сыртқы сауда банкi негiзiнде Сыртқы экономикалық банкi құрылды.
Сонымен, 70 жыл бойы КСРО-ң жүйесiнде, оның iшiнде Қазақстанда қатан
түрде орталықтандыру мен шоғырландыру, әкiмшiлiк әдiстерi кеңiрек орын
алды. Сол уақыттардан қалыптасып келген ақша-несие қатынастары жаңадан
туындай бастаған нарықтық қатынастарға сәйкес келмедi.
Социалистiк эксперимент жүргiзуi барысында ғасырлар бойы қалыптасып
келген қаржы-несие институттары мен қаржы нарығының құралдары жойылып
кеткен болатын. Сөйтiп, утопиялық, идеологиялық тұжырым негiзiнде,
монобанктiк жүйе қалыптасып, мұнда мемлекеттiк банк барлық несиелiк жүйенi
өзiне бағындырып және бәсекелестiк элементтерiн өзi реттеп отырды.
1989 жылдан бастап, елiмiзде алғашқы коммерциялық
банкттер,кооперативтiк және жеке банктер қатары жұмыс iстедi. Сол жылы
алғаш құрылған банктер – Интеринвестбанк, Крамдсбанк және т.б. болатын.
1990 жылы Қазақстан Республикасы өз егемендiгiн жариялағаннан
бастап нарықтық қатынастардың талаптарына сай келетiн, өзiнiң
меншiктi банк жүйесiн құруға бетбұрыс жасады.
1990 жылы желтоқсан айында қабылданған Қаз КРО-ғы банктер және
банктiк қызмет туралы алғашқы қабылданған заңы Қазақстандағы банктiк
реформаны жүргiзудiң бастапқы кезеңдерiн қамтиды.
Нарық экономикасына өту жағдайында және экономикалық дағдарысты жоюда
Қазақстан Республикасының банк жүйесiне макроэкономикалық тұрақтылыққа қол
жеткiзуде маңызды рол атқарды.
Қазақстанда банк секторын реформалау бағдарламасын iске асыру
нәтижесiнде келесiдей маманданған мемлекеттiк банктер құрылды:
1) Мемлекеттiк даму банкi- бұл банк экономиканың маңызды салаларында
тиiмдi инвестициялық жобаларды ұзақ мерзiмдi несиелеудi жүзеге
асыруға бағытталған үкiметтiң қаржы – несие институты болып
табылады.
2) Экспортты – импорттық банк (Эксимбанк) – бұл Қазақстан үшiн
дәстүрлi емес, даму және ғылыми ұйымдардың экспортын қаржыландыру
үшiн, экспорттық несиелер мен инвестицияларға сақтандыру және
кепiлдеме беру үшiн Әлем банктен бөлiнiп шыққан банк болып
табылады.
3) Тұрғын-үй құрылыс банкi – бұл тұрғын – үй құрылысын коммерциялық
құрлышылар арқылы несиелеуге, халық үшiн тұрғын үй жинақ шоттарын
қалыптастыру, ипотекалық несиелеу жүйесiн құру мақсатында құрылған
банктi бiлдiредi.
4) Медетий банк (траст) – бұл Дүниежүзiлiк банктiң ықпалымен
Проблемалық кәсiпорындар үшiн госпиталь ретiнде құрылған банк.
1991жылы Респуликадағы мемлекеттiк банк Ұлттық банк болып, құрылыс
өнеркәсiп банкi – Туран банк болып, Агроөнеркәсiп банкi – Агроөнеркәсiп
банкi болып, Сырттық экономикалық банкi - Әлембанк болып, Жинақ банкi-Жинақ
банкi болып қайта құрылды. Ал 1993 жылы Жинақ банкi – халықтық банк болып
қайта атауға ие болды.
Тәуелсiз Қазақстан Республикасының банк жүйесiнiң қалыптасуы
мен даму жолдарын шартты түрде бiрнеше кезеңге бөлуге болады:
Бiрiншi ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қазақстан Республикасының экономикалық жағдайына банктiк несиенiң даму тенденциясы
Қазақстан Республикасының банктік жүйесінің дамуы
Қазақстан Республикасының банктік жүйесі
Қазақстан Республикасының банк жүйесінің даму кезеңдері
Қазақстан Республикасының банк жүйесінің даму жолдары
Қазақстан Республикасының салық салу жүйесінің даму жағдайы
Қазақстан Республикасының банк жүйесінің қалыптасуы
Қазақстан Республикасының банк жүйесінің дамуы
Қазақстан Республикасының инвестициялық саясаты: тенденциясы мен нәтижелері
Қазақстан Республикасының Даму Банкі
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь