ҚР-да валюта-қаржы механизмі

Жоспар
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

I Сыртқы экономикалық қатынастар және валюта.қаржылық жүйесінің
мазмұны мен мәні
1.1 Сыртқы экономикалық қызмет түсінігі мен оны реттеу ... ... ... ..
1.2 Валюта.қаржылық жүйесі: түсінігі, мазмұны,эволюциясы ... ... ...
1.3 Валюталық қатынастарды реттеу. Валюталық саясат ... ... ... ... .

II ҚР.да валюта.қаржы механизмі
2.1 ҚР.да валюта.қаржы жүйесінің даму кезеңдері ... ... ... ... ... ... .
2.2 Валюта.қаржы жүйесіндегі төлем балансының орны ... ... ... ... ..
2.3 ҚР.да валюта ресурстарын қалыптастыру және пайдалану ... ... ...

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
        
        Жоспар
Кіріспе-------------------------------------------------------------------
-----------
I Сыртқы экономикалық қатынастар және ... ... мен ... ... ... ... ... мен оны реттеу --------------
1.2 Валюта-қаржылық жүйесі: түсінігі, мазмұны,эволюциясы-----------
1.3 Валюталық қатынастарды реттеу. Валюталық саясат -----------------
II ҚР-да валюта-қаржы ... ... ... ... даму ... Валюта-қаржы жүйесіндегі төлем балансының орны------------------
2.3 ҚР-да валюта ресурстарын ... және ... ... ... ... ... «Банктердегі валюталық операцияларды
ұйымдастыру принциптері». Бұл тақырыпқа жазу мақсатым: дүниежүзілік валюта
қатынастарының даму ... ҚР- да ... ... және оның қазіргі жағдайы,
банктерде жүргізілетін валюталық операциялар ... ... ... ... ... үш бөлімнен тұрады.
I бөлім. Халықаралық валюта қатынастарының қалыптасуы және ... ... Бұл ... мен мынадай мәселерді талдадым.
Валюта дегеніміз – 1- ден сол ... ақша ... 2-ден ... ақша ... 3-ден халықаралық есептесу бірліктері және
төлем құралын айтамыз. Валюта қатынастары - әлемдік ... ... ... ... ... ... олар ұлттық
шаруашылықтың нәтижесінің өзара айырбасталуына қызмет етеді. ... ... ... көне ... ( ежелгі Египетте, Римде)
вексель және ... ... ... ... ... ... ... ұдайы өндіріске байланысты болғанымен оған, өз кезегінде,
өндірістің тұрақтылығы дәрежесіне ... ... әсер ... ... құқықытық нормалармен және ережелермен реттеледі. Валюталық
қатынастардың жағдайы ұлттық және ... ... ... ... ... ... күштердің шекті қатынасына тәуелді болып
келеді. Сыртқы экономикалық байланыстардың ... ... ... ... болды.
Валюта жүйесі дегеніміз ұлттық заңдылықтармен н/е мемлекетаралық
келісімшарттармен ... ... ... ... ... ... Тарихи үштүрлі: ұлттық, дүниежүзілік, аймақтық ... ... ... ... ... ... оның құрылымдық
қағидаларының әрекеті бұзылып, аяқ асты валюталық қайшылықтар орын ... ... ... дағдарыс ескі жүйенің бұзылып, оның орнына
тұрақтылықты қамтамасыз ... жаңа ... ... ... ... бірнеше кезендерден өтті. Яғни, әр елдің өзінің валюта жүйесінің
қалыптасуына жағдай жасады.
Валюта ...... ... ақша бірлігімен көрсетілетін ұлттық
валюта бірлігі құны. Валюта бағамын белгілеу, яғни валюталарды ... ... ... ... деп ... Валюта нарығында
валюта бағасын белгілеудің екі әдісі бар: тікелей және ... ... үш ... ... бар: бекітілген бағам, еркін құбылмалы бағам,
басқарылатын құбылмалы ... ... ... ... Бұл ... ... реттеу, саясат , нарық түсінігінің мәнін аштым.
Нарықтық экономика жағдайында халықаралық валюталық қатынастарды реттеу
екі түрде жүзеге асырылады.
- нарықтық реттеу
- ... ... ... ... ... ... сұраныс пен ұсыныс, сондай – ақ
олардың бағамдық шекті қатынастары ... ... ... құн ... Нарық валюталық операциялардың жағдайы туралы ақпараттар көздері
болып табылады. Бірақ та, мемлекет ертеден бері ... ... ... ... ол ... ... ... келген, кейіннен
тікелей араласа бастады. Нарықтық және мемлекеттік реттеу ...... ... ... негізделсе, яғни дамуды ... ал ... ... ... ... реттеудегі теріс
салдарларды жоюға бағытталған. Нарық экономикасын реттеу ... ... ... орын ... саясат – бұл елдің ағымдық және стратегиялық мақсаттарына
сәйкес халықаралық валюталық және ... ... ... ... асырылатын шаралар жиынтығы. Валюталық саясатты іске асырудың басты
бір ... ... ... ... ... ... ... ұйымы – Халықаралық Валюталық қор болып табылады. Валюталық
саясаттың мынадай формалары ... ... ... саясат
- Девиздік валюталық саясат.
Қорытынды бөлімде мен валюта жүйесінің қазіргі жағдайын, валюта жүйесі
туралы өзімнің ой пікірімді жаздым.
I. Сыртқы ... ... және ... ... мен ... ... ... қатынастар қызметі түсінігі мен оны реттеу.
Нарыққа көшу өзара байланыста және ... ... ... ашық ... экономикамен бірге дүние жүзінің
көптеген елдерімен халық
-аралық экономикалық байланысты кеңейтуді қажет етеді.
Қызметтің ... ... ... мемлекеттің, оның жеке және заңды
тұлғаларының ұқсас шетелдік қатысушылармен және халықаралық қаржы-несие
институттарымен сауда, кредит, инвестициялық, ... ... ... өзге де ... ... ... ... қатынастардың кең
шеңберін қамтиды. Басқаша айтқанда, бұл валюталық есеп-қисап жүйесі
ортақтастыратын ... ... ... ... ... «басқа дүниемен» қатынастары. Бұл қатынастарда және сыртқы
экономикалық қатынастар жүйесінде ... ... роль ... Ол ... экономикалық құрал ретінде Қазақстанды дүниежүзілік экономикаға
ықпалдасуды ... ... үшін ... ... ... ... қалыптасып отырған ... ... ... халықаралық ынтымақтастығы саласында мемлекеттік қаржы
саясатын іске асырудың құралы болып табылады.
(1.1 сызбаны ... ... ... |Дамуға |Халықаралық|Мәдениет, |Елшіліктер|
| ... ... ... |
| | ... ... |, ... |консульдық|
| | | | ... және |- |
| | | | ... ... |
| | | | ... |
| | | | |ғы ... |
| | | | ... |
| | | | |қ ... |
| | | | | ... | | | | |тар ... ... |
|тер|
|дің|
|экс|
|пор|
|- |
|ты |
|Кредиттер, қарыздар, тауарлардың жеткізілімі және ... ... ... біріккен кәсіпорындарға |
|қатысу, конценссиялар, меншікті жалдау, валюталық ... ... |
| ... | ... ... |
| ... |
|шер|
|ле |
|мел|
|ер |
|Елдің төлем балансының жай-күйі ... ... ... ... ... ... нысаны ретіндегі сыртқы экономикалық қызметтің
қаржысы өзгеше белгілерге ие. Ол тек ұлттық валютада ғана ... ... ... да ... ... нақты түрде көрінеді. Қаржы
қатынастары ұлттық экономикалардың шекарасынан шығып ... ... ... ... ... мен ... ... жәрдемдесе
отырып, оны жүзеге асырады. Халықаралық қатынастарды дамытудағы қаржының
ролі үш бағыт бойынша көрінеді:
1.Қаржы көздерін ... және ... ... әртүрлі
бағыт-тарын қаржыландыру үшін қажетті қаржы ресурстарын жұмылдыру;
2.Халықаралық ықпалдастық процестерді ... ... ... ... және бұл ... ... ынталандыру.
Дамудың қазіргі кезеңінде сыртқы экономикалық қатынастарға мыналар
жатады:
1.сыртқы сауда;
2.шетелдік инвестициялау: бірлескен кәсіпкерлік, соның ... ... ... ... және ... ... қағаздар арқылы үлестік
қатысу;
3.концессиялар- елдің аумағында шаруашылық және өзге ... ... үшін ... меншігіндегі табиғи ресурстарды, әртүрлі объектілерді
пайдалануға мүлік құқықтарын алу, меншікті жалдау;
4.Қазақстан ... ... ... ... сыртқы экономикалық қызметтің бұл нысанымен шетелдік кредиттер мен
қарыздар-
ды беру байланысты және халықаралық қаржы және басқа ұйымдарға жарналар
төленеді;
5.ғылым, техника, ... ... ... ынтымақтастық;
6.шет елдерде еншіліктерді, консулдықтарды және қызметкерлерді ұстау
жөніндегі есеп-қисаптарды жүргізу.
Сыртқы экономикалық қызметке, сонымен қатар шетелдік активтерге: ... ... ... және ... ... ... ... жұмсау
нысан-ындағы сыртқы инвестициялау жатады; ... ... бұл ... қар-
жылық және материалдық-техникалық ресурстардың жетіспеушілігінен нашар
дам-ыған. Еркін экономикалық аймақтарды қалыптастыру- қызметтің ерекше түрі
болып табылады, олар ... ... ... ... ... ... прогрессивті шетелдік технологиялар мен басқару
тәжірибесін ... ... ... Олар ... шетелдермен
валюта-қаржы, есеп-қисап және кредит қатынастарының негізіне қойылған.(1.2
сызбаны қараңыз)
Сыртқы экономикалық қызметті ... ... ... ... мен
әдіс-терін қамтиды.Реттеудің негізгі нысандары мыналар:
1.Сыртқы экономикалық қызметті қаржыландыру;
2.Салық салу;
3.Инвестициялау;
4.Сыртқы ... ... ... ... ... ... нысандарға сай келеді және ... ... ... ... ... ... ... лицензиялар мен квоталар
жатады. Экспорт пен импортты лицензиялау мен квоталау шикізат ресурстары
мен тауар ... ... ... ішкі ... ... ... ... шаралар ретінде пайдаланылады.
Реттеменің жанама немесе экономикалық ... ... ... ... сыртқы экономикалық қатынастарға сай болып табылады. Бұларға
салықтар, соның ішінде ... ... ... ... ... баға,
сыртқы кредиттер бойынша пайыздық мөлшерлемелер, ... ... ... мен ... ... бағамы жатады.
Валюта бағамы немесе ... ... ... ақша ... ... ақша бірлігінің бағасы барлық ішкі бағаларды басқа
елдің ... ... ... ауытқуы отандық
тұтынушылар үшін басқа елдің тауарларының ... ... және ... ... ... ... елдің тұтынушылары үшін өзгереді. Бұл
өзгерістер экспорт пен ... ... әсер ... ... ... ... елдің салыстырмалы валютасынан азаюы ... ... ... кері ... ... ... бағамы экспорт пен импорттың көлеміне әсер етеді, яғни қаржы
құралдары- экспорт пен ... ... ... ... ... ... және ... қаржы ресурстарының мөлшеріне және мемлекеттің де,
сондай-ақ экспорттық ... ... ... ... де немесе
оларды тұтынушылардың да қаржы жағдайына ... ... ... ... ... маңызды реттегіші болып
табылады. Көптеген мемлекеттерде экспорт пен ... ... ... ... тарифі ішкі рыноктағы шетелдік бәсекені реттейді.Кеден тарифі кеден
баждары мөлшерлемелерінің жүйеленген жиынтығы болып ... оны ... ... ... ... және бұл ... шағынан әкетілетін тауар мен
қыз-
меттерге салынады.
Валюта қатынастарының жекелеген ... ерте ... және ... де ... түрінде пайда болды. Келесі даму кезеңіне Лиондағы ... ... ... ... да ... ... ... жәрмеңкелері жатады. Бұл кезде аудармалы вексель ... ... ... ... ... қарсаңында және өндірістің
капиталистік тәсілінің құрылуымен байланысты банктер арқылы халықаралық
есепайырысу ... дами ... ... ... ... тұрақтылыққа елдер
арасындағы күштердің шекті ... ... ... ... ... ... оның ішінде валюта-лық байланыстарда саясат пен
экономика, дипломатия мен коммерция, өнеркәсіптік өндіріс пен ... ... ... ... ... ұлттық және әлемдік
шаруашылықтағы орнының ерекшелігін көрсетеді.
1.2. Валюта-қаржылық жүйе: түсінігі, мазмұны, эволюциясы
Валюта (итальян сөзі, ... – құн) – ... ақша ... оның
шартты түрі, халықаралық төлем-есеп айырысу ... ... ... ақшала-рды қолданудың ерекше формасы.
Шаруашылық жағдайларын интернационалдандыру және әлемдік еңбек бөліні-сін
интенсивтендіру (күшейту) халықаралық ... ... ... ... ... ... мен ішкі нарықтағы өркендеген салалардың өнімін
сатуда ... ... ... ... ... ... міне
осылардың бәрі әлемдік сауда-саттық байланыстарының кеңеюіне әсер ... ... ... ... ... машина жасау, ауыл шаруашылығы, тамақ
өнеркә
сібі салаларының өнімдерін ... ... ... ... ... ... өндіріс пен капиталды интернациона-
лдандыру ішкі ... ... ... ... оның ... ... яғни ішкі ... босаңдатуды талап етті. Өз
тауарларының сыртқы ... ... ... ... ... ... ... Олардың дамушы
мемлекеттердің ... ... ... ... ... өнеркәсіп кешені аумағындағы ішкі корпорациялық ... ... ... ... және ... қолдануға қол
жеткізгендіктің айғағы.
Әлемдік шаруашылық байланыстағы өнеркәсібі дамыған мемлекеттердің
өзара қарым-қатынастарының тереңдеуі және ... осы ... ... ... ... ... - өндіріс пен ... мен ... өсу ... зор әсер ... ... ... қарым-қатынастарына тауарлар, қызмет, ... ... легі ... ... ... ... қоғамдық ұдайы өндіріс
процесінде қалыптасқан тауар айналымы тұрақты түрде әлемдік нарыққа ұласады
және де ... ... ... ... ... ... ... оның ұлттық
ақшасы саналады. Халықаралық тауар айналымында, ... ... ... Бұл ... шаруашылықта жалпы бүкіл мемлекеттерге міндетті
деп танылған халықаралық несие ақшасының әзірше жоқтығынан.
Елдердің әлемдік ... ... ... ... ақша ... бір ... ұлттық ақшадан шетел валютасына және
керісінше айналуын туындатады. Ол халықаралық валюта, есепайырысу және
несие-қаржы ... ... ... ... - ... ... ... айналымынан
қалыптасатын қоғамдық қатынастар жиынтығы, олар ... ... ... қызметінің) өзара айырбасталуына қызмет етеді.
Валюта қатынастарының туындауы ұдайы өндіріске байланысты болғанымен ... ... ... ... ... ... ... де әсер
етеді. Валюта қатынастары құқықтық нормалармен және ережелермен реттеледі.
Сыртқы экономикалық байланыстарының дамуына қарай валюта жүйесі ... ... ... – ол ... ... ... – шаруашылық
байланыстарды интернационалдандыру негізінде тарихи қалыптасатын валюта-
экономикалық қатынастар жиынтығы; ал ... ...... бір ... ... ... мемлекеттік-құқықтық
түрде ұйымдасқан валюта-экономикалық қатынастар.
Тарихи үш түрлі: ұлттық, дүниежүзілік және мемлекетаралық ... ... ... ... ... елдің ақша жүйесінің құрамдас
бөлігі ретінде ұлттық валюта жүйесі пайда болды.
Ұлттық валюта жүйесі деген қоғамдық ұдайыөндірісті қалыптастыруға ... ... ... ... етуге қажетті валюта ресурстарын
пайдаланатын экономикалық қатынастар жиынтығы. Ұлттық ... ... ... ... құрылады. Ұлттық алюта – елдің ақша бірлігі. ол қолма-
қол ... ... ... және қолма-қол емес формада (банктік
шоттардағы ақша қалдығы) болады. оның ... ... ... банк ... ... ... валюта жүйесінің негізгі элементтері
төмендегілер:
• ұлттық валюта;
• ұлттық валютаның ... ... ... жағдайлары, яғни
айырбасталудың екі түрлі болуы: а) шетел валютасына шектеусіз еркін
айырбасталатын валюта. 1978 жылдан ... ... ... ... «еркін қолданылатын валюта» деген ұғым енгізілген. Оған
американдық доллар, ... ... ... ... француздық франк,
ағылшындық фунт стерлинг; ә) жарым-жартылай айырбасталатын валюта; б)
айырбасталмайтын (тұйық) валюта;
• валюталық паритеттің бірдейлік ережесі – ... ... ... ... ... Ақша өлшемінің алтын мазмұнына ... ... ... ... ... ... ... валюта
паритеті тек СДР – арнаулы ақша өлшемімен немесе ... ... ... ... ... ... мүмкін. 70-жылдардың орта
шенінен бастап паритеттер валюта қоржыны негізінде анықталады. Валюта
қоржыны деп бірнеше ... ... бір ... ... ... нарықтық бағамына көбейтіп, оларды АҚШ долларына бөлумен
анықталатын бір валютаның орташа өлшенген бағамын айтады;
... ... ... ... ... бір аралықта
өзгермелі).Көптеген елдерде валюта бағамының ... шегі ... ... ... болуы немесе болмауы;
• төрт қосындыдан тұратын (елдің ресми алтын және валюта резервтері, СДР
есепшоттары, еуро), ХВҚ резервтік позициясы және елдің ... ... ... ... мемлекеттің халықаралық ... ... ... ... ... ... мен ... есепайрысу
формаларын қолдану тәртібін белгілеу;
• валюта ... мен ... ... ережесі;
• валюта қатынастарын реттейтін ұлттық ... ... ... ... ... ... әр ... ұлттық
валюта жүйелерінің негізінде дүниежүзілік және аймақтық валюта жүйелері
қалыптаса бастады. Олардың негізгі принциптері ... ... ... бекітіледі.
Дүниежүзілік валюта жүйесі деген халықаралық валюта қатынастарының
ұйымдастыру ... яғни ол – ... ... ... – шарт және ... ... нормасы кешендерін біріктіретін
жүйе. Бұл ереже – шарттардың негізгі міндеті – ... ... ... ... қатысушы фирмалардың іс-әрекеттерінің
тиімділігін қамтамасыз ету. Жалпы валюта жүйесі ... ... ... қатынастарын ұзақ мерзімге жоспарлауға мүмкіндік туғызуы қажет.
Басқа жағынан, оның мақсаты – кейбір мемлекет пен ... ... ... әртүрлі валюталық шектеуді және ... ... ... ... ... ... жүйесі әлемдік шаруашылық байланыстарда дербес роль атқарады.
Ол өндірістің даму қарқынына, ... ... ... баға ... ... әсер етеді. Дүниежүзілік валюта жүйесі елдер арасындағы ақша-
есептеу қатынастарын, сондай-ақ қатысушы елдердің ... ішкі ... ... ... ... ... деген ұғымға кіретін ішкі
және сыртқы жүйелер органикалық өзара ... ... ... ... - әлемдік ақша белгілері.
Алғашқыда әлемдік ақшаның бірден-бір түрі ... ... ... ... ... ... ... монетаны халықаралық есептеуде қолдану
үшін алдымен ... ... ... соң ... елдің монетасын соғу қажет болды.
Біртіндеп айналыс шығындарын азайту мақсатында халықаралық есеп айырысуда
ұлттық алтын монета және ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде дүние жүзілік валюта жүйесінің негізгі
элементтері қалыптасты. Олар:
... ... ... ... (алтын, резервтік валюта, халықаралық
өлшем);
• валюталардың айырбасталу шарттарын ... ... ... пен ... ... ... үйлестіру;
• валюталық шектеу көлемін тәртіптеу;
• халықаралық валюта өтімділігінің құрамдас бөліктерін белгілеу;
• халықаралық несиелік айналым құралдарын қолдану тәртібін үйлестіру;
• әлемдік ... ... мен ... ... ... мемлекетаралық реттеу институтының статусы – 1944 ... ... қоры ... ... ... ... валюта жүйесінің шеңберінде
батыс Еуропаның өнеркәсібі дамыған мемлекеттерін ... ... Ол ... Рим ... ... құрылған «Жалпы нарық» одағындағы мемлекеттердің
экономикалық және валюталық ынтымағының дамуынан бастау алып, 1979 ... Оның ...... ... ... еуропалық
саяси, экономикалық және валюта одағын – Еуропалық одақ (ЕО) ... ... ... күшейту. Еуропа валюта жүйесінің дүниежүзілік валюта
жүйесінің ... дәл ... ... ... ... мен ... оның
құрылымдық принциптерінің әлемдік шаруашылықтың құрылымы принциптеріне,
әлемдік ... ... ... және ... ... мүддесіне
сәйкестік деңгейіне байланысты өзгереді. Бұл принциптер ... ... ... ... ... ... ... оның ыдырауымен
және жаңа валюта жүйесінің құрылуымен ұштасады.
Дүниежүзілік ... ... даму ... дүниежүзілік валюта жүйесі алтын монеталы стандарт негізінде
құрылып, 1867 жылы ... ... ... ... ... мемлекетаралық келісіммен заңды түрде рәсімделді.
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін де кең ... ... ... ... валюта жүйесінің пайда болуына ... Ол 1922 ж. ... ... ... ... ... келісімімен рәсімделді. Бұл Генуэз валюта жүйесі
конференцияда келісімге келуші 30 елдің ақша жүйесі тәрізді алтын ... ... ... Ол ... ... бойынша банкноталар
алтынға емес вексельге және ... яғни ... ... ... кез ... формадағы шетел валютасы. Екі ... ... ... ... ... ... ... статусы
ресми ешбір валютаға бекітілген жоқ. Ал ... фунт ... ... ... осы ... бірінші болып алуға өзара ... ... ... дүниежүзілік валюта жүйесі. 1944 жылы 22 маусымда АҚШ БҰҰ-ның
Бреттон-Вудс конференциясында заңды ... ... ... ... Онда ... девиз стандартына негізделіп девиздік валюта ретінде
американдық доллар мен фунт стерлинг қабылданды.Сонымен бірге алғашқы рет
резервтік ... ... ... ... осы валюталарға бекітілді. Бұл АҚШ пен
Ұлыбританияның халықаралық қарызын өз ұлттық валютасымен ... ... 1949 жылы ... ... ... өндірісінің 54,6%-
ін, тауар экспортының 33%-ін, ресми алтын резервінің 75%-ін шоғырландырған
АҚШ-тың экономикалық ... және оның ... ... ... нәтижесінде әлсіреуі доллардың үстемдігін қамтамасыз ... ... және ... аса ауыр ... ... , ... мемлекеттердің АҚШ-қа тәуелділігі, долларлық ... ... ... ... ... яғни «долларлық аштықта»
көрініс тапты.
Бреттон-Вудс жүйесінің құрылымдық принциптері төмендегідей:
• доллар мен фунт ... ... ... ... ... ... мүше елдердің барлығы өз валютасын басқа валюталарға алтын
арқылы айырбастайды, онда валютаның алтын паритеті және валюта бағамы
бекітілді;
... ... ... ... резервтері алтынға американдық
қазынашылық мекемесі арқылы ресми бағамен айырбасталады;
• алтынның төмендетілген ресми бағасы бекітілді;
• мемлекетаралық валюта қатынастарын реттейтін орган – Халықаралық
валюта қоры (ХВҚ) ... ... ... – осы ... ... мүше ... паритетін, бағамдарын және басқа валюталарға еркін ... ... ету. ... жүйесі ширек ғасырдан астам уақыт
аралығында ... ... ... ... және ... ... өсуіне ықпал етті.
Дегенмен бұл жүйе оған мүше елдердің барлығына бірдей тең ... ... ... ... ... ... АҚШ басқа елдер есебінен
әлемде өз үстемдік позициясын күшейтуге пайдаланды. Бреттон-Вудс валюта
жүйесінің қайшылығы ең ... ... мен фунт ... ... ... ... халықаралық төлем құралдары ретінде қолдануы, біртіндеп ... ... Осы ... ... ... мен Жапонияның позициясы күшейді.
1971-1973 жж. валюта дағдарысы Бреттон-Вудс жүйесінің іс жүзінде күйреуін
жеделдетті.
Төртінші (қазіргі) дүниежүзілік ... ... 1976 ... ... ... ... (Ямайка) қол қойған келісіммен
дүниеге келіп, Ямайка валюта жүйесі деп атлды. Бұл жүйе енді ... ... ... ... тек заң ... бекітілген мемлекетаралық
принциптерге сүйенеді. Онда доллар ерекше орында болғанымен, ол ... ... Жаңа жүйе ... ... ... ... валюта жүйесінің бұрынғы жүйеден айырмашылығы:
• алтын өзінің монетарлық қызмет ... ... яғни енді ... ... ... алтын жоқ: ХВҚ-ның өзгерген Жарғысына
сәйкес алтын құн өлшемі ретінде және валюта бағамын ... ... ... ... ... поритетінің, алтынның ресми
бағасының, шетел орталық ... ... ... үшін
американдық қазынашылықтың долларлық резевтерді алтынға айырбастауы
жоғалғандығы заңмен бекітілді. Дегенмен, Ямайка валюта жүйесінен
алтынды валюта соғылатын металл ... заң ... ... іс жүзінде оның ақша ретінде қолдану мүмкіндіктері
таусыла ... жоқ. ... ... ... болғандықтан ол
бұрынғыдай төтенше халықаралық ақша және аса ... ... ... ... ... ... мемлекеттердің орталық
банктері және тезавраторлар шамамен 60 мың тонна алтын сақтауда.
• алтын девизді стандарттың орнына жаңа ... есеп ... – СДР ... Ол ... ... ... ... деп жарияланды. Дегенмен СДР эмиссияланған 30 жыл ішінде ол
құн эталонына, не басты халықаралық төлем және ... ... жоқ. Ол ... ақша ... ... тым алыс ... ... анықталатын валюталар саны жылдан-жылға азайды. СДР
стандартының болашағы жоқ, оның қолдану аясы негізінен ... ... ... ... ... ... валюта статусы алынып тасталса да, іс жүзінде долларлық
стандарт сақталуда. Әлемде 21 валюта долларға бекітілген, ... ... және ... ... ... алда ... ... көп валюталы стандартқа ауысты. Ол – үш әлемдік валюталық
орталықтың валюталарына, яғни ... ... ... ... ... еуромен алмастырылған), жапондық иенге негізделген.
• ХВҚ-ның мүшелері ... ... ... кез ... валюта
бағамының тәртібін пайдалануға құқық алды. Сөйтіп өзгермелі валюта
бағамының ... ... оған ... елдер 1973 жылдың
наурызынан бастап ... ... ... ... ... бұл ... икемді болғанымен валюта курстарының
арақатынасының тұрақтылығын қамтамасыз етуін ақтамады. ... ... ... ... операцияларға араласуы
формасындағы жүргізетін валюталық ... ... ... ... ... ... міндеті – мемлекетаралық
валюталық реттеуді ... ... ... тығыз қарым-
қатынастығын қамтамасыз ету, ... ... ... ... үшін әр ... ... ... жою.
Қорыта айтқанда, Ямайка валюта жүйесі бұрынғы жүйемен салыстырғанда
өзінің икемділігімен төлем ... мен ... ... және ... ... ... орналасуына тез лайықтанды.
Сонымен қатар ол ... ... СДР ... ... алтын ды заңды түрде демонетизациялаумен оның іс жүзінде
әлемдік төтенше ақша ... ... ... ... ... ... ережесінің жетіспестігі және с.с. мәселелерді шешу ... үш ... ... ... үйлестіруді күшейту үшін
және әлемдік валюта механизмін тұрақтандыру үшін Ямайка валюта ... ... ... ж. ... ... ... (ЕО) ... Батыс Еуропа
елдерінің интеграциялық процестерін дамытуға көмектесу мақсатында Еуропа
валюта жүйесі (ЕВЖ) деп ... ... ... ... ... Бұл ... мемлекеттер ХВҚ-ның мүшелері болғандықтан ЕВЖ-сін әлемдік валюта
жүйесінің құрылымдық бір бөлігі ретінде қарастыруға болады. Солай болғанмен
оны ... ... ... ... ... ... ... жүйесін салыстырғанда ЕВЖ-ге валюта бағамы сиректеу ауытқиды.
Ол ... ... ... ... ... ... және валюталық
интеграцияның үдемелі дамуы; ұлттық органдардың дербес құқының бір ... ... ... ... ... ... ... бағытын
және әдісін таңдаудағы икемділік; қаулы қабылдау және оны ... ... ... мүше-елдердің өзара қарама-қайшылығын біраз қиыншылық-
тарды басынан көшіруде. Олар сол елдегі ... ... ... балансы жағдайының, алтынвалюта резервтерінің әртүрлі
деңгейлілігі мен қарқындылығынан туындайды.
ЕВЖ-нің дамуындағы маңызды кезең – саяси, экономикалық және ... (во) құру ... 1994 жылы ... қол ... ... ... ... құрудың бірінші кезеңі 1990 ж. шілдеде басталып (бұл шарт алдыңғы «Делор
жоспары» негізінде жасалған), мүше-елдерге 1992 ж. ... ... ... жоюды қарастырған. Бұл кезеңде мемлекеттердің экономикалық
дамуының деңгейін жақындастыруға, инфляция ... ... ... ... зор ... ... кезеңде Еуропа валюталық институты (ЕВЫҚ-ның орнына) құрылып, оның
құрамына он екі орталық ... ... ... Оның ... ... банктердің Еуропалық жүйесін эмиссиялау. Бұнда ЕО-ның ... ... ... ... ... және оған ... Еуропарламентке берген есебінің орындалуына басты назар
аударылады. ... ... ... ... ... несиесін шектеу, айыппұл төлеу, бюджет ... ... ... ... депозитін шектеу формасында жазалау ... ... ... бірлескен қорлар есебінен және ЕИБ
несиесін ЕО-ның көмегі қарастырылған.
Үшінші кезең ЕО-ның бірнеше ... ... ... ... ... біржақты өзгерістер енгізуге қажетті келісімге келген 20-
ғасырдың аяғында басталды. Жоғарыда ... ... ... 15 ... ... жылдың қаңтарынан ұжымдық валюта – ...... ... есеп ... үшін ... шотқа жазу формасында енгізді, ал 2002
жылдан ол ... ақша ... ... қолма-қол ақша формасында
енгізілген болатын. Ақша-несиелік және валюталық реттеу үшін 1998 ж. ... ... ... ... ... ... қатынастарды реттеу. Валюталық саясат.
Әлемдiк тәжiрибе көрсеткендей, нарықтық экономика ... ... ... реттеу екi түрде жүзеге асырылады(
- нарықтық реттеу.
- Мемлекет тарапынан реттеу.
Валюталық нарықта ... ... ... және ... ... ... олардың бағамдық шектi қатынастары ... ... ... заңына бағынады. Мұндай заңлардың ... ... ... жұмыс жасауы, валюталар айырбасының ... ... ... ... капиталдар, несиелер
қозғалысына байланысты әлемдiк ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етедi. ... және ... ... ... ... белгiлерi
арқылы экономикалық агенттер валюталарды сатып ... ... ... ... ... ... бiле ... Сонымен бiрге,
нарық валюталық операциялардың жағдайы ... ... ... ... та ... ... берi валюталық қатынастарға араласып
келген, бастапқысында ол ... ... ... оның ... ... ... отырып, тiкелей араласа ... ... ХХ ғ. ... ... ... ... ... бағамды реттегiш ретiнде алтын механизмi қызметiн тоқтытты.
Бағамдық ... ... аяқ асты ... мен ... ұлттық және әлемдiк экеономикаға терiс әсер ете отырып,
ауыр әлеуметтiк – ... ... ... және ... ... ... бiрiн – бiрi
толықтырады. Бiрiншiсi, бәсекеге негiзделген, яғни ... ... ал ... ... ... ... реттеудегi
терiс салдарларды жоюға бағытталған. Екi реттегiш ... ... ... ... және ... ... анықталады.
Сондықтан да олардың ... ... ... жиi ... отырады.
Дағдарыс, соғыс және тағы ... қиын ... ... ... реттеудiң маңыздылығы артады. ... – ақ ... ... ... ... ... валюталық операциялар
ырықтандырылып, бұл аумақта нарықтықбәсеке орын алады. Бiрақ та мемлекет
бұл ... да ... ... ... келтiру және қадағалау
мақсатында валюталық бақылау жасайды.
Нарық экономикасын реттеу жүйесiнде ... ... ... орын
алады.
Валюталық саясат - бұл елдiң ағымдық және стратегиялық мақсаттарына
сәйкес халықаралық валюталық және басқа экономикалық ... ... ... ... ... саясат экономикалық саясаттың ең басты мақсаттары-
Тұрақты экономикалық өсудi қамтамасыз ... ... ... ... балансындағы тепе-теңдiктi ұстап отыруға
бағытталады.
Валюталық саясаттың басты бағыттары мен ... ...... ... әлемдiк шаруашылықтың
эволюциясына,әлемдiк аренадағы ... ... ... ... ... ... ... заңдылықтар, яғни елдегi және
одан тысқары ... ... ... ... ... тәртiбiн реттейтiн құқықтың нормалар жиынтығымен, сондай-ақ екi
жақты көп жақты ... ... ... ... ... келiсiмшарттарға сүйенедi.
Валюталық саясатты iске асырудың ... бiр ... ... ... ... ... ... заңды актiлер және атқарушы өкiметтiң
әрекет ету жолымен iске ... ... ... реттеу– нарықтың
экономикалық агенттерiнiң мiнез-құлқына экономикалық, валюталық және
несиелiк ... ... ... әсер ... ... ... ұйымы – Халықаралық Валюталық қор
(ХВҚ) ... ... ... ... және ... ... бөлiнедi(
1. құрылымдық валюталық саясат
2. ағымдық валюталық саясат
Құрылымдық ... ...... ... ... ... ... асыруға бағытталатын ұзақ мерзiмдi
шаралар жиынтығы.
Ол валюталық саясат реформа ... iске ... ... ағымдық валюталық саясатқа әсер етедi.
Ағымдық валюталық ...... ... ... ... пен ... нарығының қызметтерiн күнделiктi
оперативтi түрде реттеуге бағытталған қысқа мерзiмдi шаралар.
Валюталық саясаттың мынадай ... ... ... ... ... ... ... валюталық шектеу
В. валюталық бағам режимi
Г. девальвация
Д. ревальвация
Дисконттық (есепке алу) ... – бір ... ... ... ... ... реттеуге,екіншіден,ішкі несиелер динамикасын, ақша
массасын, бағаны, ... ... ... бағытталатын орталық
банктің есепке алу мөлшерін өзгертуі.
Мысалға: пассивтік ... ... ... ... ... ... жағдайында есепке алу мөлшерінің көтерілуі,ең төменгі пайыз
мөлшерлемесі бар елдерден,капиталдың келуін ... ... ... және ... бағамды арттыра түседі. Ал ... банк ... алу ... мөлшерін төмендететін болса, отандық
және ... ... ... ... ... ... активтік
қалдығы азаяды және валютаның бағамы төмендейді.
Қазіргі ... ... ... ... де ... ... жақсарту мақсатында есепке алу
мөлшерін арттыратын болса, оның экономика үшін ... ... ... Ал ... ... ... кері әсер ... яғни капиталдың сыртқы
ағылуына жол береді.
Девиздік саясат - мемлекеттік ... ... ... ... ... сату және ... алу жолымен ұлттық валюта бағамына әсер
ету ... ... ... ... ... ... банк ... сатады,ал бағамын түсіру үшін, шетел валютасын ұлттық
валютаға ... ... ... ... саясат көбіне валюталық интервенция формасында жүзеге
асырылады.Валюталық интервенция ХIX ... ... ... Алтын монометеллизмі алынып тасталғаннан кейін валюталық
интервенция кеңінен қанат ... ... ... ... ... ретінде
мемлекетаралық валюталық реттеу ұйымдары - ... – ақ ... ... ... ... ( 1994 ж.).
Валюталық резервтерді диверсификациялау - бұл халықаралық ... ... ... ... ... және ... сақтау мақсатында әр түрлі валюталарды қосужолымен валюталық
резервтердің құрылымын реттеуге бағытталған ... және ... ... ... ... ... ... сату және
халықаралық есеп айырысулар үшін қажетті тұрақты ... ... ... ... ... паритет және валюталық бағам ... ... ... реттеу обьектісі болып табылады.
Девальвация мен ... - ... ... ... жатады.
Девальвация - ұлттық валютаның бағамын ... ... ... ... ... ... ... шетел валюталарына қатынасы
бойынша жоғарлату.
Девальвация пайызын есептеу формуласы мынадай:
Д = Бе - Бж / Бе х ... : Б е – ескі ... - жаңа ... ... есептеу формуласы:
Р = Бж – Бе / Бе х ... фунт ... ... ... ... 2,8 ден 2,4 ... төмендетілді.Мұндағы девальвациялау пайызын есептейік:
Д = 2,8 - 2,4 / 2,8 х 100 = 14,3 ... ... фунт ... 1 ... бағамын анықтайық,
1 фунт ст. = 2,8 ... = 1 ... Х = 1 / 2,8 = ... ... ... фунт ... ... 1 доллар =
0,35 фунт стерлинг тұрса, ал девальвыциялаудан ... ол 0,41 ... ... ... ... ... мынадай жағдайда
анықталады:
Р = 0,41 – 0,35 / 0,35 х 100 = 16,7 ... ... ... бір ... ... валюталық шектеу
үздіксіз пайдаланылады.
Валюталық шектеу - резиденттер мен бейрезиденттердің ... ... ... ... ... операцияларына заңды түрде
немесе әкімшілік түрде тыйым салуы немесе шектеуі.
Валюталық ... ... ... ... ... ... ... шектеу валюталық заңдылықтармен бекітіледі.
Валюталық шектеудің мақсаттары мынадай :
- ... ... ... валюталық бағамды қолдау
- ағымдағы және стратегиялық міндеттерді шешу үшін мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... валюталық операциялардың орталық және ... ... ... ... ... үшін рұқсат қағазының ( лицензия ) берілуі.
- валюталық шоттарды толық немесе жартылай жабу.
- валюталардың ... ... ... ...... ... ҚР-да валюта-қаржы жүйесінің даму кезеңдері
Нарыққа өту кезінде Қазақстан Республикасы егеменді ел ретінде өзінің
тәуелсіз дамуы кезеңінде валюталық саясат ... ... ... ... ... ... ... құрумен қатар халық
шаруашылығын қайта құру, оны нарық рельстеріне түсіру ... ... ... ... 1992 жылдың шілдесінде ХВҚ-ға мүше болып кіргеннен бастап
өзінің валюта қатынастарын Ямайка валюта жүйесінің құрылымдық қағидалары
мен ... ... ... қалыптастыруда. Валюта қатынастарын ұйымдастыру
үшін 1993 жылдың 14 сәуіріндегі «Валюталық реттеу туралы» алғашқы ... Ол ... ... сом ... ... шет ... ... қатынастары жоқтың қасында болатын. Сонымен қатар еліміз
өзінің ұлттық валютасын айналымға шығаруға ... жеке ... ... құру ... ... ... еді. Қабылданған заң
бағаны ырқына жіберу (либерализация) деңгейіне сәйкес ... ... ... келе ... ... қатынастарына тіпті қарама-қайшы
сипатта болды. 1996жылы 24 желтоқсанда ... ... ... ... заң ... Республикасының шетелдермен жүргізілетін ... ... ... ... ... ... Олар жоғарыда айтылған заңға қоса, «Қазақстан республикасының
ақша жүйесі ... ... 13 ... заң; ... ұлттық банкі туралы» 1995 жылдың 30 наурызындағы заң; «Асыл
тастар және қымбат бағалы ... ... ... мемлекеттік
реттеу туралы» 1995 ж. 20 шілдедегі заң; «Банк және банк ... ... 31 ... заң; ... ... ҚР Президентінің Жарлықтары,
Үкімет қаулылары мен Ұлттық банк басқармасының нормативтік актілерімен
реттеліп отырады.
Қазақстан ... ... ... ... ... болып шетел
валютасы, шетел валютасындағы бағалы қағаздар, ... ... ... алтын мен ... да ... ... әкелу, алып кету және жіберу тәртібін белгілеу болып табылады.
Валюталық қатынастардың субъектілері ... ... және ... ... ... ... Қазақстан Республикасында тұратын жеке кәсіпкерлер, оның ... ... ... ... жүргендер;
• Қазақстан республикасының заңдары бойынша құрылған заңды тұлғалар,
сондай-ақ олардың ... ... ... және ... ... ... Қазақстан Республикасынан тыс жерлердегі дипломатиялық, сауда ... ... ... ... ... ... ... шұғылданбайтын өкілдіктер.
Қазақстан Республикасындағы «резидент еместерге» жоғарыда республика
«резиденттері» түсінігінде көрсетілмеген заңды және жеке тұлғалар ... ... ... ... ... ... алу – сату ... банк валюта операцияларын жүргізуге берген лицензия бойынша
өкілетті коммерциялық банктер мен ... ... ... ... ... ... валюталық реттеу органы болып Ұлттық
банк саналады.Ол:
• шетел валютасының және шетел валютасындағы бағалы ... аясы ... мен ... ... шетел валютасында
операциялар жүргізуге қажетті шектеулер енгізеді, ондай шектеулерді
сыйақы (мүдде) көлеміне де енгізеді;
• резиденттер мен резидент еместердің республикада шетел ... ... ... ... ... ... ... белгілейді;
• резиденттердің шетел банктерінде шот ашу шарттарын анықтайды; беру,
тіркеу ережелерін белгілеп, валюталық операциялар ... ... ... ...... шетел валютасына шаққандағы бағамын,
оның ішінде ... есеп ... ... және ... ... ... шетел валюталарымен, бағалы металдармен
жасалатын операциялар бойынша Қазақстан теңгесіне нарықтық ... ... ... ... валюта активтерін құрап, солармен операциялар жүргізеді;
• халықаралық есепайырысуды ұйымдастырып, шетелдермен қаржы-валюталық
несие-есепайырысу қатынастарын жетілдіреді;
• қабылданған мемлекеттік шарттарға сәйкес шетелдік және ... ... ... тартады.
Қазақстанда валюталық бақылауды валюталық бақылау ... ... ... ... ... ... органдары болып Ұлтық банк
және ҚР-ның Үкіметі саналады. Бақылау агенттері болып заң бойынша ... ... ... ... атап ... ... операциялар
жүргізетін өкілетті банктер есептеледі.
Валюталық бақылау негізінен мына бағытта жүргізіледі:
• жүргізілетін валюталық операцияның заңға ... ... ... ... лицензиялар мен рұқсаттың болуы;
• резиденттердің мемлекет алдындағы шетел валютасымен ... ... ... ... ішкі ... нарығында шетел
валютасын сату міндеттемелерінің орындалуын тексеру; ... ... ... ... ... ... есеп пен ... толықтылығы және
объективтілігі тексеріліп, сонымен бірге ... ... ... операциялары бойынша бақылау жүргізеді.
Сөйтіп, валюта қатынастары халықаралық экономикалық, саяси және мәдени
қатынастарға ... ... ол ... ... ... ... ... Валюта-қаржы жүйесіндегі төлем балансының орны
Кез-келген елдің дүниежүзінің басқа елдерімен экономикалық байланыстары
оның төлем балансында қамтып көрсетіледі.
Төлем балансы дегеніміз ... ... бір ... бір ... ... ... ... шаруашылық операцияларды жалпы қорытып
көрсететін көрсеткіштердің жүйесі. Ол елдің шетелде белгілі бір ... ... ... мен осы кезең бойына елге түскен төлемдер
сомасының арасалмағын сипаттайды. ... ... ... ... бір бөлігі
болып саналады. Шетелден түскен түсім шетелдегі шығындар мен төлемдерден
асып түсетін төлем балансы активтік ... ал ... ... баланс деп аталады. Төлем балансы мынадай бөлімдерді қамтиды:
ағымдағы шот (сауда балансы);
капитал мен және қаржылармен ... ... шоты ... активтер;
таза қателер мен рұқсатнамалар.
кесте: Қазақстан Республикасының жиынтық төлем балансы.
|Көрсеткіштер ... ... ... |
|1 |2 |3 |4 ... шот | | | ... ... | | | ... | | | ... | | | |
| | | | ... ... балансы | | | ... | | | ... | | | |
| | | | ... балансы | | | ... ... мен ... ... | | | ... ... | | | ... инвесторлардың табыстары | | | ... ... ... | | | ... ... ... ... сыйақы | | | ... ... | | | ... ... | | | |
| | | | ... және ... ... операциялардың| | | ... | | | ... ... ... шоты | | | ... ... ... ... | | | ... шоты | | | ... ... | | | ... ... | | | ... | | | ... ... | | | ... ... Үкіметтің еуробондары | | | ... ... ... | | | ... орта және ұзақ ... инвестициялар | | | ... ... | | | ... кепілдендірген кредиттер | | | ... ... | | | ... өтеу ... | | | ... (нетто) | | | ... | | | ... ... ... қарыздары | | | ... ... | | | ... өтеу ... | | | ... (нетто) | | | ... ... | | | ... ... мерзімді капитал | | | ... мен ... | | | ... ... | | | ... | | | ... ... ... ... | | | ... ... | | | ... шот ... ... ... ... ... – экспорт пен импортты; қызметтер көрсетуді – жүк, жолаушылар
тасымалы; туризм қызметтері; техникалық көмек; ... ... ... трансферттер; ізгілікті көмек; техникалық ... ... ... ... және ... емес ... бөлінеді.
Факторлық қызметтер көрсету өндіріс факторларын – ... пен ... ... ... ... бұл қызметшілерге берілетін
өтемақылар, инвестициялар мен ... ... ... ... ... ... ... басқадай табыстар түрінде болуы
мүмкін. Факторлық емес қызмет көрсету жүк және ... ... ... ... ... көмекті және бірқатар
қызметтер көрсетуді кіріктіреді.
Капиталмен және ... ... ... ... ... ... тартуды немесе капиталдың шетелге қайтуын,
портфелді инвестицияларды, мигранттардың ... ... ... ... ... бейнелеп көрсетеді.
Ағымдағы операциялар шоты және капиталмен жасалатын шот ... ... ... ... ... есебінен
жабылады; ағымдағы операциялардың актив шоты жағдайы ... ... ... ... ... жайғасымы монетарлық алтынды, қарыз алудың арнаулы
құқықтарын, шетелдік валютадағы ... ... ... елдерге
қатыстыміндеттемелерді шегергеннен кейін таза ... ... ... ... екі шотты – ағымдағы операциялардың және капиталмен жасалатын
операциялардың шоттарын теңестіреді.
Қателер мен рұқсатнамалар ... ... қоса ... резидент
еместермен жаслатын ресми есепке алынбаған операцияларды сипаттайды.
Төлем балансының ерекшелігі сол, онда босалқы қорлар мен ... ... ... ... ... ... өзгерісі қамтып
көрсетіледі. Түрлі валюталарға аталған ... ... ... ... ... ... келтіріледі. Экономикалық құндылықтармен
жасалатын операцияларды тіркеу оларды жасау, трансформациялау, айырбастау,
айырбастау немесе өтеу меншік иесінің ... ... ... қосарлы жазба жүйесі бойынша дебет және кредит бойынша екі
мөлшер теңдігімен, бірақ қарама-қарсылық белгілерімен ... ... ... сомасы дебет сомасына тең болуы тиіс, ал таза ... тең ... ... ... оң ... ... ... көрсетудің экспортын, табыстар мен трансферттердің түсуін
білдіреді; теріс ... ... мен ... ... ... мен ... ... білдіреді. Күрделі шотта оң мөлшер
резидент еместер алдында міндеттемелердің ... және ... ... еместер талаптарды қысқартуды сипаттайды; теріс мөлшер резидент
еместер алдында ... ... ... және резидент еместерге
талаптың өсуін білдіреді.
Төлем балансының жай күйі ең ... ... ... ... ... ... ... қызметтегі мемлекеттің іс-
қимылдарының аса маңызды мақсаты ... ... мен ... ... емес қызметтер көрсетуді ұлғайту есебінен ... ... ... табылады. Мұндай міндетті шешу ... ... ... ... ... ... арнасына қайта бағдарлау
жөнінде едәуір күш ... және ... ... ... экспорттық
әулетін ғана емес, сонымен бірге өндірістің кейінгі технологиялық өзгертіп
жасау ... ... ... да ... ... ... ... ресурстарын қалыптастыру және пайдалану
ҚР – ның халықаралық экономикалық қатынастарын ... ... ... ... және ... арқылы
сыртқы экономикалық байланыстарды қаржылық реттеу ... ... ... экономикалық қызметтің ырықтануы ... ... ... ... ... ... болады. Алайда
халықаралық қатынастарға ... ... және ... ... ... ... үшін ... ел ауқымында, сондай – ақ ... ... ...... ... ... де
орталықтандырылған валюта қорлары құрылады.
Мемлекеттің, мемлекеттік емес сектордың ... ... ... ... ... ... ... Валюталық
операциялар – бұл меншік ... және өзге ... ... ... ... ... ... шетел валютасы
төлемдері мен шетел валютасындағы төлем ... ... ... байланысты мәмілелер, валюталық құндылықтарды кез келген
тәсілмен елге немесе елден ... және ... ... ... - ақ ... мен құны ... валютада көрсетілген бағалы
қағаздар мен ... ... ... ... мен ... ... байланысты резиденттер мен ... ... ... ... және ... қозғалысына
байланысты операцияларға бөлінеді.
Ағымдағы операцияларға мыналар жатады:
- ... мен ... ... ... ... есеп ... асыру үшін ақша аудару.
- экспорт – импорт мәмілелері бойынша 180 күннен аспайтын мерзімге кредит
беруге ... есеп ... ... ... 180 күннен аспайтын мерзімге кредиттер беру және кредиттер алу.
- депозиттер, инвестициялар, қарыз және өзге де ... ... ... және ... , ... т.б. ... алу.
- сауда түрінде жатпайтын ақша аударымдары, оған қоса ... ... ... ... ... ... және өзге де ... қозғалысына байланысты операциялар мыналарды қамтиды:
- ... ... ... ... және ... да ... ... ақша
ауларымдары.
- 180 күннен астам мерзімге экспорттық – ... ... ... ... және ... ... ... импорт, қызметтер көрсету, капиталды
инвестициялау, халықаралық, мемлекеттік, және ... ... ... ... елдің алтын валюта ... ... және ... ... ... ... іс сапарлар, туризм,
халықтың миграциясы, ... ... ... ... ынтымақтастық және сыртқы экономикалық ... ... ... ... ... ... ... ресурстардың түсу көздері болуы
тиіс, сондықтан сыртқы экономикалық қызметтің аталған ... ... ... ... толтырады, одан қаржыланады.
Валюталық ресурстар қаржы ресурстарының құрамды бөлігі болып
табылады және ... ... ... ... ... ... ... валюта ресурстары мыналардың есебінен қалыптасады:
- тауарлар мен ... ... ... ... ... жөніндегі
операцияларды дайындау кезіндегі шетел валютасындағы кеден ... ... ... ... ... ... шетелдік қатысушылары
төлейтін салықтардың, бонустардан, роялтилерден түсетін түсімдер.
- валюталық заңды бұзғаны үшін шетелдік валютада ... айып – ... ... ... ... және басқа қаржы ұйымдарына депозиттерді орналастырудан
түсетін түсімдередн, сондай –ақ шетелдердегі ... пен ... ... ... ... ... ... халықаралық және мемлекетаралық қаржы
ұйымдарының кредиттері мен қарыздарынан.
- валютадағы гранттар мен тегін көмек түріндегі түсімдерден.
Валюталық ресурстар көбінесе мемлекеттің ... ... ... ... үшін немесе жалпы мемлекеттік ресурстардың бір бөлігі
жергілікті органдарға берілуі мүмкін. ... ... ... ... ... ... ... сатып ала алады. Мемлекеттің уәкілетті
органдары мен оның қаржы агенттері де ... ... ... ... бола ... ... ... былайша пайдаланылады:
1.Ұлттық банк « валюталық басқыншылықтарды » - ... ... ... ... ету ... ... стратегиялық
жоспарларымен анықталатын, реттелетін денгейде ұлттық валюта бағамын ... ... ... ... ... ... үшін.
2.Қаржы министрлігі қарыздар туралы келісімшарттарпен ... ... ... өтеу графигі бойынша жабу үшін, халықаралық
ұйымдардағы мүшелік үшін жарналар ... ... ... және ... елдердегі осындай органдардың жұмысын қаржыландыру
үшін.
3.Үкімет органдары мемлекеттік қажеттерді–тауарлар мен көпшілік қолды
бұйымдарды импорттау ... ... ... алуды
қанағаттандыру үшін.
4.Басқарудың жергілікті органдары-коммуналдық шаруашылықтың, өндірістік
емес сфераның ... ... ... ... ... ... қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін.
Меншіктің барлық ... ... ... валюта ресурстарының негізгі көзі экспортталатын өнімнен
алынған валюталық түсім –ақша ... ... ... ... ... ... бір бөлігін кәсіпорын салықтар мен кеден баждарын төлегеннен кейін
Ұлттық ... оның ... ... ... бір ... ... арқылы Ұлттық банк белгілейтін тәртіпке сәйкес ішкі ... ... ... ... ... ... заң ... белгіленген
салықтар мен баждарды төлегеннен кейін қалған валюта заңды тұлғалардың
қарамағында ... және ... ... ... ... шешуі
бойынша жұмсалады.
Экспорттық өнім өндірмейтін ... ... ... және
валютаға мұқтаждары оны валюта ... ... ... ... ... алады. Осылайша барлық ұйымдық – ... ... ... ... ... ... ... жүргізуші субьектілердің валюта русурстарын қалыптастырудың
келесі көзі банктердің валюта кредиттері. өнім өндірумен немесе ... ... ... ... бар ... ... аймақты жалпы
ұлттық шаруашылықты дамыту тұрғысынан маңызды немесе дамудың тиісті
бағдарламаларын ... ... ... компаниялар, фирмалар үшін шетел
банктерімен алынған ... ... ... ... ... ... практика коммерциялық есеп қағидатын ... және ... ... ... ... үшін ... ... ауысуымен байланысты бірте – бірте ... ... ... ... бағыттарын қаржыландару үшін валюта
қаражаттары компанияларға,фирмаларға үкімет ... ... ... ... ... ... ... ететін шаруашылық жүргізуші субьектілер үшін
(акционерлік, бірлескен, кооперативтік) валюта ресурстарын толықтыруға
осы шаруашылық құрылымдары қатысушыларының
валютадағы қосымша салымдары есебінен ... ... ... ... ... ... көзі ... шарттарды,
арбитраж органдары белгілеген контракттар бойынша міндеттемелерді, басқа
елдердің сақтық органдары ... ... ... ... ... үшін ... ... болып табылады.
Қайта бөлу ретіндегі валюта қаражаттары басқарудың жоғарғы буыны
тарапынан ... ... ... ... ... ... ... көздерінің қаражаттары ... ... ... валюта қорларын құрады, бұл қорлар
субьектілер ұжымдарының өндірістік және әлеуметтік ... әр ... ... ... ... ... бағыттары
мыналар болып табылады:
1. дүниежүзілік рыноктерде жұмыс істейтін компаниялардың, ... ... ... ... алмастыратын өнім өндіруді ұйымдастыру немесе мұндай
өнімнің қолданыстағы өндірісін ұлғайту.
3. валюталық кредиттерді және оларды ... үшін ... ... ... ... ... ... сыртқы рыноктерде
операциялар жасауға ... ... ... үшін ... ... ... ретінде шетелдік компаниялардың, фирмалардың қаржы
және кредит мекемелерінің ... ... ... ... ... сыртқы экономикалық міндеттемелер бойынша келісімдердің шарттарын
бұзғаны үшін айыппұлдар, өтемақылар төлеу.
7. ішкі қажеттіліктерді ... еті үшін ... ... ... алу.
8. ұйым ұжымдарының қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін ... ... ... ... ... тауарларын, дәрі – ... ... пен ... ... ... ... құрылтайшылардың қарап шешуі бойынша қаржы
ресурстарын басқаша пайдалануы да мүмкін. Заңды ... ... ... ... дамытудың, өндірістік инфрақұрылымның, бірігп пайдаланудың
обьектілері құрылысының , ... ... ... ... ... жобаларды, ақпараттық жүйелерді, ... ... және ... ... ... ... құқылы.
Қорытынды
Қорыта келгенде, валюта дегеніміз елдің ақша бірлігі. Валюта
қатынастары әлемдік ... ... ... ... ... ... ... қатынастары ұдайы өндіріске байланысты
болған. Валюта ... ... ... және ... ... ... байланыстардың негізінен валюта жүйесі пайда
болған. Валюталық жүйе ... ... ... және ... ... табылады. Әр елдің ұлттық валюта жүйелерінің ... ... ... жүйелері қалыптасқан. Дүниежүзілік валюта
жүйесі көптеген дағдарыстарға ұшыраған. ... ... әр ... ... ... қалыптасқан.
Өзіміздің төл ақшамыз теңге 1993 жылы ... ... ... ... ... тәуелсіздігін нығайту жолындағы түбегейлі әлеуметтік
экономикалық реформаларды жүргізу үшін ... ... ... болды.
1993 ж. Президенттің жарлығымен Ұлттық валютаны енгізу жөніндегі
мемлекеттік ... ... ... ... ... жасады. Бұл
құжатта жаңа валютаның ... ... ... коэффициенттері мен
лимиттері, валюта бағамын қалыптастыру және басқа да ... ... ... ... ... ... екі жыл біздің еліміз
үшін өте қиын жылдар ... Ең ... ... байланысты бүкіл
инфрақұрылымды қайтадан құруға тура келді. Бұл іс банк ... ... ... ... ... бір ... оның құндылығымен
анықталады.
Қазіргі кезде валютаның еркін айырбасқа жіберу туралы мемлекеттік
бағдарлама енгізілді. Бұл 2006 жылы ... ... ... қатар, 2005-
2007 ж. арналған валюталық режимді ырықтандыру бағдарламасы іске асырылуда.
Валюта жүйесін дамыту қазіргі ... ... ... Соған байланысты
көптеген іс – шаралар жүргізілуде.
Қолданылған әдебиеттер:
1. Мақыш С.Б.”Ақша ... және ... ... ... ... С.Б.“Коммерциялық банктер операциялары” Алматы 2004
3. Сейітқасымов Ғ.С.“Ақша, несие және банктер”Алматы, Экономика
2001
4.Cаниев М.С.“Ақша, несие, банктер”Алматы, 2001
5.Көшенова ... ... ... және ... қатынастар”
Алматы 2000
6.Мамыров Н.Қ.,Мадиярова Д.М.”Халықаралық экономикалық ... С. ... ... ... М.Ә.”Халықаралық экономикалық қатынастар” Алматы 1998
Банки в Казахстане // 8/2004
9.Егемен Қазақстан// 11қараша, 2005ж
10.Егемен ... // 15 ... ... ... 16 қараша, 2005ж

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Валюталық реттеу механизмі және оны жетілдіру53 бет
Сыртқы экономикалық қатынастардың валюталы – қаржылық механизмі43 бет
Валюта жүйесі66 бет
Халықаралық валютаның жүйесінің және бағамының іс-әрекет механизмдерін зерттеп талқылау33 бет
Экономикалық дамудың жолдарын қарастыру47 бет
Қазақстан Республикасы банкiнiң валюталық бақылауы17 бет
Қазақстан Республикасындағы Ұлттық валютаның қалыптасу және бекітілу мәселелері28 бет
Қазақстан Республикасының ақша-несие саясатының бағыттары мен ресурстары26 бет
Ұлттық банктің экономиканы реттеудегі жүргізетін саясаттары мен қолданатын шаралары24 бет
Валюта нарықтарының ерекшеліктері10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь