Радиохабар таратудың міндеттері

Жоспар:
І. Кіріспе:
Радиохабар таратудың орны мен рөлі және қоғамдағы
алатын орны

ІІ. Негізгі бөлім
1. Радио және тыңдарман
2. Радиохабар тарату міндеттері
3. Радиоаудиоторияны зерттеудің әдіс.тәсілдері мен пішіндері
4. Радиохабардың пішіндік және стильдік бейнелеуші
құралдары

ІІІ. Қорытынды:
Радио . ғасырдың үлкен ақпарат құралы
        
        Қазақстан Республикасының білім және ғылым министірлігі
Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті
Қазақ филология кафедрасы
Курстық жұмыс
Тақырыбы: Радио хабарлардың тілі мен стиль ... ... ... орны мен рөлі және ... ... ... ... Радио және тыңдарман
2. Радиохабар тарату міндеттері
3. Радиоаудиоторияны зерттеудің әдіс-тәсілдері мен пішіндері
4. Радиохабардың пішіндік және стильдік бейнелеуші
құралдары
ІІІ. ...... ... ... ... ...... жаңалық жеткізу, хабар-ақпарат беру жолындағы ... ... ... ... ... программаларында ақпарат негізгі
орынға ие, зор міндет атқарады.
Радиоақпараттың бір ерекшелігі – оның документальдылығы. Бұған адамның
дауысын, түрлі әндер мен ... ... ... қол ... ... адамдары үшін ақпарат көздері көп-ақ. Олардың қай-
қайсысы болса да, “уақыт-алтын” деген қағиданы берік ұстанып, ... ... ... ... да ... етіп ... тырысады. Радио да осы
мақсатты көздейді.
Радио өзінің ағартушылық, насихатшылық қызметін сонау ХХ ... ... ... ... ... ... ... тараған қысқы
сарайдан саяси-тәрбиелік мәні бар ел зиялыларының сөздерін, патшаның
нұсқауларын таратып, ... ... ... етіп тұрған болатын. Пайда
болғаннан бастап ел арасында зор ықпалға ие ... және де ... ... ...... осы күнге дейін өз деңгейінде жұмыс істеп ... ... ... радиожурналистер жылдам ақпарат таратып
отырады, себебі бұқаралық ақпарат құралдарының ... ең ... ...... ... ... ... құралдарынан радионың ерешелігі ол өзіне аса көп назар
қажет етпейді, ... бір ... ... ... ... ... сен оны
тыңдамайсын. Радионы күнделікті тірлікті істеп жүріп, ... ... ... ... жүре ... ... ... жай естіп жүрмей,
белгілі бір ақпарат қорын жинайсыз, мейлі ол жануарлар, ... ауа ... т.б. ... ... Яғни сен ... жан-жақты қазірше айтқанда
комуникативті боласыз.
Радионың бірінші табиғи қасиеті – ... ... ... ... ... ... мұндай жеделділікті қамтамасыз ете алмайды.
Газет ақпараты оқырманына жету жолында күрделі бірнеше процесті: деректі
жинау, терім, беттеу, ... және ... ... ... ... ... ... дейінгі уақытты қамтуы мүмкін. Телевизияда соңғы
жылдары ғарыштық байланыс ... ... ... ... тікелей хабар
беру үрдісі жолға қойылды. ... ол көп ... ... ... қажет ететіндіктен екі телеарнаның бірінің шамасы жетпейді,
сондықтан сирек, үлкен компаниялардың ғана тәжірбесінен орын ... ... ... толтыру мақсатында соңғы уақытта ... ... ... алып ... яғни ... эфирде телефон арқылы ақпарат беру жиі
кездесіп жүр, БАҚ қатарына соңғы 10 ... ... ... де өзіндік
шектеулері бар. Дүниежүзілік компьютерлік ... ... ... ... бастап, оны кез келген шартараптан оқуға мүмкіндік
туады. Ол үшін де тұтынушының ақпарат таратушы ... ... ... ... табуы үшін кәсіби машығы болуымен қатар іздеуге уақыт жұмсауына тура
келеді. ... ... ... ... ... көрген-білгенін тікелей
эфирге шығып баяндай алады. Соңғы жылдары қауырт дамып, кең қолданысқа ... ұялы ... бұл ... жаңа ... ... ... ... да арттырды. Радиотілші төтенше жағдайларда болсын, ... ... ... болсын, ақпаратын жеткізу мақсатында ... ... ... ... ... эфирде жұмыс істей алады. Қазіргі
заманғы байланыс ... ... ... таратуды аз шығынмен тікелей
эфир жағдайында жүзеге ... ... ... ... ақпаратты
тұтынушысына жеткізу жеделдігі жағынан телевизия да, ... те ... шыға ... ... ең ... икемді, әрі аз шығынмен жұмыс істейтін
құрал болып қала береді.
Радио тыңдарман үшін аса ... ... ... және бұл ... ... ... тыңдау үшін арнайы уақыт бөлу, болмаса күш міндетті
емес. Үй ... ... ... ... те, ... ... ... отырып та, автокөлікте келе жатып та, сейіл ... ... ... еш ... ... ... Радио әмбабап ақпарат таратуымен де
қолайлы. Ауа райынан бастап маңызды саяси оқиғалар, төтенше ... ... ... туралы, болмаса спорт әлеміндегі қызықты
деректердің барлығы кезегімен әуе толқынында тарап жатады. Тыңдарман өзін
қызықтырған ... ... ... ... ... ... ... аудармайды. Сөйтіп, өзінің сол уақыттағы сұранысына орай қажетті
ақпараттарды қолайлы жағдайларда ... ... ... ... саны өте көп, сондықтан да соңғы жылдары радионың хабар
тарату бағыт-бағдары да өзгеріп, ол тыңдармандардың ... ... бір ... ... ... бейімделе бастады. Бір радио
жедел ақпарат пен музыкаға ... ... ... ескі ... қайта
жаңғырту арқылы тыңдарманын тартады, үшіншісі белгілі бір музыкалық бағытты
\попса, рок, джаз т.т.\ ғана ... тағы бірі жас ... үшін ... ... орай сөйлеу стилі мен әдісін де сақтайды. Осыған байланысты
әртүрлі радио ... ... ... ... да ... ... ... бәрінде радионың табиғатынан қолайлылылғы басты рол атқарады.
Радионың үшінші бір ...... ... әсері,
немесе эмоциональдығы. Адамның есту қабілетіне құрылған ... ... мен ... де өзгеше әсер етеді, басқа БАҚ құралын еш қайталамайды.
Адам табиғатынан естіген жағдайларды көрініс ... ... ... ... пе, көк ... ... пе”, ... қазақ үшін ой-санаға әсер
етудің мәні айрықша. Оның үстіне, көбіне ... ... ... үшін оның өзіндік тарихи жетілу эволюциясы мен дәстүр-салты бар, ол
ұлттық гендік ... ... ... ... ... балаға беріліп
келеді. Далалық қазақтың табиғат құбылыстарын жетік меңгергендігін, ... және ... ... ... ... ... ... ортада табиғи сұрыптаудан өтіп, жетілгендігімен түсіндіруге
болады. Дала ... ... ... ... ... ... ... ұрпағына жеткізген, жаңа ғана дүниеге суырып салу жолымен келген
күйді екіншісі сол ... ... ... ... ... беру ... ... домбырашының абыройы биік болған деседі. Яғни, күйді
шығарған адамнан, оны бұлжытпай ... ары ... ... ... ... жоғары дегенді аңғартса керек.
Радио табиғатынан агресшіл емес, керісінше ... та ... ... ... ... ... ... өмірлік жақсы тонус
қалыптастырады. Әлеуметтік психологтар тосын қайғылы ... ... ... ... ... ... жететіндігіне назар
аударған. Өйткені, телеақпарат ... ... әсер ... радиодан
естілген жаманат хабар псхологиялық қорғаныс факторына тап ... ... өзі ... өзіндік табиғатын сақтай отырып, телевизия
сияқты пәрменді құралмен қатар өмір сүре ... көз ... ... ЖӘНЕ ... ... ... ... айқындайды. Ол қаншалықты жақсы
дамып, өскелең сүраныстарды қанағаттандырса, арзан әрі сапалы ... ... ашық деп ... Осы тұрғыдан алғанда, Қазақстанда ... ... ... ... ... қатар өмір сүруіне жол
ашылды, техника мен ... ... ... ... ... ... жанды организм және ол көп бағытты. Оның бір ... ... ... ... мен ... ... тұрса, екінші жағында
одан да күрделі аудиториясы ... ... ... арасында радионың мүмкіндігі кең,
әрі таралуы еркін. Радиосигналдың жетпейтін жері жоқ, аз ... ... ... болсын жеткізуге болады. Тіпті телевизияның мұндай
қамтуға техникалық ... ... ... ... ... ... ары кетсе 5-10 шақырым радиусқа жеткізеді, ал сол
қуатпен радиосигнал одан ... есе ... ... Мұны ... де ... ... БАҚ ... мониторинг жүргізумен
айналысатьш "Гэллап ... ... ... ... ... ... орташа 220 минут тыңдаса, телевизияны 176 ... ... ... тыңдармандар саны 500 мыңға дейін жетеді. Яғни,
әрбір үшінші қазақстандық радионың күнделікті белсенді ... ... ... ... ... ... айналып, күнделікті тыныс
тіршілігіне біте қайнасып араласып ... ... ... ... қайнар көзіне айналған.
Радионың мұндай кең ауқымды таралуы оның физикалық жэне психологиялық
табиғатынан туындайды:
- ... ... ... ... ... ... жететін аумақты түгел қамтиды, яғни ... ... ... ... жегеді;
- Екіншіден, радиосигналды бірқальшты және сапалы қабылдайтын қазіргі
заманғы ... ... ғана ... ... эрі ... ... соның есебінен адам кез келген жағдайда, тәулік ... ... ... жүре ... ... ... эр уақытта осылай болған жоқ, ол
тарихи бірнеше кезеңді бастан кешіріп ... ... ... топтық (ұжымдық) сипатта болды, алаңдар мен көшеде, клубтар
мен жиындарда ... ... ... радио отбасылық сипат ала
бастады, енді оны эр шаңырақта жеке тыңдайтын ... ... жаңа ... сай ... шағын ғана қүралға айналды,
сондықтан қазір ол көбіне жеке ... ... ... ... ... көбіне үйде, көлікте, жолда, жұмыста тыңдаймыз. ... ... ... ... ... ... стилі де күрделі
өзгерістерге үшырады, ... ... ... ... жақын, жылы қарым-
қатынасқа дейін жетілді, қазір адамдардың ... ... ... ... ... ... танытып келеді.
Радиохабар тарату бүгінде кең аудиторияға бағытталады жэне оны ... ... ... ... - ... ... яғни ... барлығы соған жата-ды. Екінші - нақты аудитория, сол ... ... ... "өзінікі" санайтын тыңдармандар. Алғашқысы көбіне
техникалық мүмкіндігімен байланысты болса, нақты аудитория уақыт өге ... ... ... ... мен ... ... Тиісінше, нақты аудитория радиостанцияның беделін,
тартымдылығын, ... жэне ... орай ... ... ... ... ... айқындайтын факторлардың бірі радиожурналист
пен ... ... ... ерекшелігінен туындайды.
Радионың аудиториясы кеңістікте шашырап жатыр, соған қарамастан оның
жиынтық белгілері де жоқ ... ... ... ... оны көбіне жеке немесе шағын топ болып тыңдайды. Сондықтан
да журналистің әуе ... ... ... ... ... жол ... тиіс. Барлық аудиторияның сұраныстары мен ... ... ... ... ... ... ... эңгіме қозғау, көңіл күйін
табу, соған сәйкес ... ... ... ... ... пен білімді, парасаттылықіы талап етеді. Аудитория дөрекілік пен
менсін-беушілікті кешірмейді, мүмкіндігінше жылы ... ... ... ... ... ғана екі ... қатынас сенімге ие болады, хабар ашыла
түседі, діттеген мақсатына жетеді.
Радионың аудиториясы тек қана ... ... ... бірге
психологиялық әркелкі де. Өйткені, сол сәттегі тыңдарманның көңіл күйі әр
түрлі болып келеді және ... ... ... оны ... ... ... ... Біреу ақпарат алғысы келеді, екіншісі көңіл ... енді ... ... сұхбаттасуға зэру. Міне, осының бэрінің ортақ
белгісін тауып, көңіл ... ... ... ... күрделі
психологиялық міндет.
Радиохабардың тағы бір ... - ол ... бір ... ... ... кері байланыс жоқтың қасы, телефонмен
мыңнан біреулер ғана ... ... ... ... эмоциялық шарпу, түйісу
сэтін эфирдегі автор сезіне қоймайды. Театр мен концерттегі ... ... ... ... сезіліп тұрады, соған байланысты өнер
иесі өз бағдарламасын реттеп отырады. Ал, ... ... ... әсер ... ... ... тәжірибе оның қате екендігін
дэлелдеді. Журналист үшін көз алдында жоқ "сағым" аудиторияны сезіну екінің
бірі қол ... ... ... ол ... жанның дарынымен қатар
жүреді. Осы арада қазақ радиожурналистикасындағы белгілі түлға Әнуарбек
Байжанбаев ... еске ... реті ... тұр. Бір ... ... ... ... осы диктор арқылы танып, білді, оқыған хабарларын
ұйып тыңдады, ... оның ... ... ... ... ... деген
меншіктік сезім, жақындық қалыптасты. Тіпті, жүздеген адам еңбек ... ... хат ... да ... атына жазды, жүзін көрмесе де
мұңын ... ... ... ... да ... ... Міне, "ғайып"
тыңдарманмен психологиялық ... ... ... құдіреті,
жандылығы.
Аудиториямен қатынаста радиостанцияның бағдарламалық түрі, бүгінгі
ұғымдағы форматы маңызды рөл ... ... ... ... ... ... таңдайды, бағдарламалар кестесін
түзеді, стилін ... ... ... ... ... тартады. Қазір бізде Қазақ радиосы ғана қоғамдық-саяси ... ... жэне ... ... ақпараттық-сазды болып келеді. Басқа
радиостанциялардың барлығы дерлік музыкалық форматты ... ... ... үлес салмағы өте аз, ... ... жоқ. ... ішінде, "Шалқар" радиосы көбіне "Алтын ... ... ... ... көп ... ... радиосы
өткен жылдардың музыкасын еске салып отырады. "Авторадионың" тыңдарманы
көбіне жүргізушілер мен жолаушылар болғандықтан соларға қатысты ... ... көп ... ... ... белгілі бір музыкалық бағытқа
жэне аудиторияға бағытталған саясат жүргізеді.
Радиохабарын қабылдау көптеген психологиялық ... ... ... де ... ... ... тыңдаудың өзіндік ерекшелігі
бар және оны төмендегідей типтерге бөлуге болады.
Тыңдарман-іздеуші радиоқабылдағышты бұрап отырып, ... ... және ... ... ... арнаны таңдайды.
Радиохабарды негізгі іспен айналысып жүріп, саналы түрде қабылдамай
екінші қатарда тыңдауға да болады, бұл ... деп ... ... ... ... сөз бен ... аса зейін қоя бермейсіз, бірақ не айтылып
жатқаны көмескі болса да ... ... ... ... аударып,
толыққанды ... ... ... ...... ... сай өзін ... мағлұматтар мен
хабарларды іздеп отырып тыңдайды, зейін қойып, саналы қабылдайды.
Мақсатты тыңдау - ... ... ... назар аударылады.
Күнделікті кестедегі уақытын күтіп отырып тыңдайсыз. Болмаса ... ... ... ... ... Ауа райы туралы деректің өзіне мақсатты
түрде назар аударасыз. ... ... ... ... ... ... ... аталған типтер таза күйінде сирек кездеседі, ... ... бір ... ... ... ... ... жағдайында адамның санасы сырттан келетін
қысымды шектеп, таңдап, ... ... ... ... ... сай маңызды, қажет де-ген ақпаратқа психологиялық күш жүмсалып,
жадыда сақталады да, кейбір ... ... тыс ... ... үшін ... ... ескеру, назарына ілігетін
ақпаратты ғана жеткізу оңай шаруа емес. ... ... ... ... ... ... нақтылауға ұмтылып келеді.
Бұқаралық ақпарат құралының пәрменділігі мен шы-ғармашылық ізденісінің
нәтижелілігі де айналып келгенде аудиторияның ... ... сөз ... ... санаға сэуле түсірмесе, сезімді шымырлатпаса,
далаға айтылғандай ... ... эр ... әр арна ... зерттеп, біліп, кері байланыс жасайды, соған байланысты
ақпарагтық саясатын белгілеп, түзетулер енгізіп ... ... ... ... ... ... Радиостанция басшылары бұл іске маңыз беріп,
қажетінше ... ... беру ... ... мағлұмат алып
отырғаны жөн. Радиожурналист те өзінің күнделікті жұмысында ... ... ... ... асып жұмыс істесе, еңбегінің
нәтижесі де бірден көзге көрінеді, әрі пәрменді болады.
Аудиторияны ғылыми ... ... ... мен ... ... ... істеуіне ұқсас келеді. Дегенмен, осы салаға
маманданған социологтар оны терең, әрі жан-жақты жүргізетіндігін ... ... БАҚ ... ... социологияның бір саласы -
әлеуметтік социология айналысады.
Аудитория дегеніміз - бұқаралық ақпарат құралдарымен қарым-қатынаста
болатын: ақпаратты ... ... жэне ... ... ... бір
бөлшегі, тұрғындардың бір тобы болып табылады. Аудитория ұғымының сипаты
кең, ол бірнеше қырынан қарастырылады. ... ... ... ... ... яғни ... ... жэне Интернет аудиториясы, немесе
баспасөз ... ... ... ... ... ... радио
республикалық, облыстық, аудандық немесе қалалық жэне ішкі ... ... Сол ... эр ... ... ... тіпті жүргізушінің өз аудиториясы қалыптасады. Сонымен
бірге элеуметтік демографиялық бел-гілеріне қарай да ... ... ... ие ... ... ... ... зейнеткерлерге арналған
бағдарлама, діни бағдарламалар, әйелдер аудиториясы, ... ... ... тыңдаушылар, эскери қызметкерлерге арналған топтама сияқты жіктеле
береді. Тіпті соңғы жылдары әлемдік тэжірибеде ер мен ... ... да бел ... ... ... бір ... әйелдердің сұраныстарына,
қызығушылығына арналған хабарлар басым болады. Радиотыңдаушылардың табысына
қарай бағытталған хабарлар, сол арқылы байлық пен ... ... да ... Сол сияқты кейбір сганциялар тьщдармандардың ... ... де ... өз ... үй шаруасындағыларға немесе
автомобилистерге арнайды. Аудиторияның қызығушылығына ... ... жэне діни ... ... да өміршеңдігіндэлелдеуде.
Әрине, мұның бэрінде шарттылық басым, көбіне бір ... өзі ... ... да ... ғой. ... ... ... жақсы көреді,
дінге сенеді, музыкаға да бейім дегендей. Дегенмен, ... ... өз ... ... дэл ... ... ... істесе,
соғұрлым рейтингі жоғары болатындығын, пәрменділігі өсетіндігін дэлелдеп
отыр. Бүгінгі ақпараттық тасқын жағдайында оны ... тағы ... ... ... ... ... міндеттері (функциясы) дегенде бұқараралық
ақпарат құралдарына ортақ ұстанымдар туралы сөз ... ... ... міндеттері, қызметтік мақсаты мен шеңбері деп ... ... ... ала ... ... ... міндеттерін
айқындайтын болсақ, оның ауқымы кең екендігіне және қоғамдық сипаты басым
екендігіне назар аударамыз. ... ... ... кең, ... ... әр түрлі әлеуметтік топтары, хабардың өзі әр түрлі
жағдайда тыңдалады. Радиожурналист те ... ... ... ... ... көпшілік мүдесіне қызмет етеді, солардың ақпараттық
және рухани сұраныстарын қоғамдық ... ... ... ... ... тарату үшін ортақ мына бір 3 факторға назар
аударамыз.
1. Радиохабарын тарату ісі бір ... ... ... ... яғни ол көп ... ... ... тәжирбиесінде алға қойған мақсаттарына кері
нәтиже беретін іс-әрекет орын алуы да ... ... ... ... ету ... жалған ақпарат
тарап кетуі, немесе тексерілмеген жайды ... ... ... ... ... ... ... музыка
тыңдармандардың дегберін алып, көңіл күйін бұзуы ғажап емес.
Болмаса, таңертеңгісін қайғылы оқиғаны қатқыл формада таратса,
оны тыңдаған адам күні бойы ... күй ... ... Кез ... бұқаралық ақпарат құралы, соның ішінде радиохабар
таратушылар да, әр түрлі үгіт-насихаттық ағымдар мен жарнамалық ... қала ... ... бір ... ... ... жетегінде
кетеді. Өйткені, белгілі бір уақыт шеңберіндегі қоғамдық-саяси ... ... ... ... баға ... ... ... топтамасын іріктеуде, сыртқы ықпалды шектеу журналистен
өте ... ... ... ... Көп ... журналисттердің өзі де
қоғамдық процестерге араласып, соған ат салысып кетеді, соның жетегінде ... ... әуе ... ... Кей хабарлар еш өңдеусіз, тікелей
эфирге тарайды, оған тосқауыл қойып, айтар ойды шектеу ... де ... ... орнығуы кейбір радиостанцияларда қожайындарға
жалтақтық психологиясының орын алуына әкеп соғады. Ақпараттарды іріктегенде
оларға жақпайды-ау дегендер ... ... ... ... ... ... хабарларға көбірек орын беріледі. Журналистикаға ... ... ... ... ... тәжірбиесінде кеңінен
орыналады.
Сонымен бірге, мемлекеттік ұстанымдар мен ... ... да ... бір ... алға шығарады да, кейбір жақсы мүдденің өзі
екінші қатарда қалып қояды. Оның ... ... ... ... да уақыт
ағымында қызмет атқарады.
Қоғамдық дамудың демократиялық жолын таңдаған егемен Қазақстан
жағдайында радиостанциялар шынайы сөз бостандығын ... ... ... ... ... ... күшейді, ақпараттық саясаты
көбіне тыңдарман ықыласына қарай өзгерді. Енді ... ... ... ... ... ... ... қыры бәсеңсігендей
болды. Адамның еркін ойлауы мен еркін ... ... өз ... ... беретін қоғамдық қарым-қатынастар орнықты және соны жетілдірудің
жолдары қарастырылуда.
Радиохабар таратудың сан қырлы міндеттерін үшке ... ... ... ... ақпарат құралдарының ең негізгі басты
міндеті жеке адам, қоғам және мемлеет мүддесіне сай ... ... ... ... ... ... ... ақпаратты
жедел, нақты және эмоциялық бояумен жеткізе алады. Осы ... ... ... баса ... аударуы заңды. Дегенмен, кейбір
радиостанциялар осы басымдықты ... ... ... ... ... эфирді тек әуенмен толтырады, толыққанды ақпараттық
қызметі жұмыс істемейді, жаңалықтар жүйелі ... ... ... ... бар, біз тар және ... ... ... отырмыз.
Адамдарды әлемде және елімізде болып жатқан ... және ... ... ... деп ... Ол ... ... өмірде болып
жатқан құбылыстармен танысып, баға береді, ... ... ... ... жасайды, түйсіктейді, қуанады, блмаса ... ішкі ... ... ... ... сол
күннің оқиғаларынан толыққанды ақпарат береді.
Кез келген адам үшін әлеуметтік мәні бар ақпаратты ұдайы естіп ... ... ... ... сол ... ... процестерге де
араласады. Сондықтан радиостанциялар жаңалықтар ... баса ... олар ... ... ... ... уақытқа ие болып, жүйелі
тарап отырады. Бірақ, ішкі ... әр ... ... ... ... ... ... екіншісінде ел жаңалықтарына назар ... ауа ... ... ... ақша бағамдарына ықылас ауады,
мәдениет, спорт жаңалықтары да ... ... ие ... ... ... радиостанциялар тәжірбиесінде оқиғалар ортасынан тікелей репортаж
жүргізу кең қолданыс табуда. Қазақстанда бұл ... ... ... ... ... ... ... аяғынан тұрды, енді шығармашылық
өсудің жолдарының бірі ретінде ... ... ... ... Одан ... да, ... да ұтады.
Нарықтық экономика жағдайында Қазақстанда осыған байланысты
ақпаратқа сұраныс артты. Көп адамдар шағын және орта ... ... бәрі де ... ... ... ... ... басқа
радиостанцияла экономикалық саясатты түсіндіру, көпшілік ... ... ... аса ... ... Мұндай ақпараттың қажеттілігі
сезіледі. Екінің бірінің телехабарларды кешке дейін көруге шамасы жоқ. ... ... ... ... отырып та естуге болады.
Радиоақпараттың мақсат-мұраты – ... ... жаңа ... ... көмекші болу. Радиожурналистің басты мақсаты –
ақпаратты сол күйінде боямасыз, нақты жеткізу, ал ... өз ... ... ... сай ... тиіс.
ІІ. Қоғамды әлеуметтік топтастыру міндеті: Тұрғындарға қолайлы
ақпараттық қызмет көрсететін радио сол ... ... ... ... ретінде де бағаланады. Әңгіме жүр, тұр жеген ұрандармен мыңдаған
адамдардың қоғамдық қылығын реттеу ... ... ... ған ақпарат арқылы
белгілі бір іс-әрекетке ұмтылдыру, жігерендіру болып тұр. Мысалы, ертең
мына мәселеге ... шеру ... деп ... ... ... оны естігендердің бәрі болмаса да, көкейінен шыққандардың бір
тобы сол шеруге қатысады, болмаса сенбілік ... ... ... ... ... да көпшілік іс-шаралар осылай жүзеге асып жатады. Яғни, радио
ақпарат тарату арқылы қоғамның дамуына ... ... ... ... ... ... ... оның мүшелері арасындағы
ынтымақ пен татулық, адамгершілік пен достық қатынастар үшін радиожурналсит
те әрқашан ... ... ... келіп радионың интеграциялық міндеті
туындайды. Радио қоғамдық күштерді даму бағытына топтастырушы, өз ақпараты
арқылы жаңа ... ... Ол ... ... нығаюы мен
беріктігіне, сол арқылы мемлекеттің күшеюіне ықпал етеді, биік мұраттар мен
мәдениетті орнықтыруға, соған жас ... ... ... бір ... ... болмаса да, қоғамдық пікірді жеткізу мен ... сол ... ... ... қарым-қатынас құралы, ол эфир ... ... ... Сол ... ... да көп, адам мен адам, топ пен топ, жас пен кәрі, жаяу мен ... мен ... ... қарым-қатынас бір мезгілде орнайды және олардың
радиоақпаратқа ... да әр ... ... ... ... ... болашағы бәріне де ортақ, осы арадан ортақ құндылықтар шығады.
Радиохабар тарату басты мақсат-мұраты – аудиторияның ортақ
құндылықтарын қалыптастыру, жалпыадамзаттық, ... ... ... ... ... баса назар аудару, ортақ тауқыметтерді бірлесіп
шешуге үндеу, кертартпа күштер мен ықпалды шектеу ... қала ... ... ... ... ... оның жауапкершілігі де
өседі. Тыңдармандардың ақпараттық сұранысы дегенде жас ... ... ... ... ... және ... ескеру оңай шаруа емес. Радионың ... ... ... ... көрінеді. Публицистика болсын, өнер тақырыбы ... ... сөз ... ... ... адамдарды жақындастыру
идеясындатұрады.
Радионың қоғамдық пікірді білдіру мен қалыптастыру міндеті
көбіне саяси ... ... ... ... ... мен ... шараларда радио маңызды рөл атқарады және пәрменді құрал ... ... ... ... маңызды буын ... ... ... көп болса , жиі берілсе және әр қырынан
қамтылса, соған қызығушылық ... және ... ... ... оның үгіт-
насихаттық сипаты күшейіп, ... ... ... да ... ... ... Журналист мүмкіндігінше бейтарап ақпарат
таратуға, деректі нақты ... ... ... ... Ал, ... қалай қабылдайды ол алдына жеке мәселе.
ІІІ. Мәдени-ағартушылық міндеттері: Радиохабар тарату көп қырлы
мәдени-ағартушылық ... ... ... ... кешенді міндеттерді
қатар орындайды. Соларға нақтырақ тоқталып, қыр-сырын ашып ... ... ... ... ... ... ... оның 3 қыры назар
аударуға тұрарлық.
1. Радиожурналистиканың үздік үлгілері эстетикалық талапқа жауап беріп,
мәдениеттіліктің бір қыры болып табылады. Яғни, ... ... жаңа ... ... тыңдарманның қиялын қозғап, оқиғаны
көз алдында елестететін ... ... өзін ... ... хабардың ішкі байланысы мен өрбу динамикасы, ... сөз, саз бен ... ... ... ... ... бәрі эстетикалық талғамды қалыптастыратын, сананы өсіретін
әдіс-тәсілдер. Журналист неғұрлым радионың бейнелеуші ... ... ... ... ... әсер ете ... соғұрлым
эмоциясын күшті тітіркендіреді және әдетте көңіл аудара бермейтін
деректердің өзі қатты тебірентеді. ... ... ... ... мүмкіндіктері шексіз. Ол белгілі әдіс-тәсілдерді ... ... ... ... ... ... әрі әсерлі
тыңдарманына жеткізуге қабілетті. Оның үстіне, қазір тікелей эфир
тәсілі, яғни “жанды” эфир тәжірибеде кең ... ... ... өзі
журналистке көп артықшылық береді, әсіресе интерактивті режимде
диалогтар құрып, ... ... ... ... ... айтуға,
тыңдарманды қызықтыруға, бірге қуанып, күйінуге, сөйтіп, эмоциялық
ахуалды күшейтуге ешкім шектеу ... ... Эфир ... ... өзіңнің бағың, танымалдығың артып, рейтингің өседі,
кәсіби білігің мен ... ... ... ... уақытты зая
кетіргенің, тыңдарманды жоғалтқаның. Эфир заңы осындай қатал.
2. Радио өмірге ... ... ... ... әр саласын: музыка,
театр, әдебиетті насихаттап, танытып келеді. ... ... ... ... ... ... ... пішіндер мен
жанрлар дүниеге келді және олар шығарманың әрін кіргізіп, ... ... ... ... ... ... бірге, радионың өзі де басқа
өнер салаларынан көп жайды үйреніп, әдіс-тәсілдерін байытты, рухани, мәдени
және эстетикалық құндылықтарды ... ... ... ... эстетикалық
дамуында басқа өнер салаларымен бірге өсті, осындай бірлікте аудиториясы
кеңейді және биік талғамы қалыптасты.
3.Аудиомәдениеттің үздік үлгілері ... бойы ... және ... бір ... бар. Әдебиет пен театрдағы барлық түрлер мен ... ... ... ... ... алып ... ... бірін-бірі
байытты. Радиопоэмалар, фельетондар мен ... ... ... ... фарс пен ... ... ... әр
жылдары эфирге тарап тыңдарман қиялын шарпығанын қалай ұмытуға болады.
Радио қай уақытта да ... ... мен ... ... әлемдік
мәдениеттің озық үлгілерін тарататын ... ... ... оның
ағартушылық міндетін де естен шығармау керекпіз. Қазақ даласында жаппай
сауаттылыққа жол салған, ... ... ... ... жеткізген радио екендігін, ұлттық кадрлар мен зиялы қауымның өсуіне
ықпал еткен күш болғандығын ұмытпаймыз. Қазір де оның ... ... ... орталықтан алыс елді мекендерге ... ... ... телехабарлар тарамайды. Ал, радионың таралу ауқымы әлдеқайда кең.
Көп радиостанциялар музыкалы, ойын-сауықтық форматта жұмыс істейді
және ол ... да. ... ... ... ... көтеріңкі көңіл күй
сыйлайды, сөйтіп, тыңдармандардың ... ... ... Осы мақсатта түрлі ойындар ... ... ... ... береді.
3. РАДИОАУДИТОРИЯНЫ ЗЕРТТЕУДІҢ :ӘДІС-ТӘСІЛДЕРІ МЕН ... ... ... ... ... ... хаттар
редакциялық және журналистік қызметтің маңызды ... ... ... көзқарасы мен сұранысын жеткізетін бірден бір ... ... бір ... ... ... пікірін саралайтын дереккөз болып
табылады.
Радио тарихында, оның қалыптасу мен дамуында хаттардың ... ... зор. Олар ... ... ... ... бо-лады, қажеттілігіне қарай
жауап қайтарылады. Радиоға ... ... ... небір проблемалар
көтеріліп, жария болғаны, тіпті сыналғандар қызметінен кетіп, сот алдында
жауап берген мысалдар ... ... ... адам ... арашашы
болған, тағдырын күрт өзгерткен, болмаса дарын мен таланттарды ... ... ... ... ... өте көп. ... қазіргі
пікір сан алуандығы жағдайында радио ондай жазалаушылық сипатын тоқтатгы,
қазір негізінен ақпараттандыру мен ... ... ғана ... етеді. Соған
қарамастан, радиоэфир жаңалық жаршысы, жақсының ... ... ... бетке басушы, таланттың демеушісі болып қала береді.
80-інші жылдары Қазақ радиосының редакциялық қоржынына күніне мындаған
хаттар келіп түсуші еді. ... бэрі ... ... ... ... хат
жазу сирексіді, айына ондаған ғана хат ... ... ... тапсырыс хаттар жазылады.
Дегенмен, журналист әр хаттағы ақпаратты жіті сүзіп, талдау жасап
отыруы тиіс, сол ... ... ... ... бағасын біледі, өз
қызметіне түзетулер ... ... ... ... хаттарға шолу даярлап,
эфирге шығарады.
Хатты жіктегенде радиоаудитория да көріне бастайды. Хаттың авторы кім,
жасы қай ... қай ... ... қай жерден жазылған деген
сұрақтарға жауап таба ... ... да баға ... ... эр
редакция хатпен әр түрлі жұмыс жасайды. Дегенмен, хат ... ол ... бір ... танымалдығьн және тиімділігін көрсетеді.
Хатты зерттеу дегеніміз, аудиторияны бағалаумен бірдей.
Редакцияға телефон арқылы хабарласу. Хат жазудан гөрі қазіргі жағдайда
редакцияға ... шалу ... ... ... жэне ол да тура сол
міндеттерді атқарады. Әсіресе, үлкен қала жағдайында бұл ... ... ... ... редакцияға хабар көкейінен шықса,
болмасаүнамаса хабарласып, ... ... өз ... береді. Қайткен
күнде де журналист оны мұқият тыңдауға жэне байыпты жауап беруге ... ... оны ... ... сараласа дұрыс болар еді. Өйткені, редакцияға
соғылған қоңыраулар да хат сияқты кері байланыс жолы ғана ... ... ... ... жылдары тікелей эфир уақытында телефон арқылы байланысу, сұрақ
қою, пікір білдіру ... кең ... ... Оның ... көп, ... бірі ... ... жандандырып, сенімділікті
күшейтеді. Сонымен бірге кемшін түстары да жоқ ... ... ... ... сұрақ қоймау, проблеманы басқа жаққа аудару, тақырыптың ... жеке ... ... сияқты жайларға орын беріледі. Дегенмен,
білікті журналист соньтң бәрін саралап, ... ... ... ... ... қабылдаганы жөн.
Радиоаудиторияны зерттеудің басқа да арнайы шаралары жүзеге асырылады,
көбіне онымен ... ... ... ... ... ... ғылыми негізде, жүйелі, эрі ... ... ... ... ... ... Яғни, радиоаудитория сан ... ғана ... ... ... ... ... Мысалы,
қамтылған аумақтың демографиялық ахуалы, радиоқабылдағыш көздері мен саны,
оны тыңдаушылардың элеуметтік топтары, қандай ақпаратқа ... ... ... ... ... ма, ... қандай баға береді,
бағдарламалар несімен тартымды деген сияқты сан ... ... ... эр ... саланың ғылыми қызметкерлері: журналистика теоретиктері,
психологтар мен социологтар, ... мен тіл ... ... ... ... Сұрау салу, тест ... ... ... ... ... ... әр түрлі эдістер қолданылуы мүмкін. Міне,
осындай жағдайда ... ... де ... болып, олқылықтардың беті
ашылады, ... ... ... ... тыс ... Нарық
жағдайында мүндай шаралар ... ... ... ететіндіктен, көп
радиостанциялар социологиялық зерттеулерді үстіртін жүргізетін ... ... ... ... ... ... сұраулар, интервью алу
да қолданылады. Яғни, қандай сұрақтарға жауап алу ... ... ... мүм-кіндігінше әр түрлі элеуметтік топтарға таратылып, жауап
жинақталады, кейіннен сұрыпталады, ... ... ... ... ... ... талдау тәсілдерімен ұқсас болып келеді.
Ендігі бір аудиторияны айқындау тәсілі бақылау болып табылады. Бұл
жағдайда ... ... ... ... ... ... ... әр түрлі ортада болып, өз көзімен ... ... ... ... ... ... ... зерттеу тәсілі ретінде аудиометрлік
өлшеу әдісі қолданылады. Бұл ... әр ... ... ... ... ... жэне сол ... әдетте отбасымен келісімшарт
жасалады, соның негізінде арнайы өлшеу ... ... Бұл ... ... ... ... өлшеміне қатысты тіркеп, эдетте
автоматты түрде орталықтандырылған жүйеге жеткізіп ... ... сіз ... ... қай жарнамаға назар аудардыңыз, қай уақытта арнаны
ауыстырдыңыз, қанша адам қасыңызда болды - соның бәрі ... жэне ... ... ... ... ... ... радиохабарлардың
рейтингі, жарнамалардың тыңдау жиілігі, ... ... Сол ... ... ... бара ... ... қай радиожиілікті
қабылдап бара жатқандығын тіркейтін электронды ... да ... ... ... қымбат болғандықтан күнделікті қолданылмайды, көп ... ... ... ... жағдайда зерттеу жүргізіледі.
Қазақстанда мамандандырылған электронды БАҚ ... ... ... ... ... ... ... ішінде беделдісі,
дүниежүзіне белгілі Гэллап зерттеу ... ... тобы ... ... ... ... ... фирмасы. Олардың зерттеулеріне назар
аударсақ, 2002 жылғы нәтижелер бойынша қазақстандық тыңдармандардың орташа
саны тәулігіне төмендегіше ... ... — 965 000 ... ... –683 900 ... ... –410 000 адам;
Қазақ радиосы –252 500 адам;
Ретро радиосы –145 300 адам;
Маяк радиосы -108 000 адам.
Егер осы ... ... ... ... ... ... ... Ал, іс жүзінде олай емес, еліміздегі ... ... ... әлдеқайда кең, мүмкіндіктері зор. Өкінішке
орай, осы жинақтаудың әдістемесі дұрыстығына күмән ... тура ... бір қыры - ... ... мамандарға қатысты.
Социологиялық зерттеулермен және жарнама агенттіктерінде көбіне орыс тілді
азаматтар айналысып жүр, ... өзі ... ... әсер етеді.
Көбіне қазақтілді аудиторияның талап-тілегі ескерілмей қалатын тұстар ... ... ... ... да орын ... ... ... қараған адамға қазақ тілінде жарнама беру тиімсіз, оның аудиториясы
жоқ ... де ... ... ... ... Яғни жарнаманы орыс тілді
арналарға көбірек бұру мүддесі басып кетіп жатады.
Ал, ... ... ... ... ... саны мынадай:
227 500 адам; 186200 адам; 145600 адам; 127800 ... , ... ... ... ; 60 600 ... 39500 адам; 32 500 адам; 17400 адам; 13400 адам.
"Гэллап медиа Азия" фирмасының бұл ... өте дәл деп ... ... олар ... ірі ... ... ... де,
аймақтық аудитория ескерусіз қалады. Оның үстіне ... ... ... тобы ... тыс ... тәрізді.
ІV. РАДИОХАБАРДЫҢ ПІШІНДІК ЖӘНЕ СТИЛЬДІК БЕЙНЕЛЕУШІ ҚҰРАЛДАРЫ
Радиохабардың өзіндік құралдарының ерекше табиғаты, олардың атқаратын
қызметі және шығармашылық жұмыс барысында алар ... ... ... ... ... ... Радиожурналист сапалы, сауатты, тартымды
хабар жасауы үшін, әрі өзінің шығармашылық ... ... ... ... ... өз ... ... өз орнымеп тиімді түрде
жүйелі етіп пайдалана білуі қажет. Бір сөзбен айтсақ сөз, шу, ... ... ... ... Сөз - ... тіл ... ... негізгі өнім.
Радиожурналистикада сөздің алатын орнын зерттемес ... ... ... ... алайық. Мағжан Жұмабаев бүл жөнінде төмендегідей ой түйеді:
"Біз сөз арқылы ғана неше түрлі ... ... ... ... һәм ... ойларын біле аламыз. Сөз болмаса, адамда білім болмас еді. Атын
атап,сөзбен бекітіп тастамасақ, жанды ... ... ... еді. ... ... адамзаттың бір-бірімен ұғысуы болмаса, жер ... ... ... ... ... ... та болмас еді. Қысқасы, ... ең ... - ой. Ой тілі – сөз". Ал ... ... ... "бір ... турасындағы пікірімізді, яки қиялымызды, яки
көңіліміздің күйін сөз арқылы жақсылап айта білсек, сол сөз ... ... ... ... ... күйін тәртіптеп, қисынын, қырын,
кестесін келтіріп сөз ... ... ... – сөз ... болады". Яғни
Мағжанша айтсақ, адамдардың ішкі жан дүниесіндеғі толғаныстарды жеткізудің
негізгі құралы, сонымен қатар ойдың тілі – сөз ... ал ... ... өзгерістерді, құбылыстарды жай тілмен емес, көркем, қисыны
келіскен сөзбен ... ... ... әр ... үшін парыз болмақ. Ал
сөз қадірін бірінші кезекте ... ... үшін ... бұл ... ... ... болуы тиіс.
Ең алдымен сөзбен жүмыс істегенде журналистің алдында тұратын үш
міндетті жүйелеп өтейік:
Біріншісі – ... ... ... ... ... ... және оның
барлық болмысын сөзбен дәл әрі нақты мазмұнды суреттеп тыңдаушыға жеткізе
білуі қажет.
«Айтуым өз ойын өзі үшін ... Өзге үшін ... ... өз ... ... ... қылып айту керек. Оның үшін ... ... ... ... білуі тиіс. Яғни, сөздің мағынасын жақсы біліп,
дұрыстап сөйлемді тізу білу ... ... білу деп ... ойға ... келетін сөздерді таңдап ала
білуді және сол сөздерді сөйлем ... ... ... қоя білуді
айтамыз». Бұдан шығатын тұжырым сөзді дұрыс тауып қана қоймай, оны ... ... ... мән-мазмұнын шынайы етіп суреттейтіндей ... ... ...... оқу ... дәл ... кез ... мәтінді
нақышына келтіріп оқи білу шеберлігі. Бернард Шоу ... «иә» ... ... ... бір ғана ... бар, ал ... 50 түрі бар, көп
жағдайда кері ... яғни ... ... ... кез келген сөздің
өзіндік мәні, берер мазмұны жойылады.
Жазбаша түрде немесе ауызша айтылған сөз нақты бір ... ... ... ... ... тиімді түрде әсер ете ... ... көп ... ... ақпараттық бағыттағы
хабарлары аудиторияға осы жолмен жетіп жатады.
Сөз әдебиетте де, ... да ... ... ... ... эмоциясына, кез келген айтылған, көзбен көрген ... ... ... елестету қабілетіне бағытталады. Адам ... ... ... табиғатынан күрделі, яғни ол ... ... ... және ... ... ... келген мәтіндегі әрбір сөзді нақышына келтіріп айтып, оқу мақамына
салып, жан тәніңмен тебірене отырып оқысаң, баяндалған оқиғаның ... ... ... етіп ... ... ... әсер ... қоймайды.
Кез келген мәтінді ауа-райы болжамынан бастап қайғылы жайттар, елең еткізер
оқиғаларға дейін ресми түрде немесе селқос баяндауға ... ... ... ... селт ... етіп ... де болады. Бұл үшін
журналист шығармашылық ... ... ... ... ішкі ... ... тақырып мазмұнына қарай дауысын құбылтып отыруы керек.
"Біз басқаларды тыңдағанда олардың айтқандарын құлақпен ... ... ... ... көзбен көреміз" (К.С. Станиславский), яғни
айтылғанды көзбен көру, ... ... ал ... ойша ... ... ... (ұғымдарды) сөзбен сомдау болмақ.
Үшінші міндет-журналист ... және ... ... ... ... әсер ету күші, создің эсерлі, эрі бейнелі шығуы үшін журналист
дауыстың ... емес оқу ... ... ... ... тс ... екпіндердің дүрыс қойылуына (фонетикалық акцеііттер),
тыныс алудыц рсттілігіне көңіл. қоюы керек. Дауыс ... эсер етем ... бүл ... ... көңіл-күй ту гызу қиын болмақ, бүл тэжірибеде
дэлелденген қағида.
Екпін - сөз ... ... ... ой ... ... ... қолдану дегеніміз оны қай сөзге қою керектігін таба білу ғана
емес, оны қай сөздің ... ... ... екенін сезіну.
Ахмет Байтұрсынұлы "буын екпіні мен сөз екпінінің қолайлы ... ... ... дейді. Ауыз екі сөйлегенде түрлі сөздердің
үндері орайласып, ұнамды құралуын, құлаққа жағымды болып ... ... ... онда ... айтар ойды жеткізудегі ... ... яғни ... ... ... ... ... келтіріп айтудың негізгі
шарты.
Радиожурналист ең алдымен өзі хабарлап отырған ақпараттағы оқиғаның
маңыздылығын, шынайылығын сезініп, ... ... ... ғана оның ... шығады.
Тыңдаушыларды хабарға тартудың бір жолы - ... ... ... ... әңгіме айтуга жетелеу.
Ауызекі сөйлесудің негізгі пішіні-диалог, яғни нақты бір проблеманы
шешудің ... ... ... жүрген немесе бұл бағытта білетін
ақпараттарымен ой бөлісуді көздеген екі ... ... ... ... диалог құрудың өзіндік ерекшеліктері бар, яғни сөйлеуші адам
мен тыңдаушы арасын кеңістік бөліп ... ... ... жоқ. ... тыңдаушылардың назарын өзіне аударып, белсенді тыңдаушыларды ойша
елестетіп, алдын-ала оңың реакциясын ... ойын ... ... ... ... біліп, екеуара әңгімелесіп, бетпе-бет
отырғандай әсерде ақпараттардың берілу ретін, логикалық шешімдердің жүйесін
құрып алады. ... ... яғни ауыз екі ... ... ... ... ... әрі тартымды етіп құруға болады, ауыз
екі ... ... ... ... ... ... ... адам
сөйлеп отырып қажетті сөзді таппаған жағдайда немесе ойланған кезде
қолданатын сөз ... ... ... ... ... ой дамып, қозғалыста болғаны жөн, әр түрлі көзқарастар мен
дәйектемелердің жан-жактылығынан ойлар туындап, әңгіменің бар ... ... ... ... ең ... сөз құдіретін бағалайтын, сөздің адам ойының
негізгі көрсеткіші екенін түсінетін маман болуы, әрі ол "Сөздің асыл ... Сөз ... ... жағының келістілігімен, мағына ... ... сөз ... ... әдемілігі мен
кестесінің келісті болуынан екенін" әрқашанда көңіліне түйіп жүруі керек.
Радиожурналистің бар ... ... ... жеткізу құралы тек қана сөз
десек, онда ауыздан ... ... ... жете мән ... ... ... жан-
тәніңмен сезе білуің қажет. Ал ол үшін ... ... ... міңдеті - ақылдың аңдауын аңдағанша, қиялдың меңзеуін ... ... ... ... ... ... бәріне жұмсай білетін адамы
табылса, тіл шама-қадырынша жарайды. Бірақ ... ... ... ... ... Ойын ... ... қиялын меңзеген түрінде, көңілдің
түйгенін түйген күйінде тілмен ... ... ... ... ... керек".
Радионың негізгі бейнелеуші құралы - сөз. Бұл онын ... ... ... ... ... әр ... ... құралдарын іріктеу мен үйлестіру
принциптері бір-біріне ұқсамайды. Осыған орай түрлі жанрларда сөздердің
образдылық қызметі де өзгеріп ... Ол ... ... ... ... ... публицистикалық текстің бейнелеуші және эмоционалдық ... ... ... негізін ауызша айтуға бейімделіп жазылған
(речевые тексты) мәтіндер құрайды, олар ... ала ... ... мәтіннен
және ауыз екі тіл заңдылықтарының элементтерінен тұрады. Әр жанр бір
дыбыстық бірлікке, ... ... ... есту ... ... болғандықтан, мәтіннің немесе
сценарийдің айтылатын әңгімеге, сөйленетін сөзге ... ... аса ... беріледі. Яғни "радиохабарының бастан-аяқ ойдағыдай тыңдалуы үшін тек
мазмұнды болуы жеткіліксіз. Себебі, ... ... ... ... ... (монотонды) оқу адамның логикалық ойлау жүйесін іске
қосқанымен сезіміне әсер ... әрі ... ... ... ... гөрі сөз күшімен, үн тілімен әсер ету оңайырақ та, мүмкіндік те
мол". Ал ... ... ... үн ... ... ... ... болмайды. Немесе қағазға жазылган сөз өзінің қосымша ... - ... ... сол ... ... да ... (3.Паперный).
Сондықтан мәтінді ауыз екі тіл стиліне бейімдей отырып ... ... ... ... ... ... ойды ... айшықтап суреттейтін
негізгі деген сөз тіркестерін іріктеп қағаз бетіне түсіріп, әрі ... ... ... айтқандагы әсер ету деңгейі бірінші кезекте ескерілуі
қажет. Әрбір айтылған сөз ... ... ... ... адам бойында оның
сезімін ... ... бір ... тудыратыны сөзді зерттеуші
А.Ковалев "тілді қолдана отырып, оның ... ... ... түрлі
картинасын бейнелеуге және оқырман бойында жарқын образдар тудыруға болады"
деген пікірін ... да қай ... ... адам сөз ... алдындабас иіп
келеді. Радиозерттеушілер осы аталған қағиданы да өз ... ... Тіл ... мен ... ... ... ғана қатысты
мәселе емес, ол шынайы ... ... ... екені де рас. Бұл
жөнінде М.Зарва «...Выразительность и изобразительность меняют здесь свое
фунциональное ... Если в ... ... с ее ... ... ... изобразительно-выразительные
средства служат целям познания, то в публицистике - это один из ... ... ... ... және айқындаушы құралдар әдебиетте танымдық мақсатта
қолданылса, радионың ... ... ... тілдің немесе сөздің әсер
ету, әрі сендіру, дәлелдеу құралы екенін зерттеуші дәл көрсеткен. ... ... ... ... ... ... ... бейнелі сөзбен әсер
етуі керек деген пікірлер де айтылды. Бейнелі сөздің адам ойын ... ... етіп ... және ой ... ... рөлі ... ... тиімділігі оның бір ойды, бір пікірді дәелдеу
бағытында жүйеленіп берілуінде. Ал бұл ... ... ... ... ең ... жазу ... қажет етті.
Радиожурналистиканың өзгешелігін айта келіп М.Зарва эфирден берілетін
сөзге талапты басқа қырынан ... ... ... ... ... мен ... ... жетілдіріп қана
қоймай, оның жандүниесін қозғап, біліктілік пен сезімталдыққа тәрбиелеуі
керек" дейді. Ал зерттеуші ... ... ... мен ... ... ... ... слово можно найти в каждом...
произведении. Оно требует особой ... как ... ... в ... ... надо звуком. ...Звук - это плацдарм нашего искусства.
Звуком ... ... ... ... ... страдаешь, восхишаешься и
звуком же рассказываешь о месте действия, о мире, о ... ... ... и
реках. И конечно же, о людях", яғни бұл анықтама радионың өзіндік табиғатын
тануға да көмектеседі.
Бұдан ... ... ... ... құралдарының қыр-сырын
жетік меңгеріп қана қоймай, радионың өзгеше акустикалық ерекшеліктерін
жақсы білуі тиіс.
Радиохабарлар тыңдаушылардың есту ... ... ... ... сипатын зерттеу хабар берудің озық, әрі ... ... ... ... ... сөзсіз. Радиохабарлардың
мазмұнымен қатар эфирден берілу формасы, естілу ерекшелігі де ... оның ... әсер ... дыбыс арқылы оқиға бейнесі ... Бұл ... ... қызметті атқаратын нәрсе - сөйлеушінің дауыс ырғағы.
Адамның жанды дауысы, оның ырғақтары мен үн реңдері ... ... ... ... ең ... ... ... басты дыбыстық элементі десек те, ол ... ... ... ... ... ... ... емес. Аудиторияға тиімді ықпал
етіп, тыңдаушылардыц назарын аудару үшін сөз жеткіліксіз, тек оның ... ... ... ... ... ... ғана тыңдарман
ықыласын жаулап алуға толықтай сенуге болады.
Музыка мен ... ... ... ... мен шу ... ... ретінде орын алады және сөзбен, бір-бірімен тең дәрежеде
қолданылады. Олар аудиоәңгіменің сюжеттік желісін, ... ... жеке дара ... ... ... психологтар мен өнертанушылар музыка мен шулардың ... ... деп ... және олардыц материалдық әлемдегі құбылыстарды
ырғақты әрі нақышты ұйымдарылған дыбыстармен бейнелеу ... ... ... ... ... адам ... ... барлық шулар
"өзіндік ырғақты қагыстардан тұрады және өзіндік музыкалық мәнге ие" деп
көрсетеді. ... бұл ... ... мен ... ... деп аталатын қызықты әрі жаңа бағыттың негізі етіп алынды. ... ... ... және ... ... ... көз алдыңызға
келтіретін шуларды қолдана үйымдастырылатын сюжеттік ... ... ... ... мен ... сөздері, сөз мағынасы түсініксіз тек
сөйлеу мәнері мен ырғағына қарап оратордың анықтауға болады, яғни ... ... ... сөздер тарихи мәнге ие болып, шуға тең диохабар
барысында қосымша түсіндірме сөздер қолданылмайды. Музыка мен шу ... ... және ... ... дәлелдеп, толықтырып әрі
жетілдіріп отырады және сюжет желісіне қажетті логикалық және эмоционалдық
талаптарды орындауға қабілетті.
Радиохабардағы әрбір ... және шу ... ... ... ... қызметін анықтау өте жауапты жұмыс, бұл ... ... ... мен ... ... талап етіледі.
Музыка мен шулар радиохабар құрылымында адам сөзін алмастырып ... олар ... ... ... ... болған жері мен мерзімін білдіреді. Мысалы, спорттық ... ... ат ... ... көрермендердің көтеріңкі және бәсеңдеген
дауыстары репортаждың ипподромнан беріліп тұрғанын көрсетеді, ... ... ... ... ... уақыт оздырудың қажеті жоқ.
2) Оқиғаның уақыт пен кеңістіктегі қозғалысын таныту. Бүгінгі ... ... ... жұмысы монтаж бөлмесінде өтетіні шындық,
репортер әр алуан мерзімде және әр ... ... ... ... ... ... ... құрылымы өзгертеді, міне осы ... ... ... ... ... ... және бір
мезілден келесі мерзімге өтудің таптырмас құралы болып табылады.
Эстондық радиожурналист И. Триккель екі ... ... ... ... ... ... ... ауысқан оқиғаның арасын
жымдастыру үшін музыкалық ... ... ... ... ... ... пайдаланған, осылайша ол сәтті хабар жасап, музыканың рөлін
басқа қырынан танытқан.
3) Суреттеп отырған оқиғаның эмоционалдық мінездемесін ашып ... ... дәл, әрі ... ... ... толық
болмысында және өз мәнінде көрсетуге ... ... ... жазылып
алынған, үнтаспаға түсірілген деректі шулар мен көшедегі сапырылысқан,
дағдарған ... ... ... үрей арқылы жер
сілкінісінен кейінгі трагедиялық картинаны көрсетуге болады.
4) Журналистің ... ... ... ... ... психологиялық
жағдайын суреттеу. Кейіпкерлердің сезімі мен ой тебіреністерін, жан-
дүниесіндегі ... ... ... мен шуды ... ... - шындықты дыбыстық көркем образда бейнелеуші өнердің түрі,
дыбысталған ... сөз ... ... ... әсер ... қатар радиокоммуникацияның уақытшалық мінездемесіне сәйкес келеді.
Гегель музыканы екі ... ... ... ... ... рөлі, екіншісі - жеке-дара өнердің бір түрі, ягни музыка
адамның ... ... ... ... мен жанрда бейнелейді..
Музыканың сүйемелдеушілік ... ... ... ... ... кең ... Радиода музыка мәтінді механикалық
тұрғыда әсерлеуді көздемейді, әр түрлі жанрлық шығармаларды ұйымдастыруда
белсенді рол ... ... ... ... арасын бөлу;
Бағдарламаның музыкалық шапкасы;
Дыбыстық декорация – тарихи ... ... ... оқиғаның
болған жерін таныту;
Дыбыстық фон ретінде ... ... ... ... ... ... жиі қолданылатын тәсіл);
Дыбыстық атмосфераны бейнелеу, кейіпкердің көңіл-күйін, жан толғанысын,
оқиғаның жалпы болмысын аша түсу;
Дыбыстық ... ... ... көркемдік тәсілі;
Хабарда суреттелетін оқиғалардың ... ... ... ... ... ... ... барысында көп
қолданылатын түрі - шу. Шу дегеніміз әр түрлі дыбыстық белгілердің жиынтығы
және музыкамен, сөзбен ... ... ... ... ... ... өз мәнінде суреттеудің, бейнелеудің бір ... ... ... түсініксіз сөздері, гуілдер, іркестердің микрофонға
кездейсоқ ... да ... ... ... ... қызметтерді атқарады: журналистің
баяндап отырған оқиғасының, көрінісінің, құбылысының дыбыстық мінездемесін
ашуға көмектеседі. Сөзбен қатар үнтаспаға ... ... ... ... ... ... ... дәйектілігіне негіз болады.
- дыбыстық фон құрайды, акустикалық иллюстрация ролін ... ... ... ... ... даралап көрсетеді;
- әдеби контексте айқындаушы белгі рөлін атқарады, әрі көркем, ... ... аша ... әдеби деталь және оның эстетикалық
қырын танытады.
Бір сөзбен ... ... ... және ... айқындауышы
шулар болып табылады. Жоғарыда жеке-жеке талдап өткен пішінтудырушы
құралдардың түрлеріне Қазақ ... әр ... ... ... талдау жасап көрелік.
1984 жылдың наурыз айында ... ... ... ... ... ... Қойылым режиссері - Ә.Досмағамбетов,
редакторы -Б. ... ... ... Алматы театрының артистері
ойнайды. Қойылым шығарманың бас кейіпкері Назыкештің монологымен басталады
да, оқиға одан әрі өрби ... ... ... ... әр ... ... көп ... және адамдардың образы бас кейіпкердің
сөзімен суреттеліп, диалог пен монолог жиі қолданылган.
"Негізгі идеяны шешу, тақырыпты ашу үшін ... мен ... ... әлде ... ... ... ... автордың сөзін қолдана
ма, міне бұл автордың ойына, режиссердің шешіміне байланысты. Тек ... да, ... де ... ұнау жағын ойламай, тыңдаушының талап-
талғамын мұқият ... ... - ... шарт ... ... ... мен шудың көркем хабарлардан алатын орнын мына мысалдан айқын
көруге болады. Яғни, 1971 жылы ... ... ... туындысы бойынша
қойылған радиоинсценировканы алайық.
Рөлдерде Қазақтың ... ... ... ... ... -
А.Жолымбетов. Онда жылқышы Сатайдың қызы Алуаның қорғансыз күні және
кейіннен ... ... ... жеке ... өзі ... ширыққан өмірі
соншалықты шынайы көрсетіледі. Оқиға барысы көбіне кейіпкерлердің ... ... ... ... ... ... ... мінез-қүлқын
көрсету, уақиғаның орнын, уақытын, қимылды білдіруге болады. Орны-орнымен
пайдаланса, ... ... шу ... ... ... пауза,
қорқынышты, қуанышты, салтанатты жайды білдіретін, т.б. музыка) радиода аса
үлкен ... ... ... ие". ... сөз етіп ... қойылым
барымта (сөзбен бейнелеу) көрінісінен басталады. Аттың дүбірі, ... ... ... дабырласқаны, сойыл-шоқпардың дыбысы көз
алдыңызға осынау көріністі елестетеді.
Жалғыз ... ... ... әкесінің қаза болып, Жанат кемпірдің
"ендігі ... не ... деп зар ... ... байдың есігінде жалшы
болған Алуа қыздың мүсәпір кешіп, шетқақпай көруі - кейіпкерлердің диалогы,
музыка, табыстар арқылы ... ... ... үш ... ... ... ... бірігіп келіп оқиғаны көз алдыңызға күйініш,
қорғансыздық сияқты бар ... ... ... ... ... оқиға
желісімен бірге жасап, елтіп кеткеніңізді сезбей каласыз.
Ж.Нәжімеденовтың кітабы бойынша ұйымдастырылған "Күй кітабы» атты әдеби-
музыкалық монтаж өте ... ... ... ... Редакторы -Қ.Механов,
режиссері - А. Тирова, авторы Қ.Жұмағалиев.
Хабар Құрманғазының ... ... ... мұң ... сөзінен
басталады. Ана туралы толғанысынан ... ... ... ... күйі
беріледі. Күйші:
Күйім болар шерткенім,
Жан берсе де айныман, - деп өз ... етсе енді бір сәт ... ... ... ... ... ... болды не
керек, Болмасына болды ма" деп жырланады. ... ... ... ... ... ... ... Нарын құмына сіңіп кеткен күйші
жайлы:
Күйші қашты түрмеден,
Азабынан түрменің.
Қорыққаннан емес ... ... ... ... ... толғанады. Міне, осылайша күйшінің бар ғүмыры өзінің күй мұрасымен
бірге жырланады.
Бұл жерде ... ... ... ... ... әр ... ашу мақсатын көздейді. Рөлдерде театр артистері ойнаған. ... күй ... ... ... ойналған әрбір образ соншалықты шынайы
сомдалған.
...Бейнелеуші құралдардың бірінші тобының пішін қалыптастырушы ... ... ... ... ... мен ... ... және
біртұтас құрылымдық жүйені қалыптастыруы деп атап айтуға болады.
Бұл аталған екінші топ журналистің шығармашылық еркіндігіне ... ... ... қалдыруга жетелейді. Бейнелеуші құралдардың бұл түрі
бағдарламаның стилін қүрастыруға негіз болады, әрі журналистің ... ... ... жеке ... ... ... ... дыбыс құрудың өзіндік әдіс-тәсілдеріне тоқталамыз: бірінші -
реверберация, яғни дыбыс жазу процесінде басқару ... ... ... және ... ... ... жазбаның дыбысталуына қосымша
әр береді, әрі жаңғырық қосады. Бұл тәсіл тыңдаушының ... ... ... журналистің сөз қолданысына аударту және оқиғаның
дыбыстық бейнесін айшықтау мақсатында ... ... ... Бұл тәсілді бейнелеуші құрал ретінде ашқан
режиссер Роза ... ... ... ... ... баяу айналдыру
арқылы техникалық бракты тиімді көркем тәсілге айналдыру туралы ... кілт ... ... ... ... атты ... арналған
радиоспектакльде алгаш қолданылды. Осы ... ... ... ... ... ... ... Қарабастың жуан дауыспен айтылган сөздері,
қуыршақ артистердің жіңішке дауыстары, дуэттер, ... ... ... - ... бәрі бір ғана ... дауысын әр қырынан құбылтудың жемісі
еді.
Буратино тәсілі журналистің шығармашылыгында кең ... ие ... ... ... адамның сөзі тілшінің мысқылмен баса көрсетуіне мүмкіндік
береді.
Үшінші - дыбыстық мизансцена. Эфирде сөз болып жатқан әңгімеге қатысушы
адамдарға ... ... ... ... Микрофонды барлық
адамдардың сөзі бір деңгейде естілуі ... ... және ... ... ... ... яғни ... жалпылық мәнін ашу үшін
қолдану әдісі. Керісінше микрофонды тек бір ғана ... ... ... ... ... ... ... мұндай жағдайда бір ғана дауыс
немесе дыбыс хабардың сюжеттік, мәндік, эмоционалдық негізін құрайды.
Төртінші – ... ... Бұл ... ... көп қолданылады, әрі
шығу тегі де драмалық қойылымдардан бастау алады. Нақты ... ... бұл – ... бар болмысын (атмосферасын) әр қырынан жан-жақты ашу
үшін журналистік сөзіне эмоционалдық бояу, әр беру және ... ... ... ... ... аудару. Бұл актерлік шеберлікті қажет етеді.
Дауыстық әрлеу ... кез ... ... ... Шын ... ... келген мүшесін қызықтыратын оқиғаның тек өзіне тән ... ... ... Тек сол ... дәл беретін тонды табу
қажет – көңілді немесе көңілсіз, тез немесе баяу, әр ... ... ... ... ... шықтай мөлдір, мұның бәрі кәсіби шеберлікке
тікелей байланысты. ... ... ... комментатордың
кабинасында отырып алып, жай дауыспен баяндауға немесе өзі доп қуып ... ... ... ... ... еніп, бар ынта-шынтаңмен
әңгімелеуге де болады, ... – осы ... ... болмысын сөзбен
қаншалықты деңгейде сомдап бере білуіңіз бен тыңдаушыларға қаншалықты
дәрежеде ... ... ... әр ... ... баяндау
мәнері, сөйлеу мақамы болатынын әрқашанда естен шығармау керек.
Монтаж. Монтаж сөзі француз тілінен аударғанда екі ... ... ... - ... ала жасалған жоспар бойынша, жоба, кескіндеме
бойынша дайын бөлшектерден, ... ... ... ... ... ... жұмыстарын жасау". Екіншісі - белгілі бір
шығарманы жүйелеп жасау үшін әр ... ... ... ... ... ... сценарийде жазылған жүйе бойынша ... ... ... ... ... ... ... сәйкес келеді, өнер, әдебиет сияқты журналистика да
шығармашылық процесс болып табылады. Журналист радиохабарды жасамас бұрын,
оның құрылымын анықтап, әрі құрып ... ... ... ... жеке
элементтердің мән-мазмұнын ойша жіктеп алады. Әрине, бұл жұмыс ... ... ... түпнұсқасы сақталады.
Монтаж – хабарды алдын ала жазу барысында техникалық құрал ... ал ... ... ... ... ... пішіні деп
есептеледі, яғни хабардың жеке ... ... ... ... ... ... үнтаспага жазылған хабарды бір жүйеге түсіріп,
артық-кемі жоқ толыққанды туындыға айналдыру процесінде іріктеу әдісі үлкен
рол ... ... ... ... ... әдісі -бұл монтаж процесінің
бастапқы нүктесі. Монтаж - бұл жекелеген бөліктерді жүйелеу, салыстыру,
қарсы қою үшін ... ... ... ... ... ... ... бөліктердің ішкі байланысы және олардың ұқсастыгы немесе
қарама-қайшылығы;
ә) монтаждық бөліктердің бір-біріне деген ... ... ... ... ... мөлшері.
Радиоәңгіменің, радиокомпозицияның, сұхбаттың жоспарын ... ... ... - ... алғашқы формасы, бұл қажетті
материалдарды таңдауға, болашақта жасалатын ... ойша ... бір ... ... ... ... тіл ... ойымыз, қоршаған
ортаны қабылдауымыздың бәрі өңделуден тұрады. ... ... әр ... ... негізінде құрастырылып, өңделеді.
Мәселен, ақпараттық хабарлардың құрылымын ... бұл ... ... өзі жалпы монтаж деңгейінде түсіндіріледі, яғни ... ... ... ... оқиғалардың жиынтығын түзу. Монтаж -
ішкі байланыстарды түзудің негізгі жолы.
Монтаж жасаудың ... ән ... ... ... яғни мәтінді
жүйелеуден бастап, ұзақ сөздерді ... ... ... ... ... жағынан дұрыс жазылмаған жерлерді үзіп алу, дыбыстық
образды құрастыру.
Дыбыстық образ жасау негізінде монтаж ... бұл ... ... ... анықтама береді: «монтаж – это ... ... ... ... ... создающих посредством
ассоциаций в обобщенном виде представление о материальном объекте, явлении,
характере человека».
Монтажды шығармашылық бағытта қолданудың тәсілдерін және оның ... ... ... ... ... ... авторлық мәтін мен деректі жазбалар үзінділерінің сабақтастығы
негізінде ... ... ... ... бір ... сығымдау;
- материалдың мазмұнына сәйкестендіріп, сонымен қатар автордың негізгі
ойына сүйене отырып, қажетті дыбыстық бейнелеуші құралдарды, ... әр ... ... ... және ... ... ... құру, сол арқылы оқиғаның болған мерзімін, сол оқиға өткен жерді
сөзбен мінездемелеп, әр қырынан ... ... ... ... ... ... жүру тәсілдерін қолдану;
- радиотуындының жиынтық композициясын құру.
Монтаж кезінде дыбыс күші (жоғары, ... ... ... ... ... музыкамен көркемдеу, әр түрлі шуларды ... ... ... әр түрлі нұсқада қолданылады.
Хабар жасау барысында монтажды қолдану аясы жанрлардың ... ... сай, яғни ... ... мен мінгдеті, стилистикалық
және акустикалық өзгешеліктеріне орай ... ... ... тәуелді, белгілі бір мәселені шешу бағытына
тәуелді, сонымен қатар ... ... ішкі ... алға ... ... ... іске ... көмектеседі.
Ақпараттық радиохабарда монтаж қарапайым, бірақ ... яғни ... ... мазмұндау, жалпы бағдарламаның құрылымында алатын орны
сияқты пішінде танылады. Ал ... ... ... ... ... ... ... ретінде қолданылады.
Көркемдеу құралдары бір-бірімен тығыз байланысып, әрі сабақтасып
мазмұнды, акустикалық бірліктегі ... ... ... ... ... жеке ... элементтерді дыбыстық
үзінділерді бір құрылымдық жүйемен үнтаспада басын ... ... ... жүйемен үнтаспада басын қосып, біріктіріп жазудың техникалық
процесі. Сонымен қатар мазмұндық және ... ... ... жүйесі, яғни драматургиялық конструкция қызметін атқаруші жүйе.
Монтаж автордың идеологиялық және эстетикалық позициясын ... ... ... ... және ... шығармашылық ой елегінен өткізудің
көрсеткіші.
Монтаж – деректі материалды көркемдеп ... ... ... ... ... ... әр ... мазмұнын бірнеше қырынан ашу
үшін пайдалануға болады.
2) Монтажды тікелей эфирде де іске ... ... яғни ... сипаттағы хабарларды ұйымдастырудың, бір тақырыпты ашу аясында
бірнеше ... ... ... ... Бұл – ... ... қолдану түрі.
3) Тізбектелген монтаж – ... ... ... ... ... ... өз ... ішкі логикалық мазмұнын
сақтай отырып бір жүйеге топтастыру. Бұл ... ... ... яғни ... жеке ...... бір ... монтаждық фразаны құрайды. Ал радиода оқиға жөнінде ... ... ... бір ... ... бұл жерде ең
басты ескеретін нәрсе айтар ... ... ... ... ... қабілеті.
Акустикалық коллаж - әр түрлі фактуралық дыбыстық элементтердің басын
қосу, нақты бір тарихи кезеңдегі оқиғаларды бейнелейтін деректі ... ... ... ... ... ... сөз ... беру.
Жалпылап айтқанда радионың өзегі - сөз, тетігі - техника, құралы -
дыбыс. Жанды сөз - ... ең ... ... құралы. Радиохабар есту
арқылы қабылданатын болғандықтан жазылған ... ... ... сөйленетін сөзге айналу процесіне айрықша мэн беріледі. Өйткені,
жанды сөз, табиғи эңгіме радионың табиғатына тэн қүбылыстар болып ... ... ... ... қүбылысқа қарым-қатынасы, оған деген
көзқарасы, хабарды жүргізіп отырған сэттегі көңіл күйі, дауыс ырғағы, үн
екпіні жанды сөз ... ... Сол ... де ... ... ... ... бермейді. Радиода хабар жүргізетін маманның дауысында эфир
талаптарына сай келетін кэсіби сапа болуы ... ... ... отырған
адам тыңдармандарға көзбен ... ... ... ... ... ... ... дауыс алмастыруы керек.
Радиодағы сөзден кейінгі жетекші орынды иеленетін бейнелеу қүралы -
музыка. ... ... әрін ... аудиторияньщ көңіл-күйіне,
сезіміне әсер күшін арттыра түседі. Радиодағы музыка ең алдымен, ақпаратты
жеңіл қабылдауға көмектеседі. ... ... ... ... ықпал етеді. Адамның сезімі мен ақыл-ойына бір мезгілде эсер ... ... ... ... ... ... үшін ... музыка радионың тыңдарманды ... ... оның ... ... ... эрі жедел қабылдауына көмектеседі.
Радиодағы келесі бір бейнелеу ... - ... ... ... ... ... емес ... Сондай-ақ, сөйленген сөзді жылдамдату, баяулату,
дыбысты қатайту, бэсеңдету, сөз бен сазды ... ... ... ... ... ... шуды беру, бір сөзбен айтқанда, өмір
шындығының дыбыстық көшірмесін жасау - радио ... ... ... ... ... де ... ... радиожурналистика жанрлары үлкен үш топқа бөлінеді:
ақпараттықжанрлар, талдамалы жанрлар, деректі-көркем жанрлар.
Радиоақпарат - ... ... ... ... ... ... ... жаңашылдық элементі бар, кең ауқымды, ... ... ... жанр ... ... ... ел ... оқиғалар, шығып жатқан қаулы-қарарлар мен бұйрық-жарлықтар туралы
хабарлар бірінші кезекке шығады. Келесі ... ... ... ... орын ... ... соң ... мэдени, спорт
жаңалықтары беріледі.
Қай жерден қандай айғақты алып қарасак та, радио ақпаратты ... ... ... бүкаралық ақпарат құралдарынан ерекшеленеді.
Радио сағат сайын берілетін жаңалықтар легінің ... ... ... ... ... ... етеді.
Дәл осындай ақпараттар басылым беттерінен де көгілдір экраннан да ... Ал ... ... оның дыбыстық сипатынан келіп шығады.
М.К. Барманкүлов ... ... ... ... ... ... ... хабарлама;
э) оқиға кейіпкерінің сөзі. Бүл қоғам қайраткерінің, көрнекті ғалымның,
т.с.с. маңызды ... ... ... ... ... ... көзімен
көрген адамның сол туралы пікірі болуы мүмкін. Радиоақпаратретінде маңызды
мэселеге қатысы бар адамның ... ... ... сөзі ... ... болып табылады. Өйткені, ол сөйлеп тұрған кісінің дауыс ырғағын, ... тіл қату ... ... ықыласы мен көңіл күйін тугел камти
алады. Ал газет ... ... ... жоқ. ... да,
радиоақпарат тыңдарманды иландырады.
б) тілшінің баяндауы, ол студияға кіріп болып ... ... ... ... ... сөз алады немесе оқиға ортасынан тікелей хабар береді;
в) ... ... ... ... ... топты бөле-жара карастырудың қисыны ... ... ... ... ... ... ақпарат өте сирек
ұшырасады. Ал жоғарыда ата-лып өткен үш топқа тэн нәрсе - бәрінің де ... ... Бұл ... ... ... жаңалықтарды
хабарлап, қандай да бір оқиғаны, фактіні, ... ... ... ... ... береді, яғни, коммуникативтік актіні жүзеге
асырады. Осыған орай, радиоақпаратты эуе толқыны арқылы тыңдарманға жеткізе
білудің де өзіндік заңдылықтары қалыптасқан.
Әуелі, ... ... ... іктеріне тоқталып өтейік.
1. Деректілігі. Радиоақпараттың мазмұнына нақты бір құбылыс, оқиға. шын
мэніндегі факт ... ... ... Ода ... ... ... куәландырылған жэне анық
тексерілген болуы тиіс.
3. Жедеғабыл сипаты. Ең жоғары деңгейдегі ... ... ... оқиға жайлы ізін суытпай тыңдауға ұмтылады. Сондықтан да,
радиоақпарат ... "дәл ... "осы ... ... ... ... ... Толыққандылығы. Не болды? Қашан болды? Қайда ... ... ... ... Қалай өтті? Оқиғаның мэнісі неде? Егер осы ... ... ... ... онда ... ... біткендігі.
Ақпараттың алғашқы жолы айқын, эрі нақты болуы - ... ... ... эрі ... біле ... келіп, аяғына дейін тыңдауға ықыласы ауып,
мэселенің не туралы екенін түсініп алуға қабілетті болуын қамтамасыз ... ... жеке бір ... эсер ете ... ол оның ... ... оқиғаға көзқарасын қалыптастыруға елеулі ықпалын тигізеді. Жаңалық
логикалық жүйеге қүрылады. Оның да басы, ортасы, соңы ... ... ... аудиторияның назарын аударып алса, екінші сөйлем сөз болған
оқиғаның мэнісін айқындап, фактіні ... ... ... Ал үшінші, әрі соңғы сөйлем сол окиғаның сал-дары туралы айтып,
немесе оған қорытынды жасай отырып ... ... Әуе ... ... ... маңыздылығына қарай ақпаратты тізбектеп ұсыну
осылайша жүзеге асады.
Ақпараттың жанрлық элементі тек ғана ... ... ... ... ... тарапынан пікір білдіруге,
Қорытынды
Қазіргі ақпараттық қоғам айналымындағы ақпараттық ... ... ... орасасан зор шексіз ... ... онда ... ... ... түспейтіні түсінікті. Ақпарат қоғамы білім қоғамы
деп те ... жүр. Тек, ... ... ... ... ... ... сол дәрежеде арта түскендігін ... ... ... ... тікелей байланысты. Дәлірек айтқанда, оның жан-жақтылығына, ... ... ... ... мақсаты – саясаткерлердің лауазым иелерінің нені
қалайтынын, не ойлайтындарын баяндау емес, қоғамда не болып ... ... осы ... ... ... ... шын ... нағыз
демократиялық қоғамды қалыптастыруға қабілетті екенін, сол істе маңызды рол
атқаратынын атап ... ... қай ... ... ... мен ... көзі, әлемдік мәдениеттің
озық үлгілерін тарататын құрал. Өмірде ... ... ... ... ... ілесе отырып, оны тыңдармандарға
лайықты жеткізу, әрине, үлкен міндет. Сол оқиғаларды, жаңалықтарды ... ... ... ... ... ... қалыптастыра отырып
тыңдармандарға ұсыну – жақсы объект табу, яғни тыңдарман ... ... ... ... жасауы деген сөз.
Радио – қай жерде жаңалық болып жатқанымен таныстырып қана қоймайды,
үлкен тәрбие мектебі бола отырып, ... ... ... ... хабардар ететін хабарларды сағат сайын, минут сайын,
кеңістікке өткізіп жататын алып өндіріс.
Радио арқылы хабар тарату басты ...... ... ... жалпыадамзаттық, ұлттық, жалпы қалалық немесе
аймақтық құндылықтарға баса ... ... ... ... ... ... ... күштер мен ықпалды шектеу болып қала береді.
Ал, бүтін ел барша халық құлақ түріп отыратын соңғы хабарларды ... шығу ... ... ... асыл ... зор міндет”, - дегендей.
Бұдан шығар қорытынды: ... елең ... ... ... ... да, ... да, ... де қойылар үлкен
талап, жауапты міндет.
Радио арқылы ақпарат тарату арқылы қоғамның дамуына ықпал ететін іс-
әрекеттерге ... ... ... ... ... оның мүшелері
арасындағы ынтымақ пен татулық, адамгершілік пен достық қатынастар үшін
радиожурналист те ... ... ... ... келіп радионың
интеграциялық міндеті туындайды. Радио ... ... даму ... өз ... ... жаңа ... ... Ол
қоғамның, отбасының нығаюы мен беріктігіне, сол ... ... ... ... биік мұраттар мен мәдениетті орнықтыруға, соған жас ұрпақты
тәрбиелеуге белгілі бір дәрежеде қатысады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ... ... С. ... ... ... ... 2005.
2. Барманкулов М К. Общность и специфика документальных жанров печати,
телевидения и радио. ... ... М.К. ... ... ... ... ... Бернштейн С.Я. Язык радио. М., 1977.
5. Велитченко С.Н. ... ... в ... ... и ... ... Учебное пособие. -Алматы, 2002.
6. Гаймакова Б.Д., Макарова С К., Новикова В.И., ... М.П. ... ... М.: ... ... 2004.
7. Әбдіжәділқызы Ж. “Тікелей эфир табиғаты”:оқу құралы,Алматы, Қазақ
университеті, ... Әуе ...... ... Жинақ. Алматы, Нұрлы әлем, 2001.
9. Жақып Б. Ө. Қазақ публицистикасының қалыптасу, даму жолдары. ... ... ... ... 2004.
10. Қабылғазина К. “Аудиотехника және радиохабарларының технологиясы”,
Алматы, ... ... К. ... және ... технологиясы,
Алматы, 1999.
12. Омашев Н. “Радиожурналистика” Алматы, 2005.
13. Омашев Н.О. Қазақ радиожурналистикасы: тарихы, тәжірибесі, ... ... ... ... Омашев Н.О. Радиожурналистика негіздері. Оқу құралы. Алматы, 1983.
15. Основы радиожурналистики / Под ред. Э.Г. ... В.Н. ... ... ... ... 2-е издание Под ред. А.А. Шереля. М., ... ... В.Н. ... ... ... ... ... 1993.
18. Цвик В. Журналистс микрофоном. -М., 2000
19. Интернет сайт www.kulichki.ru, www.kulichki.net, ... ... В.Н. ... ... ... ... М., 1976.

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Радио және интернет арқылы хабар тарату28 бет
Радиожурналистика68 бет
Цифрлық радиохабар таратудың дамуы6 бет
Азаматтардың денсаулығын сақтау туралы заң.16 бет
Аудит жалпылама түсінік; пайда болуы; мәні және түрлері35 бет
Бейбітшілік уақытындағы төтенше жағдайдағы медициналық көмекті ұйымдастыру51 бет
Жалпы психология213 бет
Шаруашылықтың міндеттемелердің есебін ұйымдастыру77 бет
Қаржы жоғары оқу орындарына арналған оқулық107 бет
Қаржы. «Қаржы» мамандығы бойынша жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқулық109 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь