Өтпелі экономикадағы әлеуметтік-экономикалық қатынастардың қалыптасуы

МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ 3
1 ӨТПЕЛІ ЭКОНОМИКАНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Адамзат қоғамының бір күйден екінші жағдайға өтуінің объективті салдары 6
1.2 Өтпелі экономика: оның түрлері, нышандары, сипаты және міндеттері 9
1.3. Қазақстан Республикасының нарықтық экономикаға өтуінің ерекшеліктері 12

2 ӨТПЕЛІ ЭКОНОМИКАДАҒЫ ӘЛЕУМЕТТІК.ЭКОНОМИКАЛЫҚ ҚАТЫНАСТАРДЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫ
2.1 Өтпелі экономикадағы меншік қатынастарының эволюциясы 14
2.2 Өтпелі экономика кезіндегі макроэкономикалық процесттерді мемлекеттік реттеу мәселелері 24
2.3 Қазақстан Республикасындағы экономиканы құрылымдық тұрғыдан қайта құру мәселелері 26

3 ӨТПЕЛІ КЕЗЕҢДЕГІ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК.ЭКОНОМИКАЛЫҚ ДАМУ СТРАТЕГИЯСЫ
3.1 XXI ғасырдың қарсаңындағы Қазақстан Республикасының әлеуметтік.экономикалық саясаты28
3.2 Көп деңгейлі кәсшкерлікті дамыту, экономикалық даму мен әлеуметтік ахуалды жақсарту жолдары 30
3.3 Әлеуметтік.экономикалық саясаттағы шағын кәсіпкерліктің рөлі мен алатын орны 31

4 ЭКОНОМИКАЛЫҚ САЯСАТТЫ ЖҮЗЕГЕ АСЫРУДАҒЫ ӘЛЕУМЕТТІК. ЭКОНОМИКАЛЫҚ ДАМУДЫҢ ТЕНДЕНЦИЯЛАРЫ
4.1 Экономикалық қызметтің қозғаушы факторларын жүзеге асырудағы әлеуметтік. экономикалық тенденциялардың мәнімен түрлері 39
4.2 Экономикалық дамудың иңдустриалдық. инновациялық моделі 40
4.3 Еуразиялық мемлекетаралық экономикалық қатынастар 42

5 ЖАЛПЫ БІЛІМ БЕРЕТІН МЕКТЕПТЕРДЕ «ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ӨТПЕЛІ ЭКОНОМИКАНЫҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ, ОНЫҢ БАСТЫ МІНДЕТТЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ШЕШУ ЖОЛДАРЫ» АТТЫ ТАҚЫРЫПТА САБАҚ ӨТКІЗУДІҢ ӘДІСТЕМЕСІ 44
ҚОРЫТЫНДЫ 60
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 62
        
        МАЗМҰНЫ
|КІРІСПЕ |3 |
|1 ... ... ... ... |6 ... ... ... бір ... ... ... ... объективті | |
|салдары |6 ... ... ... оның ... нышандары, сипаты және міндеттері| |
| |9 ... ... ... нарықтық экономикаға өтуінің | ... |12 |
| | |
|2 ... ... ... ... | ... |14 ... Өтпелі экономикадағы меншік қатынастарының эволюциясы |14 |
|2.2 Өтпелі ... ... ... ... |24 |
|мемлекеттік реттеу мәселелері | ... ... ... ... ... ... | |
|қайта құру ... |26 |
| | |
|3 ... ... ... ... ӘЛЕУМЕТТІК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ | |
|ДАМУ СТРАТЕГИЯСЫ |28 ... XXI ... ... ... ... | |
|әлеуметтік-экономикалық саясаты |28 ... Көп ... ... ... ... даму мен | ... ... жақсарту жолдары |30 ... ... ... ... ... рөлі мен | ... орны |31 |
| | |
|4 ... ... ... ... ... ... | |
|ДАМУДЫҢ ТЕНДЕНЦИЯЛАРЫ |39 ... ... ... ... ... ... асырудағы | ... ... ... ... ... |39 |
|4.2 Экономикалық дамудың иңдустриалдық- ... ... |40 ... ... ... экономикалық қатынастар |42 |
| | |
|5 ... ... ... ... ... ... ЭКОНОМИКАНЫҢ | |
|ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ, ОНЫҢ БАСТЫ МІНДЕТТЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ШЕШУ ... АТТЫ | ... ... ... ... | |
| |44 ... |60 ... ... ... |62 ... |65 ... ... ... сан жылдар бойы аңсаған және сол үшін
табандылықпен күрескен Қазақстан 1991 жылы өз егемендігі мен ... ... ... ... ... ... ... экономикаға
көшуіне байланысты экономика саласында және басқа салаларда да түбегейлі
өзгерістер ... Енді біз ... ... ... ... ... ... елдер қатарына қосылу, «Азиялық ... ... ... ... - біздің болмысымыздың негізі. Сондықтан
экономика неғұрлым ... ... ... сол ... ... ... ... жағдайы да соғұрлым жақсы болады десек артық емес.
Қоғамдық өндіріс құрылымында өндіргіш құштер өндірістік қатынастармен
диалектикалық ... ... ... ... қатынастар - бұл
өндірістің қоғамдық түрде жүзеге асуы. ... ... - ... ... қатынастардың өндіргіш күшпен бірігуі ... ... яғни ... экономикалық құрылуы, оның экономикалық базасы.
Экономикалық, ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қатынастармен қосылып ... ... ... пен ... бірігу жағдайында болады. Базистің өндіргіш
күштер мен ... ... ... ... ... ... ... объективті жағдайлар тудырады. Бұл кезде коңдырма қоғамның
бір ... ... ... ... ... ... ... кедергі
жасайды.
Адамзат қоғамы өзінің бүкіл тарихында өндіргіш күштер ... ... ... ... арасындағы объективті туыңдаған қайшылықтардың
әсерінен бір күйден екіншісіне, бір қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... Меншік
түрлерінің ауысуына байланысты жаңа ... ... ... ... ... баспалдағымен қоғам көтеріле отырып, қауымдастық
(қоғамдық) меншік түрінен жекеге, жекеден қоғамдыққа ... ... ... тек кана ... ... тек қана ... ... жағдайда өндіргіш күштер мен өндірістік қатынастардың
арасындағы қайшылықтар адамзат қоғамының аралас ... ... ... мен ... ... ... тәсілінің аралас (рынок ... ... ... ... нарық заманында замандас, тұстас елдің ... ... ... Кәсіпкерлік саласы және оның жағдайы басынан
трансформациялық процестерді кешіп жатқан елдер үшін өте үлкен маңыздылыққа
ие ... ... ... экономиканың ең нәтижелі секторы және
экономиканы жандандырудың ... жолы ... бұл ... ... ... және де ... кәсіпкерлік өзін-өзі, өзгені қажеттіліктерімен
қамтамасыз етудің «алтын кілті» ... ұғым ... ... ... ... ... ... өтпелі экономиканың теориялық
негіздері, Қазақстан Республикасының нарықтық ... ... ... ... өтпелі экономикадағы әлеуметтік-экономикалық
қатынастардың қалыптасуы теориялық және ... ... ... және төртінші бөлімдерде өтпелі кезеңдегі Қазақстан
Республикасының ... ... ... және экономикалық
дамудың қазіргі кезеңдегі беталыстары туралы мәселелер қарастырылды.
Сондай-ақ ... ... орта ... ... ... ... сабақ өткізудің әдістемесі және дәріс сабағы мәтіне келтірілген.
Зерттеудің мақсаттары:
- өтпелі экономиканың теориялық негіздерін, әртүрлі ... ... ... ... мен ... іс ... ... оқып-үйрену;
- Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... мен дамуына талдау жасау;
- елімізде шаруашылықты ұйымдастырудың формалары мен ... ... ... және ... тәжірибеге сүйене отырып, ірі, ... ... ... даму ... ... ... ... жалпығылымдық талдау мен синтез жасау
әдістерін қолдану негізінде ... ... шешу ... ... өтпелі кезеңдегі Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық
даму стратегиясын жүзеге асырудың негізгі ... ... ... ... ... ... ... экономикалық және
құқықтық негіздерін зерттеу және соның нәтижесінде оның дамуының беталысын,
болашақ бағыт - бағдарын ... ... ... жас ... ... ... ... оның өзіндік ерекшелігі,
заңдылықтары, даму жолдары туралы түсінік беру;
- ... ... ... ... - 2030» стратегиялық
бағдарламасының қалай және қандай жолдармен іс жүзіне асырылып ... ... ... берілген;
- жалпыға бірдей орта білім беретін мектептер "Қазақстандағы өтпелі
экономиканың ерекшеліктері, оның ... ... және ... шешу ... ... ... ... " пәнінен сабақ өткізудің әдістемесі
келтірілген;
- шағын ... ... ... ... көпқырлы
мәселелерді қамтитындығын жастарға түсіндіре келіп, оны өркениетті негізде
іс жүзіне асырудың ... ... ... ... жұмысын орындау барысында Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... ... арналған және оны одан әрі жетілдіруге ... ... ... мен ... күші бар ... ... Н.Ә. ... "Қазақстан - 2030" стратегиялық бағдарламасы,
Қазақстан ... ... ... алынып, қазақстандық экономистер
Я.Ә.Әубәкіров, Т.А. Әшімбаев, Н.К. Мамыров, В. Дмитриев, С. ... ... Б.К. ... Н.И. ... О.Ж. ... Е.Ж. Жатқанбаев сияқты
экономистердің Қазақстанда өтпелі экономиканың алғышарттары ... ... мен ... әртүрлі жақтарын зерттеуге арналған
еңбектері мен ғылыми мақалалары пайдаланылды.
1 ӨТПЕЛІ ЭКОНОМИКАНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Адамзат қоғамының бір ... ... ... ... объективті
салдары
Қазіргі экономикалық теорияда ең аз ... ...... ... бір типінен екіншісіне көшірудің салдары мен өтпелі
экономиканың мән-жағдайы. Бұл дүниежүзілік қауымдастықтағы барлық елдердің
өзінің даму деңгейі мен ... ... ... ... ... ... түсіндіріледі. Сондықтан экономикалық теорияда қоғамның даму
сатысындағы құбылыстардың басты көрсеткіштеріне әзірше біркелкі ... ... ... бір ... ... ... көшудің мән-жағдайы жайында
біркелкі түйінделген ой да жоқ. ... ... ...... ... ... деңгейіне қарай қоғам дамуын жіктеп бөлудің
төмендегідей түрлері бар: тас ... қола және ... ... ... ... (1818 – 1881жж.) еңбек құрал сайманының даму
деңгейіне қарай жабайы дәуір, ... және ... ... деп
бөледі.
Ағылшын ғалымы әрі ірі философы Давид Юм (1711-1776 жж.) еңбек құрал-
сайманының дамуы негізінде ... – ең ... ... феодалдық және
капиталистік деп бөледі.
Американ социологы әрі ... Уолт ... ... ... сатылары» теориясын ұсынды:
I – дәстүрлі қоғам, мұнда өндірістің дамуы ... ... ...... өрлеу үшін экономикалық жағдай жасау стадиясы;
III – ... ... ... мұнда экономикалық прогрестің күші өседі
және ... ... ... ...... ... қозғалу, мұнда жаңа техника кең көлемде
таралады;
V- тұтынудың жоғары жаппай дәуірі.
Осы қысқаша ... ... ... ... даму күйі еңбек кұрал-
сайманыныц даму денгейімен ғана ... ... ... процесіндегі адам
қатынастарыньщ сипатымен, яғни ... ... ... ... ... бөлу ... ... зерттеген К. Маркс болды.
К. Маркс өндipic әдісін бәсеке бөліп қарайды:
а) алғашқы қауымдық;
ә) құл ... ... ... ... ... ... теория мектебі адамзат тарихындағы қоғам
күйін үшке бөліп карайды:
а) аграрлық;
э) индустриалдық;
б) постиндустриалдык (акпараттық).
Қоғам дамуы бойынша көптеген ... ... белу ... ... ... ... ... жасауға итермелейді.
Ғалымдардың қоғамның даму деңгейі бойынша ... бөлу ... ... оларда жекелеген ортақ элементтер баршылық. Бұл
өтпелі экономика үшін алғашқы салдарларды тұжырымдауға көмектеседі.
Ғалымдардын есептеуінше өтпелі экономика ... ... ... ... ... күйінен бастау алуы керек.
6ipiншіден, мұндағы дәстүрлі экономика (нарыктық емес) еңбек ... ең ... ... ... ... алғашқы тұрмыстық қауым, құл
иеленушілік және феодалдық өндіріс ... ... ... тауар айырбасы
тұрақталған, локальды сипат алып, яғни айырбассыз тікелей үлестіру белең
алады;
- екіншіден, ... ... бұл ... даму ... ... ... постиндустриалды қоғам экономикасы, бұл нарықтық типтеп
экономикадан кейін жүзеге асады.
Американ ғалымы Д. Бэлл ... ... ... жасай
отырып, бұл жүйенің төмендегідей бес белгісін келтіреді:
а) өңдейтін сала ... ... ... ... ... ... ... белсенділігінде дене еңбегі жұмыскерлері
емес, ой еңбек жұмыскерлерінің қарқынды орындалуы, әcipece ... ... ... ... ... ... шешімін қабылдап, оны
көбірек қолдану;
в) саясатты қалыптастыруда жаңалықты өндіру негізі ретінде теориялық
білімнің басшылық ролінің болуы;
г) жаңа ... ... ... ... корпорация саналмайды,
университет пен зерттеу орталықтары болмақ.
Постиндустриалды ... ... - бұл ... ... ... бұл экономика пострыноктық типтегі аралас экономика
ретінде ... ... оның даму ... арқылы бөлетін теориялық
көзқарастарды жинақтайтьш болсақ, онда схемалық ... ... үш ... ... ... ... ... формациялық жіктеу қоғамның төмендегідей ... ... ... ... ... құл иеленушішік, феодалдық,
капиталистік және коммунистік (формация – ... ... мен ... ... және қондырмалық институттың бipi
екендігі);
- өркениеттілік жіктеу қоғамды үш дәуірге бөлуді қарастырады:
аграрлық, индустриалдық және ... ... ... ... қоғамды - нарықтық және нарықтық емес деп ... емес ... ... ... қауым формациясы, құл
иеленушілік ... ... ... және ... ... ... ... еркін бәсекедегі «таза» капитализм дәуірін қамтиды.
Дәстүрлі экономикалық қоғам ... ... ... ... және ... ... ... өмір сүруде, ал ондағы ... бөлу ... ... салтқа, жекелеген ғұрыптарға негізделген және аралас
экономикалық қоғам негізінен ... ... ... ... көрсетілген қоғамды жіктеуде қайшылық жоқ, қайта олар бірін-бірі
толықтырады. Дәуірлерді нені өндіргенмен емес, қайта қалай ... ... ... ... ... ... деп ... К. Маркс. Өндіргіш
кұштердің даму деңгейі коғамдық процестің жалпы критериі болып табылады.
Басқаша ... ... ... ... ... ... күші өндіріс құрал-
жабдығымен қайтіп біріктіріледі, қалай үйлестіріледі және қалай экономикада
басқарылады: нарықтық бәсекелістік арқылы, жоспарлау арқылы немесе екеуінің
көмегі арқылы ма, яғни ... ... ... мемлекет пен нарық арқылы.
Белгілі ғалым-экономистер, америка жоғарғы оқу орнына арналған
«Экономикс» ... ... Р. ... мен ... ... әлемдегі индустриалды дамыған елдерді екі белгісімен ... ... ... деген меншіктің түрлері бойынша;
2. Осы экономикалық қызметтің үйлестіру және басқару әдістері
бойынша.
Қоғамдық өндіріс құрылымында өндіргіш құштер өндірістік ... ... ... ... ... ... - ... қоғамдық түрде жүзеге асуы. Өндірістік ... - ... ... ... ... күшпен бірігуі өндіріс әдісін
құрайды, яғни қоғамның экономикалық ... оның ... ... ... өндірістік қатынастар отбасылық, діни, құқықтық,
мәдени, ... ... ... ... ... ... Базис пен қондырма бірігу жағдайында болады. Базистің өндіргіш
күштер мен өндірістік қатынастар ... ... ... ... ... объективті жағдайлар тудырады. Бұл кезде коңдырма қоғамның
бір күйден ... ... ... ... немесе өтеуге кедергі
жасайды.
Адамзат қоғамы өзінің ... ... ... ... деңгейі мен
өндірістік қатынастар сипаты арасындағы ... ... ... бір күйден екіншісіне, бір қоғамдық экономикалық формациядан
басқасына, төменгі ... ... ... ... ... ауысуына байланысты жаңа прогрессивті өндірістік катынастар
пайда болады.
Адамзат ... ... ... ... ... қауымдастық
(қоғамдық) меншік түрінен жекеге, жекеден қоғамдыққа (мемлекеттікке)
қозғалыс жасап, ... тек кана ... ... тек қана ... Қазіргі жағдайда өндіргіш күштер мен өндірістік қатынастардың
арасындағы қайшылықтар адамзат қоғамының аралас ... ... ... мен ... ... ... тәсілінің аралас (рынок пен
мемлекеттік) жүйесіне көшуімен ... ... ... отырып байқағанымыз, бұрынғы заманның өзінде меншік
түрлері таза күйінде болған емес, олардың кез ... ... ... кездестіреміз. Мүндай жағдай көрнекті түрде біздің дәуірімізге
дейін VI-IV ... ... Рим мен ... ... байқалды. Ол елдерде
сол кезде кене дүниелік (антикалық) меншік өмір сүрді.
Көне дүниелік (антикалық) меншік - қауымдық ... ... ... ... ... Бұл ... ... және әрбір азамат меншігін
шешудің негізі болып табылып, ... ол ... ... қабылдай алады. Осы
дәуірге Ертедегі Афина мен ... Рим ... ... ... ... ... ... сондай-ақ азаматтық, саяси және экономикалық
өмірдің дамуы қарқынды болғаны тән.
Бұрынғы социалистік елдерде, КСРО-мен қоса 70-ші ... ... ... сипаты өндіргіш күштер даму деңгейімен қайшылыққа
келді. Бұл ... ... ... ... ... ... 90 %
болуымен, барлық ұлғаймалы өндіріс аясын терең монополиялап, ... ... ... Осы ... ... қатаң орталықтан
жоспарлаудың қысымында болып, экономикалық мүдделікті жоққа шығарып, ғылыми-
техникалық прогреске селқос көңіл бөлді. Қоғамдық өндірістің тиімділігі ... ... ... ... ... тауардың тапшылығы жалпы белең ... ... ... ... ... дағдарысқа тап
болды. Осыдан барып нарыққа өтудің ... ... ... ... ... ... сәуірден бастап анық байқалды. Осы жылдан ... ... ... ... ... ... пайда болып, ол 1987-
ші жылдьщ маусым айынан «нарық» басқарудың бөлінбейтін ... ... ... экономика: оның түрлері, нышандары, сипаты және міндеттері
Өтпелі экономика типтерін ету процестерінің сипаты мен ... ... ... ... ... және ... типтерін бөліп қараймыз.
Ғаламдық адамзаттың бір ... ... ... ... байланысты:
индустриалдык дәуірге дейінгіден индустриалдыққа өту ... ... ... екі ... және батыс) біркелкі әлемдік өркениетке ету.
Жоғарыда аталған дәуірлер шеңберінде локалдық өтпелі процестер жүзеге
асады: дәстүрлі экономикадан әртүрлі ... ... ... ... ... ғаламдық өту процесі өтпелі экономиканың ... ... ... қатты әсер етеді:
а) инерциялы экономика. Қоғам мен оның ... ... ... ... ... және ... өзгерте алмайды.
Инерциондық өтпелі экономикада ұзақ мерзім кезіне бұрынғы ескі ... ... ... асырады. Экономиканы, оның түрін, жай-күйі мен
құрылымын, кадрларды қайта оқытуды өзгерту, жана экономикалық ойды ... ... ... ... ал «500 ... жүзеге асыру қиын болмақ.
Қазақстан Республикасы нарыққа өтудің ... ... ... ... инерциялығы ескеріліп, ескі әміршілдік-әкімшілдік
басқару элементін жаңа нарықтық қатынастарға жайлап ауыстыруға бет-бұрыс
жасалды;
ә) өтпелі ... ... Бұл ... ... ең ... түр мен ... тез ... Сондықтан тұрақты түрде ең
толыққан, ең ... ... ... ... жаңа ... дұрыс;
б) өтпелі экономикадағы ескі және жаңа экономикалық элементгер, түрлер,
бөлшектердің бір мезгілде ... ... бір ... ... бара ... меншік түрімен бірге жеке меншік пайда болып, ол әр түрде
байқалады. Сөйтіп ... ... түрі ... болады: мемлекеттік, жеке
меншікпен араласқан түрде және ... ... ... ... белгілі тарихи мерзім кезінде жүзеге асады; өтудің өзі белгілі
мемлекетте болады. Нақтыласақ, ... ... ... ... ... ХХІ-ші ғасырдың басына белгіленуде.
г) өтпелі экономиканың өзіне тән арнайы құбылысы, тіршілігі және
ерекшелігі бар. ... бұл ... ... әлемдік қауымдастыктағы елдер
әртүрлі даму ... ... ... ... ... ... ... нарықтық жүйеге енетін елдерді алатын болсақ, оларды бір-бірімен
былай: нарықтық экономикадағы мемлекеттің ролі ... ... ... ... әртүрлі меншік түрлеріндегі үлесі бойынша,
монополиялык және ... ... бар ... бойынша, еркін
нарықтық сектордың үлесі бойынша айыруға ... ... ... ... ... ... экономиканың қазіргі жаңа түріне -
әлеуметтік бағытталған әрі басқарудың аралас түріне көшуде.
Бұрынғы ... ... ... өтуі ... ... ... ... Олардың нарықтық экономикаға өтуінің өзіне ... бар. Бұл өту ... ... ... ... ... экономикаға
енетін аздаған мемлекеттердін өзіне қатысты ерекшелігімен сыпатталады.
Жоспарлы экономикадағы аздаған елдердің ... өту ... ... ... айырмашылықтар болады. Нақтыласақ, ТМД елдерінде жеке
меншік болған емес, ал 90 % ... ... ... ... ... ... алу мен ... Польша мен Венгрияға
қарағанда көп уақыт қажет болды. Біз атап ... екі елде ... ... 14 %-дан ... жоқ, ал жеке ... ... - 76 % ... байқайтынымыз, Польша мен Венгрияға нарыққа өтудің ... ... ... келеді, ал бүл Ресей үшін болмайтын жай. Алайда
Ресейде осы аталған өту варианты «500 күн» ... ... ... ... ... ... ... табиғи-эволюциялық және табиғи-
реформаторлық болып келеді.
Қоғамның бір жүйеден екіғшіісіне табиғи-эволюциялык процеске көшуі
әдетте ғаламдық эволюциялық процесс ... ... ... ... шеңберінде өтпелі процесс табиғи-реформаторлық сипатқа ие болуы
мүмкін. Өтпелі процестің табиғи-реформаторлық сипаты өтпелі ... ... ... мүмкін.
Мысал ретінде, реформаторлық сипаттағы локальды өтпелі экономикаға
1917 - ші жыддан кейінгі Ресейдегі ... ... ... айта аламыз.
Осындай жағдай 1946 - шы жылдан соң Шығыс Еуропа мен Азия елдерінде ... ... ... типке мысал ретінде, соғыстан кейінгі
Германияның тоталитарлык ... ... ... ... ... Белгілі неміс ғалымы әрі экономисі Людвиг Эрхардтың (1897-1977
жж.) жасаған бағдарламасының ... өту ... ... ... ... ... аралас нарықтык
экономикаға өтуі ТМД елдеріндегі сияқты эволюциялық-реформаторлық сипат
алды. Нарықтық ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік меншікті мемлекеттен алу және жекешелендіру.
Мемлекетсіздендіру - мемлекеттің экономиканы тікелей басқару қызметін алып
тастауын айтамыз. ... жеке ... ... мемлекетгін
абсолюттік монополиялық меншіктілігін жоюды ... ... ... ... ... 30-40 % ... ... Қазақстандық кәсіпкерлердін әлеуметтік жігінің қалыптасуы
(еңбекке қабілетті тұрғындардың ... ... 10-15 % ... Нарықтық инфрақұрылымның қалыптасуы, басты нәрсе — ... мен ... және ... ... ... ... ... пен кәсіпкерлікті дамыту ... ... ... ... ... мен ұсыным негізінде рыноктық
сипаттағы бағаға ... ... ... тұрақтануы.
7. Өтпелі кезеңде тұрғындардың әлеуметтік қорғау жүйесін мықты
қамтамасыз ету.
Нарыққа ету өзіндік мақсат емес, әлеуметтік ... ... ... құралы. Экономика адам үшін емес, экономика адам ... ... ... ... ... экономикаға өтуінің
ерекшеліктері
Нарықтық қатынастардың Қазақстан Республикасындағы қалыптасуының
ерекшелігі ... ... ... түсіндіріледі: ұлттық,
әлеуметтік-демографиялық, ғылыми-техникалық, ұйымдық-құрылымдық, табиғи-
шикізаттық, табиғи-климаттық және ... ... ... экономиканың ерекшелігі сонда, Қазақстан өтуді
тұтастық шеңберінде, егемендікте және өз мемлекеттілігінде жүзеге ... ... ... ... ... рет ... ... - әміршілдікпен ғана ... ... ... ... экономикалық жүйеден, жеке және аралас меншік түріне негізделген
нарыққа өтуді жүзеге асырды. Әкімшілдік - әміршілдік ... ... ... ... ... мен Оңтүстік Кореядағы басқарудың
әкімшілдік - әміршілдік элементін қолданғандығы қажет ... ... ... ... ... ... пен дәстүрді ескермей жат елдің тәжірбиесін
көшіре салу, экономиканы ... ... ... ... ... ... ... ұлттық құндылығымызбен дәстүрімізге ... ... ... ... жөн.
Үшіншіден, Қазақстанның территориялық - ... ... ... ... пен шығысты қосатын ерекше орыны болып табылып,
өтпелі кезеңдегі экономикаға ... әсер ... ... ... экономиканы реформалау
созылған экономикалық дағдарыс жағдайында өтуде.
Ол КСРО-ның ... ... ... ... ... шаруашылығы
кешенінің экономикалық байланыстарьшың үзілуімен түсіндіріледі. ... ... ... ... ... ... ... өнеркәсіптік және ауыл шаруашылығы әулеуеті талап
етілмей қалды.
Бесіншіден, өнеркәсіптегі мемлекеттік ... ... ірі ... химиялық және химия-мұнай кәсіпорығщарынан тұрады. Ауьш
шаруашылығында ірі кәсіпорындар - совхоздар көп болды. Ресггубликада олар ... - ға ... ... ауыл шаруашылығы кәсіпорынының 75 % ... ... ... ең ірі ... ... олардың әрқайсысында орташа
алғанда 15 мың шамасынан аздау егіс көлемі және 16 мыңнан астам ірі ... басы ... ... ... осы ... ... ... әсер
етпей қоймады.
Жекешелендіру тек қана үшінші кезенде (1996-1998 жж.) ғана аяқтала
бастады. Сондай-ақ жекешелендіру мен ... ... ... ауыл ... шет ел инвесторларының қатысуымен жүзеге
асты.
Реформалау практикасы ... ... ... ... ... - аралас әлеуметтік бағыттағы нарықтық ... ... ... ... ... ... ... құру факторын көбірек
ескереді. Қазақстан ары қарай реформаны жүргізгенде басқа елдің ... ... мен ... ... ... ... өзіне тән ұлттық моделін құрады.
2 ӨТПЕЛІ ЭКОНОМИКАДАҒЫ ӘЛЕУМЕТТІК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ... ... ... ... ... ... ... кезенде нарықтық экономикаға ету меімлекет үшін киын ... ... ... ... ... қайта құру, жалпы жаппай
мемлекеттік меншіктен өндіруші мен меншіккердің жақындасу түрлерін ... ... ... ... ... ету. ... мемлекеттік меншікті
реформалау, оны жекешелендіру, мемлекеттік мүліктің жеке ... және ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік
кәсіпорындарды жекешелендіру ғана кәсіпорынның экономикалык ... ... ... ... ... ... ... социалистік елдерде мемлекеттік меншік басқа меншік
түрлерінің жалпы құрылымына ... ... ... Осы жағдай ел
экономикасында бәсекелестіктің болмауына, алып келіп, өндіріс тиімділігін
төмендеуіне, өндіруші ... ... ... ... және тапшылық
экономикасынын пайда болуына алып келді.
Осылардың барлығы бәсекелестік нарықтық ... құру үшін ... ... ... ... ... ... асыру өндірушінің
тұтынушыға өктемділігін жоюға, ... ... ... нарықты
жоғары сапалы тауар мен қызмет көрсетумен барынша толтыра түседі.
Өтпелі экономика кезіңдегі ... ... ... ... тәжірибесі меншік түрлерін өзгертудін эволюция-реформаторлық
тәсілін, жекешелеңдіру тәсілін кеңірек ... ... ... мына екі ... ... алу» ... бір-біріне ... ... ... термині мемлекетген тікелей басқару қызметін альш
тастауды ... ... ... ... кәсіпорынға өзінше
еркіндік беру меншік түрін ауыстырумен байланысты ... ... ... ... ... ... кешуін білдіреді.
Мемлекетсіздендіру - жекешелендіруге дейінгі аралык баспалдақ.
Ал «жекешелендіру» термині мемлекеттік меншіктің жеке ... ... ... ... алға ... жеке ... ... кұру;
мемлекеттік кәсіпорын мүліктерін жеке адам мен коммерциялық
құрылымдарға ... ... ... үшін сату.
Мемлекетгік меншікті жекешелендірудің ... ... ... екі ... ... ... ... жекешелендіруді қаркынды жүргізу;
- «жұмсақ» вариантты жекешелендіруді ақырындап жүргізу.
Жекешелендіру - мемлекеттік ... жеке ... ... ретінде өтпелі
экономика кезінде ТМД еддерінде ғана, Шығыс Еуропада және ... ... ... Ұлыбритания, Франция, Германия мен АҚШ-та
кеңінен қолданылады. Алайда, жекешелендірудін мақсаты нарықтық ... ... мен ... ... түскен елдерде әртүрлі. Егер нарықтық
экономикасы дамыған елдерде жекешелендіру мемлекеттік бюджетке қосымша
қаржы тартуды ... ... ... экономика елдерінде жеке меншікгі құру
құралы болып. соньш негізде бәсекелестік ... ... ... ... ... ... жекешелендірудің бір моделінде
жүзеге асты. Ол модель мемлекеттік кәсіпорындарды ... ... ... ... ... ... негізделген еді.
АҚШ-да мемлекеттік кәсіпорынды сату ұзақ мерзімде - 5 ... ... Бір ... (бірден төленетін) төлем жалпы төленетін
соманың 20 % - нан ... ... ТМД мен ... ... ... өте ... моделі қолданылды.
Венфияда кәсіпорынды олардың жұмыскерлері ... ... ... ... ғана емес, кәсіпорынның тапқан пайдасы мен банк
несиелері қолданылады.
Чехославакияда шағын ... ... ... ... ... тұрғындар қаржысын, банк несиелерін және шетел ... ... ... ... ... ... ... үшін тұрғындарға купон мен чектер тегін таратылады. Чек пен купондар
жекешелендірілген ... ... ... үшін ... ... ... мақсаты - мемлекеттік мүлікті сатып
алу негізінде меншіккер топтарын тезірек қалыптастыру болды. Тұрғындар үшін
біркелкі мүмкіндіктер ... ... ... ... үшін ... тұрғындарға
жекешелендіру чегі ваучерді берді. Олардың әрқайсысыньщ қүны 1000 ... ... оны ... ... алды: ваучерді ... ... ... сатып алуға, өз ваучерін 600-дай
жекешелендіру қорының кез-келгеніне салуға мүмкіндік жасады.
Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... ... екі кезеңмен жүргізілді: бірінші кезеңде тұрғындардан
қайтаруды қажет етпейтін тұрғын - үй ... ... ... үйлерді
(пәтерді) жекешелендіру жүзеге асты; екінші ... ... ... ... алды. Оларды тек қана инвестициялық
жекешелендіру қоры ... ... ... ... ... кор ... ... бұл тәсілінің ... ... ... ... ... өз бетінше шешім қабылдау құқы жоқ, тек ... ... ... сала алды. Бұл адамның нақты кәсіпорынды
жекешелендіруге қатысуына тікелей ... ... ... ... ... сатып алу мүмкіндігін
қарастырып, ашық және жабық типтегі акционерлік қоғамды, акционерлік қоғам-
шаруашылығын құрып, олардың акциясының 51 % ... ... ... ... ... ... қоғамға катысуы
айтарлықтай нәтиже ... ... ... ... ... ... ... координациялық, басқару қызметі кәсіпорын ... ... ... ... және ... холдинг қажеттілігіне
қолданумен шектелді. Бұл айналым ... ... және ... ... ... ... дамыған елдерге қарағанда, ТМД мен Шығыс Еуропа
елдерінде, «үшінші әлем» ... ... ... ... ... Бұл ... - Чили, Индонезия, Индия, Алжир, Марокко, ... ... жаңа ... екі елде - ... Корея мен Тайванда
қолданылды.
«Жұмсақ» жекешелендіру ... сол, бұл ... ... ... бұру ... ... оның қызметін баскаша
ұйымдастырып, ұзақ мерзімде ... ... Бұл ... ... ... еркіндігін ақырындап ұлғайтумен,
олардың баға саясатының бір бөлігін либерализациялаумен, арнайы ... ... ... ... ... ... ... сақтауы арқылы
жүзеге асады.
Қазақстан тәжірибесі көрсеткендей, холдингтік-акционерлік қоғамды
колдану жекешелендірудің ... ... ... экономикада мемлекетсіздендіру саясаты мен меншікті
жекешелендіру ... ... ... жағдайын бұзу мен
экономикаға нарықтық, сыйпат ... ... ... ... ... мен экономикалық өсуге жетуді көздейді:
ұлттық экономикаға шетел инвестициясын тарту;
мемлекеттік субсидияны тарту ... ... ... қысқарту және
жеке кәсіпорындар мен тұрғындардың ... ... ... ... ... өмір деңгейін көтеру; бәсекелестік нарықтық орта жасау.
Экономиканы ... - ... ... ... ... мемлекеттік
меншік түрі өте қатты дамыды. ... ... ... ... екі ... ... еңбек адамы сол меншіктің билеушісі (иегері) жағдайын жоғалтады және
оны тиімді қолдануға жігерленбейді;
ә) өндірісті басқаруда бюрократтану жүріп, экономиканың ... ... ... ... ... 30 - 40 % ... ... экономикалық тиімділігін сипаттайтын сапасын жоя бастайды.
Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... дамуын қарастырады. Мемлекеттік меншікті меншіктің
басқа түріне өзгерту мен реттеу жүзеге асты.
Меншік құқығы ... ... алу мен ... ... ... ... ... берілді.
Ұлттық бағдарламаға сай Қазақстан Республикасында мемлекеттен меншікті
алу мен жекешелендіру алғашқыда екі кезеңде жүргізілді:
- бірінші ... ... ... ... кезең 1993-1995 жылдар;
- үшінші кезең 1996-шы жылдан басталып, 1998-ші жылдың ... ... ... ... ... алу мен ... ... мынада:
шаруашылық субъектілерінің тиімді түрі ретінде жеке ... ... ... ... ... ... ... және орта бизнесті дамыту;
шет мемлекетті өзіне тарта білетін, жеке бизнес ... ... ... ... ... ... ... ретінде инвестициялық
құрылым жүйесін дамыту және нығайту.
Қазақстан Республикасының ерекше меншік объектілері жекешелендіруге
жатпайды. Олар - жер, оның ... су, әуе ... ... ... дүниесі, еддің тарихи және мәдени кұндылықтары.
Мемлекеттен меншікті алу - жай емес, кең ... ... ... ... ... емес ... ... саласына ауысуын
қарастырып, акционерлік, кооперативтік және жеке ... ... ... ... алудың мақсаты - әртүрлі меншік түрінің
қалыптасуына, бәсекелестік пен кәсіпкерліктің және әлеуметтік-бағытталған
нарықтық ... ... ... ... жасау.
Мемлекетген алу мен жекешелендіруге мемлекет меншік объектілері -
кәсіпорьш, ... ... және ... ... сондай-ақ,
әлеуметтік аяның мәдени қызмет көрсету объектілері, мемлекеттік тұрғын-үй
қоры және басқада құндылықтар жатады. ... ... алу ... ... мен міндетті мемлекеттік тапсырысының, материалдық ресурсқа
лимиттер ... ... және ... ... ... ... бағыну институтын жоюды талап етеді. Әртүрлі меншіктегі кәсіпорындар
арасындағы экономикалық қатынастар ... ... ... Республикасында мемлекетгік меншік объектілерін мемлекеттен
алу мен жекешелендірудің төмендегідей түрлері қолданылады:
а) мемлекетгік кәсіпорын мүлігін ... ... ... ... ... ... мүлігін сатып алу;
б) мемлекеттік меншік объектілерін концепсияға беру;
в) мемлекетгік кәсіпорынды акционерлік ... ... ... ... еңбек ұжымы мүшелерінің мемлекеттік кәсіпорьш мүлігін сатып алуы:
д) мүліктері мемлекеттік меншікке жатпайтын мемлекеттік кәсіпорын
мүлігін ... ... және ... ... ... ... ... сату.
Бұл құбылыс агроөнеркәсіп кешенінде былай жүзеге асады:
совхоз бен ... ... ... фермерлік және шаруа
қожалықтары, шағын ... мен ... ... және ... емес ... ... ... қайта құрылды;
ашық және жабық типтегі акционерлік қоғамды құру;
құс фабрикасы мен кешендерін, теплицакомбинаты акционерлік, шаруашылық
қоғамы ... ... етіп ... кұру;
рентабелді емес мемлекеттік ауылшаруашылығы кәсіпорын мүлігін занды
және жеке тұлғаларға аукцион арқылы сату: 1997 жылы 1 ... 2400 ... мен ... ... қайта құрылып, 47000 шаруашылық субъектілері,
оның ішінде 3200 шаруа қожалығы құрылды.
Меншікті мемлекеттен алу мен меншікті жекешелеңдіру ... ... ... ... ... ... ... салалары -
кәсіпорын, мекемелер немесе ұйымдар жекешелендіру объектісі болып табылады.
Жекешелендірілген объект жеке тұлғаға жеке меншік ретінде ... ... ... адамдарға - жалпы меншік үлесін бөлу негізінде жүргізіледі.
Жекешелендірудін төмендегідей тәсілін айтуға болады:
а) аукциондық, жекешелеңдірілетін меншікке кім ... баға ... ... конкурстық - таңдау сатушының ойынша, дұрыс жағдай ұсынған ... ... ... ... ... ... тұрғындарға беру;
в) купондық тәсіл.
Қазақстан Республикасы 1993 жылы ... ... ... ... ... Мақсаты - тезірек меншіккерлер тобын қалыптастыру.
Тұрғындарға бірдей мүмкіндіктер жасау үшін ... ... ... Қазакстандық моделдің негізгі ерекшелігі мынада:
Жекешелендірілген инвестициялық купондарды қайтарымсыз үлестіру;
Жекешелендірілген инвестициялық ... тек ... - ... қоры арқылы қолдану мүмкіндігі болды.
Инвестициялық жекешелендіру қоры ... ... ... ... кедергі жасайды. Бір жағынан Қазақстан
Республикасында қабылданған ... ... ... Оларды
жекешелендіру чек-ваучерді тегін тарату ... ... ... иеленушілер оны тікелей жаратуға құқы жоқ. Сондай-ақ
инвесткупонның ваучерден ... сол, ... ... ... ... ... ... бағалық қағаздар нарығын қалыптастыруды
баяулатады. Басқада келеңсіз мәселенің бірі - инвестициялық қор ... ... ... ... инвестициялык қордан өзгешелігі сол әрбір
біздегі инвестициялық қордың құқы жоқ:
Қазақстан Республикасы тұрғындары ... ... 5 % ... ... ... ... акциясыньщ 10 % артығын алу алмайды;
бір ғана ... ... ... ... ... 5
% - дан артығын сала алмайды.
Қазақстан Республикасындағы мемлекеттен алу мен меншікті
жекешелендіру меншік құрылымын түпкілікті өзгертті. Жеке
меншіккерлер тобын қалыптастырды.
Монополды мемлекеттік ... ... ... ... кұқығы
тек мемлекетке ғана жатады. Нарықтық экономика кәсіпкерлік ... тек ... ғана ... ... ... мен ... де
мүмкіндіктер жасалады. Бұл нарықтық экономиканы тап-тұйнақтай етіп, ҒТП
талаптарына сай болуға және тұтынушы ... ... ... ... кезеңдегі мемлекеттің алдындағы басты міндеттердің бірі -
кәсіпкерлік құрылымды құру. Оларды ... ... ... түрде майда,
орташа және ірі кәсіпкерліктерге бөлеміз. ... ... ... ... ... субъектісіне - әртүрлі экономикалық қызметке
қатысатындар, жеке ... жеке ... және ... ... мен ... - шарт міндеттерімен біріктірілген адамдар тобы
жатады. Ал, ұжымдық кәсіпкерлікке: ... ... ... ... және ... ... айта ... ғалымы әрі экономисі Йозеф Алоиз Шумпетердің ... ... ... жаңа ... ... ... басқа бір сапалы жаңа
игілікті жасауға бағытталған. Сондай-ақ ендіріске жаңа ... ... ... жаңа ... ... жана ... пен ... фабрикаттар
көзін табуға өндірісті талапка сай, баскаша құруға күш салады.
Кәсіпкерлік өз ... ... пен ... ... ... ... ... ерекше типі.
Кәсіпкерлікті құрудың өзекті мәселесі - мемлекеттік меншікті
мемлекеттен алу мен ... ... ... Олар нарықтык экономикада
бәсекелестік ортаны құрып қана қоймайды, сондай-ақ еркін кәсіпкерлікке ... ... ... ... әрі экономисі Альфред Маршалл айтқандай,
нарықтық экономиканьщ басты қасиеті - ... пен ... А. ... ... ... - ... ... экономикаға өту еркін кәсіпкерлікке жол ашты, бірақ барлық
мәселені шеше алмады. Оны шешу үшін ... ... ролі ... ... кәсіпкерлік және оның мәселелері.
Халықаралық практика көрсеткендей, шағьш ... ... ... салаларда пайда бодды. Ондай салаға - ... ... мен ... ... аясы ... экономиканы реформалайтын қарқынды экономикалық саясат бағаның
либерализациялануынан басталады және онымен ... ... ... ... ... ... мен пайыздық, ... ... ... ... ... ... базасының жоюылуына алып
келеді. Бұл шағын бизнестің қалыптасуы мен оның ... ... ... ... Шағын кәсіпкерлік көптеген жиналым мен үлкен
салықтардың құрсауында қалады. ... ... ... ... ... кәсіпкерлік қызметін ынталандыру жағдайын жояды.
Алайда, нарықтық экономиканың ... ... ... ... әлемдік экономика жағдайында ірі монополияның ары ... ... ... және орта ... ... ... ... ғылыми-техникалық революция мәселелерімен де байланысты. Көптеген жаңа
заттардың түрлерін шағын және орта кәсіпорындар ... ... ... алдыңғы орынға таласа отырып, олар сұраным өзгерісіне тез арада
жауап береді және өндірістің тұтынушыны қанағаттандырмаған жаңа ... ... ... ... фирмалардың жұмыстағы бір адамға шаққандағы
ғылыми-зерттеу және конструкторлық жұмысқа шығындары ірі ... ... ... ... шағын бизнестің жалпы алғанда нарықта жаңа өнімдер өндіру
көлеміндегі ролі өте жоғары.
АҚШ-да федералдық сатып алу ... ... ... 50 - ... ортасынан бастап 70 - ші жылдың ортасына дейін шағын фирмалар ... ... ... ... ... әртүрлі жаңалықтардың жартысына жуығын
тапқан. Тіпті, ашқан ... ... ... 10 ... ... ... ... шағын компаниясы персональды (жеке бастың)
компьютерді шығаруды алғашқылардың бірі болып игеріп, ... оны ең ... ... Шағын өндірісті игергендерден авансценаға американың
қазіргі белгілі компаниялары «Ксерокс», «Тексас инструментс», ... ... ... ... жұмыспен қамтуда шағын бизнестің ролі
өте зор. АҚШ-да соңғы 10 жылдың ішінде 60 % - дай жаңа ... орны ... ... ... ... кәсіпорындарға келеді. 80-ші жылдардың басында
жұмыссыздықтың ... ... ... көптеген ғалым, экономист және
мемлекет қайраткерлері шағын ... жаңа ... ... ... ... қарап, ірі кәсіпорындағы жұмыстылықты қысқартудың орнын толтыратын
қабілетгілігі барлығын байқалды. ... да ... ... ... ... ... ... көмек көрсетіледі.
Шағын және орта бизнестің болуы ірі фирма (монополия) мүдделерінде
толық ... ... ... ... үшін мыңдаған детальдар
керек болады. Оларды өндіру үшін көптеген шағын және орта ... ... ... олар ... ... ... байланысқан.
Кейбір ірі электротехникалык, автомобиль монополияларында және ... ... ... 20-30 ... ... ... жұмыс істейді. Жалпы
шағын және орта фирмалардың көп белігі ірі монополиялармен контракт жасай
отырып өмір сүреді. Мысалы, ... 40 % ... және орта ... ... байланысты. Сондай-ақ, АҚШ-да контракт жүйесімен 400 мыңға
жуык немесе 25 %-дай шағын ... ... ... 4,5 млн ... ... ... ... Жапонияда да кездестіруге болады.
Шағын бизнесті кең тарату ... ... ... ... ... ... ... ашу үшін аздаған капитал қажет. ... ... ... ... езі ... тіршілік көзін ашуға
талпыныс жасайды.
Жалпы 80-ші жылдардың басында шағын кәсіпорында тек қана иегер отбасы
мүшелерінің еңбегін ... ... ... ... ... 32 %,
Италияда - 29 %, Францияда 21 % қамтылған.
Монополистік емес фирмалар бірқатар жаңа салаларда ... ... ... ... ... ... ақпараттық кешенде. Ғылыми ... ... ... іскерлік қызмет көрсету спектрі ЭВМ -
негізінде - ... ... ... ... ету, ... ... және т.б. ... Мұндай қызметтер түрі
ресурстарды шоғырландыруды аса ... ... және ... ... ... ... ... болады. Мысалы, Германияда
бағдарламамен қамтамасыз етуде 3700 ... ... ... ... онын ... 70 % 10 ... ... жұмыс істейтін компаниялар құрайды.
Жоғарыдағы ойымызды жинақтап, қорытындылайтын ... онда ... және ... ролі төмендегі алты қызметте байқалады.
Біріншіден, шағын өндіріс нарық конюктурасының өзгеруіне жедел реакция
байқатып, нарықтық экономикаға икемділік көрсетеді. Мұндай іс ... ... - ... қол ... ... ... және орта ... көптеген қолданылмаған қаржы
құралдарын ... ... ... ... бизнес түрі болмағанда, бұл
ресурстар қолданылмас еді.
Үшіншіден, шағын және орта ... ... ... ... үлес ... ... кез ... мемлекетке жоғары
монополияланған экономика жағдайында бірінші мәні бар нәрсе.
Төртіншіден, шағын және орта бизнес тұрғындарды жұмыспен ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істейтіндердің 50-60
% қамтыса, жаңажүмыс орндарының 70-80 % құрайды.
Бесіншіден, жоғарыда атап өткеніміздей, ... ... ... ... ... роль ... ... шағын бизнеске
ғылыми-техникалық жаңалықтардың (жеке бастылык, ... ... ... фотоаппараты) 50 % жатады.
Алтыншыдан, әлеуметтік шиеленісті жұмсартуда шағын және орта бизнес
орны ... роль ... ... қиын ... кезінде бұл жерден жұмыс
тауып өздерінің қабілеттерін жүзеге асырады.
Кәсіпкерліктің халықаралық тәжірбиесінің қалыптасуы көрсеткендей етпелі
экономика мемлекеті жаңадан басталған кәсіпкелердің ... ... ... ... Бұл ... ... қызметтін
пайдасыздығын көрсетті.
Өтпелі экономикаға тән нәрсе нарықтық инфрақұрылымның дамымағандығы.
Бұл шағын ... ... ... және тоқтатып келеді.
Өндіріс құлдырауының тоқтамауы, инфляциялық процестер, осы жағдайдағы
бағаның өсуі тұрғындардың номинальды табысының көтерілуін қуып жетіп, ... ... алып ... Бұл ... ... кәсіпкерлік қызметтің
дамуын кәдімгідей токтады, оның ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті дамытуды тоқтатушы факторға өндіріс
саласындағы шағын бизнестің маңыздылығын бағаламауды жатқызамыз.
Дамыған елдерде ХХ - ... 70-ші, 80-ші ... ... алған
кәсіпкерлік дүмпуі ғалымдар мен практиктердің шағын бизнес жайлы бүрынғы
көзқарастарынан бас тартуына мәжбүр етті. Онда олар ... ... ... олар ... ... ... ірі ... ұйымдасуы
қажеттігі айтылған еді. Сонғы 20 жылдың (1973-1993 жж.) ішінде ... мен ... ... ... дамуына байланысты саны екі есе өскен
және шағын ... ... ... ... - ... ақпараттық қызметте елеулі роль атқара бастады.
Өтпелі экономика кезінде шағын кәсіпкерлікті қоддау мен дамыту ... ... ... қалыптастырудың негізі ретінде шағын кәсіпкерлікті
дамытудьщ кешенді мемлекеттік ғылыми негізделген бағдарламасын ... ... үшін ... ... ... және ... жеңілдіктер
(несие, салық жеңілдіктері, қайтаруды қажет етпейтін субсидиялар және ... ... ... ... ... ... орны ... көрсетіледі;
шағын бизнесті құруда елдің әртүрлі аймақтағы шағын кәсшорынның арнайы
орталықтары ерекше роль атқарады;
ірі және ... ... ... ... ... ... ... мақсатында ірі кәсіпорындардың ресурстарын тарту, әсіресе
сауда мен қызмет көрсету саласында.
Қазақстан ... ... ... дамытуда ҚР-сы
президентінің 1997 жылғы 6-шы наурызындағы «Шағын кәсіпкерлікті дамыту мен
мемлекеттік қолдауды күшейту» ... ... ... ... роль ... өзінің мазмұны жағьшан өтпелі экономика кезіндегі шағын кәсіпкерлікті
дамытудың мемлекеттік бағдарламасы болып табылады.
ә) орта және ірі кәсіпкерліктің ... ... ... орта және ірі кәсіпкерліктің дамуы ... алу және ... ... ... байланысты.
Жоспарлы экономикада (әкімшілдік-әміршілдік) барлық орта және ірі
кәсіпорындар ... ... ... Тек ... ғана ... өз ... жұмыс жасауға мүмкіндік туғызады.
Өтпелі экономика жағдайында орта және ірі кәсіпкерліктің ... ... әрі ... ... ... қала ... ... оның тууы қоғамдық сана
қабілетін өзгертумен тікелей байланысты. ... ... ... - шы жылдан - қайта құру басталғанға дейін толық шаруашылық ... ... ... ... және ... ... бірақ та
біркелкі жоспарлы халық шаруашылығы кешенінде қалу, жоспарды орындау үшін
ғана күресті. Өнімді бір ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарға жүктелген емес. Бірнеше замандастар өмірімен қатысты
қалыптасқан мұндай ... ... ... тез өзгере қоймайды және
басқа құндылықтарға өзгерілмейді сонымен ... ... ... ие ... ... нарықтық қатынастардың құрыла бастауымен қатар
қалыптасуы мүмкін.
ТМД елдері мен Шығыс ... ... орта жәңе ірі ... ... ... ... болып, өскен төлем
қабілетсіздігінің сипаты мен ішкі қарыздар жатады.
Әміршілдік-әкімшілдік жүйенің қарқынды бөлшектелуі ... ... ... ... жаңа ... пайда болуы мынаны аша алмады:
олардың құқығын, міндеттері мен статусын, ... ... ... болуы бұрынғы мемлекеттік кәсіпорындардьщ өзін-өзі басқаруы мен
дамуына қарай, қабілетті және ... деп ... ... 1997 ... ... төрт ... астам
кәсіпорын құлдырауға ұшырады.
Экономиканың мемлекетсіздендірілу мен ... ... ... ... ... шешу мәселесі туды? ТМД мен Шығыс
Еуропадағы өтпелі ... ... ... кешіріп отырған
қиындықтардың ұқсастығы, кәсіпорынды басқару мен жекешелендіру процесіне
шетел капитальш тарту ... алып ... Бүл ... ... ... жүреді, себебі кәсіпорында нағыз шаруашылық баскдрушысы ... иесі ... ... Ол ... ... ... ... барынша
мүдделі. Мысалы, Қазақстан Республикасына шетел капиталын тарту бірқатар
ірі энергетика және металлургия кешен кәсіпорындарын ... ... ... ... ... өнім бағасын төмендетуге көмектесіп,
оның бәсекелестік қабілеттілігін арттырды және кәсіпорынды технологиялық
жаңартуды жүзеге асырды.
б) мемлекеттік кәсіпкерлік.
Өтпелі ... ... ... кәсіпкерлік ерекше сипатқа,
мағынаға ие ... ... ... жүйе ... жеке ... ретінде жаңа
қызметті игеру тиіс - ол кәсіпкерлік ... ... ... даму ... ... меншік болып табылады. Нарықтық
экономикасы дамыған елдерде мемлекеттік ... ... аса көп ... бірак
осылай қалылтасу мемлекетке өз кәсіпорыныньщ болуын қамтамасыз етеді. Бұл
кәсіпорындар ұлттық ... ... үшін ... ... шығарып,
тұрмыстық қызмет көрсетеді, сонымен қатар мемлекеттік бюджетті толтыру үшін
ақшалай қаржы ... ... ... және ... емес тіршіліктерді
бірге атқарады. Мемлекеттік кәсіпорындар өз бетінше ... ... ... үш ... ... ... ... акционерлік қоғамдар (холдинг)
1. Мемлекеттік - толық шаруашылық есеппен (қорғаныс, дәрі-дәрмек
жасайтын зауыттар және т.б.) ... ... ... ... Қазыналық-толық емес шаруашылық есеппен (коммуникация, геодезиялық
жұмыс өндірісі және т.б.), ... ... ... ... жүргізіледі.
Алайда, мемлекеттің кәсіпкерлік қызметі осы кәсіпорындардын жұмысымен
ғана ... ... ... ... ұлттық экономиканың барлық
саласына тарайды, сыртқы экономикалық қызмет аясында ықпал етеді - ол
кәдімгідей ... ... ... ... күйдегі өтпелі
экономиканы тұрақтандырады және мемлекеттің экономикалық деңгейін дамытуға
әсер етеді.
Мысал ретінде ... ... ... 90-шы ... ... қызметін алуға болады. Сол кездерде шетел капиталын
тарта біліп, Қазақстан өнеркәсіп өндірісінің алыптары - тау-кен, энергетика
және металлургия кешендерін құлдыраудан ... ... Тек қана ... ... тонна мұнай айдау үшін Батыс Қазақстаннан ... Өзен ... ... ... ... ... ... терминалына,
Новороссийск ауданына дейін мұнай құбырларын салуға шетел инвестициясын
тартты.
Басқа мысал ретінде Қазақстан ... ... 1996 ... ... мен ... жеті ... ... қол қойылған құжат
мемлекеттік кәсіпкерлік қызметтің жаңа деңгейін байқатты. Бұл ... ... ... арқылы өтетін Еуразиялық темір жолда
транзиттік, ауыр жүк пен контейнерлік ... шешу алу ... ... жүктер Оңтүстік - Шығыс Азия елдерінен ... ... ... ал бұл ... ... - ... Азияға
тасымалдау үшін белгілі төлем төленеді. Бүл ... ... ... ... ... ... және барлық магистрал
бойында - Достық (Қытай шекарасында) станциясынан Озинка станциясына дейін
(Ресей шекарасында) қосымша ... ... ... ... туғызады.
2.2 Өтпелі экономика кезіндегі ... ... ... мәселелері
Нарықтық экономика кезінде макроэкономикалық процестерді мемлекеттің
реттеуі тікелей және ... ... ... ... ... ... ... реттеудің объектілеріне
экономиканы тұрақтандыру саясаты ... ... ... ақша ... ... ... бақылау, тұрғындарды жұмыспен қамту
саясаты, антимонополиялық ... яғни ... ... ... ... әлеуметтік қорғау саясаты жатады.
Халықаралық тәжірибе көрсеткендей, тікелей тәсіл - ... ... ... мен ... ... ... қысқа, орта,
ұзақ мерзімді міндеттерді шешуге ат ... ... ... ... ... ... ... ұқсас бағдарлама ретінде, соғыстан кейін Оңтүстік ... ... ... ... ... ... ... «Автомобиль жолын салудағы төтенше шаралар» заңын айтуға ... ... ... астам институттары нарық дамуының жоспары мен
бағдарламасын жасайды.
Жалпы қабылданғандай, қазіргі жағдайда ... ... ... ... ақша ... ... ... экономикада
ақша айналымы мемлекет бақылауынан шықпауы керек. Бұл макроэкономикалық
деңгейіндегі мемлекеттің ең ... ... ... ... ... ... ... кұлпырыс» жасаған мемлекетгер - Жапония, Оңгүстік
Корея, Тайвань - тәжірибесімен ... Бұл ... ең қиын - ... ... ... ... құру мен реформалау кезіңде ақша
айналымы, инфляция, мемлекеттік бюджеттің ... ... ... ... бақылауында болды және бұл олардың бәсендеуі мен күйреу
салдарын жоққа шығарды.
Ал, ... ... ... өту кезеңіңце (1990 ж.) бастапкы
шарттарда басқаша түрде бодды. Республика экономикасы осы кезде КСРО ... ... ... ... болды. Ақшалай табыстың өсуі
өндіріс құлдырауына ... ... ... ... ... Тұрғындардың 1990 жылғы салым қалдықтары шамамен 13 млрд рубль
құрап, қанағаттандырылмаған қалдық ... 17 млрд ... асып ... жылдық тауар айналымы мен ақылы қызмет ... 76 % ... ... ... ... ұласып, қаржы жүйесі ... ... ... өз ... 1993 жылы қараша айында ұлттық валютаны
өндіргеннен бастап жүргізе бастады, шын мәнінде 1994 жылдан ... ... ... ... ... ... жылдары
инфляция деңгейі 13250 ретке өскен, өндірістің құлдырауы 1991- ші ... ... 50 % ... ... қабылдаған дағдарысқа қарсы шаралар бағдарламасы
(1993-1995 жж.) және (1994-1995 жж.) ... ... мен ... ... тоқтата алмады. Макроэкономикалық тұрақтандыру мен
өндірістің құлдырауын тоқтату үшін ... ... ... ... және ... ... ... ұстап, сыртқы экономикалык
қызметті либерализациялауда салық жайлы жаңа заңдар ... ... ... батыл түріне көшіп, ... ... ... ... басқаруына берді және келесі кезеңде
кәсіпорынның бақылау пакет акциясын оларға сатады. Мемлекеттік ... мыңы ... оның ... экономиканың экспортгық секторын
құрайтын ең ірі өнеркәсіп кәсіпорындары бар. ... ... ... ... тәжірибесі көрсеткендей, жақсы бағдарламаның болуы
жеткіліксіз. Бұл ... осы ... ... ... ... ... үшін
мемлекеттің араласуы кажет. Әңгіме жоспарлы жүйеге қайту туралы емес,
мемлекеттік ... жаңа ... мен ... өндіруде болып отыр.
Ұлттық экономикалық мәселелерді шешуде жеке сектор мен мемлекет арасында
өзара іс-әрекет пен тең ... ... ... ... мен экономикалық өсуге жету үшін мемлекеттің
де, жеке сектордың да күш-жігері қажет. ... ... ... - ... ... ... керек, себебі жеке инвесторлар (отандық
және шетелдік) Қазакстанда қолдау саласын тапқаны ... ... 1991 ... басында Қазақстан Республикасында «Тікелей
инвестицияны ... ... ... Заң ... ... ... міндетті төлемдер туралы» Заңына өзгерістер мен толықтырулар
енгізілді. ... ... ... заң ... және ... инвесторлар
үшін өте ыңғайлы - қалыпты жағдай жасауға көмектесті.
Біріншіден, инвестролар үшін ... ... ... мөлшері
тікелей инвестиция көлемі мен экономика секторының ... ... ... асыру үшін импорттық жабдықтарды, шикізат пен
материаддарды кеден баж салығын салудан толық немесе жекелей босатылуын заң
құптайды. Өнеркәсіпті құрылымдық ... ... ... да ... ... ... Қазақстан Республикасындағы экономиканы құрылымдық тұрғыдан қайта
құру мәселелері
Қазақстанның өтпелі экономикасы үшін Жапония мен ... ... ... ... кайта құру, тәжірибесі өте ... ... ... қайта құрудың Онтүстік Корея моделіне сүйене
отырып, салалардың басыңқы бағыттарынын алты критериі қолданылады.
Біріншіден саланың экономикалық ... ... яғни ... салыстырмалы артықшылығына сүйеніп, тезірек экспортты
каркындату мүмкіндігі.
Екіншіден, ішкі ... сала ... ... ... осы ... ... ... ең жоғарғы индустриалды кезеңге
жеткендігіне сай болу керек.
Төртіншіден, ... ... ... пен ... ... ... ... асуы керек.
Бесіншіден, елдегі сауда балансы ... ... ... бағаланады.
Алтыншыдан, басыңқы бағыт салаларының дамуы қаншалықты ыңғайлы қосымша
эффект беруде қабілетті, яғни ... ... мен ... ... өндіріс
тиімділігін қамтамасыз етеді.
Аталған критерийді талдап болған соң, ... ... ... ... ... ... ... Республикасы стратегиялық даму шеңберіндегі 1993-ші жылдың
басында қабылданған, кезек күттірмейтін ... ... ... ...... реформаны тереңдету бағдарламасында басым
бағыттарға ... ... ... аталған: энергетика, металлургия,
халық тұтынатын тауарлар, азық-түлік өндірісінің салалары және ... пен ... жол ... ... ... құру ... жүзеге асыруда, мемлекеттің кәсіпкерлік
бастамасы ерекше орын альш, ол кәдімгідей өзінің нәтижесін ... ... ... жылдың аяғында өндірістің құлдырауы
тоқтатылды. Қазақстан Республикасы үкіметі ... ... ... ... ... бастаманы қолға алды. Құлдыраудың
жиегінде тұрған ірі энергетика, ... ... ... ... ... ... ... тартты. Үкіметтің есептеуі
бойынша. 1997-ші жылдан бастап ауыр ... ... өнім ... ... % болу керек.
Қазақстан Республикасында Теңіз мұнай көзінің бір ғана қазба байлығын
есептегенде, жақын арада 20 жыл ... 80 млрд ... жуық ... ... ... Республикасы Президентінің 1997-ші жылғы наурыздағы
«Қазақстан ... ... ... ... ... кезекті
шаралары» жарлығына сай кең масштабта мемлекеттік қызметті ... ... ... ... ... ... органдар қызметіне
бақылау күшейтілді. Бұл реформа жасаған стратегиялық жоспар негізінде
Қазақстан экономикасының ... ... ... байқатады; басқару
жүйесін экономиканы реформалау деңгейіне сай келтіру; ... ... ... және ... бұл ... функциональдық жақын
дегендерін біріктіріп, көп буынды бақылау мен ... ... ... ... ... бас ... ... мемлекеттік қызметтерді жеке
секторға беру.
3 ӨТПЕЛІ ... ... ... ... СТРАТЕГИЯСЫ
3.1 XXI ғасырдың қарсаңындағы қазақстан республикасының әлеуметтік-
экономикалық саясаты
Болашақтағы Қазақстан Республикасы экономикасының ... ... мына ... ... ... ... ... ел
ретінде қалыптасуы мен даму стратегиясы» ... (1992 ... Н.Ә. ... ... яғни ... ... шешуші
саласындағы стратегиясы үш кезең ішінде нарықтык жүйеге ... ... атап ... ... ... ... ... тұрақтандырудың екі
негізгі процестерін қамтиды: меншіктің едәуір бөлігін жекешелеңдіру және
тұтыну нарығын тауарлармен толтыру;
II кезең ... ... ... шикізат базасын езгертуге
қадам басу үшін, телекоммуникация мен ... ... ... ... ... дамыған тауар және валюта нарықтары, капитал, жұмыс күші,
бағалы қағаздар мен ... ... ... ... үшін
қажет;
III кезең (2006-2012 жылдар) экономиканың ашық типін ... ... ... ... ... кезеңде стратегиялық мақсаттарға жету және
Қазақстанның әлемдік индустриальды елдер қатарына кіруі мен әлемдік ... ... ... ... ... ... Елбасының Қазақстан халқына ... ... ... - ... ... ... шығарылды,
тежеуші факторлары айқындалып, 2030 жылға дейін ... ... ... ұзақ мерзімді мақсаттар мен олардың мерзімдері көрсетілді (22 тарауды
қараңыз).
Қойылған мақсаттарды жүзеге асыру мына үш ... ... ... ... ... ... жылдар;
- 2011-2030 жылдар.
-Ұзақ мерзімді басымдылықта Қазақстан ... ... ... ... біз ... нарықтық экономика
құрудамыз» деп тағы да атап көрсетті.
Қабылданатын заңдар мен ... ... ... ... болуы
керек.
«Қ.азақстан-2030» бағдарламасының бірінші кезеңіңде (1998-2000 жылдар)
көздеген мақсаттардың жүзеге асуын қорытындылағанда, Қазақстан Республикасы
Президенті 2000 ... 21 ... ... ... ... осы
бағдарлама әрбір басшының столындағы кітап болуы тиіс деді.
Президент ұзақ мерзімді стратегияда анықталған реформалардың ... ... атап ... ... ... Қазакстан Республикасының ... ... бес ... ... айтты:
- әлеуметтік ахуалды жақсарту және кәсіпкерлік қызметті одан ... ... ... ... несие беру;
экономикалық шикізат бағдарьш өзгерту;
аймақтық диспропорцияларды жою.
Қазакстан Республикасының ... ... ... ... ... әлеуметтік ахуалды жаксарту деп - ең маңызды мәселе халықты
жұмыспен қамту мәселесі ... атап ... ... ... ... және кедейлікпен күрес туралы бағдарламаны дайындауда.
Жұмыспен ... ... ... ... ... ... рөл ... бағдарламада шағын және орта бизнесті одан әрі дамыту, ... ... ... ... кеңейтуге, негізделген өндірістерді
құруға және ... ат ... ... көзделеді. Ел Президенті:
«Балтық елдерінде ... және орта ... ... ... ... жинақталғанын көрсетеді. Осы ... ... ... көбі ... және орта бизнес арқасында түседі және де ... ... ... ... тәуелді болуы.
Қазақстан Республикасының экономикалык саясатынын ... ... ... ... бағдарын өзгерту болып табылады. Әзірге
осы мәселені шешуге байланысты кешенді ... ... жоқ. ... жаңа, бірінші, екінші, үшінші және төртінші сатыларын құруда,
ауыл шаруашылығын өңдеу өнеркәсібін құру мен ... ... ... ... ... ... жоқ.
Мұнай өндеуді ұйымдастыру, мұнай химиясының басқа да өнімдерінің
өндірістерін ұйымдастыру, мұнай ... және ... ... үшін машина жасау
өнеркәсібін ... ... ... Бұл тек ... шикізат
бағдарын жоюдың бірқатар жолдары.
Осы жұмыстың негізгісі-бәсекеге қабілетті баға мен технологиялык сапаны
қамтамасыз ету. ... ... ... ... қойылды; - бәсекеге кабілетті
өндеу өнеркәсібін қүру.
Экономикалық саясаттың тағы бір ... ... ... ... оңтүстік пен солтүстік ... ... ... солтүстік аудандармен салыстырғанда
жұмыссыздықтың ... ... ... мен ... ... ... ... көрініс табады. Осындай диспропорциялардың
салдары халықтың елдің ең қолайлы аудандарына қоныс ... ... ... мен ... әлі іске ... әлеуетінде жаңа
жұмыс орындарын құруды, шағын және орта бизнесті дамытуда қарастыратын
көшіп-қону саясатын жасау міндеті ... ... ... ... сүру мен одан әрі даму ... ... Осы жерде халықты жұмыспен
қамту, азаматгық құқық, халықтың ... ... ... ... ... қажетті деңгейде ұстау және дамыту сияқты үлкен
мәселелердің бастаулары қиылысады.
XXI ғасырдың карсаңында ... ... ... ... ең ... ... толығырақ тоқталайық:
әлеуметтік ахуалды және ... ... одан әрі ... Көп ... ... ... ... даму мен әлеуметтік
ахуалды жақсарту жолдары
Монополия мемлекеттік экономика жағдайында кәсіпкерлік қызметке құқ тек
кана мемлекетте болды. Нарықтық экономика кәсіпкерлік ... үшін тек ... ғана ... ... ... ... ... әрбір жеке адамға
мүмкіндік ашты, бұл жағдай нарық ... ... ... ... жедел түрде қарауын қамтамасыз етеді.
Кәсіпкерлік қызметті құру - өтпелі кезеңде мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... құрылым, халықты
барынша жұмыспен қамтуды ... ... және ... өмір деңгейін
көтеруге Қазақстан Республикасының одан әрі ... ... ... ... ... ... ... етуге қабілетті.
Нарық жаңдайында кәсіпкерлік қызмет көп нышанда болады, оларды мына
түрде ... ... ... ... ... орта және ірі ... кәсіпкерліктін, субьектілері бойынша.
Кәсіпкерліктің субьектілері ... ... әр ... - жеке ... ... міндеттемелерімен және де ортақ
экономикалық мүдделерден, біріккен адамдар тобы ... ... ... ... ... ... холдингтер мен ... ... ... бола ... ... ... қызметтің даму кешенді және көп деңгейлі
сипат алуы ... ... ... ... Қазакстан Республикасының
әлеуметтік-экономикалық саясатының стратегиялық мақсаттарына жету ... ... ... табылады.
Атақты неміс ғалымы, экономист Йозефа Аиза Шумпиетердің ... ... ... ... жаңа игілікті жасауға немесе осы немесе
баска игіліктін жаңа сапасын жасауға ... жаңа ... ... жаңа
өткізу нарығын игеруге, шикізат немесе жартылай фабрикаттардың ... ... ... ... қайта құруды жүргізуге бағытталған.
Кәсіпкерлік бұл шаруашылық жүргізудің әдісі және тәуелсіздікке өз
бетінше жұмыс істеуге ... ... ... ... ... ... - барлық денгейдегі жаңалық, бұл мемлекеттік қолдау
мен ынталандыру қажет кәсіпкерлік қажетке негізделген бастама. Осы ... ... ... ... ... ... ... прогресс, Қазақстан ... - ... ... ... ... ... ... дамытудың басты сәті нарық экономикасында бәсекелестік
ортаны құру үшін ғана ... ... ... ... ... үшін жол ... иелігінен алу мен мемлекетгік меншікті ... ... ... ... ... ... Маршалл атап көрсеткендей,
нарық экономикасынын негізгі қасиеті - ... пен ... А. ... ... - ... - ... ... экономикасына өту еркін кәсіпкерлікке жол ашты, бірақ барлық
мәселелерді шешкен жоқ. Оларды шешу үшін ... ... рөлі ... ... саясаттағы шағын кәсіпкерліктің рөлі мен
алатын орны
Атап ... XXI ... ... Қазақстан Республикасының
әлеуметтік-экономикалық саясатында шағын кәсіпкерліктің дамуына ерекше
назар аударылады. Оның рөлі ... ... ... ... ... ... кезекге осы салада халықты жұмыспен қамтамасыз ету тезірек
өседі және ... ... үшін ... ... ... аталған
мәселеге толық талдау керек.
Батыс елдерінің экономикалық әдебиетінде шағын бизнесті «өсу үстіндегі
бала» деп ... орын ... Жеке ... ... бизнес-бұл есу үстіндегі
бала ретінде, сондықтан ол барлық уақытта сәби ... қала ... ... ... ... бұл үшін ол кәсіпкерлік қызметпен бел шешіп
айналысуы қажет».
Шағын кәсіпкерлік халықаралық ... ... ең ... капитал
тезірек айналатын салаларда, атап айтканда саудада, қоғамдық ... ... ... туады. Бірақ нарықтық экономиканы ... ... ... экономикалық саясат бағаларды ырқына
жіберуден және осымен байланысты өскелең инфлияциямен басталды, бұл пайыз
өсімінің күрт ... және ... ... ... ... қаржы базасынын жоюуына әкелді, бұл өз кезегінде шағын бизнестің
қалыптасуының және онын, инвестициялык қызметінің заңсыз қалуына ... ... көп ... ... мен ... салыктардың астында қалды.
Осы уақытта қалыптасқан экономикалық жағдайда кәсіпкерлік қызметке ынта
үзілді, онсыз нарық экономикасының қалыптасуы мүмкін емес.
Қазіргі кездегі ... ... одан әрі даму ... ... ... ... ... революцияның болуымен,
шағын және орта фирмалардың сакталуымен және дамуымен қоса ... ... ... түрлерінін өндірісі атап айтқанда, шағын және орта
компаниялардың кәсіпорындарында басталады, себебі олар «күн» астындағы ... ... ... ... ... болуға, өндіріспен әлі
қанағаттандырылмаған жаңа қажеттіліктерді іздеуге мәжбүр. Сондықтан ... бір ... ... есептегендегі, ғылыми-зерттеу мен
конструкторлық ... ... ірі ... ... жиі асып ... ... емес.
Қазіргі уақытта шағын бизнестің, рөлі ... ... ... ортақ санында айтарлықтай мол.
АҚШ-тың сатып алу федералы ... ... ... 50-інші
жылдардың ортасынан 70 - інші ... ... ... ... фирмалар
(жұмысшылар саны 1000 адамнан аз) әртүрлі жаңалық енгізулердің жартысынан
көбін енгізген. Жаңалық ... ... бірі ... ... саны ... ... келеді. Атап айтқанда, ... ... ... ... ... алғашқылар қатарында енгізді, кейін оларды негізгі
өндірушілердін. біріне айналды.
Шағын бизнес капиталистік елдерде халықты жұмыспен ... ... рөлі бар. ... ... 10 ... жаңа жүмыс орындарының 60 % - і
20 адамнан аз ... бар ... ... 80-ші ... ... зор өсуі жағдайында көптеген ғалымдар, ... ... ... ... бизнестен ірі компаниялардағы жұмыс
орындары қысқаруының орнын толтыруға кабілетті жаңа жұмыс орындарын ... деп ... ... ... ... үкіметтері тарапынан
шағын бизнеске әртүрлі көмек көрсетіледі.
Шағын және орта бизнестің ... және де ірі ... ... сай ... ... дайын өнімді жасау үшін
мындаған әртүрлі детальдар қажет етіледі. Олардың ... ... ... шарт ... ... ... ... және орташа
фирмалар маманданады. Электротехника, автомобиль және ... ... ірі ... 20-30 ... ... ... компаниялар жұмыс
істейді. Атап көрсету керек, шағын және орташа фирмалардын басым көпшілігі
ірі компаниялармен ... ... ... ... ... ... шағын және орташа кәсіпорындардың 40 % - і ірі ... ... ... ... ... ... 400 мың ... 25 % шағын кәсіпорындар қамтылған, оларда 4,5 млн. адамжүмыспен
қамтылған. Жапонияда да ... ... ... ... ... ашу ісі аз ... ... қажет етеді.
Техникалық қызмет көрсету саласында кең өріс алады. Өте жиі жағдайда ... ... ... ... ... ... таба ... ашады.
80-ші жылдардың басында шағын ... ... тек ... ... ... ... ... барлық жұмыспен
қамтылғандардың 32 %, Италияда – 29 %, Францияда – 21 % құрады.
Монополистік емес ... жаңа ... ... ... ... ... ... әжептәуір нығайтады. ҒТП негізінде іскер
қызметтер ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету, инженеринг, кеңес беру ... және ... ... ... ... ... ресурстардың айтарлыктай
жинақталуын қажет етпейді және де ... ... ... де табысты
жүзеге асуы мүмкін. Жеке атағанда, Германияда бағдарламаны ... ... 3700 ... ... істейді, олардың көпшілігі (70 % шамасында)
жұмыскерлер саны 10 адамнан аз компаниялардан құралған.
Демек, ... және орта ... рөлі мына ... ... ... шағын өндіріс нарық коньюнктурасының өзгерісін
икемді сезінеді, бұл нарык экономикасынада ірі кәсіпорын алыптарға
мүмкін емес.
Екшшіден, ... ... әлі іске ... ... ... ... ... Осындай бизнестің болмауьшан осы ресурстар
пайдаланылмаған болар еді.
Үшіншіден, шағын бизнес бәсеке күресін қалыптастыруда айтарлықтай үлес
қосады, бұл кез ... ... ... ... монополия экономикасы
жағдайында бірінші кезекте маңызды.
Төртіншіден, шағын бизнес халықты жұмыспен қамту мәселесін шешуде үлкен
рөл атқарады. Өнеркәсібі дамыған ... ... ... ... жұмыспен
қамтамасыз етілгендердің 50-60 % және ... ... ... 70-80 ... атап ... шағын өндірістің ғылыми-техникалық
жаңалықтардың, 50 % ... ... ... көбейткіш аппараттар,
«Палороид» типті фотоаппараттар).
Алтыншыдан, ... ... ... ... ... ... рөлі бар. Ауыр ... кездерінде халық осыдан жұмыс тауып және
өздерінің қабілеттерін жүзеге асыра алады.
Кәсіпкерліктің халықаралық тәжірибесі көрсеткендей, өтпелі ... ... ... тек жаңа басталған сауда ... бұл ... ... ... ... ... ... үшін нарықтық инфрақұрлымының дамымағандығы тән, бұл
шағын кәсіпкерліктің дамуын ... ... 1998 ... дейін тоқтамаған өндірістің
құлдырауы, инфлияциялық процесстер кезіндегі бағалардың ... ... ... ... анық басып озды, бұл өндіріс саласында ... ... ... ... ... ... ... айтарлықтай
тежеді.
Соңында шағын кәсіпкерліктің дамуының тежеуші ... ... ... ... ... әлі ... ... жылдардағы дамыған елдердегі болған кәсіпкерлік «бум» ғалымдар
мен практиктердің шағын бизнеске қатысты бұрынғы көзқарастарынан - шағын
кәсіпорындар өмір ... ... ... олар не ... ... не ... ... қайта құрылуы керек, бас тартуына мәжбүр еткізді.
Нақты ... ... ... он ... ... 2000 ... ... саны екі есеге артты, олардың ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындардын экономикалық
мынандай прогресивті салаларында - электроника, ... ... - ... рөлі бар.
Өтпелі экономикада жаңа өркен жайған шағын кәсіпкерлікті ... ... үшін ... ... ... ... құру негізі ретінде шағын кәсіпкерлікті дамытудың
кешенді мемлекеттік ... ... ... жасау;
оның дамуы мен қаржылык жеңілдіктер үшін ... ... ... ... ... салыктар, ақысыз сипатты ... ... ... ... бағыттарында шағын
кәсіпкерліктің орны ерекше анықталуы керек;
шағын ... ... ... әртүрлі аймақтарында (область
орталықтарында) шағын кәсіпорындардың арнайы орталықтары басты рөлде болуы
керек;
ірі және ... ... ... ... ... әсіресе сауда
мен қызметтер саласында ... ... ... ... ... ... ... Республикасында шағьш кәсіпкерлікті дамытуда Қазақстан
Республикасы Президентінің «Шағын кәсіпкерліктін ... ... ... ... ... ... шаралар туралы» 1997 жылдың 6
наурызындағы қаулысынын үлкен рөлі бар.
Құжат ... ... ... ... ... жағдайында шағын
кәсіпкерлікті дамытудың мемлекеттік бағдарламасы болып табылады.
2001 жылдың ... ... ... ... ... ... субъектілері тіркеледі, бұл елдің жұмыспен қамтылғандардың ... ... ... ... ... кәсіпорындар санын 500 мыңға дейін,
оларда жұмыс істеушілер саны ... ... ... 40 ... ... ... ... шағын және ірі кәсіпкерліктің дамуы көп деңгейде
мемлекет меншігін жекешелендірумен ... ... ... ... орта және ірі ... мемлекет меншігінде болды және тек
жекешелендіру оларды дербес және тәуелсіз етеді. ... ... ... ірі ... жұмыс істеуі ең қиын және ең өткір мәселе болып
қалады, себебі оның ... жаюы ... ... ... ... ... Барлық мемлекеттік кәсіпорындар 1985 жылдан, қайта
құрудың басталу жылынан бастап, толық шаруашылық есепте болды, яғни ... ... мен ... қаржыландыруда, бірақ, тек ... ... ... ... ... мен ... сатып алушысын табу мәселелері
берілген кәсіпорындар қамқорлығына кірмеді
Осындай құнды бағдарлар бірнеше ұрпақтар өмірлері ... ... ... ... ... жоқ және нарықтық ... ... ... қалыптаса алған жоқ.
Кәсіпкерлік психологиясы тек бір ... ... ... ... ТМД және шығыс Еуропанын көптеген орта және ... үшін ... ... үшін үлкен кедергі тез өсудегі төлем
төлеу алмаушылық пен зор ішкі ... ... ... ... ... мен ... және ... жаңа құрылымдарының пайда ... ... ... ... мен ... қандай екеніне дұрыс анықтамалар енгізбеді.
Пайда болған ... ... ... ... ... өзін ... және өзін өзі дамытуға қабілетті және қабілетсіз деп бөлді.
Қоғамдық санада ... - бұл тек ... ... ... ... берік
орныққан. Нарық қатынастарының құрылу және даму практикасы ... ... үшін ... ... ... ... алатынын
көрсетті. Мемлекет қызметтің кәсіпкерлік саласына ерте қосылады, соғұрлым
өтпелі экономиканың ... ... ... ... ... ойластырылған дағдарыска қарсы және инфляцияға қарсы бағдарына бола
нарық экономикасы ... ... ... ... ... ... өте жақсы, соғұрлым әлемдік экономикады осы мемлекеттің
мәртебесі биік болады.
Өтпелі экономика жағдайында мемлекеттік кәсіпкерлік ерекше ... ... ие ... ... ... жүйе ... ... тұлға ретінде
жаңа функцияны - кәсіпкерлік қабілетті игеру қажет.
Кәсіпкерлік қызметтің дамуы экономиканың негізгі ... ... ... ... 2001 жылдың ... ... ... ... жалпы санында 23,5 % құрады.
Нарықты экономикасы дамыған елдерде мемлекет меншігінің үлесі көп ... нақ осы ... ... ... үшін ... ... мен тауарлар
шығарушы өздерінің меншікті кәсіпорындарының болуына және бір ... ... ... үшін ... ... ... табуына мүмкіндік
береді.
Келтірілген кәсіпорындар Қазақстан ... ... ... емес ... қосылуында жұмыс істейді.
Мемлекет кәсіпорындары олардың дербестігінің ... ... ... бөлінеді:
бюджетгік (ведомстволық);
қоғамдық (корпорациялар);
аралас акционерлік коғамдар (холдингтер).
Қазақстан Республикасында мемлекеттік ... мына ... ... ... құқы бар, ... ... ... қорғаныс зауыттары, дәрі-дәрмек дайындау және т.б.);
қазыналық, жедел басқаруға құқы бар, толық емес ... ... ... телекомуникация, геодезиялық жұмыстар өндірісі және
т.б.).
Бірақ мемлекеттің кәсіпкерлік ... ... ... шектелмейді.
Мемлекеттік кәсіпкерлік қызметі ұлтгық экономиканың барлық және
мемлекеттің ... ... ... әсер ... ... ... ... өтпелі экономиканың тұрақсыздығын
тұрақтандыруға жол ашатын қызметтің сыртқы экономикалық саласына ... 90-шы ... ... ... ... мемлекетінін
кәсіпкерлік қызметі мысал бола ... ... кен ... ... және ... кешендерінің аса ірі өнеркәсіп өндірістерін
төлем төлей алмаушылықтан қорғай ... дәл ... ... ... ... мемлекетінщ кәсіпкерлік кызметінің келесі мысалы 1996 жылдың
басында ... ... ... ... ... темір жолы бойынша
транзиттік, жүк және контейнерлік тасымалға қатысты Еуропа мен Азияның жеті
мемлекеттерінің ... ... қол ... ... ... ... ... Азия елдерінің жүктері келісімдерге
сәйкес Батыс Еуропа елдеріне тасымалданады, ал осы елдерден Оңтүстік-Шығыс
Азия елдеріне белгілі ақыда тасымалданады.
Қазақстан ... ... төрт ... ... ... өтеді: Трансазия (Қытай-Қазакстан-Туркия), Еуро-Азия (Қытай -
Қазақстан - ... - ... Орта Азия және ... ... ... арқылы Батыс
магистралы. Еуропа — Скандинавия — Иран (Парсы ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін «Солтүстік-Онтүстік» жоба
қаралуда. Осы ... ... ... жандандыруға және қайта
жаңартуға, барлық магистралдар бойынша ... ... ... ... ... ... табыспен қамтамасыз етуге жол ашады. Мемлекеттік
кәсіпкерлік өтпелі ... ... ... ... ... болады. Нарықтық экономикада макроэкономикалык процестерді
мемлекеттік реттеу ... және ... ... ... ... экономикасын реттеу» тақырыбында қаралған).
Өтпеш экономикада мемлекеттік реттеудің ... ең ... ... ... ... циклге қарсы саясат, ... ... ... бюджет балансын бақылау, халықты
жұмыспен қамту саясаты, ... ... ... яғни ... ... ... халықты әлеуметтік қорғау саясаты болып табылады.
Халықаралық тәжірибе көрсеткендей, тікелей әдістер кіші мерзімді, орта
мерзімді, ұзақ ... ... шешу үшін ... экономикалық
бағдарламаларды жасау мен іске асыру арқылы жүзеге ... ... ... ... ... ... ... қалпына келтіру бойынша төтенше бағдарламалары, ал Жапонияда
«Автомобиль ... ... ... төтенше шаралар туралы» заң
қабылдануы болады. ... ... ... астам институттары
нарықтардың дамуы бағдарламаларын және жоспарларын құрады. Қазіргі жағдайда
мемлекеттің кез келген реттеу ... ... ақша ... ... ... үшін ақша айналымы мемлекет бақылауынан шықпауы тиіс. Бұл
мемлекеттін ... ... ең ... ... ... ... ... құдіретті» тудырған Жапония, Ондүстік ... ... ... ... ... еддерде ең қиын жылдары (70-80-ші жылдары) өнеркәсіпті ... ... ... қүру ... ақша ... ... ... тапшылығы әрқашан мемлекеттің бақылауында болды және бұл олардың
қирату салдарларын ... және ... ... жол ... Республикасы нарыққа өтудін басында (1990 жыл) басқа старттық
жағдайда болды. Республика экономикасы Кенес ... ... ... ... ... болды. Өндірістің құлдырау жағдайында ақшалай
табыстарыңдың өсуі тауар массасымен қамтамасыз етілмеді. 1990 жылы ... ... 13 ... сом ... ал ... ... 17 млрд. сом немесе жылдық тауар айналымы мен ақылы қызметтердің 76
%-нан ... ... ... ... ашык ... ... және де қаржы
жүйесі бақылаудан шықты.
Қазақстан реформаны дербес тек 1993 жыддың ... ... ... ... ... 1994 ... ... жүргізе бастады. Реформа
жылдарында мерзімдік баспасөз келтіргендері ... ... ... 13250
есе өсті, өндірістің құлдырауы 1991 жылдың деңгейінің 50 %-ға жетті.
Қазақстан үкіметі қабылдаған дағдарысқа ... ... ... ... және (1994-1995 жыдцар) өндіріс күлдырауын және
инфляциялық процестер дамуын тоқтатпады. ... ... ... тұрақтандыру мен өндіріс құлдырауын тежеу міндеттерін
жүзеге ... үшін ... және ... ... қатайтты, сыртқы
экономикалық қызметті ырықтандыруға шаралар, салықтар ... жана ... ... ... ... шетел фирмаларына басқаруға
жолы мен кейін кисіпорынның бақылау ... алу мен ... ... нышандарын енгізді. 16 мың мемлекет
кәсіпорындары жекешелендірілді, оның ішінде ... ... ... ... ірі ... кәсіпорындары.
Жапонияда, Оңтүстік Кореяның өтпелі экономикасының ... ... ... ... ... осы бағдарламаларды
қатаң жүзеге асыру бойынша мемлекеттің ... ... ... ... ... ... келу туралы емес, мемлекеттің басқарудың нышандары
мен механизмдерін енгізу, ұлттық экономикалық проблемаларды шешуде мемлекет
пен жеке ... ... ... ... пен тең құқықты әріптестік орнату
туралы.
Экономикалық өсуге және экономиканы тұрақтандыруға жету үшін ... да ... де ... ... жалпы қабылданғандай, жеке инвесторлар (отандық және шетел)
Қазақстанда ұсыным саласын табуына қолайлы жағдайлар құруы қажет.
Осы ... 1991 ... ... ... ... ... ... «Салыктар және бюджетке басқа міндетті төлемдер»
туралы Заңға ... мен ... ... және ... ... қолдау» туралы Заңдар қабылданды, бұл ... ... ... үшін ең ... ... құруға жол ашты.
Біріншіден, инвесторлар үшін жеңілдіктер анықталды. Женілдіктер мөлшері
экономика секторының басымдылығына және тікелей инвестицияның ... ... заң ... ... ... үшін қажетті құрал-жабдықтар,
шикізат пен матариалдар ... баж ... ... немесе түгелдей
босатуға жол ашады. Осының бәрі 1998 жылға таман Қазақстан Республикасының
экономикасын тұрақтандыруға және оны көтеру ... ... жол ... ... Республикасына - жаңа индустралды ел құру үшін
қажетті өнеркәсіптің құрылымдық қайта құруда жетекші рөлі жатады.
4 ... ... ... ... ӘЛЕУМЕТТІК- ЭКОНОМИКАЛЫҚ
ДАМУДЫҢ ТЕНДЕНЦИЯЛАРЫ
4.1 Экономикалық қызметтің қозғаушы факторларын ... ... ... тенденциялардың мәнімен түрлері
Өтпелі экономикадан кейінгі ... ... ... ... ... экономикадан кейінгі ... ... ... ... тілінен аударғанда «кейінгі», «соңғы»
деген ұғымды білдіреді).
Әнгіме жоспарлы-әкімшілдік экономикадан өту ... ... ... нарықтық қоғамның әрі қарай ... ... ... қоғамның кірісетіндігі туралы болып отыр.
Осылайша шешім қабылдауға нарықтық қатынастарға көшкен елдердің ... ... ... өсуі ... ... ... ... ТМД-ның жекелеген елдерінде жалпы ішкі өнімнің өсімі орта есеппен
6%-ды құрады. Экономикалық өсу қарыны бойынша ... ... ... тек
ТМД елдерін ғана емес, сонымен қатар нарықтық қатынастарға көшкен бір ... ... де ... озып ... ... өсу ... төмендегідей тенденциялар қалыптасуда:
Дұниежүзілік сауда ұйымына (ДСҮ) ... ... ... өндеуші
өнеркәсіп өнімдерімен шығу, бәсеке қабілетгі салаларды құру;
экономиканы шикізаттық ... ... ... диверсификацияландыру;
- ТМД елдерінің біртұтас экономикалык кеңістік саясатына бет бұруы;
- экономиканы көп ұлттық экономикаға ... жаңа ... ... бағытталу;
- индустриалдық-инновациялық саясатқа бағытталу.
Мәселен, Казакстанда 2015 жылға дейінгі жаңа индустриалдық-инновациялық
саясат және 2030 жылға қарай жаңа индустриалды мемлекет құру ... Азия ... ... ... және бүгінде өркендеуші
индустриялық мемлекетгер болып табылатын Оңтүстік Корея, Малайзия, Бруней,
Сингапур, ... ... ... ... және осындай стратегиялық
мақсаттың шешіміне ... ... ... ... Ұзақ ... ... есудің жоғарғы қарқынын сақтап келген ... ... ... ... отыр. Жалпы ішкі өнімнің орташа жылдық өсімі 7,7 %-ды
кұраған.
Елге шетел инвестицияларының келуі, ұтымды макроэкономикалық ... ... ... Сауда Ұйымына (ДСҮ) кіруі осындай
нәтижелерге қол жеткізуде маңызды роль атқарады.
Үндістан, ... және ... да ... күш ... ... ... ол ... қырық жылдан астам уақыт бұрын тәуелсіздік алғаннан
кейін жан басына шаққанда 200 ... ... ... ... бар ... өте кедей мемлекет ... ... ... жан ... ... табысы 20 мың доллардан асады. Малайзия 20 жылдың ішіңде
өмір сүру деңгейінің он есе артуына қол жеткізді.
4.2 Экономикалық дамудың ... ... ... ... ... ... отыз ... арналған
бағдарламасында болашақтағы Қазақстан дамуыньщ стратегиясы көрсетілген.
Онда 2030 жылға дейінгі Қазақстан ... ... ... жеті ... ... Республикасының бұл бағдарламасының ... ... - ... ... ... қол жеткізу және Қазақстанның дамушы
елдерінің қатарынан дамыған ... ... ... ... ... Республикасының ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін пайдалана білген
мемлекеттің Азия жолбарыстары қол жеткізген табыстарға қол жеткізе ... бар ма? ... тек осы ... қол ... ... ғана ... қажет.
Біріншіден өтпелі экономикалық барлық салаларда ғылым - ... ашу мен ... ... ішкі және ... ... аралық
кәсіпкерлік іс-әрекеттегі бизнестің барлық төрт деңгейін - шағын, орта ірі
бизнесті және мемлекеттің кәсіпкерлік ... ... ... ... ... экономикада кұрылымдық салалық қайта құруды жүзеге асыру.
Қазақстандағы ... ... ... ... ... ірі ... потенциялдың қалыптасуына мүмкіндік
берді.
Осыған қарамастан, экономиканың технологиялық құрылымындағы өзгерістер
тұрғысынан алғанда, республикадағы ... ... іс ... ... ... ... құрылымының бағасы төмендегідей:
- технологиялық базистін, 2/3-ге жуық бөлігін ... ... ... және ... ... технология құрайды;
- автоматтандырылған және кешенді - ... ... ... 1/3-ін ... ... техника мен ақпараттық технология технологиялық
базистің ... ... ғана ... да ... ... ... ... басты бағыты қазіргі ғылыми-техникалық революция
жетістіктері негізінде индустриалдық-ақпараттық жүйеге көшу болуы тиіс.
Индустриалдык саясатты ... ... ... ... ... ... ... қолдана білуге негізделуі ... ... және ... ... баж ... ... несие
сгавкалары, жеңілдікгі салық салу. Сонымен қатар, индустриалдық ... ... ... ... ... мақсатына, терендігіне
және қарқынына байланысты әркелкі қолданылуы мүмкін.
Жаңа индустриалдық-инновациялық қоғам жолындағы келесі бағыт- Қазақстан
Республикасының салалық құрылымын ... ... ... құру, инвестиция басқару жаңа ... ... ... ... ... ... құру - ... Республикасынын болашақтағы
экономикалық саясатының маңызды басымдылықтарының бірі.
Индустриалды дамыған елдерде, экономиканың ... ... ... ... және ... ... нарықтағы позициясын
нығайтуға мүмкіндік беретін, өнеркәсіп пен ауьш ... ... ... қалыптасқандығы белгілі.
Мысал ретінде, жалпы ішкі өнім ... әр ... ... ... Қазақстан Республикасындағы мұнай салалық
құрылым ... ... ... салыстырғавда жетілмеген.
Болашақга ауыл шаруашылығының өнеркәсіпке арақатынасы 1/3 үлесінде
қамтамасыз етілетіндей дамуы керек. Өнеркәсіпте ... ... ... ... ... ... Сонан соң акпараттық технологияның үлесі
атқаратын ... ... ... ... ... ету ... ... бәсеке кабілетті өнімнің кеңейтілген ұдайы өндірісін әрі қарай дамыту
мүмкін емес.
Қазақстанның өтпелі экономикасы үшін Жапония мен ... ... ... ... құру ... тәжірибесі маңызды. Өнеркәсіпті
құрылымдық қайта құрудың Оңтүстік Кореялық ... ... ... алты ... ... ... салалардың экономикалық потенциалы, яғни ... ... ... ... ... тез өсіру
мүмкіндікгері бағаланады.
Екіншіден, ішкі нарықтағы сала ... ... ... ... алынған саланың дамуы, неғұрлым жоғары иңцустриалды сатыдағы
едцің жетістіктеріне ... ... ... саланың дамуы шикізат пен энергия импортынан мейлінше аз
тәуедділікте жүзеге асырылуы тиіс.
Бесіншіден, елдің сауда ... ... ... ... ... ... ... дамуы қаншалықты деңгейде оңтайлы
қосалқы әсер беруге қабілетті, яғни ол экономиканың басқа секторларындағы
немесе салалардағы ... ... ... жасай ала ма? Аталған
критерилерді талдағаннан кейін іріктелген саланың жедел дамуының ... ... ... ... ... төмендегілер осы
мақсаттарға деген инвестицияның көздері ... ... ... мен, ... ... емес, толықтай қорғауға
кепілдік беруі негізінде халықтың жинағын тарту;
- шикізат экспортынан түсетін табыс және ... ... ... ... және портфелдік шетел инвестицияларын тарту;
- шетел капиталын біріктіретін біріккен кәсіпорындар құру-
2003 жылға қарай Қазақстанда осы стратегиялық міндеттерді шешу үшін ... ... ... ... 3,9 млрд ... шетел
инвестициясынан, 1 млрд доллар жеке ... ... ... ... ... ... «Қазақстан-2030»
бағдарламасында келесідей экономика салалары басымдылықтары деп ... ... ... өндірісі, халық ... ... ... және коммуникация салалары (байланыс және темір
жол көлігі.)
Президент Н.Ә. Назарбаевтын «Қазақстан-2030» жоддауында былай ... ... ... және ауыр жүкті құрылымын бірдей жөндеу
мүмкін емес. Дүниежүзілік тәжірибе ... ... ... ... ұлттық өнімдегі үлесінің үнемі азайып, керісінше, ... ... ... ғылыми сыйымды, жоғары қосымша құнды
өндірістің, сонымен бірге ... ... ... ... ... ... бір реттіліктің қажеттілігі дәлелденді.
Саясатты құрылымдық қайта құруды жүзеге ... ... ... мемлекеттің кәсіпкерлік инициативасы маңызды роль атқарады.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... жатқан өзгерістерге үлкен мән береді. Банкрот-тықтың алдында тұрған
ірі отын-энергетикалық, металлургиялык кәсіпорыңдарды көрсету үшін ... ... ... ... тек Теңіз мүнай кен орнын іске қосу Қазакстан Ресггубликасының
алдағы 20 жыл ... 100 млрд ... жуык ... ... ... жасайды.
Сыртқы экономикалық саясаттағы маңызды басымдылықтарын, Қазақстан
Республикасының стратегиялық мүдделерін ескере отырып, Ресеймен және ... ... ... ... - ТМД елдерімен экономикалық одақты
нығайту болып табылады.
4.3 Еуразиялық мемлекетаралық экономикалық ... ... 10 ... ... ... ... ... Қазақстан,
Қырғызстан, Ресей және Тәжікстанның Мемлекетаралық кеңесінің отырысында
жаңа халықаралык ұйым - ... ... ... ... Кеден одағы шеңберіндегі мемлекетаралық экономикалық қатынастар
осындай дәрежеге сыртқы саудадағы тарифтік және ... ... ... ... ... ... ... сауда режимдері қальштаса бастағанда
қол жеткізілді. Бұл қатысушы елдерге айтарлықтай нәтиже әкелді, ... ... ... айналысындағы үлесі Қазакстанда 37 % ... 46 % ... ... ... ... инициаторы Қазақстан болды. Осындай
одақ, құру идеясын Қазақстан ... ... 1994 жылы ... ... ... ... ... бір-біріне жақын келуі және
унификациялануы, экономиканың ... ... ... ... ... өзара қарым-қатынастардың жаңа логикасы жүзеге
асырылуда. Еуразиялық экономикалык ... ... ... ... үшін ... нәтижелер әкеледі, өйткені қол ... ... мен ... ... ... пен ... ... туралы
арнайы бөлім бар.
Сәйкесінше бұл одақтың барлық азаматтары біртұтас әлеуметтік стандартқа
және оны пайдалану мүмкіндігіне ие ... ... ... ... ... ... және ... нығайту бойынша біртұтас келісім жасалуда ЕурАзЭҚ (ЕврАзЭС) басқа
құрылымдармен салыстырғанда болашақтағы саяси шешімнің нәтижесі болды. ... ... мүше ... ... нарықтағы өнімдерінің
бәсеке қабілеттілігін күшейтуге, энергетика саласындағы бір ... ... ... ... ... құруға, яғни мұнай газ құбырларын
салып, дамытуға, тарифтік және транзистік ... ... ... ... ... ... ... өзінде Еуропа мен Азия арасындағы ... 100 млн ... жуық ... ... ... ... ... кеңес болып табылады. Оның компентенциясына интеграцияның
даму ... ... және ... мәселелері кіреді.
Оның орналасатын жері Алматы мен ... ... ... ... Жедел
экономикалық өсуге Қазақстан, Ресей, Беларусь, Украина арасындағы біртұтас
экономикалық кеңістік құрылым туралы келісім жасайды. Бұл ... ... ... ТМД ... ... ... 90 %-ын ... ЖАЛПЫ БІЛІМ БЕРЕТІН МЕКТЕПТЕРДЕ «ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ӨТПЕЛІ ЭКОНОМИКАНЫҢ
ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ, ОНЫҢ БАСТЫ МІНДЕТТЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ШЕШУ ЖОЛДАРЫ» АТТЫ
ТАҚЫРЫПТА ... ... ... ... ... ... ... негіздері"_
Тақырыбы: «Қазақстандағы өтпелі экономиканың ерекшеліктері, оның басты
міндеттері және оларды шешу жолдары»
Сабақтың түрі: Дәріс
Сабақтың ... ... ... өтпелі экономиканың теориялық негіздері,
алғышарттары, заңдылықтары ... ... ... ... - ... ... адамзат қоғамының өмірінде алатын
орны, оның объективті қажеттілігі және негізгі ... ... ... ... ерекше ролін көрсету.
3. Дамытушылық: "Қазақстан - 2030" ... ... ... ... қазіргі кезеңнің өзіндік басты
ерекшеліктерін, оның ... мен ... ... сондай-ақ Қазақстанның алдында тұрған
стратегиялық мақсаттарды жүзеге асыруда ... ... ... ... ... қазіргі заманғы кәсіпкерге қойылатын
талаптарға жан-жақты ... бере ... ... ... ... көрнектілігі: өтпелі дәуірдің мәні мен ... ... және оның ... ... ... мен ... ... диаграммаларды, тестерді, таратып беруге арналған
материалдарды пайдалану.
Жаңа ұғымдар: өтпелі кезең, ... ... ... ... алу, ... ірі, орта және шағын кәсіпкерлік,
экономикалық стратегия, экономикалық саясат тағы басқалар.
Сабақтың ... ... ... ... материалдармен
(үлестірмелік, сызбалар, диаграмалар, ... ... ... ... ... ... ... кезеңі (2 минут). Балалармен амандасып, журнал толтыру.
Оқушыларды сабаққа даярлау.
II. Жаңа сабақты ... (30 ... ... (5 ... ... ... (5 ... Үйге тапсырма беру (3 минут)
Бұл тақырыпты 10 - сынып оқушылары "Экономика негіздері" пәні бойынша
оқиды. Тақырыпқа негізінен бір ... ... ... ... ... тақырыпқа қысқаша шолу жасап, жаңа ... ... ... бұл ... "Экономика негіздері" курсында алатын орны мен
атқаратын роліне және оны оқып - ... ... мен ... ... барысында оқушылардың жаңа материалдарды қабылдау
дағдысын арттыру және ойлау ... ... ... ... ... ... ... тесттер т.б.) жұмыс
істеуді жүзеге асырамын.
Сабақтың басында аяғына дейін алға қойылған ең ... ... ... ... мен ... заңдылықтарын қоғам өмірінде және жеке
адам өмірінде атқаратын роліне жан-жақты тоқталу, түсіндіру.
Сабақтың ... ... ... ... ... ... Өтпелі экономика кезіндегі макроэкономикалық процесттерді
мемлекеттік реттеу мәселелері
3. Қазақстан Республикасындағы ... ... ... құру ... ... дәрістің негізгі мазмұны
1 Өтпелі экономикадағы меншік қатынастарының эволюциясы
Өтпелі кезенде нарықтық экономикаға ету меімлекет үшін киын ... ... ... ... өзгерте, қайта құру, жалпы жаппай
мемлекеттік ... ... мен ... ... түрлерін табу,
тіпті олардың толық бірігуін қамтамасыз ету. Демек, мемлекеттік меншікті
реформалау, оны жекешелендіру, ... ... жеке ... және ... ... ... ауыстыру мәселесі туындайды. Мемлекеттік
кәсіпорындарды жекешелендіру ғана кәсіпорынның экономикалык еркіндігі ... ... ... ... алады.
Бұрынғы кейбір социалистік елдерде мемлекеттік меншік басқа меншік
түрлерінің жалпы құрылымына ... ... ... Осы ... ел
экономикасында бәсекелестіктің болмауына, алып келіп, ... ... ... ... ... ... ... және тапшылық
экономикасынын пайда болуына алып келді.
Осылардың барлығы бәсекелестік нарықтық ортаны құру үшін ... ... ... ... ... жүзеге асыру өндірушінің
тұтынушыға ... ... ... ... арттыруға, нарықты
жоғары сапалы тауар мен қызмет көрсетумен барынша толтыра түседі.
Өтпелі экономика кезіңдегі ... ... ... ... ... ... ... өзгертудін эволюция-реформаторлық
тәсілін, жекешелеңдіру тәсілін кеңірек қолдануды дәріптейді.
Экономикалық әдебиеттерде мына екі терминді: ... алу» ... ... ... қарайды. Алайда
«мемлекетсіздеңдіру» ... ... ... ... ... ... түсіндіреді. Басқаша айтқанда, мемлекеттік кәсіпорынға өзінше
еркіндік беру ... ... ... ... емес. Мемлекетсіздендіру
мемлекетгік кәсіпорьшдардьщ толық ... ... ... ... - ... ... аралык баспалдақ.
Ал «жекешелендіру» термині мемлекеттік меншіктің жеке меншікке өтуін
білдіреді.
Жекешелендірудің мақсаты:
өтпелілік максатты алға тартып, жеке меншік ... ... ... ... жеке адам мен ... ... бюджетгі толтыру үшін сату.
Мемлекетгік меншікті жекешелендірудің халықаралык ... ... екі ... бар:
- «қатаң» вариантты жекешелендіруді қаркынды жүргізу;
- «жұмсақ» вариантты жекешелендіруді ақырындап жүргізу.
Жекешелендіру - мемлекеттік меншіктің жеке меншікке өзгеру ретінде ... ... ТМД ... ... ... ... және нарықтық
экономикасы дамыған елдерде: Ұлыбритания, Франция, Германия мен АҚШ-та
кеңінен қолданылады. ... ... ... ... ... ... мен ... экономика түскен елдерде әртүрлі. Егер нарықтық
экономикасы дамыған ... ... ... ... ... ... ... етсе, өтпелі экономика елдерінде жеке меншікгі құру
құралы болып. соньш негізде бәсекелестік нарықтық ортаны қал ы птастырады.
Дамыған ... ... ... ... бір моделінде
жүзеге асты. Ол модель ... ... ... ... ... ... ... алуына негізделген еді.
АҚШ-да мемлекеттік кәсіпорынды сату ұзақ мерзімде - 5 жылдын аумағында
жүргізіледі. Бір мезгілдегі ... ... ... ... ... 20 % - нан ... керек. ТМД мен Шығыс Еуропа ... өте ... ... ... ... ... ... сатып алды. Онда
жұмыскерлердің қаржылары ғана емес, кәсіпорынның тапқан ... мен ... ... ... кәсіпорындар аукцион арқылы ... ... ... ... банк ... және ... капиталын
тарту арқылы жекешелендірілді. Сондай-ақ Чехословакияда кәсіпорындар ... үшін ... ... мен чектер тегін таратылады. Чек пен купондар
жекешелендірілген кәсіпорынның акциясына айырбастау үшін берілген.
Ресейдегі жекешелендірудің басты мақсаты - ... ... ... негізінде меншіккер топтарын тезірек қалыптастыру болды. Тұрғындар үшін
біркелкі мүмкіндіктер жасалды. Осыны жүйеге асыру үшін ... ... чегі ... ... ... ... қүны 1000 ... Иегерлері оны еркін коладана алды: ... ... ... ... ... ... өз ... 600-дай
жекешелендіру қорының кез-келгеніне салуға мүмкіндік жасады.
Қазақстандағы жекешелендіру процесі Чехословакияда қолданылған моделге
ұқсастықпен ... ... екі ... ... ... кезеңде тұрғындардан
қайтаруды қажет етпейтін ... - үй ... ... ... ... жекешелендіру жүзеге асты; ... ... ... ... ... ... ... тек қана инвестициялық
жекешелендіру қоры арқылы қолдану мүмкіндігі жасалды. Ондай кор Қазақстанда
120-дай болды.
Жекешелендірудің бұл ... ... ... жекешелендіру
инвестициялық купон иесінін өз бетінше шешім қабылдау құқы жоқ, тек ... ... ... сала ... Бұл ... ... ... қатысуына тікелей кедергі жасады.
Жекешелендіру процесі кәсіпорынды жұмыскерлердің сатып алу мүмкіндігін
қарастырып, ашық және жабық типтегі ... ... ... ... құрып, олардың акциясының 51 % мемлекетке жатты.
Бірақ мемлекеттің холдинг типіндегі акционерлік қоғамға ... ... ... ... банкрот болған кәсіпорындар тіріле
алмады. Мемлекетгің координациялық, ... ... ... басшыларын
бекітумен, өндіріс өнімін үйлестірумен және пайданы ... ... ... Бұл айналым қорын жоюға және кәсіпорынды банкроттыққа
алып келді.
Нарықтық экономикасы ... ... ... ТМД мен ... Еуропа
елдерінде, «үшінші әлем» дамушы елдерінде «жұмсақ жекешелендіру» варианты
қолданылады. Бұл вариант - ... ... ... ... ... ... сондай-ақ жаңа индустриалды екі елде - Оңтүстік Корея мен Тайванда
қолданылды.
«Жұмсак» ... ... сол, бұл ... мемлекетгік
секторды жылдам бұру қарастырылмаған, қайта оның ... ... ұзақ ... ... ... Бұл ... ... экономикалық еркіндігін акырындап ұлғайтумен,
олардың баға саясатының бір бөлігін либерализациялаумен, ... ... ... ... ... ... акциясьш мемлекетгің сақтауы арқылы
жүзеге асады.
Қазақстан тәжірибесі көрсеткендей, холдингтік-акционерлік ... ... ... ... шешпейді.
Өтпелі экономикада мемлекетсіздендіру саясаты мен ... ... ... ... ... бұзу ... ... сыйпат беріп қоймай, сондай-ақ, экономикалық ... мен ... ... жетуді көздейді:
ұлттық экономикаға шетел инвестициясын тарту;
мемлекеттік субсидияны тарту есебінен мемлекеттік қарызды қысқарту және
жеке кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... ... өмір деңгейін көтеру; бәсекелестік нарықтық орта жасау.
Экономиканы әкімшілдік - ... ... ... ... ... түрі өте ... ... Практика көрсеткендей, меншікті
мемлекеттендірудін басты екі ... ... ... ... сол ... ... ... жағдайын жоғалтады және
оны тиімді қолдануға жігерленбейді;
ә) өндірісті басқаруда бюрократтану жүріп, экономиканың артықшылығы
тапталады.
Шетел тәжірибесі көрсеткендей, мемлекеттік меншік 30 - 40 % ... ... ... ... ... ... жоя ... Қазақстан Республикасында нарықтық экономикалық қалыптасуы көп
укладты экономиканың ... ... ... ... ... ... өзгерту мен реттеу жүзеге асты.
Меншік кұқығы экономиканы мемлекеттен алу мен жекешелендіру ... ... ... ... ... ... сай Қазақстан Республикасында мемлекеттен меншікті
алу мен жекешелендіру алғашқыда екі кезеңде жүргізілді:
- бірінші кезең 1991-1992 ... ... ... ... ... ... кезең 1996-шы жылдан басталып, 1998-ші жылдың бірінші
жартысына ... ... ... мемлекеттен алу мен жекешелендірудің негізгі
мақсаты мынада:
шаруашылық субъектілерінің тиімді түрі ретінде жеке меншік ... ... ... ... монополиясыздандыруды қамтамасыз
ету;
шағын және орта бизнесті дамыту;
шет мемлекетті өзіне тарта ... жеке ... ... ... ... ... қағаздар нарығының субъектісі ретінде инвестициялық
құрылым жүйесін дамыту және нығайту.
Қазақстан ... ... ... ... жекешелендіруге
жатпайды. Олар - жер, оның байлығы, су, әуе кеңестігі, ... ... ... ... ... және ... ... меншікті алу - жай емес, кең ... ... ... ... ... емес меншік түрінің саласына ауысуын
қарастырып, акционерлік, кооперативтік және жеке кәсіпорындардың құрылуын
көздейді. Мемлекеттен меншікті ... ... - ... ... ... ... пен кәсіпкерліктің және әлеуметтік-бағытталған
нарықтық экономиканың ... ... ... жасау.
Мемлекетген алу мен жекешелендіруге мемлекет меншік ... ... ... ... және ... ... сондай-ақ,
әлеуметтік аяның мәдени қызмет көрсету ... ... ... және ... ... жатады. Мемлекеттен толық алу кәсіпорынның
бақылау цифры мен міндетті мемлекеттік тапсырысының, материалдық ресурсқа
лимиттер ... ... және ... орталықтан бекітуге жоғарғы
ұйымға бағыну институтын жоюды талап етеді. Әртүрлі меншіктегі кәсіпорындар
арасындағы экономикалық қатынастар келісім ... ... ... ... ... ... мемлекеттен
алу мен жекешелендірудің төмендегідей түрлері қолданылады:
а) мемлекетгік кәсіпорын мүлігін жалға беру;
ә) жалға берілген мемлекетгік кәсіпорын мүлігін сатып алу;
б) мемлекеттік ... ... ... ... мемлекетгік кәсіпорынды акционерлік қоғам немесе серіктестік ретінде
құру;
г) еңбек ұжымы мүшелерінің мемлекеттік кәсіпорьш мүлігін сатып алуы:
д) мүліктері мемлекеттік ... ... ... ... заңды тұлғаға және азаматтарға конкурс немесе аукцион ақрылы сату.
Бұл құбылыс агроөнеркәсіп кешенінде былай жүзеге асады:
совхоз бен ... ... ... ... және шаруа
қожалықтары, шағын кәсіпорын мен олардың ассоциациялары және ... емес ... ... ... қайта құрылды;
ашық және жабық типтегі акционерлік қоғамды құру;
құс фабрикасы мен кешендерін, теплицакомбинаты акционерлік, шаруашылық
қоғамы немесе серіктестігі етіп қайта кұру;
рентабелді емес ... ... ... ... занды
және жеке тұлғаларға аукцион арқылы сату: 1997 жылы 1 қантарда 2400 ... мен ... ... ... ... 47000 ... ... ішінде 3200 шаруа қожалығы құрылды.
Меншікті мемлекеттен алу мен меншікті жекешелеңдіру тығыз байланыста
болады.
Мемлекеттік меншікке ... ... ... ... ... ... мекемелер немесе ұйымдар жекешелендіру объектісі болып табылады.
Жекешелендірілген объект жеке тұлғаға жеке меншік ретінде ... ... ... ... - жалпы меншік үлесін бөлу негізінде жүргізіледі.
Жекешелендірудін төмендегідей тәсілін айтуға болады:
а) аукциондық, жекешелеңдірілетін меншікке кім ... баға ... ... конкурстық - таңдау сатушының ойынша, дұрыс жағдай ұсынған сатып
алушыға артықшылық көрсетіледі;
б) кәсіпорын акциясын ересек тұрғындарға ... ... ... ... 1993 жылы ... айынан бастап жаппай
жекешелендіруге көшті. Мақсаты - тезірек меншіккерлер тобын қалыптастыру.
Тұрғындарға ... ... ... үшін ... ... ... ... моделдің негізгі ерекшелігі мынада:
Жекешелендірілген инвестициялық купондарды қайтарымсыз үлестіру;
Жекешелендірілген инвестициялық купонды тек ... - ... қоры ... қолдану мүмкіндігі болды.
Инвестициялық жекешелендіру қоры азаматтардың жақсы кәсіпорында
жекешелендіруге ... ... ... Бір ... ... қабылданған модель Ресейлікке жақындау. Оларды
жекешелендіру ... ... ... қарастырылған. Алайда, Қазақстандық
инвест-купонды иеленушілер оны тікелей жаратуға құқы жоқ. ... ... ... сол, ... ... ... ... Қазақстан Республикасында бағалық қағаздар нарығын қалыптастыруды
баяулатады. Басқада келеңсіз мәселенің бірі - инвестициялық қор қызметін
қосымшалап ... ... ... инвестициялык қордан өзгешелігі сол әрбір
біздегі инвестициялық ... құқы ... ... ... ... купонын 5 % артығын
шоғырландыра алмауы;
бір аукционда кәсіпорын акциясыньщ 10 % артығын алу ... ғана ... ... жиналған инвестициялық купонның 5
% - дан ... сала ... ... ... алу мен меншікті
жекешелендіру меншік құрылымын түпкілікті өзгертті. Жеке
меншіккерлер тобын қалыптастырды.
Монополды мемлекеттік экономика жағдайында кәсіпкерлік кызмет кұқығы
тек ... ғана ... ... экономика кәсіпкерлік қызметпен
айналысуды тек ... ғана ... ... ... мен индивидке де
мүмкіндіктер жасалады. Бұл нарықтық экономиканы тап-тұйнақтай етіп, ҒТП
талаптарына сай болуға және ... ... ... ... Өтпелі кезеңдегі мемлекеттің алдындағы басты міндеттердің бірі -
кәсіпкерлік құрылымды құру. Оларды масштабы ... ... ... ... және ірі ... бөлеміз. Кәсіпкерлік субъектісі бойынша да
бөлінеді: кәсіпкерлік субъектісіне - әртүрлі ... ... жеке ... жеке ... және ... ... мен ... - шарт міндеттерімен біріктірілген адамдар тобы
жатады. Ал, ұжымдық кәсіпкерлікке: ... ... ... ... және ... ... айта аламыз.
Неміс ғалымы әрі экономисі Йозеф Алоиз Шумпетердің (1883-1950 жж.)
ойынша, кәсіпкерлік жаңа игілікті дайындауға немесе ... бір ... ... ... ... ... ендіріске жаңа тәсілді өндіруге,
затты өткізетін жаңа нарықты игеруге; жана шикізат пен жартылай ... ... ... ... сай, ... ... күш салады.
Кәсіпкерлік өз бетінше тіршілік пен ... ... ... экономикалық ойлаудың ерекше типі.
Кәсіпкерлікті құрудың ... ... - ... ... алу мен жекешелендіру болып табылады. Олар нарықтык экономикада
бәсекелестік ортаны құрып қана қоймайды, сондай-ақ еркін кәсіпкерлікке жол
ашады. ... ... ... әрі ... ... ... айтқандай,
нарықтық экономиканьщ басты ... - ... пен ... А. ... ... ... - ... процесті
жеделдетуші.
Нарықтық экономикаға өту еркін кәсіпкерлікке жол ашты, бірақ барлық
мәселені шеше алмады. Оны шешу үшін ... ... ролі ... шағын кәсіпкерлік және оның мәселелері.
Халықаралық практика көрсеткендей, шағьш ... ... ... салаларда пайда бодды. Ондай салаға - сауда, ... мен ... ... аясы ... ... реформалайтын қарқынды экономикалық саясат бағаның
либерализациялануынан басталады және онымен байланысты ... ... ... ... құнсыздануы мен пайыздық, өсімінің тез
көтерілуіне ... ... ... ... ... ... алып
келеді. Бұл шағын бизнестің қалыптасуы мен оның инвестициялық қызметін
барынша ... ... ... ... көптеген жиналым мен үлкен
салықтардың құрсауында қалады. Өткелі ... ... ... ... ... қызметін ынталандыру жағдайын ... ... ... ... ... ... ... әлемдік экономика жағдайында ірі монополияның ары ... ... ... және орта ... ... тікелей сабақгас.
Бұл ғылыми-техникалық революция мәселелерімен де байланысты. ... ... ... ... және орта ... ... бастайды. Себебі,
өндірістегі алдыңғы орынға таласа отырып, олар сұраным өзгерісіне тез ... ... және ... ... ... жаңа нәрселерін
іздей бастайды. Сондықтан шағын фирмалардың жұмыстағы бір адамға шаққандағы
ғылыми-зерттеу және конструкторлық ... ... ірі ... ... ... ... ... бизнестің жалпы алғанда нарықта жаңа өнімдер өндіру
көлеміндегі ролі өте жоғары.
АҚШ-да федералдық сатып алу басқармасының мәліметі ... 50 - ... ... бастап 70 - ші жылдың ортасына дейін шағын фирмалар (1000
адамнан аздау мекеме жатады) елдегі ... ... ... ... Тіпті, ашқан жаңалықтардың ширегіне жуығы 10 ... ... ... ... ... ... ... (жеке бастың)
компьютерді шығаруды алғашқылардың бірі болып игеріп, кейін оны ең мықты
өндірушілерге айналды. Шағын ... ... ... ... белгілі компаниялары «Ксерокс», «Тексас инструментс», «Полороид»
сияқтылар ... ... ... ... ... шағын бизнестің ролі
өте зор. АҚШ-да соңғы 10 жылдың ішінде 60 % - дай жаңа ... орны ... ... жұмыс істейтін кәсіпорындарға келеді. 80-ші жылдардың басында
жұмыссыздықтың қатты өсуіне байланысты көптеген ғалым, ... ... ... шағын бизнесті жаңа жұмыс орнын табудың құралы
ретінде қарап, ірі кәсіпорындағы жұмыстылықты ... ... ... барлығын байқалды. Сондықган да капиталистік елдердің үкіметі
тарапынан шағын бизнеске әртүрлі көмек көрсетіледі.
Шағын және орта ... ... ірі ... ... мүдделерінде
толық қанағаттандырады. Бүгіндері өнімді дайындау үшін мыңдаған ... ... ... ... үшін ... ... және орта ... сонымен қатар олар концернмен контракт жүйесімен байланысқан.
Кейбір ірі электротехникалык, автомобиль ... және ... ... ... 20-30 ... ... ... жұмыс істейді. Жалпы
шағын және орта фирмалардың көп ... ірі ... ... ... өмір ... ... Францияда 40 % шағын және орта кәсіпорындар ірі
монополиялармен байланысты. Сондай-ақ, АҚШ-да контракт ... 400 ... ... 25 %-дай ... ... ... ... 4,5 млн адам
жұмыс істейді. Осындай ... ... да ... ... ... кең тарату техникалық, қызмет көрсету саласында да
кездеседі. Осындай кәсіпорынды ашу үшін ... ... ... ... ... ... ... езі айналысатын тіршілік көзін ашуға
талпыныс жасайды.
Жалпы 80-ші жылдардың басында шағын кәсіпорында тек қана ... ... ... ... ... барлык жұмыс істейтіндердің 32 %,
Италияда - 29 %, Францияда 21 % қамтылған.
Монополистік емес фирмалар бірқатар жаңа ... ... ... ... алған, әсіресе алдыменен ақпараттық кешенде. Ғылыми ... ... ... іскерлік қызмет көрсету спектрі ЭВМ ... - ... ... ... ... ету, инжиниринг,
консультациялық бизнес және т.б. ... ... ... ... шоғырландыруды аса қажет етпейді және шағын компаниялар
шеңберінде ... ... ... ... ... Германияда
бағдарламамен қамтамасыз етуде 3700 астам фирма қызмет етуде, онын ... 70 % 10 ... ... ... ... ... ... ойымызды жинақтап, қорытындылайтын болсақ, онда шағын және орта
бизнестің ролі төмендегі алты қызметте ... ... ... ... ... өзгеруіне жедел реакция
байқатып, нарықтық экономикаға икемділік көрсетеді. Мұндай іс әрекетке ірі
алпауыт - кәсіпорындар қол жеткізе алмайды.
Екіншіден, ... және орта ... ... қолданылмаған қаржы
құралдарын тиімді жұмсауға ... ... ... түрі болмағанда, бұл
ресурстар қолданылмас еді.
Үшіншіден, шағын және орта ... ... ... ... үлес ... ... кез ... мемлекетке жоғары
монополияланған экономика жағдайында бірінші мәні бар нәрсе.
Төртіншіден, шағын және орта бизнес тұрғындарды жұмыспен ... ... ... Өнеркәсібі дамыған елдерде барлық жұмыс істейтіндердің 50-60
% қамтыса, жаңажүмыс орндарының 70-80 % құрайды.
Бесіншіден, жоғарыда атап ... ... ... ... ... ... роль ... АҚШ-да шағын бизнеске
ғылыми-техникалық жаңалықтардың (жеке бастылык, ... ... ... ... 50 % ... әлеуметтік шиеленісті жұмсартуда шағын және орта бизнес
орны ерекше роль атқарады. Тұрғындар қиын дағдарыс кезінде бұл жерден ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуы көрсеткендей етпелі
экономика мемлекеті жаңадан басталған кәсіпкелердің ... ... ... отырған). Бұл өндіріс саласындағы ... ... ... тән ... ... ... ... шағын кәсіпкерліктің дамуын тоқтатты және тоқтатып келеді.
Өндіріс құлдырауының тоқтамауы, инфляциялық процестер, осы ... өсуі ... ... ... көтерілуін қуып жетіп, нарық
көлемінің тарылуына алып ... Бұл ... ... ... ... кәдімгідей токтады, оның ішінде шағын бизнеске негізделгені де
баршылық.
Сондай-ақ, шағын кәсіпкерлікті дамытуды ... ... ... шағын бизнестің маңыздылығын бағаламауды жатқызамыз.
Дамыған елдерде ХХ - ғасырдың 70-ші, 80-ші жылдардағы белең ... ... ... мен ... ... ... жайлы бүрынғы
көзқарастарынан бас тартуына мәжбүр етті. Онда олар шағын ... ... олар ... ... ... ірі ... ... айтылған еді. Соңғы 20 жылдың (1973-1993 жж.) ішінде олардың
сауда мен қызмет көрсету салаларының дамуына ... саны екі есе ... ... кәсіпорындар экономиканың прогрессивті саласы - ... ... ... ... роль ... бастады.
Өтпелі экономика кезінде шағын кәсіпкерлікті қоддау мен дамыту ... ... ... ... ... ретінде шағын кәсіпкерлікті
дамытудьщ кешенді мемлекеттік ғылыми негізделген бағдарламасын жасау;
оны дамыту үшін қаржылық базаны қалыптастыру және ... ... ... ... қайтаруды қажет етпейтін субсидиялар және т.б.)
жасау;
бағдарламада шағын кәсіпкерліктің ... ... ... орны ... ... ... ... елдің әртүрлі аймақтағы шағын кәсшорынның арнайы
орталықтары ерекше роль атқарады;
ірі және ... ... ... ... негізінде шағын
бизнесті дамыту мақсатында ірі кәсіпорындардың ресурстарын ... ... мен ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті дамытуда ҚР-сы
президентінің 1997 жылғы 6-шы наурызындағы «Шағын кәсіпкерлікті дамыту ... ... ... ... жайлы жарлығы ерекше роль атқарды.
Құжат өзінің мазмұны жағьшан өтпелі ... ... ... ... мемлекеттік бағдарламасы болып табылады.
ә) орта және ірі кәсіпкерліктің мәселелері.
Өтпелі экономика кезінде орта және ірі ... ... ... алу және ... ... ... ... экономикада (әкімшілдік-әміршілдік) барлық орта және ірі
кәсіпорындар мемлекеттік меншігінде болды. Тек ... ғана ... өз ... ... жасауға мүмкіндік туғызады.
Өтпелі экономика жағдайында орта және ірі кәсіпкерліктің қалыптасуы өте
қиын әрі өзекті мәселе болып қала ... ... оның тууы ... ... өзгертумен тікелей байланысты. Барлық мемлекеттік кәсіпорындар
1985 - шы жылдан - ... құру ... ... ... ... ... ... өзін-өзі басқаруды және өзін-өзі қаржыландыруды, бірақ та
біркелкі жоспарлы ... ... ... ... ... ... ... күресті. Өнімді бір жаққа өткізу мәселесі, өзіне керекті сатып ... ... ... ... Бірнеше замандастар өмірімен қатысты
қалыптасқан мұндай бағалы бағыт-бағдарлар бірден тез өзгере қоймайды және
басқа ... ... ... ... ... ... ие де
болмайды.
Кәсіпкер психологиясы нарықтық қатынастардың құрыла бастауымен ... ... ... мен ... ... ... орта жәңе ірі кәсіпорындардың
кәсіпкерлікке ұмтылуына басты ... ... ... ... ... мен ішкі ... жатады.
Әміршілдік-әкімшілдік жүйенің қарқынды бөлшектелуі жасап, мемлекеттік
және нарықтық басқаруда жаңа құрылымдардың пайда болуы ... аша ... ... міндеттері мен статусын, біліктілік деңгейін. Басқаруда
дағдарыстың болуы бұрынғы мемлекеттік кәсіпорындардьщ өзін-өзі басқаруы мен
дамуына қарай, қабілетті және ... деп ... ... 1997 ... ... төрт ... астам
кәсіпорын құлдырауға ұшырады.
Экономиканың мемлекетсіздендірілу мен көрсетілген кедергілер арасындағы
қалыптасқан қайшылықтарды қалай шешу мәселесі ... ТМД мен ... ... ... кәсіпорын басынан ... ... ... ... басқару мен жекешелендіру процесіне
шетел капитальш тарту идеясына алып келді. Бүл ... ... ... ... ... кәсіпорында нағыз шаруашылық баскдрушысы -
меншік иесі пайда болады. Ол өзінің мүлкінін тиімді ... ... ... ... ... ... капиталын тарту бірқатар
ірі энергетика және металлургия ... ... ... ... ... ... кәсіпорынға өнім бағасын төмендетуге көмектесіп,
оның бәсекелестік қабілеттілігін ... және ... ... ... асырды.
б) мемлекетгік кәсіпкерлік.
Өтпелі экономика кезінде мемлекеттік кәсіпкерлік ... ... ие ... ... ... жүйе ... жеке ... ретінде жаңа
қызметті игеру тиіс - ол кәсіпкерлік қабілеттілік. Кәсіпкерлік ... даму ... ... ... ... ... Нарықтық
экономикасы дамыған елдерде мемлекеттік меншіктің үлесі аса көп емес, бірақ
осылай қалыптасуы мемлекетке өз кәсіпорнының болуын ... ... ... ... ... ... үшін қажетті тауар шығарып,
тұрмыстық қызмет ... ... ... мемлекеттік бюджетті толтыру үшін
ақшалай қаржы табады.
Аталған кәсіпорындар ... және ... емес ... ... ... кәсіпорындар өз бетінше тіршілік жасау сипатына
қарай үш топқа ... ... ... ... ... ... ... - толық шаруашылық есеппен (қорғаныс, дәрі-дәрмек
жасайтын зауыттар және т.б.) шаруашылықты құқықтық негізде ... ... емес ... есеппен (коммуникация, геодезиялық
жұмыс өндірісі және т.б.), ... ... ... ... ... ... ... қызметі осы кәсіпорындардың жұмысымен
ғана шектелмейді. Мемлекеттің кәсіпкерлік қызмет ұлттық ... ... ... сыртқы экономикалық қызмет аясында ықпал етеді - ол
кәдімгідей мемлекеттік бюджетті ... ... ... ... ... және ... ... деңгейін дамытуға
әсер етеді.
Мысал ретінде ... ... ... 90-шы ... ... ... алуға болады. Сол кездерде шетел капиталын
тарта біліп, Қазақстан өнеркәсіп өндірісінің алыптары - ... ... ... ... ... сақтап қалды. Тек қана жылына 60
млн. ... ... ... үшін ... ... Қытайға, Өзен кенішінен
Түрікменстан шекарасына ... ... ... ... ... ауданына дейін мұнай құбырларын салуға шетел ... ... ... ... ... ... 1996 ... Еуропа мен Азияның жеті мемлекетінің арасындағы қол қойылған құжат
мемлекеттік кәсіпкерлік ... жаңа ... ... Бұл құжаттағы
мәселе: Қазақстан территориясы арқылы өтетін Еуразиялық темір жолда
транзиттік, ауыр жүк пен ... ... шешу алу ... байланысты жүктер Оңтүстік - Шығыс Азия елдерінен Батыс
Еуропа елдеріне тасымалданады, ал бұл ... ... - ... Азияға
тасымалдау үшін белгілі төлем төленеді. Бүл келісім ... ... ... ... ... және ... ... - Достық (Қытай шекарасында) станциясынан Озинка станциясына дейін
(Ресей шекарасында) қосымша жұмыс орынын ашуға ... ... ... ... ... ... процесттерді мемлекеттік
реттеу мәселелері
Нарықтық экономика кезінде макроэкономикалық процестерді мемлекеттің
реттеуі тікелей және ... ... ... ... (толығырақ «Нарықтық
экономиканы мемлекеттік реттеу» тақырыбын қараңыз).
Өтпелі экономика кезінде ... ... ... ... ... немесе антициклдық саясат, ақша айналымын,
инфляцияны, мемлекеттік бюджетті бақылау, тұрғындарды ... ... ... ... яғни ... бәсекелестік жағдайын
бақылау, тұрғындарды әлеуметтік қорғау саясаты жатады.
Халықаралық тәжірибе ... ... ... - ... ... ... мен өткеру арқылы жүргізіліп, қысқа, ... ... ... шешуге ат салысады. Бұдан басқада, қалыпты және
төтенше бағдарламалар жасалады.
Бұған ұқсас бағдарлама ... ... ... ... ... ... тұрғызуға қабылданған төтенше бағдарламаны, ... ... ... ... ... ... ... айтуға болады.
Жапонияда мемлекеттің 10-нан астам институттары нарық ... ... ... ... қабылданғандай, қазіргі ... ... ... шараларының негізінде ақша айналымы жатады. Өтпелі экономикада
ақша айналымы мемлекет ... ... ... Бұл ... ... ең ... реттеуші қызметі болып табылады. Бұл
жағдай «экономикалық кұлпырыс» жасаған мемлекетгер - ... ... ... - ... ... Бұл ... ең қиын - ... өнеркәсіп құрылымынын қайта құру мен ... ... ... ... ... ... ... тұрақты түрде
мемлекеттің қатаң бақылауында болды және бұл олардың бәсеңдеуі мен күйреу
салдарын жоққа ... ... ... ... өту ... (1990 ж.) бастапкы
шарттарда басқаша түрде бодды. Республика экономикасы осы кезде КСРО халық
шаруашылығы ... ... ... ... ... табыстың өсуі
өндіріс құлдырауына қарағанда тауар массасымен (мөлшерімен) қамтамасыз
етілмеді. Тұрғындардың 1990 ... ... ... ... 13 млрд рубль
құрап, қанағаттандырылмаған қалдық сұраным 17 млрд рубльден асып кетті
немесе ... ... ... мен ... ... ... 76 % астамын
құрады. Жасырын инфляция ашыққа ұласып, ... ... ... ... реформаны өз бетінше 1993 жылы қараша айыңда ұлттық валютаны
ендіргеннен бастап жүргізе бастады, шын мәнінде 1994 жылдан бастады.
Мерзімді басыпымның ... ... ... ... жылдары
инфляция деңгейі 13250 ретке өскен, өндірістің ... 1991- ші ... ... 50 % ... ... қабылдаған дағдарысқа қарсы шаралар бағдарламасы
(1993-1995 жж.) және (1994-1995 жж.) ... ... мен ... ... тоқтата алмады. Макроэкономикалық тұрақтандыру мен
өндірістің ... ... үшін ... ... ... ... және ... саясатын қатандау ұстап, сыртқы экономикалык
қызметті либерализациялауда салық ... жаңа ... ... ... жекешелендірудің батыл түріне көшіп, экспорттық сектордағы
кәсіпорынды ... ... ... ... және ... ... ... пакет акциясын оларға сатады. Мемлекеттік кәсіпорынның
16 мыңы жекешелендірілді, оның ... ... ... ... ең ірі ... ... бар. Жапония, Оңтүстік Кореядағы
өтпелі экономика тәжірибесі көрсеткендей, жақсы ... ... Бұл ... осы ... ... ... жүзеге асыру үшін
мемлекеттің араласуы кажет. Әңгіме ... ... ... ... емес,
мемлекеттік реттеудің жаңа түрлері мен механизмін еңдіруде болып отыр.
Ұлттық экономикалық ... ... жеке ... мен ... ... іс-әрекет пен тең құқықтық әріптестікті қалыптастыру.
Экономиканы тұрақтандыру мен экономикалық өсуге жету үшін мемлекеттің
де, жеке сектордың да ... ... ... ... мемлекет
ыңғайлы-қальшты жағдай жасауы керек, себебі жеке инвесторлар (отандық және
шетелдік) Қазақстанда қолдау саласын тапқаны дұрыс.
Осы мақсатга 1991 жылдың ... ... ... ... ... қолдау туралы» Заң қабылданып, ... ... ... ... ... Заңына өзгерістер мен ... ... ... ... заң отандық және шетелдік инвесторлар
үшін өте ыңғайлы - қалыпты ... ... ... ... үшін жеңілдіктер анықтаған. Жеңілдіктер мөлшері
тікелей инвестиция көлемі мен ... ... ... ... ... асыру үшін импорттық жабдықтарды, шикізат пен
материаддарды кеден баж салығын салудан толық немесе жекелей босатылуын заң
құптайды. ... ... ... ... ... да ... ... зор.
3 Қазақстан Республикасындағы экономиканы құрылымдық ... ... ... ... ... үшін ... мен Оңтүстік Кореяның
өнеркәсіпті құрылымдық жағынан кайта құру, тәжірибесі өте ... ... ... ... ... Онтүстік Корея моделіне сүйене
отырып, салалардың басыңқы бағыттарынын алты критериі қолданылады.
Біріншіден саланың экономикалық ... ... яғни ... ... артыкшылығына сүйеніп, ... ... ... ішкі ... сала өніміне сұранымның өсуі.
Үшіншіден, осы саланың дамуы, елдің ең жоғарғы индустриалды кезеңге
жеткендігіне сай болу керек.
Төртіншіден, ... ... ... пен ... ... ... ... асуы керек.
Бесіншіден, елдегі сауда балансы ... ... ... ... басыңқы бағыт салаларының дамуы қаншалықты ыңғайлы қосымша
эффект беруде қабілетті, яғни басқа сектор мен экономика саласында ... ... ... ... ... ... соң, ... алынған саланың жедел даму
жоспарын жасауға кіріседі.
Қазақстан Республикасы стратегиялық даму шеңберіндегі 1993-ші ... ... ... күттірмейтін дағдарысқа қарсы шаралар ...... ... ... ... ... ... мынадай салалары аталған: энергетика, металлургия,
халық тұтынатын тауарлар, азық-түлік өндірісінің салалары және коммуникация
(байланыс пен темір жол транспорттар) ... ... құру ... ... ... ... ... ерекше орын альш, ол кәдімгідей ... ... ... Республикасында 1996-шы жылдың аяғында өндірістің құлдырауы
тоқтатылды. Қазақстан Республикасы ... ... ... ... қарап, кәсіпкерлік бастаманы қолға алды. Құлдыраудың
жиегінде тұрған ірі ... ... ... көтеру үшін
шетелдік инвесторлардын тікелей инвестициясын тартты. Үкіметтің есептеуі
бойынша. 1997-ші ... ... ауыр ... ... өнім ... 12-
20 % болу керек.
Қазақстан Республикасында Теңіз мұнай көзінің бір ғана ... ... ... ... 20 жыл ... 80 млрд долларға жуық табыс алуға
болады. Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... ... жүйесін реформалаудың кезекті
шаралары» жарлығына сай кең ... ... ... ... ... мемлекет басшысы тарапынан атқарушы органдар қызметіне
бақылау күшейтілді. Бұл реформа жасаған стратегиялық ... ... ... ... дамуға көшетіндігін байқатады; басқару
жүйесін экономиканы реформалау деңгейіне сай келтіру; мемлекеттік органдар
құрылымын ықшамдау және рационализациялау, бұл ... ... ... ... көп ... ... мен қызметтін қосарлануын жайлап
жояды; тікелей басқарудан бас тарту; кейбір ... ... ... ... ... және нарықтық қатынастардың Қазақстан Республикасында
қалыптасуының ерекшелігі көптеген факторлармен байланысты ... ... ... ... табиғи - климаттық және географиялық сипаттармен.
Біріншіден, өтпелі экономиканың ерекшелігі сонда, Қазақстан өтуді
тұтастық шеңберінде, егемендікте және өз ... ... ... ... ... ... алғашқы рет әлемдік
практикада әкімшілдік - әміршілдікпен ғана ... ... ... ... ... ... жеке және ... меншік түріне
негізделген нарыққа өтуді жүзеге асырды. ... - ... ... ... ... ... Жапония мен Оңтүстік
Кореядағы басқарудың әкімшілдік - ... ... ... қажет
нәрсе. Бірақ көзді жұмып қойып, ұлттық кұндылық пен дәстүрді ескермей жат
елдің тәжірбиесін ... ... ... ... ... ... ... әлемдік өркениеттіліктің біздің ұлттық
құндылығымызбен дәстүрімізге сай болатындай ... ... ... ... ... - ... жағдайы -
өркениеттіліктің батыс пен шығысты ... ... ... ... ... ... ... айрықша әсер етеді.
Төртіншіден, Қазакстан Республикасындағы экономиканы ... ... ... ... ... ... ыдырауымен, бұрынғы жалпы одақтық халық шаруашылығы
кешенінің экономикалық байланыстарьшың ... ... ... ... ... ... болған, еліміздің қауқарлы
ғылыми-техникалык, өнеркәсіптік және ауыл ... ... ... ... ... мемлекеттік сектор негізінен ірі кен-байыту,
металлургиялық, химиялық және химия-мұнай кәсіпорындарынан тұрады. Ауьш
шаруашылығында ірі ... - ... көп ... ... олар –
2059 - ға жетіп, барлық ауыл ... ... 75 % ... ... ТМД-ғы ең ірі болып келіп, олардың әрқайсысында орташа
алғанда 15 мың шамасынан аздау егіс көлемі және 16 мыңнан ... ірі ... басы ... ... ... осы ... жекешелендіру сипатына әсер
етпей қоймады.
Жекешелендіру тек қана үшінші кезенде (1996-1998 жж.) ғана аяқтала
бастады. Сондай-ақ ... мен ... ... өнеркәсіптегі
сияқты ауыл шаруашылығында шет ел инвесторларының қатысуымен ... ... ... ... Республикасы таңдап алған
бағыт - аралас әлеуметтік бағыттағы нарықтық экономиканы қалыптастыру -
республиканың өзіндік жағдайын, ... ... қүру ... ... ... ары ... ... жүргізгенде басқа елдің өтпелі
экономикадағы әлсіздігі мен ... ... ... ... ... тән ұлттық моделін құрады.
Монополия мемлекеттік экономика жағдайында кәсіпкерлік қызметке құқ тек
кана мемлекетте болды. Нарықтық экономика кәсіпкерлік ... үшін тек ... ғана ... ... ... ... кәсіпорынға, әрбір жеке адамға
мүмкіндік ашты, бұл жағдай нарық экономикасының тұтынушышар ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
Кәсіпкерлік қызметті құру - өтпелі кезенде мемлекеттің алдында тұрған
басты ... ... ... деңгейдегі кәсіпкерлік құрылым, халықты
барынша жұмыспен қамтуды қамтамасыз етуге және ... өмір ... ... Республикасының одан әрі әлеуметтік-экономикалык ... ... ... ... ... ... ... қабілетті.
Нарық жаңдайында кәсіпкерлік қызмет көп нышанда болады, оларды мына
түрде бөлуге болады:
- ... ... ... орта және ірі кәсіпкерлік;
- кәсіпкерліктін, субьектілері бойынша.
Кәсіпкерліктің субьектілері ... ... әр ... - жеке ... келісім-шарт міндеттемелерімен және де ортақ
экономикалық мүдделерден, біріккен адамдар тобы яғни, ұжымдық ... ... ... қоғамдар, холдингтер мен осы
тәріздес мемлекеттік ... бола ... ... ... қызметтің даму кешенді және кеп деңгейлі
сипат алуы керек. Себебі аталған ... ... ... ... ... мақсаттарына жету үшін
экономикалық базис болып табылады.
Кәсіпкерлік жаңа игілікті жасауға немесе осы ... ... ... ... жасауға өндірістің жаңа әдісін өндіруге, жаңа өткізу нарығын
игеруге, ... ... ... фабрикаттардың жаңа көздерін табута сәйкес
келетін қайта құруды жүргізуге бағытталған.
Кәсіпкерлік бұл ... ... ... және ... ... ... ... негізделген экономикалық ойлаудын ерекше типі.
Еркін кәсіпкерлік - барлық ... ... бұл ... ... ... ... ... қажетке негізделген бастама. Осы тәрізді
кәсілкерлік кәдімгі күнделікті бизнестен түбірінде ... ... ... ... ... - ... мемлекетті қалыптастыруға катализаторшы болып табылады.
Кәсіпкерлік дамытудың басты сәті нарық ... ... құру үшін ғана ... сонымен бірге еркін кәсіпкерлік үшін жол ашатын
мемлекет иелігінен алу мен мемлекеттік меншікті ... ... ... ТІЗІМІ
1) Қазақстан Республикасының Конституциясы. А., «Жеті Жарғы», 1997
2) Қазақстан Республикасының ... ... А., ... Н.Ә. ... ... – 2030» ... ... Н.Ә. Назарбаев «Қазақстанның егеменді мемлекет ретінде қалыптасуы мен
дамуының стратегиясы»
5) ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаевтың 2005-2007 жылдардағы Қазақстан халқына
Жолдаулары
6) ... ... ... ... ... 50 ... ... кіру
стратегиясы" - Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың
Қазақстан халқына Жолдауы. // Егеменді ... 2 ... ... ... Республикасының Заңы "Кәсіпкерлікті ... мен ... ... ... Қазақстан Республикасының Заңы "Азаматтар мен ... ... ... ... ... ... ... ҚР Президентінің
Президентінің 1998 ж, 27 сәуірдегі № 3928 ... ... ... ... күші бар Жарлығы "Шаруашылық
серіктестіктері туралы" 1995 ж. 2 ...... ... ... Заңы ... кәсіпкерлік туралы" 1997 ж. 19
маусым № 135-1
11) Қазақстан Республикасының Заңды күші бар ... ... ... 1995, 5 ...... ... М. Бизнесмен болам десеңіз ... // Қазақ елі, 1996 11 ... ... 15 ... 6 ... 20 ... Абалкин Л. Предпринимательство: его природа и роль в ... - // ... и ... № 29, 1998
14) К. Аганина "Экономика білім негіздері" арнайы курсының бағдарламасы. №
3, 2002
15) Г. Әкімбаева. Жалпы білім ... ... ... ... беру ... Қ. Әбдіғалиев. Жалпы білім беретін мектептерде оқушыларға экономикалық
білім беру тұжырымдамасы
17) Бексейіт С. Кіші кәсіпкерліктің күнгейі мен ... ... // ... 1996 № ... ... А.В. ... . М.: "Дело" 2000
19) Дмитриев В. Қазақстанда кәсіпкерлік қызметтің дамуы, Алматы, "Кітап",
1996
20) Курс предпринимательства. / Под. ред. В.Я. ... М. ... ... Ә. ... Қ. Мусакалов "Экономикалық білім қажеттілігі" //
Қазақстан мектебі, ... ... Н.К. и др. ... ... Уч. ... ... 1997
23) Мамыров Н.К. Маркетинговый подход к планированию предпринимательской
деятельности. Алматы, КАЗГАУ, 1998
24) Мэкон Пол. Кәсіпкер болу оңай ма? ... ... ... Мудрик А.В. "О воспитании старшеклассников": книга для ... ... С. ... ... Алматы, "Экономика", 1998
27) Основы предпринимательской деятельности. / Под. ред. ... В.М. ... и ... ... ... в РК / Под.ред. Окаева Б.К. Алматы, ... ... ... предпринимательства в Республике ... ... ... Д. ... ... ... // ... кеңесі, 1996, 1 қаңтар
31) Сәрсенбай Б., Жайлыбай Ғ. Шағын бизнес ... // ... 1996. ... М. ... ... ... педагогикалық негізі". //
Қазақстан мектебі, 2004 № 9
33) У. Нышаналиев ... ... ... ... ... ... ... // Қазақстан мектебі, 2001. № 6
34) Шайғазы С. Кәсіпкерлердің сөзін сөйлейтін ұйым. // Егемен Қазақстан ... - №54 – 7 ... – 1 ... Әпсәлямов Н.Ә. «Экономикалық теория негіздері», оқу құралы, Алматы,
1999 жыл
36) Бердникова Т. Б. ... ... ... и ... ... ... ... Жуков Е.Ф., Максимова Л.М. «Банки и банковские операций», Юнити 1997г
38) Сейткасимов «Ақша Несие Банктер», Алматы, Білім ... ... О., ... Г. ... ... ... Алматы Білім
2002 ж.
40) Көшенова Б. «Ақша, несие, банктер және валюта қатынастары», Алматы,
2000 жыл
41) Рубцов Б.Б. «Мировые рынки ценных бумаг», Экзамен 2004 ... ... ... ... ... ... ... Сборник нормативно-законодательных актов по ценным ... ... ... - Алматы, 1996
44) Сейткасимов Г.С., Ильясов А.А. Формирование фондового рынка. Учебное
пособие / Экономика. ... ... ... Р.Ә., Тұргұлова А.Қ. Қаржы менеджменті. Оқу құралы. — Алматы:
1999.
45) Балабанов И. Т. Основы финансового менеджмента. Учебное пособие. — М.:
1999
46) Дюсембаев К.Ш. ... ... ... ... ...... ... 1998.
47) Елубаева Ж.М., Бюджетная система Республики Казахстан: теория, ... ... ... - ... ... Ә. ... Қ. ... "Экономикалық білім қажеттілігі" //
Қазақстан мектебі, 2004
49) Мудрик А.В. "О воспитании ... ... для ... М. ... ... ... педагогикалық негізі". //
Қазақстан мектебі, 2004 № 9
51) У. Нышаналиев "Жалпы білім беретін ... ... ... ... // ... мектебі, 2001. № 6

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 59 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Көрінбейтін қолдын рыноктағы рөлі25 бет
Экономикалық процестегі мемлекеттің рөліне толық көзқарастар18 бет
Қазакстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық даму стратегиясындағы мемлекеттің рөлі 18 бет
R , L ─ тізбекті тұрақты кернеуге қосқандағы өтпелі процесті зерттеу 9 бет
RLC тізбектегі өтпелі процесстер8 бет
Жасөспірімдердегі өтпелі кезеңдегі психикалық процестердің даму сатылары27 бет
Нарықтық экономика. Қазіргі өтпелі кезең5 бет
Сызықты электр тізбектеріндегі өтпелі процестер5 бет
Сызықты электрлік тізбектерде өтпелі процесстер4 бет
Электр тізбектеріндегі өтпелі үрдістер7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь