Төменгі ағынның қалыптасу факторлары

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ

1 ТӨМЕНГІ АҒЫННЫҢ ҚАЛЫПТАСУ ФАКТОРЛАРЫ 5
1.1 Жер беті құрылысы 5
1.2 Геологиялық құрылысы 7
1.3 Климаттық жағдайлары 9
1.3.1 Атмосфералық жауын.шашындар және қар жамылғысы 9
1.3.2 Ауа температурасы 14
1.3.3 Гидрографияның жалпы сипаттамасы 16

2. БАСТАПҚЫ АҚПАРАТ 21
2.1 Төменгі ағынның сипаттамалары 21
2.2 Аумақтың гидрологиялық зерттелуі 21
2.3 Гидрологиялық қатарларды көпжылдық кезеңге келтіру 23

3. ӨЗЕНДЕРДІҢ ТӨМЕНГІ АҒЫНЫНЫҢ ҚАЛЫПЫ 25
3.1 Төменгі ағынды есептеудің ұстанымдары 26
3.2 Төменгі ағынның статистикалық сипаттамалары 29

4 ТӨМЕНГІ АҒЫННЫҢ КЕҢІСТІКТІК ТАРАЛЫМЫНЫҢ ЗАҢДЫ.ЛЫҚТАРЫ 29
4.1 Сужинау ауданының төменгі ағынға әсері 29
4.2 Сужинаудың орташа биіктігінің әсері 31

ҚОРЫТЫНДЫ 35

ТЕРМИНДЕР ТІЗІМІ 37

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТ КӨЗДЕРІНІҢ ТІЗІМІ 41
КІРІСПЕ
Халық шаруашылығында, бірінші кезекте сушаруашылық жобалауларында кең қолданылатын негізгі гидрологиялық сипаттамалардың бірі, өзеннің төменгі, соның ішінде минималды ағыны болып табылады. Оны әрі қарай зерттеу мен бағалау маңыздылығы, су ресурстарының қазіргі замандағы жетіспеушілігінің өсе түсуі мен географиясы жағынан кеңейіп келе жатқан интенсивті су тұтыну аудандарындағы су жүйелерінің, жеке су нысандарының экологиялық күйінің нашарлауына байланысты арта түседі.
Еліміздің аумағының үлкен бөлігінде, сабасына түсу кезеңінде өзендер көбіне жер асты суларымен қоректенетіндіктен, төменгі ағын жер асты және жер беті су нысандарының су алмасуының өзара байланысының объективті сандық көрсеткіші болып табылады. Су орталары мен өзен алаптарына антропогендік күш түсіру нәтижесінде болып жатқан су ресурстарының сандық және сапалық көрсеткіштерінің өзгеруі, бірінші кезекте су тұтыну мен су пайдалануды шектейтін (лимиттайтын), ең сезімтал индикатор ретіндегі өзендердің төменгі, минималды ағынында байқалады [1].
Осы сипаттаманы зерттеудің бастапқы кезеңінде Кеңестер Одағы елдері өзендерінің минималды ағынын зерттеуде Г.Н.Петров, А.М.Норватов, Н.Д.Антонов, В.А.Урываев, А.А.Соколов, А.Г.Курдов, М.Х.Шевелев ең үлкен еңбек сіңірді. Шоғырланған пішіндегі оларды есептеу әдістері А.Владимировтың «Өзендердін төменгі ағынын есептеу» атты еңбегінде өздерінің орынын алды. Біздің болашақтағы жұмысымыздың басты мақсаты болып Ертіс өзенінің негізгі салаларының минималды ағынын, оның генезисін есепке ала отырып, қазіргі заманғы есептеулер технологиясы базасында, есептеу техникаларының көмегі арқасында ықтималдылық- статистикалық әдістерімен зерттеу болып табылады.
Өзеннің төменгі ағынының негізгі есептеу сипаттамасы ретінде өзгергіштік параметрлерімен өзен ағынының минималды тәуліктік мәні пайдаланылды. Ықтималдардың таралу қисығын параметрлеу статистикалық сипттамаларды
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Владимиров А.М. Минимальный сток рек СССР / Владимиров А.М. - Л.:
Гидрометеоиздат, 1970.- 214 с.
2. Владимиров А.М. Расчеты низкого стока рек / Владимиров А.М.
Обнинск: ВНИИГМИ-Мировой центр данных, 1976. - 34 с.
3. Владимиров А.М. Сток рек в маловодный период года / Владимиров
А.М.- Л.: Гидрометеоиздат, 1976- 295 с.
4. Курдов А.Г. Минимальный сток рек / Курдов А.Г.- Воронеж, 1970. 252 с.
5. Курдов А.Г. Расчеты стока рек и временных водотоков / Курдов А.Г.
Воронеж, 1979.-197 с.
6. Гидрогеология СССР. Т.37. Москва, 1971.- 307 с.
7. Ресурсы поверхностных вод СССР. Т.15.Выпуск 1.Часть 1. - Л.: Гидро-
метеоиздат, 1969.- 320 с.
8. Соседов. И.С. Годовое количество осадков на территории Восточного
Казахстана / Соседов. И.С., Гальперин Р.И. Сб. Вопросы гидрологии Казахстана- Изд.АН КазССР, 1963. С.46-77
9. Гальперин Р.И. Опыт учета влияния ветра на количество измеренных
осадков в Восточном Казахстане. Вестник сельхоз.науки, Алма-Ата, №1, 1964. С.100-108
10. Гальперин Р.И. Распределение твердых и жидких осадков по территрии
Восточного Казахстана. Вопросы географии Казахстана, вып.11, 1965. С.3-12
11. Гальперин Р.И. Изменчивость атмосферных осадков в Восточном
Казахстане // Географические проблемы освоения пустынных и горных территорий. - Алма-Ата: Казахстан, 1965. - С.107-108
12. Справочник по климату Казахстана. Выпуск 10. Раздел 1. Восточно-
Казахстанская область. Алматы, 2004. -512 с.
13. Гальперин Р.И. Распределение максимальных снегозапасов по
территории Восточного Казахстана / Гальперин Р.И., Болдырев В.М. Вопросы географии Казахстана. - 1965. - Вып.11. - С.13-18
14. Справочник по климату Казахстана. Выпуск 10. Раздел 2. Восточно-
Казахстанская область. Алматы, 2004. -68 с.
15. Кузин П.С. Режим рек южных районов Западной Сибири, Северного и
Центрального Казахстана / Кузин П.С. - Л.: Гидрометеоиздат, 1953.- 538 с.
16.Панов Б.П. Зимний режим рек СССР / Панов Б.П. - Л. Изд-во ЛГУ. 1960.- 238 с.
17. Соколов Б.Л. Методика приведения единичных измерений расходов воды
к среднему расходу за меженный период / Соколов Б.Л. – Труды ГГИ, 1974,вып.213, с.171-181
18. Соколов Б.Л. Приближенная оценка некоторых характеристик стока рек
по данным эпизодических наблюдений / Соколов Б.Л. – Труды ГГИ, 1978, вып.254, с.64-75
19. «Гидроэкологические основы управления водными ресурсами рек
Центрального и Восточного Казахстана». Часть 3 (заключительный). Отчет о НИР. Алматы: ИГ МОН РК, 2005.
20. Шикломанов И.А. Антропогенные изменения водности рек /
Шикломанов И.А.– Л.: Гидрометеоиздат, 1979.- 301 с.
21. Шикломанов И.А. Влияние хозяйственной деятельности на речной сток /
Шикломанов И.А. – Л.: Гидрометеоиздат, 1989.- 333 с.
22. Гареев А.М. Географо-экологические основы комплексного использо-
вания и охраны водных ресурсов бассейна реки. Челябинск, 1989.- 124 с.
23. Соколовский Д.Л. Речной сток / Соколовский Д.Л. – Л.:
Гидрометеоиздат, 1968.- 538 с.
24. Шелутко В.А. Численные методы в гидрологии / Шелутко В.А.
Л.: Гидрометеоиздат, 1991.-238 с.
25. Рождественский А.В., Чеботарев А.И. Статистические методы в
гидрологии. Л.: Гидрометеоиздат. 1977. 424 с.
26. Рождественский А.В. К вопросу оценки гидрологических связей /
Метеорология и гидрология. 1974. №4. С.64-71
        
        Мазмұны
Кіріспе
1 Төменгі ағынның қалыптасу факторлары ... Жер беті ... ... ... ... ... ... ... 9
1.3.1 Атмосфералық жауын-шашындар және қар ... ... Ауа ... ... ... ... ... 16
2. БАСТАПҚЫ ... ... ... ағынның сипаттамалары 21
2.2 ... ... ... ... ... қатарларды көпжылдық кезеңге келтіру 23
3. ... ... ... ... 25
3.1 Төменгі ағынды есептеудің ұстанымдары ... ... ... ... ... 29
4 ... АҒЫННЫҢ КЕҢІСТІКТІК ТАРАЛЫМЫНЫҢ ЗАҢДЫ-ЛЫҚТАРЫ
29
4.1 Сужинау ауданының төменгі ағынға әсері 29
4.2 ... ... ... ... 31
ҚОРЫТЫНДЫ 35
ТЕРМИНДЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... шаруашылығында, бірінші кезекте сушаруашылық ... ... ... ... сипаттамалардың бірі, өзеннің төменгі,
соның ішінде минималды ағыны болып ... Оны әрі ... ... ... ... су ... қазіргі замандағы жетіспеушілігінің
өсе түсуі мен географиясы жағынан кеңейіп келе жатқан интенсивті су тұтыну
аудандарындағы су ... жеке су ... ... ... ... арта ... ... үлкен бөлігінде, сабасына түсу кезеңінде өзендер көбіне
жер асты суларымен қоректенетіндіктен, төменгі ағын жер асты және жер ... ... су ... ... байланысының объективті сандық
көрсеткіші болып табылады. Су орталары мен өзен алаптарына ... ... ... ... ... су ресурстарының сандық және сапалық
көрсеткіштерінің өзгеруі, бірінші кезекте су тұтыну мен су ... ... ең ... ... ... ... ... ағынында байқалады [1].
Осы сипаттаманы зерттеудің бастапқы кезеңінде ... ... ... минималды ағынын ... ... ... В.А.Урываев, А.А.Соколов, А.Г.Курдов, М.Х.Шевелев ең үлкен
еңбек сіңірді. Шоғырланған ... ... ... ... ... ... ... есептеу» атты еңбегінде
өздерінің орынын алды. ... ... ... мақсаты болып Ертіс өзенінің негізгі салаларының
минималды ағынын, оның ... ... ала ... қазіргі заманғы
есептеулер технологиясы базасында, есептеу техникаларының көмегі ... ... ... ... ... ... ... ағынының негізгі есептеу сипаттамасы ретінде өзгергіштік
параметрлерімен өзен ... ... ... мәні пайдаланылды.
Ықтималдардың таралу қисығын параметрлеу ... ... ... ... табиғи факторларын есепке ала отырып икемді,
негізделген және объективті түрде жүргізуге мүмкіндік ... ... ... бар ... ... ... ... Осы мақсатқа жету үшін бірқатар міндеттерді орындау қажет:
минималды ағын уақыттық қатарының статистикалық құрылымын,
бастапқы ... ... және ... анықтау;
арту ықтималдары таралу қисығының параметрлерін есептеу үшін
уақыттық қатарлардың, ... ... ... ағынның көпжылдық өзгергіштігін ... үшін ... ... гидрометриялық бақылауларды тарта отырып бастапқы
ақпараттардың көлемін үлғайту мүмкіншіліктерін анықтау
Бітіру ... ... ... ... ... ... ... төменгі ағынын құраушы физикалық - географиялық ... ... жер ... ... Екінші бөлімінде
минималды ағынның сипаттамасын негіздеуге түсініктеме берілді. ... ... ... ... ... ... төменгі ағынының
статистикалық параметрлері есептелінді. Ол үшін ... ... ... келтірілді. Төртінші бөлімде төменгі ағынның кеңістіктік
таралым заңдылықтары ... ... - ... ... ... саларының минималды төменгі
ағынын есептеу және оны құрушы факторларды қарастыру.
Міндеттер. Белгілі әдістерді қолдана ... ... ... ... ... ... ағынын құрушы физикалық - географиялық
факторлармен ... ... ... ... ... ... есептеу. Кеңістіктік таралым заңдылықтарын қарастыру.
1. ағынның қалыптасу факторлары
Төменгі ағынның мерзімдік кезеңі және ... оның ... ... үлкен
әсер тигізетін, физикалық-географиялық факторлармен тығыз ... ... ... ... ... ... екі ... бөлуге болады: 1) климаттық факторлар және 2) ... ... ... ... ... ... ... сулылығының қалыптасуы үшін негізгі
болып табылады. Жауын-шашындар ... ... ... мүмкіндік
жасайды, ал булану оларды қөректенуді және оның қорын азайтады.
Климаттық факторлар, соның ... ... ... ... ... ... географиялық зоналық заңдылықтарымен анықтайды.
Ертіс өзені алабы төменгі ағынының өзгеру сипаты ... тау ... ... ... және ... ... зоналықпен
айқындалады. Олар үшін жауын-шашындардың өзгеруі ... ... ... ... гидрографиялық желінің дамуы да ерекше әсерін тигізеді.
Гидрографиялық желілері дамыған аумақтарда төменгі ... ... ... ... ... ... Ертіс өзені алабының оң салары алабтарына тән.
Топырақ-грунт факторы да аса ... ... ... ... жер ... бола ... олар көп сулы ... суды ұстап қалып отырады,
ал кейіннен аз сулы кезеңдерде суды беріп отырады. Осы жағдайлардың барлығы
төменгі ағынның қалыптасу ... ... аса ... жәйт ... ... беті құрылысы
Шығыс Қазақстан облысы Алтайдың оңтүстік - батыс ... ... ... мен Сауыр - Тарбағатай жоталарын, Ертіс маңы жазығын
және Сарыарқаның шығыс бөліктерін қамтиды.
Шығыс Қазақстан облысы аймақты оң және сол ... ... ... ... Бүгінгі күнде оның ауданы 283,3 мың км2. ... ... 6°-қа ... ал ... ... ... тіпті 10°-қа дейін
барады. Ең шеткі солтүстік координатасы 51°04/, оңтүстігі - 45050/ ... 76°50/, ... 87020/ ... ... облысы географиялық орнының ерекшелігі, оның ең ірі Еуразия
континентінің тұңғиық ортасында орналасуы. Облыс территориясында планетаның
континенталды полюсы мен Еуразияның географиялық ... ... ... ... табиғаты өте әркелкі. Жер бедерінің амплитуда
интервалы ... ... 145 ... 4500 м-ге ... ... өсімдіктер дүниесінің, топырақтық ... ... анық ... ... ... жер бедері өте күрделі жэне әртүрлілігімен белгілі. Ертістің
сол жақ бөлігі жазықты, ... ұсақ ... ... ... оң жақ ... болып келеді. Мұнда шамамен 80% - ға жуығы биіктік белдеулер.
Батыс субаймағының жер бедері келесі ірі табиғи - ... ... ... маңы ... Шыңғыстау тауы, Көкпекті - Шар ұсақ шоқысы,
Тарбағатай жоталар жүйесі, Алакөл қазаншүңқыры. Әрбір ... ... ... ... ... Батыс субаймағының жер бедері
түрлері: жазықтық, тау алды, ұсақ шоқылы, аласа таулы, ... ... биік ... ал ... ... тау ... ... Солтүстік - Батысын толығымен жазықтық алып жатыр. Бұл Батыс -
Сібір ойпатының оңтүстік бөлігі ... ... ... және Ертіс маңы
жазығын осы аймаққа жатқызамыз.
Ертіс маңы ... жер ... ... ... ... ... кейбір жерлерінде
жалпақ жапырақты орман асулары көптеп ... ... ... 200-400 м., ал ... ... 50-100 ... аспайды.
Семей қаласының оңтүстігінде жер бедері жазықтықтан ұсақ ... ... ... ... бере ... жоталарына дейін барады.
Көкпекті - Шар ұсақ шоқысы, аласа ... ... ... ... ... ... 400-50 ... 800-900 метрге, ал салыстырмалы биіктігі
20-дан 250 ... ... ... ... ұсақ шоқы ... аз ... ... көбіне тегіс болып келеді. Бірақ кейбір жерлерде аласа тау
массивтері ... ... - Тау - 606 м, ... - 1085 м, Арқалық - ... ... - 730 м, ... - 1025 м және тағы ... сол жағалауымен, Семейдің оңтүстік - батысы және ... мен ... ... ... ... - Тау аласа болғанымен ені 10 ... тік ... ... ... тұрады.
Қазақтың ұсақ шоқылары орталығына таяу аласа таулы Шыңғыстау созылып жатыр.
Мұнда, солтүстік жотасы Ханшыңғыс - 1152 м, ... ... - 1077 ... ... Ең биік ... ... тауы -1505 ... дейін
жетеді. Бұл жоталар Алтай тауларынан Шар ... ... ... бөлініп тұр, ал оңтүстік - шығыс және шығыс Тарбағатай таулары мен
Зайсан қазаншұңқырымен қосылып ... ... ... ... ... орналасқандықтан уақыт өткен
сайын аласарып келе жатыр. ... бүл ... ... ... ... ... ... әбден мүмкін.
Шыңғыстаудан шығысқа қарай, Шар мен Көкпекті өзендер алабында Шар ... ұсақ ... ... ... Жер бедерінің ерекшелігі -жалпақ
беткейлі қатты тілімделген ... Ұсақ ... ... жекелей Алакөл
құламасы жер бедері - ... және ... ... ... ... 340-600 метр ... ... жазықтық.
Жазықтың кейбір жерлерінде аласа таулы массивтер ... ... ... ... жиі кездеседі. Тек жыныстарға ... ... ... ғана ... ... ... субаймақ жер бедерінің ерекшеліктері осындай. Бұл Батыс Сібір
ойпатының жазықты оңтүстік - шығыс ... ... - ... ... ... ... ... ұсақ шоқылары массивтері, Балқаш, Алакөл мен ... ... және ... ... ... ... мен жер бедерінің ерекшелігіне байланысты Шығыс
субаймағы негізгі ірі және ... бес ... - ... ... ... Алтай; Оңтүстік Алтай, Қалба қыраты, Зайсан құламасы, Сауыр
- Тарбағатай тауы. ... және ... ... мен ... ... ... - ... кешенде жер бедерінің әр түрлері
мен пішіндері қалыптасты.
Жер ... ... биік ... ... ... аласа таулы, тау алды және
тау аралық құламалар. Жер бедері пішіндері: өзен аңғарлары, ... ... ... қалдықтар, жартастар және тағы басқалары.
Табиғи - территориялық кешені жер бедерінің ерекшелігін әртүрлі ... ... жер ... тау алды - ... ... 300-600 м. Оба
өзенінің орта ағысы мен Үлбінің оң жағалауында жер бедері жоталы жазықтық
болса, облыстың солтүстік-батысы, ... пен ... ... ... оң жағалауы үсақ шоқылы болып келеді.
Аласа таулы - биіктігі 600-1500 м. ... ... «тік ... «шіркеу» бейнесіндегі жалаңаштанған жартастар.
Орташа таулы - биіктіктері шамамен 1800-2000 м. Мұнда тау ... ... ... ... - осы ... тау өзендері өз бастауларын
алады.
Биік таулы - ... м және одан да ... ... жарлар жиналады және де
мұздықтар қалыптасады. Тау ... ... ... ең ... ... ... ... Алтай - Марқакөл, Бобровка, Орловка; Кенді
Алтай - Нарым, Риддер, Зырян; Қалба қыратында - ... ... ... ... - Шілікті.
Кенді Алтай - Ертістің оң ... және Оба мен ... ... ... және сирек кездесетін металдардың осы аймақта ... ... ... ие ... ... ... - батысқа созыла орналасқан Листвяга, Холзун, Көксу,
Тегеріс ... ... ... ... Оба, ... Үлбі ... ... жотасынан батысқа қарай аласа Бұқтырма жотасы
орналасқан. Тау шыңдары ... ... ... ... ... жиі ... ... тастар кездеседі. Кенді Алтайдың ең биік ... - ... - 2776 ... Алтай Кенді Алтайдан Нарым - Бұқтырма құламасы арқылы бөлінеді.
Батысынан шығысқа қарай ... ... ... ... ... ... ... қарай Күршім және Оңтүстік ... ... ... ... көлінің оңтүстігін толығымен ... ... ... ... ... ... биіктігі 2800-3600 м., ең биік нүктесі
3871 м. Осы жоталарда екі тау ... бар. ... ... ... мен ... ... кездеседі. Сондықтан бұны альпілік жер бедері деп санайды
[7]. Қалба қыраты Ертістің сол жағалауындағы Көкпекті, Бөкен, Шар ... ... ... ... Алтайдың
батысындағы жалғасы болып есептеледі. Жота ұзындығы 200-230 км, ал ені
небәрі 50-70 км. Ең биік ... Сары шоқы тауы - 1608 м. ... жер ... таулы, беткейлері тік жартастары.
Сауыр - Тарбағатай жоталар жүйесі. Сауыр жотасы әлде ... ... ... ... Мұзтау 3816 м. Тіпті шыңында мұздықтар да бар. 2000-2400 м
биіктікте ежелгі беткі ... ... ... ... ... ... ... ал батысын Маңырақ жотасы жалғастырады. Оның ... м. ... ... әр ... ... көтеріліп қалған ірі
блоктардан түрады. Олардың шыңдары жалпақ, мұздықтар ... жоқ, ... ... ... ... ... жер ... баспалдақ тәрізділігімен, шыңдарының
жалпақтылығымен және таз аралық құламалардың көптігімен ерекшеленіледі.
1.3 Климаттық жағдайлары.
1.3.1 Атмосфералық жауын-шашындар және қар ... ... ... ... ... ... әр түрлі шамада.
Ылғалдың жылдық мөлшерде әр түрлі аудандарда 170-тен 1800 мм және одан ... ... ... таралуына негізінен тау жоталары ... ... Олар ... ... ... ... жэне ішкі ... таралуын
жібермейді.
Атмосфералық ылғалдылық мөлшері жер бедерінің биіктігі мен беткейлердің
көлбеулігіне байланысты биік таулы аудандарға ... ... ... ... ... көп ... ... келетін ауа ағындарының ылғалын
бірінші болып қарсы алатын ... ... ... ... ... (2800 м ... ... өзенінің жоғарғы ағысында Шығыс
Қазақстан облысы жэне ТМД-ң азиялық ... ... ... ең ... (2100 мм ... ... ... көп мөлшері сонымен қатар
Оңтүстік Алтайда байқалады. Нарын, Тарбағатай және ... ... ... ... жауын-шашын мөлшері 1300 мм ... ... ... Тарбағатай мен Сауыр беткейлеріне ылғал мөлшері
700 мм-ден көп. Таудың шығыс беткейінде батысына қарағанда ылғал ... Тау ... ... ылғал мөлшері жылына 100-200 мм-ге азаяды
(Зайсан қаласы мен Ақсуат ауылы).
Жылдың суық мерзімінде жылы ... ... ... аз ... ... ... 36-45% ... ал оңтүстік қыраттарда 15-20% ... ... ... ... және ... ... қар ... түсуі өзен
ағыстарының қалыптасуына жэне жер асты ... ... әсер ... ... ... ... өзендердің және жер асты суларының
толысуына негізінен ... ... ... әсер ... Қар ... ... мөлшері Кенді және Оңтүстік Алтайда көп жинақталады. Үлбі мен ... ... бұл шама су ... 750 ... ал ... ... сол ... 200 мм-ді, Сауыр жоталарында 300 мм-ді,
Үржар ауданында 300-350 мм-ді құрайды. Ең аз мөлшерде қар ... ... ... Ертістің батыс және солтүстік жағалау бөліктеріне
түседі. Қардың көп ... ... ... ... және ... ... ... Бірақ олар кейде ... жер ... ... таралады. Желдің біршама жоғары әсері облыс территориясының
солтүстік және батыс ... ... ... ... 7-6 ... Облыс территориясының ылғалдануы булану мен ... ... ... ... ... 1000-1800 мм және одан ... ... ... ал ... 600 мм-ден аспайды. Мұнда әдетте ... ... ... ... ... ... - батыс пен батыс
бөліктерінде, әсіресе Зайсан мен Алакөл қазаншұңқырларында булану мөлшері
Кесте 1 Жауын-шашын мөлшерінің ... ... ... ... мм |
| | ... ... ... |жылы кезеңде |
| | | |(11-3) |(4-10) |
|1 ... |230 |62 |168 |
|2 ... |315 |91 |224 |
|3 ... |270 |84 |186 |
|4 ... |666 |128 |538 |
|5 ... |487 |163 |324 |
|6 ... |636 |238 |398 |
|7 ... |378 |110 |268 |
|8 ... |450 |95 |355 |
|9 ... Нарым |381 |97 |284 ... ... |398 |148 |250 ... ... ... |354 |103 |251 ... ... ... |560 |185 |375 ... ... |334 |146 |188 ... ... |268 |94 |174 ... ... |339 |144 |195 ... ... |186 |58 |128 ... ... |213 |53 |160 ... ... |245 |70 |175 ... ... |320 |80 |240 ... ... - ... ... бірнеше есе асып түседі. Мысалы, Теректі
Мүйіс аумағында (Зайсан көлінің ... - ... ... ... бетінің
булану шамасы жауын - шашын мөлшері 178 мм болғанда 1101,4 мм ... ... 1000 ... ... ... бұл ... беткі өзен
ағыстары өте аз болатын шөл және ... ... ... ... Көпжылдық қар, қарлықтар мен Алтай (2300 м-ден жоғары) мен ... (3300 ... ... ... ... ... ... Бүл көп таралған келесі физика-географиялық ... ... мұз ... шоғырларының және топырақ
софлюкацияларының, тоңды топырақ қабаттарының түзілуі, сонымен қатар ежелгі
пенеплендердің ... ... ... ... ... 1)
[8-12].
а)
б)
Сурет 1 Бірінші топтағы өзендердің жаз-күз төменгі ағынының суық кезеңдегі
жауын-шашын мөлшерімен (а) және ... ... ... жауын-шашын мөлшерімен
байланысы (б)
Қарастырылған аумақта, гидрологиялық бақылаулардың мәліметтері бар және
шамамен аудандары ... ... ... ... екі тобы ... - ... топ сужинау аудандары 209-ден 267 км2 -ге дейінгі және 2-ші топ ... ... 1190 км2 -ге ... ... ... ... Березовка өзені - Средигорное ауылы,
q=2,80л/с*км2, х=184 мм; Сержиха өзені - ... ... ... мм; ... ... ... -Большая Речка ауылы, ... мм ... 2 Оба - ... от ΣХ, мм ст. ... r=0.63 (а); Үлбі -
Үлбі Перевалочная Хгод, ст. ... r=0.75 (б); ... ст. ... r=0.56 (в); ... ... ... (г) өзендерінің төменгі ағынының жаз-күз кезеңіндегі жауын-шашын
мөлшерімен байланысы
Уба-Большие Пороги және Шемонаиха ... ... ... ... ... қаласы, q=6.50л/с*км2, х=296 мм, Проходной белок
енгізілді. ... ... ... суық 4-6 айлар кезеңіндегі жауын-
шашын мөлшерімен тығыз байланысы алынды (сурет 1 ... ... ... ... өзені -Белое ауылы, q=7,70л/с*км2,
х=612мм; Белая Берель өзені - Берель ... ... ... ... - ... Луг ... ... х=672мм; Тұрғысын өзені -Кутиха
ауылы, q=22,5л/с*км2, х=843мм енгізілді. ... ... ... ... алынды. Корреляция коэффициенті 0,93 құрады (сурет1 б).
Бұл жерде жаздық шауын-шашындардың жер асты ... ... ... ... тұрғызылым (сурет 2) әр жылдағы төменгі ағын мәндерінің әр кезеңдегі
жауын-шашын мөлшерімен байланыстарын көрсетеді.
1.3.2 Ауа температурасы
Шығыс ... ... ауа ... ... ... ... байланысты шұғыл континенталды. М.В. Троновтың 1949
жылғы зерттеулері бойынша, бұл ... ... ... ... ... ... моңғолдық шүғыл континенталды, Орта Азияның дала және
шөлейтті, континенталды батыс сібірлік. ... қыс ... ... жаз ... ұзақ және ыстық. Зайсан, Алакөл құламалары және ... ... ... ... жерлері құрғақ болып келеді. Территорияның
әрбір бөліктерінде климат кейде әрқалай болып келе ... ... ... - аймақтың ендігіне, биіктігіне, жер бедерінің түріне, тау
жоталарының орналасу бағытына және ... ... ... зоналдылық анық байқалады: таулы аудандарда - тігінен, жазықтарда
- көлденеңінен. Ауаның жылдық ... ... ... ... және ... белдеулік жағдайына байланысты. ... ... бұл ... ... көрсетсе, оңтүстігінде 3,8-4,1°С
болмақ, таулы аудандарда ... ... ... ... - ... ... (Орловка ауылы). Ең суық айлар ... мен ... ... ... ... айлық температура минус 17-ден минус 23,8°С-ға дейін -
солтүстік территорияларда және биік таулы қазаншұңқырларда, оңтүстігінде
минус ... ... ... ... ... жылы ... шілде, орташа
айлық температураны 20-23°С -жазықтықтарда, 14-16°С -таулы бөліктерде.
Температураның 0°С-ден көтерілуі ... ... ... он ... ... ... қазанның соңғы онкүндігінде болады.
0°С-ден жоғары ауа температурасының ... ... ... ... - 205-216 ... ... ... 66-177 тәулік. Аязсыз күндер
үзақтығы 105-130 және 52-67 тәулік. Температуралық ... ... ... ... суық ауа ... тау аралық құламалардың арасына
түсіп, тұрып қалуына байланысты ауа ... ... ... ... ... ... ... Жергілікті жердің жер бедерінің
әр ... ... 2 ... ... ауа температурасының таралымы
|№ |Бекет ... 0С |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... |
|1 ... |3,2 |42 |-45 |87 |
|2 ... |2,2 |42 |-48 |90 |
|3 ... |3,3 |42 |-47 |89 |
|4 ... |2,1 |37 |-47 |84 |
|5 ... |2,8 |43 |-49 |92 |
|6 ... |-0,4 |40 |-51 |91 |
|7 ... |2,4 |39 |-44 |83 |
|8 ... |1,5 |36 |-44 |80 |
|9 ... Нарым |1,4 |41 |-50 |91 ... 2-нің ... ... |3,2 |41 |-46 |87 ... ... ... |-3,7 |35 |-54 |91 ... ... қорығы |-2,4 |31 |-44 |75 ... ... |1,2 |40 |-50 |90 ... ... |2,8 |40 |-50 |90 ... ... |4,9 |41 |-42 |83 ... |Тұғыл |2,7 |40 |-49 |89 ... ... |2,5 |42 |-45 |87 ... |Ақжар |2,8 |41 |-46 |87 ... ... |4,3 |42 |-41 |83 ... әсер етеді. Қыс мерзімдерінде Шығыс Қазақстан территориясы төменгі
температурасымен аз мөлшерде ылғал әкелетін Моңғол-Сібір ... ... Жыл ... бүл ... ... ... және ... желдері үнемі әсер етіп тұрады. Жаз айларында ... ... ... ... ... көп ... ... батыс ауа массаларының араласуына себепті болады. Жыл ... ... ... және ... ... ... желдер соғады. Таулы
және тау алды аудандарында жергілікті бағыттағы желдер үнемі ... ... ... ... 1,6-дан 5,9 м/с аралығында. Әсіресе
жазық территорияларда жел көп ... 1,5 м/с - тан 60 ... ... жетеді
(Жанғызтөбе). Тау аралық аймақтарда бұл шама ... ... ... жылы мерзімінде кей-кездері оңтүстік - батыстан ыстық, құрғақ желдер
соғады. Бүл жердер топырақ бетінің, өсімдіктер мен су ... ... әсер ... ... бұл ... ... ... өте төмен
болады. Қүрғақ күндер 40-80 тәуліктерге, кей ... ... ... дейін жетеді. 8м/с асатын қүрғақ желдер кей-кездері шаңды
дауылдар туғызады. Таулы аудандарда қүрғақ ... аз ... ... Гидрографияның жалпы сипаттамалары
Гидрографиялық жағынан аумақ Ертіс өзені алабына жатады.
Басты артерия ... ... ... ... ... Халық Республикасынан алады
және Қара Ертіс деген атаумен Жайсан көліне құяды.Ертіс өзенінің ... ... ... ... оң жақ ... ... ... Марқакөл көлінен ағып шығып Азутау тауын терең ... ... ... және ... ... жоғарыда Қара Ертіс өзені аңғарына шығады.
Өзен арынды, баспалдақты, жоғарғы ... ... ... ... ... оның әсері салалармен жойылады.
Күршім өзені бастауын Сарымсақты тауынан алады, оның ... 170 ... ... ... және ... ... ... Күршім аулынан
төменде ол Бұқтырма су қоймасына құяды.
Бұқтырма ... ... ең ... ... Қаба қыратындағы мұздықтан ағып
шығады.
Үлбі өзені өзінің атауын Тихая және Громотуха өзендерінің ... ... ... ... ... ... Үлбі және Оба ... арқылы
өтеді. Үлбінің ұзындығы 125 км, сужинау ауданы 4990 км2. Үлбі өзені Ертіске
Өскемен қаласы жанында ... ... Ақ Оба мен Қара ... ... жерінде қалыптасады. Ертіске
Форпост-Оба аулының маңында құяды.
Шар өзені Қалба қыратының оңтүстік-батыс беткейінде өзінің ... ... ... 225 км. Өзеннің ағыны суландруға ... ... оның ... өте ... және тұзданады.
Қарастырылып отырған территорияда өзендердің сабасына келу үрдісі негізінен
климаттық және гидрологиялық жағдайларға байланысты. ... ... ... ... ... ... және ... өзге өзендерден
айырмашылығы білінеді. ... ... ... ... ... геологиялық құрылысының әсер ... ... ... ... ... ... және тағы ... жыныстар) байланысты.
Өзендердің сабасына келуіне әсер ететін негізгі факторлардың ... ... ... ... табылады. Минималды су шығыны көктемгі
немесе көктемгі жазғы су тасуынан кейінгі топырақ қабатының ... ... ... қалыптасады. Ал, қыстың ... ... ... ... ... ... ... аз болады [6-14].
Жаз-күздік сабасына түсудің сипаттамасы. Жаздық-күздік өзендердің ... ... ... ... ... қарашаның басында ... ... ... ... және жер ... байланысты да
созылады. Үлбі өзенінң сабасына келуі ... ... ... 1000 ... дейін оның созылуы орташа есеппен шамамен 100 ... ... ... ... ... ... қысқарады да, 1800 м биіктікке
дейін 60-80 тәулікті құрайды. Өзеннің ... ... ең ... ... м биіктікке байқалады. Өзен арналарының таза кезеңінде сабасына
келуі негізінен тұрақты ... ... ... ... Обь жэне ... ... ... жауын-шашын түсімі кедергісін тигізіп отырады.
Сабасына түскендегі өзендердің сулылығы әр түрлі орташа модулі 0,008 л/сек-
тен ... оң ... 29,6 ... (Бұқтырманың жоғарғы ағысы). Су ... ағыс ... ... 12,2 ... ... өзені), тіпті кейде
20,4 л/сек-қа (Бұқтырма өзені) дейін өзгереді.
Қысқы сабасына түсудің сипаттамасы. Өзендердің сабасына келуі ... ... және ... ... сонымен қатар ағыс көлемі бойынша жаздағыға
қарағанда аз ... ... ... ... ... ... сияқты
климаттың вертикалды белдеулігімен анықталады. Қыс кездерінде өзендердің
сабасына келуінің ең үлкен модулі Үлбі (8,42 ... ) және ... ... ... байқалады).
Өзендердің орташа айлық минималды көпжылдық тербелістері негізінен жылдық
ағысқа байланысты. Минималды ағысының су ... ... ... ... ... жэне өзен алабының геологиялық қүрылысының ерекшелігі өзен
ағысына әсер етеді. Өзен ... оның ... ... көзі болып
табылатын, су жиналуының орташа биіктігіне ... анық ... ... ... ағыс мөлшері өзендердің жаз-күздік
сабасына түсу ... ... ... ... ағыс ... ... Бүл сызбанүсқа минималды ағыс бөлінуі нағыз
жалпылай сипатын көрсете алады. Осыдан мынадай қорытынды ... ... ... территориядағы өзендердің минималдық ағыс ... ... ... ... атап өтетін жайт, минималдық ағысқа
әсер ететін су жиналу ылғалдылығы көлемінің ауытқуы жергілікті азоналылық
факторлар әсерінен болады.
Қысқы ... ... ... ... ... ... Қыс кезіндегі судың
орташа айлық минималды мөлшері жаз, күз кездеріндегідей ... ... ... ... ... тәжірбиелерден минималды айлық және
әсіресе қыстық орташа тәуліктік су шығыны шамасының ... ... су ... ... ... ... ... өлшеулер жүргізген кездегі мұзбасуларға және өлшенетін су ... ... ... ... түзу сызықты интерполяциялау
есептеуіне тәуелді. Сол ... ... ... өзендердің сабасына келуінің
минималдық орташа айлық ағысы модулінің су ... ... ... ... ... көрінбейді. Қарастырылып отырған
территорияның көп ... ... ... (карст немесе тығыз
кристалдық жыныстардың арасындағы қорықтардың үлкеюі, ... ... ... шоқ) әсер ... Өзендердің гидрогеологиялық жағдайы мен
жер асты суымен ... ... ... ... ... ... ... өзендердің минималды ағысы
үлкен өзгерістердің үстінде. Есептеулер көрсеткіші ... ... Обь ... ... ағысының вариациясы коэффицент (Су) тербелісі 0,2-0,7 (55
табл). Көбінесе ағыс өзгергіштігі Ниа ... ... ... ... вариация коэффиценті де 0,2-0,7, бірақ сол жақ алабы
салалары (Шар, ... ... ... ... ... ... ... 0,9-1,2, ал Көкпекті өзені тіпті 1,4-ке дейін ... ... ... ... әр ... ағыс
қүрылуындағы біркелкілік жағдайдың жоқтығымен түсіндіріледі. Жоғары Ертіс
алабы өзендерінің айырмашылық үқсастылық диапозоны жаз ... ... жэне ... ... ... ... ағыс ... 2-ден 8-ге
дейін. Қысқы 3-тен 8-ге дейін. Ертістің сол салаларына бұл көрсеткіш ... ... ... 30-40, ... ... Ертіс өзені алабтарының қыстық минималды су шығыны өз шегінен 1,0-
4,0 есеге ауытқиды, ал Оба ... ... 14 ... ... Пороги ауылы).
Минималды орташа айлық ағысының варияция коэффиценті (Сү) ... 10 ... одан да көп ... ... ... ... ... жаз - күздік жэне қыс кезеңдерідегі ... ... ... ... ... 2 вариация коэффициентіне тең келеді.
Жеке бір жағдайларда ассиметрия ... 2,5 - 3,0 ... ... ... ... ... ... жаз - күздік сабасына
түсуіндегі ... ... ... ... ... жылдық ағыстың
вриация коэффииентімен салыстыра отырып белгілеген дүрыс болар.
Жаз - күздік ... ... ... ... су ... орташа
айлығынан төмен 25 - 30% -ке, ал қыста 17 - 20%-ке.
30 тәуліктік минималды су шығыны орташа ... жаз - ... ... - 10 %-ке, ... - 6 %-ке ... ... БАСТАПҚЫ АҚПАРАТ
2.1 Төменгі ағынның сипаттамалары
Жұмысты орындау кезінде негізгі есептеу сипаттамасы ... ... ... ... ... төменгі тәуліктік мәні қабылданды.
Төменгі ағынның сипаттамасы ... ... -дық ... ... ... ағын 1, 7, 15, 30, ... 284 ... ... Соның ішінде ең көп қолданылатындары төменгі тәуліктік, 30-
тәуліктік және ... ... ... ... ... ... ретінде
«Ресурсы поверхностных вод» монографиясындағы тәуліктік мәндер қолданылды
(кесте 3).
Кесте 3 ... ... вод» ... алынған тәуліктік
мәндер
|№ |Өзен - Бекет |Ғ, км2 |Норт |Бақылау кезеңі|Сабасына түсу ... | | | | ... | |
|1 ... - ... |55900 |1290 |1938-1965 ... қыс |1,20 |
| | | | | | |0,60 |
|2 ... |3090 |1450 ... ... қыс |0,93 |
| | | | | | |0,40 |
|3 ... |5840 |1350 ... ... қыс |1,21 |
| | | | | | |0,51 |
|4 ... - ... |1960 |1050 ... |жаз-күз қыс |2,10 |
| ... | | | | |0,82 |
|5 ... - Печи |6860 |1850 ... ... қыс |3,49 |
| | | | | | |1,05 |
|6 ... |4900 |960 ... ... қыс |2,14 |
| ... | | | | |1,40 |
|7 ... |8470 |900 |1954-1965 |жаз-күз қыс |1,94 |
| | | | | | |1,14 |
|8 |Шар - ... |1800 |790 ... ... қыс |0,048 |
| | | | | | |0,020 |
2. ... гидрологиялық зерттелуі
Ертіс өзені алабы гидрологиялық жағынан салыстырмалы түрде жақсы
зерттелген. Ертіс өзенінде ... ... ... Өскемен
қаласының жанында 1903 жылы, Қалжыр өзенінде Қалжыр аулының жанында 1909
жылы, ... ... ... аулы ... 1911 жылы және ... ... аулы ... 1920 жылы ұйымдастырылған. Көптеген бекеттер 1930-40 және
1950-60 жылдары ... ... ... ... өзендер мен уақытша ағынсуларды
Казгидромет зерттеген. 1903 ... бері ... ... ... ... саны ... 110 дейін жетеді. Бірақта 2003 жыл бойынша тек ... ... ... ... ... бекеттердің саны 4-ші кестеде
көрсетілген [6-14].
Кесте 4 Қарастырылған аумақтағы іс-әрекеттегі бекеттердің саны
|Ертіс өзені алабы ... ... ... жылы |
|1 ... ... ... Боран ауылы |1937 |
|2 ... ... ... |1928 (1960) |
|3 ... - ... |1988 |
|4 |Бас - ... - ... ... |1961 (2002) |
|5 ... - ... ауылы |1909 (1929) |
|6 ... ... - ... ... |1953 |
|7 ... - Вознесенка ауылы |1911 (1933) |
|8 ... - ... ... ... |1953 (1997) |
|9 ... - Печи ... |1939 (1954) ... ... ... ... |1929 (1991) ... ... ... ... ... |1945 (2001) ... ... -Кутиха ауылы |1948 (1996) ... ... ... ... ... |1930 (1940) ... |Глубочанка -Белокаменка ауылы |1978 (2002) ... |Оба ... ... |1954 ... ... ...... ашылған жылдар
3. Гидрологиялық қатарларды көпжылдық кезеңге келтіру
Ертіс өзені алабының тәуліктік минималды ағысын зерттеу үшін, оның мынадай
өзендері ... ... - ... ... ... - Күршім ауылы, Нарым ... ... ... Бұқтырма - Печи ауылы, Үлбі - Үлбі ... ашық ... және қыс ... ... орташа тәуліктік
шығындары жайлы мәліметтер жиналынды (кесте 1).
Үлбі - Үлбі ... ... 2 ... ... 1940 және ... ... ... жоқ. Сондықтанда осы жылдар аналогиялық әдіс
бойынша ... ... ... ... түрінде қалпына
келтірілді. Қыстық ... ... ... ... ... ... және ... ашық кезеңдегі (1937-1953 жылдар арасындағы біріккен
бақылау кезеңдері бойынша) ... ... ... су ... қанағаттанарлықтай байланыс ... ... ... г=0.74 және ... тең болып шықты. Байланыс
теңдеулері тиісінше: уқ=0,0509х+2,6293 жэне ... ... 1940 ... қысқы минималды орташа айлық су шығыны 13,4м3/сек,
жазғы минималды орташа айлық су шығыны 47,4м3/сек тең ... ... ... ... ... ... ... төменгі ағыны көпжылдық
кезеңге мынадай әдіспен келтірілді.
Теориялық түрде қандай-да бір уақыт ... ... ... бірдей алапта қалыптасқан екі және өзендердің ағыны
бірдей деген байламға келуге болады.
Осы байламнан әр-түрлі уақыт және ... ... ... ... ... яғни,
==, ... где > , - ... ... у - ті ... ... ... х ...
уақыт аралығы үшін (қысқа аралығында бақылау мәліметтері бар болса)
ағынды ... ... ... ... ... ... - пропорционалдылық коэффициенті [15].
3 ... ... ... ... ... ... ... ұстанымдары
Еліміздегі өзендердің минималды су шығыны қыстық және ... ... ... ... ... байланысты өзендердің
минималды ағыс есептеулерін көрсетілген маусымдардың кез-келгеніне
жүргізуге тура ... ... ... ... су ... ... айлық
немесе 30-күндікке бөлініп есептелінеді. Жеткілікті бақылаулар кезеңінен
өткен ... ... ... да ... ... ... әдістермен есептейді. Эмпирикалық қамтамасыз етілуі мына
формуламен есептелінеді:
Р=[т/(п+1)]* 100,
(3)
мұндағы, ... ... ... ... ... аз ... үшін, олардың төменгі ... ... ... ... ... бола алатын өзге
өзендермен салыстыра отырып есептелінеді.
Өзендердің кіші, орташа, үлкен, таулы және ... ... ... олардың
төменгі ағыс мөлшерін әр-түрлі эмпирикалық ... ... ... ... Кіші ... ... су шығыны мынадай формуламен
есептелінеді:
Qр=а (Ғ±f)пλр,
(4)
мүндағы, (Qр-қамтамасыз етлген есептеудегі айлық су ... Ғ-су ... ... су ... да бір ... шарушылығының дамуын шектейтін
экономикалық ресурстар рангісіне ие болды. Содықтан да осы ... ұзақ ... ... ... Бұл ... өзен ... ... зерттеу өте маңызды рөлге ие болады. ... ... өте ... орай ... ағынның негізгі осы
тербелістерінің негізгі заңдылықтары әлі де айқындалмаған. Бар мәліметтер
әр-түрлі ... ... және де ... ... ... бойынша өте-
мөте тұрақсыз болғандықтан, оларды практикада қолдану өте қиындау ... ... өзен ... - ... және ... ... үлкен өзгергіштігімен
ерекшеленетін өте күрделі үрдіс. Осы тербелістердің ... және ... ашу өте ... ... ... беру ... соның
ішінде мүмкінді трендтерді де айқындауға болады.
Бүл мәселе соңғы уақыттырда экономикасы қарқынды ... келе ... ... үшін ... өте зор. ... да өзен ағынының көпжылдық
тербелісі осы алабта ерекше көңіл бөлетін нысанға айналуы тиіс [18].
1. Төменгі ағынның статистикалық ... ... деп оның ... ... ... ... ... нормасы анықталынатын көпжылдық бақылау қатары, өзен сулылығы
тербелісінің бірнеше толық циклдерін (екеуден кем емес) қамту қажет.
Ағын нормасының мәнінің маңыздылығы, ол өзен ... ... ... ... ... және ... ... болып табылады.
Ағын нормасының түрақтылығы екі талаппен анықталынады: 1) көпжылдық мән
ретінде ол, егерде қатарға ... ... ... ... болса, аз
немесе толық өзгермейді;
2) климаттық факторлар - ... ... ... ... ... ... ... табылатын жауын-шашындар мен олардың орташа көпжылдық
мәндерінің функциясы.
Ағынның нормасы су шығыны - (Q,м3 /с; су ... W,м3 ; q ... ... һ, мм ... бейнеленеді.
Өзен ағыны режимі жайлы мәліметтердің барлығына байланысты ағын нормасы:
а) ... ... ... нормасы мөлшерін анықтауға мүмкіндік
беретін, жеткілікті ұзақ ... ... ... ... ... ... кезеңді бақылаудан алынған, ағынның орташа мөлшерін, аналог-
өзеннің үзақ жылды нормасына келтіру [19].
в) бақылау болмаған ... - ... ... ... өзендерінде
жүргізілген бақылауларды жалпылау ... ... ... ... ... ... ... орташа арифметикалық мәні ретінде,
мынадай формуламен анықталуы мүмкін
Q0 =Q1 + Q2 + Q3 +…+ Qn /N ... ... Q0 - ... нормасы; Q1 , Q2 , Q3 , Qn - ұзақ ... ... ... ... қатары жетіспеушілігінен, олар 60-80
жылдан аспайды және көбінесе негізінен 20-40 жыл құрағандықтан, (5) ... ... ... ... ... N→∞ ... ... σ Q0 N
кездегі Q0 N -нің нақты орта мәнінен өзгеше болады, яғни
Q0 N = Q0 n ± σ Q0 N ... Q0 n - n жыл ... ... ... ... ... мөлшері;
σ Q0 N - n жылдық орташаның орта квадраттық қатесі.
Қателік теориясына сәйкес σ Q0 N = ± σ Q/√ n - қа ... σ Q - n ... ... орта ... ... Qi ... мәндерінің
орташа квадраттық қателері.
Ол мынадай формуламен анықталынады:
σ Q =±√∑( Qi- Q0 N )2 / n -1, ... ... ... дәлдігін әр-түрлі сулылықпен салыстыру үшін
орташа квадраттық қатенің салыстырмалы мәнін қолданады. σ Q - ді Q0 n ... ... ... норманың салыстырмалы орташа квадраттық ... ... n ... n%, ... Сv= σ Q/ Q0 n (10) - n жыл ... ағын ... ... өзені алабының минималды ағын нормаларын есептеу үшін ... ... ... яғни ... кезеңін таңдап, анықтау
қажет. Ол үшін ... ... ... ... Өйткені айырмалы
интегралдық қисықтар ағын тербелісінің циклдары жайлы мағлұматтарды біршама
толығырақ бере алады. Ал, Ертіс ... үшін ... ... ... нормасын анықтау үшін жеткілікті болғандықтан барлық бақылау
жылдарын көрнекті деп ... ... ... ... ... ... репрезентативтік деп есептелініп
минималды ... ... осы ... мәліметтері бойынша
есептелінді.
Кесте 5 Ертіс алабы негізгі өзендерінің төменгі ... ... ... |Өзен - бекет |Ғ, км2 ... ... түсу ... ... |
| | | | ... | | |
|1 ... - Боран |55900 |1290 |жаз-күз |1,20 |1,15 |
| | | | |қыс |0,60 |0,70 |
|2 ... |3090 |1450 ... |0,93 |0,90 |
| | | | |қыс |0,40 |0,45 |
|3 ... |5840 |1350 ... |1,21 |1,15 |
| | | | |қыс |0,51 |0,60 |
|4 ... - ... |1960 |1050 ... |2,10 |2,05 |
| ... | | |қыс |0,82 |0,85 |
|5 ... - Печи |6860 |1850 ... |3,49 |3,45 |
| | | | |қыс |1,05 |1,00 |
|6 ... |4900 |960 ... |2,14 |2,20 |
| ... | | |қыс |1,40 |1,40 |
|7 ... |8470 |900 ... |1,94 |1,90 |
| | | | |қыс |1,14 |1,10 ... 5-тің жалғасы
|8 |Шар - Кеңтарлау |1800 |790 |жаз-күз |0,048 |0,040 |
| | | | |қыс |0,020 |0,015 ... * - ... ... вод» ... мәлімет
4 ТӨМЕНГІ АҒЫННЫҢ КЕҢІСТІКТІК ТАРАЛЫМЫНЫҢ
ЗАҢДЫЛЫҚТАРЫ
1. Сужинау ауданының төменгі ағынға әсері
Сужинау ауданының төменгі ... ... ... мәселеге көптеген жұмыстар
арналған. Бірақта әр-түрлі зияткерлердің пікірлері түрлі болып ... ... Оның ... ... де ... ... Ертіс өзені алабын
мыалға алатын болсақ, осындай ауқымды аудан үшін ... qт мен Ғ ... ... ... ... ... емес ... шықты.
Координаталық алаңда тәжірибелік нүктелердің шашырындысы пайда болады,
олардан тек қисықтардың ... ... ... ... ... ... [22- 25] бұл қарастырылған аумақтың физикалық-
географиялық ... ... ... ... ішінде
геологиялық құрылысын ерекше атап өтуге болады. ... ... ... ... ... және ... ... - әр-түрлі сужинауларға бірдей
дәрежеде әсер ... ... да ... ... ... ... ... қалыптасу заңдылықтары бірдей болып келетін (Бұқтырма алабының
аудандары 158-ден 1040 ... ... ... және ... үшін - ... 6) ... ... үшін жүргізілген әрі қарайғы
зерттеулер көрсеткендей ... ... ... мен ... ... әлсіз болып келеді. Мүмкін, ықтимал ... ... ... бұлдырланып кетіп отыр.
Кесте 6 Бұқтырма өзен салаларының сипаттамалары
|Өзен |Бекет ... ... |F, км2 ... |
| | ... ... | | ... салалар ... ... |1963-87 |Жаз қыс |629 |9,08 5,24 |
| | |1963-88 | | | ... 6 – ның ... ... |1959-2003 |Жаз қыс |158 |8,95 4,83 |
| | ... | | | ... ... ... |Жаз қыс |251 |2,74 2,07 |
| | ... | | | ... ... ... ... ... ... |Жаз қыс |1040 |13,2 2,95 |
| | ... | | | ... ... ... |Жаз қыс |481 |6,91 2,28 |
| | ... | | | ... ... |1954-2003 |Жаз қыс |945 |6,93 2,00 |
| | ... | | | ... ... ... |Жаз қыс |449 |5,44 2,89 |
| | ... | | | ... 3 ... өзенінің ауданының төменгі ағынның ... ... ... және б) солжағалаулық салалардың
Енді жаз-күз төменгі ағыны модулінің Ғ ... ... ... олар күрт ... 4-ші ... бір тау ... екі алабы:
Бұқтырма және Оба өзендерінің Ғ ауданнан ... ... ... ... ... ... төменгі ағыны және
Оба өзенінің қыстық төменгі ағындарының ауданның ұлғаюы ... ... ... ... ... ... 4 ... (а - жаздық-күздік және б - қыстық) және Оба (в - ... және г- ... ... ... ... ... ... Сужинаудың орташа биіктігінің әсері
Жоғары да айтылғандай, таулы аудандарда төменгі ағынның қалыптасуы
вертикалды белдемдік жағдайындағы ... ... ... ... ... ... ... әдетте сужинаудың орташа биіктігі Норт
болып ... Ол ... ... ... ... ... ағынның аумақтық таралымын зерттегенде басты интерполяциялық ... ... ... ... 5, 6, 7) ... ... ... төменгі
ағындарының сужинаудың орташа биіктігінен Норт тәуелділіктері көрсетілген.
Сурет 5 Ертіс өзені алабы жаздық төменгі ... ... ... Норт тәуелділіктері
♦ - Оба өзені алабы; ■ ... ... ... ... Бұқтырма-Печи,
Сарымсакты, Нарым, Левая Березовка өзендері алабы; Ч - ... ... ... ... ... ... ... алабы; * - Бас Теректі,
Шабақты, Қандысу, Базар өзендері ... ● - ... Шар, ... өзендері
алабы; + - Козловка, Серебрянка, ... ... ... ... ... ... ... ауылы, Тайынты -Огневка ауылы зендері алабы;
Сурет 6 Үлбі өзені алабы жаздық төменгі ... ... ... Норт ... 7 ... ... ... қыстық төменгі ағындарының сужинаудың орташа
биіктігінен Норт тәуелділіктері
♦ - Оба өзені алабы; ■ ... ... ... Черемошка, Бұқтырма-Печи,
Сарымсакты, Нарым, Левая Березовка ... ... Ч - ... ... ... ... Үлкен Бөкен өзендері алабы; * - Бас Теректі,
Шабақты, Қандысу, Базар өзендері алабы; ● - ... Шар, ... ... + - ... ... ... Смолянка өзендері алабы; ▲
-Аблайкит, Тайыты- Тайынты ... ... ... ... ... ... ♦ - Оба ... (r= - 0.62); ■ -Бұқтырма-Берел, Ақ Берел, Өрел, ... - ... ... кезінде негізгі есептеу сипаттамасы ретінде жаздық-күздік
және қыстық сабаға түсудің төменгі тәуліктік мәні қабылданды.
Төменгі ... ... ... ... -дық қамтамсыздық
мәндері қолданылады. Төменгі ағын 1, 7, 15, 30, ... 284 ... ... ... ішінде ең көп қолданылатындары төменгі тәуліктік, 30-
тәуліктік және төменгі орташа ... ... ... мәліметтер ретінде
«Ресурсы поверхностных вод» монографиясындағы тәуліктік мәндер қолданылды.
Ертіс өзені алабының ... ... ... ... ... көпжылдық
кезеңге мынадай әдіспен келтірілді.
Теориялық түрде қандай-да бір уақыт ... ... ... ... ... қалыптасқан екі және өзендердің ағыны
бірдей деген байламға келуге ... ... ... ... және ... ағын ... қатынасы шығады.
Минималды ағынды жаз-күз және қыс уақыт кезеңдерінде зерттеу нәтижелері
көрсеткендей, ... ... ... ... ... және ... таралуы географиялық аймақтылыққа , сонымен қатар табиғт
жағдайлардың өзгеруінің вертикалды ... ... ... ... ... ... ... әсерін талдағанда
минималды ағын мен жылдық және маусымдық жауын-шашындармен тығыз байланыста
болатындығын көрсетті.
Сонымен ... ... ... ... ... ... да Үлбі өзен ... 1930-1950 жылдар аралығында минималды
ағынның баршама көтерілгенін ... 1950 ... ... ... біртіндеп төмендегенін байқауға болады. Осы өзгерістердің ... ... ... ... яғни жер ... ... ... деп есептейді. Оған антропогендік
әсердің де мөлшері бар.
Жүргізілген зерттеулер минималды ағының ... мен ... ... ... ... ... ... 3-те көрсетілген.
Келтірілген зерттеулер нәтижесі оны зерттеу ... ... ... ... ... ... шаруашылық қызметтің әсерін
толықтай зерттеу қажет. Бұл мақсатта осы өңірде су теңдестік зерттеулерін
кеңейту қажет.
ТЕРМИНДЕР ... - ... - ... су - водоток
Ағынды қабаты - слой стока
Ағыс - течение
Аймақ - регион
Айналым - ... ... су - ... ... - бассейн
Аңғар - долина
Атқаратын қызметі - функция
Арна - русло
Аудан - 1) ... 2) ... - ... - ... - ... - ... - ... - пояс
Беткей - склон
Булану - испарение
Буланғыштық - испаряемость
Дала - ... - ... - ... - ... - грунтовая вода
Жағалау - берег
Жазық - равнина
Жазықтық - плоскость Жамылғы - покров
Жаңбыр - дождь
Жар - обрыв
Жар қабақ - бровка
Жартас - ... - ... - ... - ... - ручей
Жыра - овраг
Жіктеу -классификация Иректік - извилистость Қарст - карст
Көкжиек - горизонт
Қайраң - перекат
Қалып - ... - ... - ... - ... - ... - вариант
Ойыс - впадина
Ойпат - низменность
Өзен - река
Өлке - край
Өткел - ... ... ... - ... - ... - ... - истощение
Сипаттама - характеристика
Суайрық - водораздел
Суқойма - водоем
Су тасу - половодье
Су ... - ... ... саяз - ... неглубокий
Талдам - анализ
Теңдеу - уравнение
Теңіз - море
Терең - глубокий
Тереңдік - ... - ... - ... - ... су - паток
Төбе - холм
Түлцы су - пресная вода
Түстік, оңтүстік - ... ... - ... - плато
Шатқал - ущелье
Шоқы - сопка
Шөгінді - отложения
Шөл - пустыня
Шөлейт - ... - ... - ... - пик, вершина
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
1. Владимиров А.М. Минимальный сток рек СССР / Владимиров А.М. - Л.:
Гидрометеоиздат, 1970.- 214 ... ... А.М. ... ... ... рек / ... ... центр данных, 1976. - 34 с.
1. Владимиров А.М. Сток рек в маловодный период года / Владимиров
А.М.- Л.: ... 1976- 295 ... ... А.Г. ... сток рек / Курдов А.Г.- Воронеж, 1970. 252
с.
1. Курдов А.Г. Расчеты стока рек и ... ... / ... ... ... ... Гидрогеология СССР. Т.37. Москва, 1971.- 307 с.
2. Ресурсы поверхностных вод СССР. Т.15.Выпуск ... 1. - Л.: ... 1969.- 320 ... Соседов. И.С. Годовое количество осадков на территории Восточного
Казахстана / ... И.С., ... Р.И. Сб. ... ... ... ... 1963. ... Гальперин Р.И. Опыт учета влияния ветра на количество измеренных
осадков в Восточном Казахстане. Вестник сельхоз.науки, Алма-Ата, №1, ... ... Р.И. ... ... и ... ... по ... Казахстана. Вопросы географии Казахстана, вып.11, 1965. С.3-12
1. Гальперин Р.И. Изменчивость атмосферных осадков в ... // ... ... ... ... и ... - Алма-Ата: Казахстан, 1965. - С.107-108
1. Справочник по климату Казахстана. Выпуск 10. Раздел 1. ... ... ... 2004. -512 с.
1. Гальперин Р.И. Распределение максимальных снегозапасов по
территории Восточного ... / ... Р.И., ... В.М. ... ... - 1965. - Вып.11. - С.13-18
1. Справочник по климату Казахстана. Выпуск 10. Раздел 2. Восточно-
Казахстанская область. Алматы, 2004. -68 с.
1. ... П.С. ... рек ... ... ... Сибири, Северного и
Центрального Казахстана / Кузин П.С. - Л.: Гидрометеоиздат, 1953.- 538 с.
16.Панов Б.П. Зимний режим рек СССР / ... Б.П. - Л. ... 1960.- 238 ... ... Б.Л. ... ... единичных измерений расходов воды
к среднему расходу за меженный период / ... Б.Л. – ... ... ... ... Б.Л. Приближенная оценка некоторых характеристик стока рек
по ... ... ... / ... Б.Л. – ... ГГИ, ... ... «Гидроэкологические основы управления водными ресурсами рек
Центрального и Восточного Казахстана». Часть 3 ... ... ... ... ИГ МОН РК, ... ... И.А. ... изменения водности рек /
Шикломанов И.А.– Л.: Гидрометеоиздат, 1979.- 301 с.
21. ... И.А. ... ... ... на ... сток /
Шикломанов И.А. – Л.: Гидрометеоиздат, 1989.- 333 с.
22. Гареев А.М. ... ... ... ... и ... ... ... бассейна реки. Челябинск, 1989.- 124 с.
23. Соколовский Д.Л. Речной сток / ... Д.Л. – ... 1968.- 538 ... ... В.А. ... ... в ... / Шелутко В.А.
Л.: Гидрометеоиздат, 1991.-238 с.
25. Рождественский А.В., Чеботарев А.И. Статистические методы в
гидрологии. Л.: Гидрометеоиздат. 1977. 424 с.
26. Рождественский А.В. К ... ... ... ... ... и ... 1974. №4. С.64-71

Пән: География
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 40 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Іле атырауында арналық процестердің гидроморфологиялық дамуы63 бет
"Қазақстандағы және дамыған мемлекеттердегі тұтыну себетін, күнкөріс минимумын, ең төменгі еңбекақыны талдау"4 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама. 2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық факторлары20 бет
Адамның дербес психологиялық қалыптастырудағы тұқымқуалау мен орта факторлары6 бет
Адамның дербес психологиялық қалыптастырудағы тұқымқуалау мен орта факторлары жайлы7 бет
Адамның дербес психологиялық қалыптастырудағы тұқымқуалау мен орта факторлары туралы ақпарат9 бет
Аридтену үрдісінің Сырдария өзенінің төменгі ағысындағы топырақтардың шөлденуіне әсері66 бет
Ағзаның бейспецификалық тұрақтылығының факторлары6 бет
Ақпараттық мәдениетті қалыптастыру факторлары aқпараттық мәдениетті дамытуға қойылатын талаптар9 бет
Білім беру қызметі дамытуының факторлары66 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь