Қазақстан республикасының салық жүйесі және оны басқару

МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

I САЛЫҚТАРДАҒЫ АЛУДАҒЫ, ҰЙЫМДАСТЫРУДАҒЫ САЛЫҚ САЯСАТЫНЫҢ БЮДЖЕТКЕ ӘСЕРI МЕН РӨЛІ ... ... ... ... ... ... . 5
1.1 Салық саясатын жүзеге асырудағы мәні, мазмұны ... ... ... ... ... 5
1.2 Салық . бюджеттік саясаттың негізгі құралы ретінде ... ... ... ... 11

II ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ САЛЫҚ ЖҮЙЕСІ ЖӘНЕ ОНЫ БАСҚАРУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 14
2.1 Салық жүйесiнiң дамуы кезеңдерi мен бюджетке салықтардың түсу динамикасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 14
2.2 Салық жүйесiнiң дамуындағы бюджеттiң рөлi ... ... ... ... ... ... 24

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... .. 30
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ………………………………………………………………… 3
I САЛЫҚТАРДАҒЫ АЛУДАҒЫ, ҰЙЫМДАСТЫРУДАҒЫ САЛЫҚ САЯСАТЫНЫҢ БЮДЖЕТКЕ ӘСЕРI
МЕН РӨЛІ……………………. ... ... ... ... асырудағы мәні, мазмұны………………. 5
1.2 Салық - бюджеттік саясаттың негізгі құралы ретінде……………. 11
II ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ... Салық жүйесiнiң дамуы кезеңдерi мен бюджетке салықтардың түсу
динамикасы ………………………………………………………………….. 14
2.2 ... ... ... ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ………………………… 30
КІРІСПЕ
Кез-келген мемлекет өзінің нақты тәуелсіздігіне бір жағынан мемлекеттік
қазынаға жиналу арқылы қоғамның жан-жақты дамуына керекті ақша ... ... ... ... ... ... ... деген ынталылығын арттыратын мықты салықтық механизм құру арқылы
ғана жете алады
Салық саясатының негізгі ... ... ... ... әлеуметтік және
саяси сипат алып ... Оның ... және ... ... ... ... ... ғана емес, азаматтық қоғамды, саяси тұрақтылықты
сақтау және мемлекет ... мен ... ... сияқты
мәселелер де тәуелді.
Салық салу механизімі – кез-келген ... ... ең ... салу ... ... ең ... ... бірі, әлеуметтік-
экономикалық саясаттың ... ... оның ... ... ... аясында жүргізіліп жатқан экономикалық және
әлеуметтік қайта құрулар ... ... ... мен ... ... ... асырмайынша қоғамның алдыға ... ... ... ... азаматтардың өмір сүру деңгейінің көтерілуі, олрдың
қауіпсіздігі және тағы басқа ... жете ... ... ... ... ... біруақытта басқарушылық шешімдердің орындалуының
катализаторы ретінде қызмет етеді. Басқарылып отырған объектінің нағыз
жағдайы ... ... ... ала ... және оны ... орын ... ... бағытталған нормативті актілерді, басқарушылық шешімдерді
қабылдау арқылы қажетті шараларды қолдану ... ... ... ... ... ... ... өміріндегі жүзеге
асырылып жатқан операциялардың заңдылығын ... ... ... жағдайында басқару құрылымдарының күрделілігі бақылаумен
де байланысты, көптүрлі, тармақталған және ... ... ... ... және ... да салаларда бақылау ерекше болады. Және
осылардың барлығы экономикалық бақылау ... ... салу ... ... ... ... нарықтық
қатынастарды қалыптастыруға, ел экономикасының әлемдік экономикалық ... ... ... және ... ... ... да ... төлемдер туралы
қолданыстағы заңға Қазақстан Республикасы Президентінің 1995-інші жылғы 1-
інші ... ... ... салық саясатының инегізін ... ... ... ... ... ... әділеттілік,
қарапайымдылық және экономикалық бейтараптық принциптерін есепке ала ... ... ... ... ... ... басты мақсатына
қол жеткізілді деп айтуға болады. ... ... ... ... мазмұны жағынан нарықтық және формасы ... ... ... ие болды.
Дегенмен, соңғы кездері салық жүйесінің пайдалы әсер ету коэффиценті
төмендеу тенденциясына ие болып отыр, экономикадағы құрылымдық ... ... ... көріністердің әсерінен салық салудан жаппай
жалтару байқалады және салықтық жеңілдіктер ... ... ... ... ... ... кез-келген мемлекеттің қаржылық жүйесін
тұрақтандырудың басты ... бірі ... ... ... ... ... ... жинауды қамтамасыз ету болып табылады.
Осы ережелерді дұрыс сақтау арқылы Қазақстан ... ... ... тыс ... ... мен ... өз ... және толық
түсуі, дұрыс есептелуі салық заңдылығының құқықтық нормалары үшін салықтық
басқарудың ортақ жүйесі анықталады.
1 САЛЫҚТАРДАҒЫ АЛУДАҒЫ, ҰЙЫМДАСТЫРУДАҒЫ
САЛЫҚ САЯСАТЫНЫҢ ... ... МЕН ... Салық саясатын жүзеге асырудағы мәні, мазмұны
Салықтар барлық елдерде ... ... ... ... іс-бағытына қарамастан мемлекет кірістерінің негізгі көзі, ұлттық
табысты қайта бөлудің басты ... ... ... ... ... көзі болып табылады.
Салықтардың экономикалық мазмұнының ғылыми ... ... ... ұзақ ... бойы ... ... салу ... сонау
саяси экономияның классиктерінің еңбектерінде ... ... ... ... Уильям Петти, Адам Смит және тағы басқа
ғалымдар салық ... ... ... ... ... ... әр түрлі экономикалық ... әр ... ... ... әдебиеттерде салықтар мемлекеттік бюджет
қорына белгілі бір көлемде және белгілі бір уақытта түсетін ... ... ... ... ойынша,”...салықтар – бұл халықтың ... ... ... туындайтын шығындарды жабуға ... ... ... ... бір ... ... ...
Давид Рикардоның еңбектерінде салықтарға мынадай ... ... ... ... елдің өнімінің және
еңбегінің бір бөлігін құрайды, олар ақыр аяғында ел ... ... ... ... ... ... ... Г.Ж. ”салықтар деп
жалпымемлекеттік мұқтаждықтарды өтеуге жұмсалатын және қабылданған ... ... ... еріксіз немесе міндетті алымдарды ... ... ... ... ...... бір ... және
мерзімде алынатын заң жүзінде көзделген ... ... ... ... ”салықтар дегеніміз мемлекеттік
бюджетке заңды және жеке ... ... бір ... және ... ... төлемдер болып табылады”.
Қазақстан Республикасының Салық Кодексінде салықтарға келесідей
анықтама ... ...... ... тәртіппен заң жүзінде
белгілеген, белгілі бір мөлшерде жүргізетін, қайтарымсыз және ... ... ... ... міндетті ақшалай төлемдер”.
Салықтардың экономикалық мәні мынада:
- салықтар шаруашылық жүргізуші ... мен ... ... қаржылық қатынастардың бір бөлігін сипаттайды;
- шаруашылық жүргізуші субъектілер мен халық табысының ... ... ... ... ... ... қаржылық қатынастарын
көрсетеді.
Экономикалық категория ретінде, салықтар халық пен ... ... ... қаржы көздерін құруға байланысты туындайтын
қаржылық қатынастарын сипаттайды.
Салықтар тек экономикалық категория ғана емес, құқықтық ... ... ... ... және ... белгілерін ажыратуға
болады. Негізгі экономикалық белгілеріне келесілер жатады:
- салықтардың ақшалай нысаны;
- салықтардың қайтарымсыздығы және ... ... салу ... ... және ... төлеу мерзімдері
мен мөлшерлерінің анықтылығы,
- мемлекет табысының көзі болып ... ... ... ... бұл субъектілер табысының бір бөлігінің мемлекет табысына
өтуі:
- салықтар заңмен ... және ... ... – бұл ... төлем.
Салықтардың әлеуметтік-экономикалық мәні мен мазмұны олар атқаратын
функциялары арқылы көрінеді. Салықтар ... ... ... ... реттеушілік, бақылаушылық және қайта бөлу. Бұлардың
әрқайсысы осы ... ішкі ... ... мен ерекшеліктерін
сипаттайды.
Фискалдық қызмет – салықтардың барлық мемлекеттерге тән қызметі. Оның
көмегімен ... қор ... ... өзі ... ... ... түседі. Өйткені салықтар мемлекеттік ... ... ... ... ... шараларды
жүзеге асыруды қамтамасыз етеді.
Салықтардың реттеушілік қызметі мемлекеттің экономикалық қызметінің
ұлғаюымен ... ... ... Ол ... ... ... қабылданған бағдарламаларға сәйкес ықпал етеді. Бұл кезде салықтардың
нысандарын таңдау, ставкалардың өзгеруі, ... мен ... Бұл ... ... ... ... құрылымына, тұтыну
ауқымына ықпал етеді, сонымен қатар ақша және баға саясаты, ... ... ... және орта ... ... ... асыру үшін қолданылады. Бұл қызметтің өзі ынталандырушы, ... ... ... ... бөлінеді
Салық мөлшерін көбейту мақсатында салық ставкаларын тым жоғары қою
өндірістің тоқтауына, өндірушінің өз ... ... ... ... ... ... ... тұжырымдалып, дәлелденген. Осы
тұжырымдардың ... ... ... егер төленетін салық мөлшері салық төлеуші табысының ... ... онда ол ... тоқтап қалуына әкеліп соқтырады;
- егер салық мөлшері салық төлеуші табысының
45-50%-ті арасында ... онда жай ... ... ... егер ... ... салық төлеуші табысының
35-40%-ті аралығында болса, онда ол ... ... ... алып
келеді/1/.
Салықтардың бақылаушылық қызметі арқылы ... ... ... ... ... ... ресурстарының қимылына ... ... ... мен ... ... ... ... Салықтық бақылауды тиімді жүргізу арқылы салықтық тәртіпті
қатаң сақтау, салық ... ... ... төлейтін салықтары мен
алымдарын толық және уақытылы бюджетке төлеп отырылуы қамтамасыз етіледі.
Қайта бөлу қызметі арқылы түрлі ... ... бір ... ... өтеді. Бұл қызметтің іс-әректінің ауқымы жалпы ішкі
өнімдегі салықтардың алатын үлесімен анықталады.(1-кесте)
Кесте-1. ҚР ... ... ... ... ішкі өнімдегі үлесі
2002-2004 жылдар,%*
|Атауы |2002ж |2003ж |2004ж ... ... |21,7 |23 |24 ... ... ... |19,9 |20,5 |20,9 ... | | | ... ... 2005 ... бес ... ... қарай жіктеледі.
Салық салу объектісіне байланысты тікелей және жанама салықтар болып
бөлінеді. ... ... ... ... ... ... салынады. Оларға
корпоративтік табыс салығы, жеке табыс салығы, жер салығы және ... ... ... салықтарды тұтынушы төлейді, тауар немесе қызмет
бағасына алдын-ала салық енгізілгендіктен, іс жүзінде оны ... ... ... құн ... ... ... қарай салықтар жалпы және арнайы болып бөлінеді. Жалпы
салықтар бюджетке түскен соң ... ... ... ал арнайы
салықтар алдын-ала белгіленген нақты шараларға жұмсалады
Салық салу органына ... ... ... ... болып бөлінеді. Республикалық бюджетке түсетін ... ... ... жергілікті бюджетке түсетін ... ... ... салу ... ... дәрежесіне байланысты салықтар нақтылы
және дербес болып ... ... ... ... ... ... ... қарай салынады, мысалы, жер салығы. Дербес салықтар салық
төлеушінің салық ... ... ... ... мөлшеріне қарай
салынады, оған корпоративтік табыс салығы, жеке ... ... ... ... ... ... салықтар табысқа
салынатын салықтар және тұтынуға ... ... ... ... ... салықтар төлеушінің салық салынатын кез келген ... ... ... ... ... салықтар – бұл ... ... ... ... төленетін шығынға салынатын салықтар.
Кез келген мемлекеттің салық саясатының негізгі мақсаты – тиімді
салық жүйесін құру және оның ... ... ... ... ... іске ... ... табылады.
Салық механизміне салық салу қағидалары, салық элементтері, ... ... мен ... ... ... ұйымдастыру жатады.
Салық салудың классикалық қағидаларын ... ... . ... ... ... яғни салық салық төлеушінің табысына
сәйкес алынуы тиіс;
2. анықтылық қағидасы, яғни салықтың ... оны ... ... және дәл ... ... ... ... яғни әрбір салық салық төлеуші үшін
неғұрлым қолайлы ... және ... ... ... тиіс;
4. үнемділік қағидасы, яғни салықты алудың шығындары ... ... ... ... ... салық салудағы зорлық-зомбылыққа жол
берілмейді , бұл салық салу ... ... және ... ...... ... ... емес, бостандықтың нышаны” деп қорытынды
жасауға ... ... ... ... ... ... ... келесідей
қағидалары белгіленген:
- салық төлеудің міндеттілігі, яғни салық төлеуші ... ... және ... ... ... ... ... салудың нақтылығы, бұл ... ... ... ... ... төлемдер мен салықтар ... ... ... қағидасы бойынша Қазақстан Республикасындағы салық салу
жалпыға бірдей және міндетті болады, жеке түрдегі жеңілдік жасауға ... ... ... ... ... ... ... бірдей салық жүйесі қолданылады:
- жариялылық қағидасы, яғни салықты реттеуші нормативтік-құқықтық
актілер, заңдар ресми басылымдарда жарық ... ... ... ... төрт әдісі қолданылады: кадастрлық, декларация
бойынша, табысты алу көзінен ұстап қалу, патент ... ... ... ... және оны алу, ... салу ... ... нормасын
көрсете отырып, олардың тізімі негізінде жүзеге асады. Декларацияда ... ... ... ... ... ... көрсетеді
және төленуге тиіс салық сомасын есептейді. Үшінші әдіс ... ... ... істейтін ұйымның бухгалтериясы одан салықты ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік қызметтің сан
алуан түрлеріне берілетін ... ... ... ... ... және есептік тәсілдер қолданылады. Кассалық
тәсілде табыстар ретінде берілген уақыт аралығында алынған нақты ... ... ... ... ... сомалар қаралады. Ал есептік тәсілде
табыс деп берілген салық кезеңінде меншік құқығы пайда ... ... ... ... ... ... ... Ал шығындар ретінде
берілген салық кезеңінде пайда болған міндеттемелер қарастырылады.
Кез ... ... ... әр ... тетіктер мен элементтер
болады. Сол сияқты салық механизмінің де өзіне тән ... ... ... ... салу ... ... салық көзі, салық өлшем бірлігі,
салық оклады, салық жеңілдіктері, салық төлеу ... мен ... ... және ... ... ... ... мен міндеттері, салық
төлеуін бақылау, салықтық жазалау ... және тағы ... ... ... қысқаша тоқталып өтейік.
Салық салу субъектісі – салықтар және бюджетке ... ... ... ... ... ... ... заңды немесе жеке тұлға.
Қазақстанда салық төлеушілер:
- резидент және ... емес ... ... ... ... ... шетел азаматтары және азаматтығы
жоқ тұлғалар болып бөлінеді.
Салық объектісі – заң ... ... ... ... ... ... мүлік, қызмет көрсету, ақшалай операциялар және тағы басқа тауарлық-
материалдық игіліктер.
Салық көзі – салық салынатын ... Ол ... ... ... ... айырмасы ретінде анықталады.
Салық ставкасы – бұл бір салық өлшем бірлігінен ... ... ... ... және ... ... ... Тұрақты ставкалар
нақты ақшалай нысанында ... ... ... ... ... ... өздері прогрессивтік, регрессивтік және
пропорционалдық ... ... ... ... ... салынатын
табыстың өсуіне сәйкес ұлғайып отырады, ... ... ... өскен
сайын азаяды, ал пропорционалды ставкалар салық салынатын табыстың
өзгеруіне ... ... ... қала ... өлшем бірлігі – есептеу үшін берілген салық объектісінің өлшем
бірлігі.
Салық ...... ... ... бір салық объектісіне
төлейтін салық ... ...... ... ... ... салық төлеуден
біртіңдеп немесе толық босату. Салық жеңілдіктеріне ... ... ... ... ставкасын төмендету, салық төлеу мерзімін ұзарту
және тағы ... ... ... ...... мен ... төленетін басқа да
міндетті төлемдердің төленетін уақыты.
Салық төлеу тәртібі белгіленген мерзімде ... ... ... ... ... ... ... керек екенін, яғни төлеу кезіндегі
белгілі бір дәйектілікті белгілейді.
Салық төлеушінің келесідей құқықтары бар:
- ... ... ... және ... төленетін басқа да міндетті
төлемдер туралы, салық заңнамасындағы өзгерістер туралы салық қызметі
органдарынан ақпарат алу;
- салық ... ... ... өз ... ... ... бақылауы нәтижелерін алу;
- жеке шотынан салық міндеттемелерінің орындалуы жөнінде бюджетпен ... ... ... ... ... салықтық тексеру ... ... ... және ... ... немесе әрекетсіздігіне шағым жасау;
- салық құқпиясының сақталуын талап ету;
- салық салуға қатысы жоқ ... пен ... ... ... ... құқықтарымен қатар белгілі міндеттері бар:
- салық міндеттемелерін дер кезінде және ... ... ... ... ... ... ... салық заңдарын бұзушылықтарын
жою туралы заңды талаптарын ... ... ... ... ... ... салық салу объектісі және
салық салуға қатысы бар объектілерді тексеруіне жол ... ... ... мен ... ... ... тәртіппен табыс ету;
- салық операцияларын жасаған немесе ... ... ... есеп ... ... жады бар бақылау-касса
машиналарын ... ... ... және ... ... чегін
беру.
Салықты төлеуді бақылау – салық заңнамаларының орындалуын, мемлекетке
түсетін салықтар мен басқа да міндетті төлемдерді есептеу ... ... ... төлену мәселелері бойынша заңды және жеке ... ... ... Оны ... қызметі органдары жүзеге асырады.
Салықты мемлекет белгілейді, сондықтан әркез белгілі бір ... ... Кез ... ... ... және ... ... құруда
мемлекет салық жүйесі құрамына енетін әрбір ... пен ... ... ... белгілі ұсыныстарды бастама етеді.Бұл ұсыныстар ақырында
мемлекеттің салық жүйесін құруда қолданатын ... ... ... ... белгілі бір экономикалық заңдары болатыны сөзсіз.Мемлекет
салықтарды белгілеу мен салық жүйесін құруда басшылыққа алатын ... ... ол ... ... арта ... ... ... салық саласындағы ... мен ... ... ... ... ... етіп көптеген қаражатты тез әрі
жеңіл жинап алуымен анықталмайды.( бұл ... бола ... да) ... тиімділігі салықтар мемлекетке қаражат беріп ... ... ... ... экономикалық өсімді де қамтамасыз ете алуымен
анықталады. Экономикалық заңдар мен қоғамның өркендеу қажеттілігіне сәйкес
келмейтін салық ... ... ... деп ... ... ... экономикамен детерминделмейді,ол адамдардың адасу мен қателерін
кірістірген ұсыныстарының өнімі деуге болады. Егер ... салу ... ... ... онда экономика мемлекеттің салық
жүйесінің тиімділігін азайтып, тіпті қоғам мен экономиканы ... ... ... ... ... ... заңдарына бағынуға және
салық салуды жүргізгенде басшылыққа алатын принциптерін қайта қарауға
мәжбүрлейді. ... ... ... ... ... ... ... әркез және баршаға арналған салық салу принциптері де болмайды.
Қоғамдағы өндірістік ... ... ... ... ... ... экономика үнемі бір орнында тұра бермейтіндіктен заңгерлердің жақсы
және тұрақты салық ... ... ... ... болады. Қоғамның
өркендеудің бір сатысынан ... өсіп ... ... ... ... да өзінің тарихи дамуында өзіне баламалы салық жүйесін талап етеді.
Мемлекетте жүргізілетін ... ... ... ретіндегі
экономикалық өсу өз кезегінде оның қаржылық саясатының негізгі құрамдас
бөлігі болып табылатын ... ... ... ... байланысты.
Салықтық саясат мемлекеттің қаржы саясатының негізгі ... ... және ... ... деп ... бюджеттік құралдарды тиісті
орындарға жұмсауын атауға болады. Аталған саясат бір жағынан қаражаттарды
салық салу ... ... ... ... ... ... оны түрлі
шығындарға жұмсап отырады. Мемлекет қолындағы нақты осы қаражаттар ... ... ... ... ... тұтынуын,
әлеуметтік, демографиалық проблемаларды шешуді қамтамасыз етеді.
Сонымен ... ... ... ... саясат мемлекеттің
салық сала отырып, бюджеттік ... ... ... ... ... ... ... шығыстар мен кірістерді пайдалана отырып, ... және ... пен ... әсер ... болады. Сонымен
қатар, бұл ... ... ... экономиканы тұрақсыздандыратын өте
жоғары салықтар мен мемлекеттік бюджеттік орасан зор ... ... ... ... ... ... ... экономиканы
тұрақсыздандырушы факторға айналдырады.
1.2 Салық - бюджеттік саясаттың негізгі құралы ретінде
Салықтық - ... ... ... ... ... салықтық
төлемдерді, мемлекеттік субсидияны және мемлекеттік шығындарды айтуға
болады. ... ... ... ... әсерін тигізіп отырады.
Кез келген мемлекет салықтық - бюджеттік саясатты қолдана отырып,
келесі ... ... ... ... тұрақты экономикалық өсуге қол жеткізу;
- еңбекке жарамды тұрғындарды жұмысбастылықпен қамтамасыз ету;
- тұрғындардың ең аз ... ... бір ... ... жеткізуді
қамтамасыз ету;
- азаматтарды әлеуметтік қамсыздандыру жүйесін құру, ең ... мен ... көп ... аналар және т.б.
Сонымен салық саясаты мемлекет қолындағы ресурстық фактор және
экономикаға әсер ... ... ... бірі ... табылады, бұл
біріншіден. Екіншіден, кері байланыс механизмін тудырушы ... ... ... ... ... ... ... қатар фискалдық құралдардың тиімді қызмет етуі үкіметтің ... ... ... да ... атап ... ... ... негізгі
элементі болып салықтар табылады. Мемлекеттің ІЖӨ өндіруге қатысушылар
жүзеге ... ... ... ... ... ... ішкі ... өнімнің
бір бөлігін алуы салықтардың шынайы мәнін ашып ... ... ... ... жүзеге асыру үшін салық механизмінің барлық
жиынтық элементтерін іске қосуы керек.
Салық механизмі – ... ... ... ... бола ... ... ... ұтымды жүзеге асыру үшін қолданылады. Ол өзінің
мағынасына байланысты ... ... ... ... ... ... ... жүйеде бөлу және қайта бөлу
қатынастарын қамтиды, оның ... ... үшін ... ... құру және қоғамның әлеуметтік – экономикалық
дамуын, шаруашылық субъектілерінің қорлану мен тұтынуын ... ... ... ... ... “механизм”- машина, құрылғы,
аппаратты іске қосып тұрған ішкі құрылым деп түсіндірілінеді.
Осы анықтаманы ... ... ... ... буындары жүйесінің
салықтық қатынастарын мемлекеттің салық саясатын іске ... ... ... ... ... мемлекетте жинақталатын, қалыптасқан
салықтардың түрлері, ... және ... ... қабылдауды
жүзеге асыру, салық төлеушілер, салық ставкалары, ... ... ... ... ... төлеу мерзімдері, салықтық құқық
бұзушылыққа жауаптылық, бюджет жүйесі ... ... ... ... механизмі арқылы жүзеге асырылады. Салық саясатын ... ... мен ... ... ... салықтық заңдар
жүйесі немесе салық ... ... ... ... тұрады. Осы
қатынастар мемлекеттің салықтық құқық қатынастарының ... ... ... ... ... сонымен бірге жергілікті
атқарушы органдар салықтарды басқару және біртұтас салық ... ... ... ... мен ... ... қызмет атқарады.
Мемлекеттің салықтық салу қатынастары сферасында қалыптасқан
қатынасты салықтық құқық реттеп ... ... салу ... ... ... ... қатар салық кодексі барлық қызмет көрсету
сферасындағы заңды және жеке тұлғаларды ... ... ... ... ... пайдаланғанда, қосылған құн және басқа да ... ... ... салық саясатын жүргізу үшін қабылданады.
Салықтық механизмге салықтық қатынастарды ... ... ... ... ... ... және сапалық қабілеттіліктерін
анықтайды. Салық механизмі элементтерінің сандық параметрлеріне ... ... ... ... соның негізінде салық
төлеушілерге берілетін ... ... ішкі ... бір ... ... ... ... мемлекеттік қорын және салықтардың
жиналу деңгейін жатқызуға болады.
Ал, салық механизмінің сапалық ... ... ... ... ... ... салықтық басқаруды,
сұраныс пен ұсынысқа, инвестициялық саясатқа ... ... ... ... және ... ... көрсеткіштердің орындалуын
жатқызамыз.
Сандық параметрлер салық механизмінің икемді элементіне жатқызылады.
Оперативтік таңдауға мемлекет және ... ... ... сол ... басқа уақыт шеңберінде есептелінеді.
Салықтық механизмінің көмегімен мемлекет ... оның ... ... екі ... ... ... болады. Олар: бір
жағынан мемлекет басқаратын орталықтандырылған экономика болса, ... ... және ... ... ... ... Салық
механизмі мемлекет қолындағы ең ... ... Осы ... арқылы
орталықтандырылған экономикалық саясатты еркін бәсекеселестік және
кәсіпкерлік жағдайында қоғамның ... ... ... алға қойған
мақсатына сәйкес, экономикалық және қаржы ... ... ... ... ұсынады.
Салықтық механизм функцияларының басты мақсаты ... ... ... ... ... түрде қадағалау жасау
және осының негізінде жалпы ішкі өнімнің, ұлттық табыстың бірқалыпты өсуін
қамтамасыз ету болып ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ОНЫ БАСҚАРУ
2.1 Салық жүйесiнiң дамуы кезеңдерi мен бюджетке салықтардың ... ... ... ... ... ... ... Мемлекетте
алынатын салық түрлерінің, оны құру мен ... ... мен ... ... ... ... ... жүйесін құрайды.
Қазақстан салық жүйесінің дамуына келетін болсақ, бұл ... ... ... басталды. Қазақстанның салық жүйесі терең өзгерістерден
өтті. Қазақстан ... ... ... ... төрт ... ... – кезең 1992-1995 жылдар аралығын қамтиды. Бұл кезең жаңа ... ... ... ... ... және іске қосылуымен сипатталады.
Қазақстан Республикасының 1991 жылдың 24 ... ... ... ... ... ... Заң ... салық жүйесін
құрудың бастамасы болған. Осы заң бойынша ... рет ... 43 ... түрі қызмет етті, олар үш топқа бөлінді:
- 16 жалпымемлекеттік салық;
- 10 міндетті түрде төленетін жергілікті салық;
- 17 жергілікті ... мен ... ... ... ... салығы, пайдаға салынатын салық, жер
салығы, қосылған құн салығы, акциздер және тағы басқа салықтар құрады.
Алғашқы ... ... ... ... болды. Атап айтқанда,
жинақталған ғылыми және тәжірибелік ... ... ... көптілігі, халықаралық салық салу қағидаларының ... ... ... ... қиындығы, дәлелсіз берілген жеңілдіктердің
көптігі және тағы басқа. Осы себептерге ... ... ... ... реформалауға қажеттілік туындады.
2-кезең 1996-1998 жылдарды қамтиды және ... ... ... ... жүйесін құрумен сипатталады. 1995 жылдың 24 сәуірінде шыққан
Қазақстан Республикасы Президентінің “Салықтар және ... ... да ... ... ... Заң күші бар жарлығы 1995 жылы 1 шілдеде
іске ... ... ... ... еткен 43 салықтың орнына 11 салық
пен алым ... ... ... Бұл ... ... ... еліміздің салық
жұйесі нарықтық қатынастар талабына біршама жақындатылды.
3-кезең 1998-2000 жылдар аралығын қамтиды, бұл ... ... ... ... салық жүйесіне өзгерістер енгізіліп, салық
жүйесі одан әрі жетілдірілді. 2000 жылы ... ... 17 ... ... алым іске қосылды.
4-кезеңде (2001-2002 жылдар) 2001 жылы 12 маусымда жаңа Салық Кодексі
қабылданып, 2002 жылдың 1 ... ... іске ... Жаңа ... Қазақстан Республикасында 9 салық, 13 ... 9 ... ... баж, 4 ... алым ... ... атап ... корпоративтік табыс салығы;
- жеке табыс салығы;
- қосылған құн салығы;
- акциздер;
- әлеуметтік салық;
- жер қойнауын пайдаланушылардың салықтары мен ... ... жер ... ... ... салығы;
- мүлік салығы.
Қазақстан Республикасының салық жүйесін басқару ... ... ... ... ... ... ... қызметі органдары Қазақстан Республикасы Қаржы Министрлігінің
ішіндегі Салық комитетінен және облыс, Астана, Алматы қалалары, ... ... ... ... ... ... Салық қызметі органдарына
салықтар мен бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің бюджетке
толық ... ... ... ... ... ... және ... қамтамасыз ету, сонымен қатар салық төлеушілердің ... ... ... ... ... ... ... органдарының құқықтары келесідей:
- Салық Кодексіне сәйкес нормативтік-құқықтық актілерді жасау ... өз ... ... ... міндеттемелерінің туындауы, атқарылуы
және тоқтатылуына байланысты түсініктеме беру;
- салықтық бақылауды жүргізу,
- салық төлеушінің салық міндеттемесімен байланысты ақша ... ... ... , ... ... ... ... және тағы басқа құжаттарды тексеру;
- салықтық тексеру барысында салық заңдылықтарын растайтын ... ... ... ... ... ... ... салық
төлеушіден электрондық құжаттарды алу;
- банктерден және банктік операцияларды жүзеге асыратын ұйымдардан салық
төлеушінің банк ... ... ... ақша ... мен ... ... алу және тағы ... қызметі органдарының мынадай міндеттері бар:
- салық төлеушінің құқықтарын сақтау,;
- мемлекет ... ... ... төлеушілердің салық міндеттемелерін дұрыс орындауын және
міндетті жинақтаушы зейнетақы қорына жарналардың толық әрі ... ... ... ... ... салу ... және ... басқа да
міндетті төлемдердің есебін жүргізу;
- салық тексерулерін нұсқама негізінде жүргізу;
- салық құпиясын сақтау;
- салық заңнамасын ... ... ... ... ... ... ... меншігіне айналған мүліктерді есепке алу; сақтау; бағалау;
сату және оны сатудан түскен түсімнің бюджетке толық әрі ... ... және тағы ... ... ... қызмет ету дәрежесін анықтау үшін ... ... ... ... ... ... ... келтірейік..
Кесте 2 . Мемлекеттік бюджеттегі салықтардың түсу
динамикасы, 2002-2004 ж.ж.*
|Атауы ... ... ... ... ... ... ... | |млн.теңге | ... |% ... |752785 |100 |947251 |100 |1186137 |100 ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... салығы |209054 |27,8 |272632 |28,9 |382814 |32,3 ... ... |77381 |10,3 |93281 |9,8 |98535 |8,3 ... | | | | | | ... |133852 |17,8 |157676 |16,6 |167995 |14,2 ... | | | | | | ... құн |175936 |23,4 |231338 |24,4 |242955 |20,5 ... | | | | | | ... |25443 |3,4 |26986 |2,8 |29913 |2,5 ... да |131119 |17,3 |165338 |17,5 |263925 |22,2 ... мен | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... №1, ... 2005жыл
Жоғарыдағы кестеден салықтардың түсуі жыл ... ... ... 2002 жылы ... 752785 ... ... 2003 жылы 947251 теңге,
ал 2004 жылы ... ... 1186137 ... ... ... ... салықтардың ішіндегі ең көп түсім әкелетін ... ... ... ... ... құн ... және әлеуметтік
салық жатады.
Қазіргі кездегі еліміздің салық жүйесі ... ... ... ... ... деп айтуға болады және ол жылдан-жылға
жетілдіріліп жатыр. Мұны ... ... ... ... көбеюінен көруге болады.
Республикамыздың егемендік алуымен қатар 1991 жылы қабылданған “Салық
жүйесі туралы Қазақстан Республикасының заңы” тәуелсіз ... ... ... ... ... оны ... ... тарихи құжат
болып табылады. Ел экономикасындағы жаңа бастама жаңа ... ... ... жаңа ... ... де өз қызметін бастап кетті. Осы
салық заңы бойынша республика территориясында 42 ... ... және ... ... ... ... мен ... бюджеттен тыс қормамы
жұмыс істеді. Бұл кезде ҚҚС, ... ... ... ... қағазбен
операциялар салығы, табыс салығы секілді салық заңдары ... ... ... ... заң ... 1991 жылы Қазақстан Республикасының салық
жүйесі туралы заң бойынша төмендегідей салықтар белгіленді.
Жалпы мемлекеттік салықтар:
1)Қосымша құн салығы
2)Табысқа ... ... ... ... ... пен импортқа салық
6)Кедендік тариф пен баж салығы
7)Геолог іздейтін жұмыстарға кеткен шығындарды жабу палатасы
8)Белгіленген төлемдер
9)Трампорттық құралдарға салық
10)Автотранспорттық құралдардың шығуы үшін ... ... ... үшін ... ... ... ... алынатын салық
14)Мемлекеттік баж салығы
15)Табиғи ресурстарға салық
16)Колхозшыларға еңбегінің еңбекақы ... ... және ... ... салықтар мен жинақтар:
1)Жер салығы
2)Жеке тұлғалардың мүлкіне салық
3)Орман табысы
4)Суға төлем
5)Табысқа төлем
6)Кәсіпкерлік қызметті тіркегені үшін алым
7)Сыйға мұрагерліке берілген ... ... ... заңын қаьылдауда Қазақстанда өзіндік тәжірбие
жеткіліксіз болды. Салық саясатында ... ... ... әсіресе Ресейдің тәжірибесін қолданды. 1991 жылы 24-желтоқсанында
қабылданған “Қазақстан Республикасының салық жүйесі туралы” заңы Ресейдегі
салық ... ... бір ... деуге болады. Сонымен қатар, біздің
еліміздегі мемлекет құрылымының өзі салық жүйесінің басқа ... ... ... талап етті. Басқаның тәжірибесін соқырлықпен
қотару салдарынан Қазақстанда үш звеналы салық жүйесінің пайда ... ... Бұл ... салықтардың үш тобы енгізілді: ... ... ... ... міндетті салықтар мен жинақтар және міндетті
салықтар мен жинақтар.
Салық жүйесі жүзеге асқан ... ... ... ... ... екі ... бөлінген, “жалпы міндетті жергілікті салықтар
мен жинақтар” нені білдіредідеген заңды ... ... ... өзі ... ... ... ... және міндетсіз
төлем деген болмайтыны белгілі ғой. ... ... ... тыс ... ... ... көңілге қонымсыз болды, салықтардың
екінші тобы да бірінші топпен ... ... ... ... ... ал ... ... мен жинақтар толығымен жергілікті өкілетті
органдардың билігіне берілді(17түрлі салықтар мен ... ... ... тыс көптігі, заңдардың тұрақсыздығы, көптеген төлемдер
өзінің ... ... ... ... ... түрлі жеңілдіктердің
белгіленуі (тек қана пайдаға салынатын салыққа 9түрлі ставка, 30-ға ... ... ... ... ... жүйесі басқаруды ауыр, тиімсіз
жағдайға әкелді. Салық жүйесін жетілдіру жұмысы 1992 жыл ... ... ... ... кеңесінің қаржы және бюджет комитетінде салық
реформасының тұжырымдамасы жасалды. Ол тұжырымдамада ... ... ... 2-ге ... ... жыл- жаңа салық жүйесін құру және практикаға
енгізу.
2-кезең. ... жыл ... ... талаптарына сай келетін
салық жүйесін құруды аяқтау. ... ... ... салық жүйесін
құрудағы принциптер жиынтығын және жаңа салық заңының құрамы мен негізгі
сипаттамасын анықтау болды. Жаңа ... ... құру мен ... төмендегі
қажеттіліктерді қажет етеді:
бір салық кодексін ауыстырумен ... ... ... ... ... мен актілерді іле шала ауыстыру
белгілі бір шеңберде жеңілдіктер көрсету, заң орындарындағы ... ... ... ... ... ... өту
өзіндік құнның есептік базасына салықтар мен төлемдер ... ... ... ... ... дамуында 1994 жыл белгілі, орынды жыл болды.
Салық ... ... ... ... ... ... екі салық
болып есептелінетін жеке тұлғалардың табыс салығы мен шаруашылықтың пайда
салығына ... ... ... ... ... ... ... салу” және “Заңды тұлғалардың табысы мен пайда салығы” туралы заңдық
күші бар жарлығы қабылданды. Бұл заңдық ... ... осы ... ... ... ... өзгерістер енгізілді. Сонымен ... ... ... ... рет бұрынғы КСРО республикаларында ұзақ
уақыт қолданылып келген бөлектемелі салық ... ... ... ... ... жеке ... табысына глобальды салық
салуға көшті. Ал заңда тұлғалар ... ... ... салығының
диференцианльды ставкасы алынып оның орнына екі түрлі ставка белгіленді:
барлық заңды тұлғаларға 30%, банклер мен ... ... ... ... ... ... ... бюджеттік ұйымдар алғаш рет салық
төлеушілер ... ... ... саны ... ... (бұрынғы
30дан 6түрлі жеңілдік қалды) Бұл кезде әлем ... ... ... ... және ... ... қабылдау уақыты жетпеген, бір
жақты шалағайлық деуге болады. Теңдік принципі дамудың бірдей жағыдайындағы
салық төлемдерге тең ... ... салу ... ... ... ... ... (мысалы, кейбіреулерге тауар өндіруге
негізделсе,енді біреулер ... ... ... шұғылданатын)
кәсіпкерлерге теңдік принципі бойынша ... ... құру ... ... ... ... өндірістің құлдырауы, инфляцияның өсуі
кезінде мемлекет отандық өндірушілер қатысты ... ... ... ... ... өркендетуге жағдай жасау, дағдарыстан
шығу үшін ... ... ... ... ... ... қажет. Мұндай
кезде салық ауыртпашылығын тым қатайту тым ... әсер ... ... 1994 жылы ... өзгертулердің фискальдық сипаты артығырақ
болғанын айту қажет. Соншалықты маңызды ... ... ... ... ... 1993 ... 14,8% тен, 1994 жылы 8,4%ға ... Қатаң салық саясаты салықтық арандатуға ... ... ... ... ... ... ... салынатын базаны азайту,
шаруашылықтың біраз бөлігі заңсыз бизнеске кетуі және ... ... ... ... ... салық түсімі азайды. Оларды есепке
ала отырып ҚР-ның салық ... ... ... ... ... қойды:
нарық қатынастарын ынталандыру
- кәсіпкерлерді белсенді түрде қолдау
- мемлекет бюджетінің тек қана ... ... ... жеке ... ... ... табыстарын кәсіпкерлік әрекетке
жұмсауын ынталандыру
салық салудағы ... ... ... ... қайтара салық салудан қорғау механизмін енгізу
салық салуда әділдікке жету:
- кедейлерді әлеуметтік қорғауды қамтамасыз ету
- ... алу ... ... салық салудың біртұтас шкаласын енгізу
мемлекеттің территориялық және ұлттық мүддесін есепке алу
салық жүйесін құруда әлемдік озық тәжірибелерді қолдануға ... ... ... ... ... ... ... жақындатып
толығымен өзгерту әрекеті жасалды. Салық реформасының ... ... ... ... мен ... ... қысқартып, салық ауыртпашылығын
азайт, ел территориясында ... ... салу ... ... ... ... өзгерістерді қортындыласақ ҚР-ның салық жүйесін ... ... ... ... ... елдердің тәжірибесі қолданылды,
мысалы жанама салық салу тәжірибесі, жеке және ... ... ... Бұл ... нәтижесі біржақты болмады. Әрине бұл кезеңде ҚР-
ның салық жүйесі дамыған елдердегі жалпы ... ... ... алды ... Бұл ... ... қоғамдастығы орнын тереңдету, әлемдік
экономикаға енуіне ықпалын тигізері мәлім. Бірақ шет ел ... ... алып ... ... күрделі мәселелер туғызды. ... ... ... және салық төлемдерінің жалпы массасының жоғары
деңгейде болуы, екіншіден кейбір салықтар біздің жағдайға бейімделуі нашар
болғандықтан оның мәні мен ... ... ... ҚҚС). ... ... бірінші кезең салық жүйесін арықарай жетілдірудің
негізі болды:
салық әдістері мемлекет қазынасын құру ... ... ... ... түрі мен ... ... ... салықтар жүйесі бірыңғай болды
жеке және заңды тұлғаларға жалпылай сипаттағы салықтар белгіленді (жер
салығы, ... ... ... қарай бөлінді
жаңадан қаржылық-құқықтық институтар енгізілді, мысалы ... ... ... салу ... ... ... қарамастан
салық жүйесі арықарый қазіргі экономикалық дамуға ... ... ... ... ... ... мен ... қосылатын негізгі
екі түрлі тұжырымдамалық бағыт бар:
Салық жүйесін жайлап реформалау – бұл бағытты ұстанушылар жүйенің ... ... ... ... Олардың пікірінше негізгі салықтарды
(табиғи қорлар төлемі, табыс салығы, ҚҚС, акциз, мүлік салығы, т.б.)сақтап
қалу орынды.
Төңкерісті ... ... және ... принциптерге негізделген жаңа салық
жүйесін құру. Бұл жөнінде жүйелер жасалынып ұсынылды, ... ... ... ... ... көшу ... тұтыну қорына салық салуды енгізу немесе
бірыңғай салықтар салуды ... не ... ... ... ... ... төлеушілерді, бюджетпен салық қызметкерлерін абыржытады. Салық
реформаларының ... ... ... ... ... ... үшін ... үлкен өзгерістер төтенше ауыр
тиетінін ескеру ... ... ... қайта құрудағы басты бағыт ол
фискальдық функцияның орнына салық жүйесінің экономикалық ... ... ... ... ауыртпашылығын азайту
салық жүйесінің құрылымын өзгертіп, салық санын азайту
салық жүйесін экономиканың нақты ... ... және ... ... ... бизнес деген ерекшеліктемен дамыту
біртұтас нарықтық және салықтық кеңістіктегі жалпылама заңдарды тереңдету
салық төлеушілерді жергілікті ... ... ... ... ... төлеушілерді қорғаудың тиімді механизмін жасау
республика көлемінде, аудандарға және салық төлеушілердің ... ... ... жүйесін құру.
1995 жылғы 24-сәуірде ҚР Президентінің заңдық күші бар “Салықтар мен
бюджнтке ... ... да ... ... ... ... ... салық реформасының 2-кезеңі басталды. Бұл
жарлық үндескен бірлескен жалпы методологиялық және салық салу мен ... ... ... ... ... сипатталады. Бұл жаңа
салықзаңын қабылдаудың алдында Қазақстандағы экономикалық өте ауыр ... ... 60 ... жуығы үлкен үзіліспен немесе толық емес
аптамен жұмыс істеді, кейбіреулері ... ... ... ... 12 ірі ... да болды. Салықтарды ешкім төлемей жаппай
төлеусіздік жер алып, мемлекет ... ... ... ... ... 43 ... (16 мемлекеттік, 10 жергілікті жердегі ... ... ... ... бір ... 47 ... (және де әрбір
фондттарға 8 түрлі аударымдар) салықтар болды деп ... ... ... ... ... емес ... сату немесе сол тауарларға
инвестиция қаражатын бөлу жағынан артығырақ ... ... ... үкімет жаңа салық заңдарын қабылдағанда төмендегі мақсатты
қойды:
Қайшылықтарды жою және жеңілдету.
Салық заңын ... ... ... біртұтас болдыру.
Салықтар санын 40-45%ке қысқарту, жеке тұлғалардың табыс салығын
40%ке ... ... ... жер салығы, ренттік төлем т.б.-ға
белгіленген ... ... ... ... тиімсіз салықтарды
практика ретінде жаңадан енгізуді тоқтату.
Үкімет пен қаржы минстрлігінің тапсырмасымен салық кодексінің бірнеше
балама жобалары ... ... ... мен ... пікірінше
“үкімет жобасының” негізгі принциптері:
әлемдік, яғни салық төлеушілердің кейбіріне басқалармен салыстырғанда салық
жеңілдіктерін көрсету
қарапайымдылық пен ... ... ... қатар салық салудың прогрессивті регрессивті түрлері және де
салық төлеушілер салық қызметтерін заң бұзғандығы үшін жауапқа тарту, ... құру ... ... ... ... ... ... жаңа салық кодексі іске асты. Ол
бүкіл әлемдік кеңістікте қабылданған құқықтық көрсеткіштерге негізделді
және ... ... тез ... ... қатынастарына бейімделуіне ішкі
құқықтық базаны құруға ... ... ... мемлекет мүддесіне толығымен
жауап берді. Қазақстандағы нарық реформасының ... ... жаңа ... қатынастарының механизмінің енгізу – бұл негігі
қадам. Қабылданған заң өмірде (іс ... ... ... сол заң мен ... асуы ... ... ... Қазақстанда салық заңының ... қою ... ... ... 1991-жылы мемлекеттік салық
қызметі әлде қашан орнап қойған. ... ... 5 ... ең ... ... Бұл жылы ... жүйесін батыл түрде реформалаудағы ... ... ... ... қабылданған заң бойынша ҚР территориясында 11
түрлі ... ... Олар ... ... ... мен бюджет
жүйесінің ерекшеліктеріне қарай жалпы мемлекеттік және жергіліктік ... ... деп ... екі ... ... ... санын қысқартумен
қатар жаңа заңдағы енді бір ... ... ... ... ... ... ... салуға көшті. Бұл мемлекеттік заңды тұлғалар мен
салық қатынасын құрудағы алға ... ... ... ... Меншіктің
әртүрлі формасы соның ішінде жеке меншік ... келе ... ... шұғылданатын заңды және жеке тұлғаларға салық ... ... ... назар аудару қажет. Осы ... ... ... мен ... субъектілері ЖЖТ-ты (жалпы жиындық табыс)
анықтау негізінде салықты есептеудің біртұтас тәртібіне енгізілді.
Сонымен 1995 жылдан, яғни ... ... ... ... ... ... ұшырай бастады. Бірақ оны жетілдіруге дейін әлі де ... ... ... ... ... ... өзгерту 96 жылдың өзінде ... ... ... жағдайдан туындады. Тек қаңтар айының өзінде
барлық салықтар мен төлемдердің мезгілінде төленбеген ... ... ... 1995 ... 1-шілдесінен салық базасын кеңейту (бюджетке жаңа
түсімдер) ... ... ... ... ... тактикасын
оптимизациялау, стратегияларын анықтау мүмкіндіктері туды. ... ... ... ... ... ... ... да болмасын уақиға ақырындай
жүрілетіндіктен жаңа механизмнің өмірге және ағымдағы ... ... ... ... жоқ. Сондықтан салық қызметі 1996-жылдың басында ... ... және ... бағытында президенттің жарлығы бойынша 4
жоба, өкімет жарлығы бойынша 18 ... 10 ... ... Оның ... ... ... ... экономикалық бейтараптық және салық
жүйесінің әділдігі мен қарапайымдылығы. Бүкіл әлемдік ... ... және ... ... ... салығына біртұтас ставка енгізілді. ЖЖТ-
ты алумен алумен байланысты барлық ... одан ... ... ... ... ... жеңілдеді. Өндірушілер,
кәсіпкерлер, финансистер мен аграрлық саладағылар тұрақты жұмыстаудың
мүмкіндіктерін ... ... ... ... бес жыл уақыты мен
ауыстыруға рұқсатталады. Қысқасы салық заңының барлық бөлімдеріне маңызды
өзгерістер ... ... ... ... мен ... ... да кезекке қойылды. Ең ... ... ... ... аймақтарда инвестицияны ынталандыруға бағытталған салық салу
режимдерін өзгерту мен оларды құру болды. Мысалы, сондай территорияда жұмыс
атқаратын заңды ... ... ... 20% ... жеңілдетті. Сонымен
қатар мемлекет бюджетіне аударылатын импортталған тауарлардың ... ... ... ... ... ... етілген)
жеңілдіктер белгіленді. Өтпелі кезеңде туындаған күрделі мәселелерді шешуде
салық органдары әртүрлі ... мен ... ... ... 700 ірі ... мемлекет алдындағы қарыздарын өтеу үшін
қаржы минстірлігінен шығарылған мемлекеттің қазыналық міндеттерін ... ... ... қолдау.
1996 жылы екі реткі салық салуды болдырмау туралы ТМД ... екі ... ... ... ... жұмыстары жалғасты. Сонымен
1996 жылдың қараша айында ... ... ... салуға жататын
кірістері мен мүліктерін жарялау туралы елбасының үкімі жаряланды. Бұл
үкімнің қаншалықты шындыққа ... ... заң мен ... ... ... ... ... Президент әкімшілігінің құқықтық
сарапшылары мен заң ... бұл ... ... жүрілетін
жұмыстардың бастамасы ғана деп түсіндірді. Белгілі бір ... ... ... ... ... ... мен кірістеріне салыстыру
жүргізіп, олардың салықты толық төлейтіндеріне бақылау қоюды іздестірді.
Кез-келген жағдайдағы ... ... бұл ... ... ... ... арттырудағы оның қабылдайтын шараларының бір
мысалы болды. 1997 ... аяғы ... ... ... ... нашар,
қаржы қызметкерінің жағдайды өзгерту әрекетінің тиімділігі нашар болды. Бұл
туралы мемлекеттің ... ... мен ... ... есеп ... салық пен тағы басқа міндетті төлемдердің бюджетке түсуі жөнінде өткен
үкімет мәжілісінде айтылды 1997 жылдың басқы он айы ... ... ... ... ... жиналуы жоспарланған соманың 80
пайызына тең болып 13,5 млрд. тенге ... ... ... және жеке
тұлғалардың табыс пен акциздердің кем ... ... ... Мұндай
көрініс орын алуының негізгі себептері: төлеусіздіктің жаппайетек алуы,
салық ... ... ... ... жылдық шығындар есебінен
өтеуге мүмкіндік беруі, жағдайсыз шарушылықтардың өсуі.
1997жылдың басында 22311 ... ... ... ... 18 мыңдай салық заңын бұзушылықтар әшкерленген. Қысқа мерзім
ішінде Алматы ... ... ... ... миллиондаған салалы
шаруашылық сетін ... ... ... акцизделетін тауар өндіруші
шаруашылықтарға акциздік қызмет орнын құру және жаңа ... ... ... ... қабылданды. 1996 жылы желтоқсан айында
қорғау дәрежесі жақсарған жаңа акциздік ... ... ... ... ... ... бюджеттiң рөлi
1995-1999 жылдардың арасында салық заңдарында көптеген өзгерістер
енгізілді. Алғашқы бір-екі жылда ... ... ... ... тек жаңа ... басында ғана өзгерістер енгізуге мүмкін болып келсе
де, ... ... ... ... ... енгізіліп салық
жүйесін бұрынғаша тұрақсыз ... ... Осы ... заңында бастама
етілген салықтардың санын қысқарту тек жария етіп қою сипатында қалды.
1997-жылдан ... ... мен ... саны ... ... өсе
бастады. Дәл сол кезде Қазақстан территориясында 17- түрлі салықтар мен
жинақтар алынатын боп, ... ... тағы да ... ... мен
жинақтар қосылды.
1998-жылы 1-сәуірде қабылданған “ҚРның бюджет жүйесі” туралы заңмен
бірге елбасының “салықтар мен бюджетке ... ... да ... ... ... ... де ... көңіл бөлерліктей жағдайда
болды. Жаңашылықтың негізгі маңызы – салықтардың жалпы мемлекеттік және
жергілікті деп бөлінуін тоқтату, ... ... ... ... ... жер бюджетін құрайтын төлемдердің тізімін бекіту болды. Бұл
өзгеріс әлемдік практикаға кең тараған әртүрлі ... ... ... ... ... ... салудың теориясы мен
практикасына сәйкес тек қана жергілікті билік ... ... ... мен ... ... деп атайды. Мұндай жағыдай
биліктің біріккен әкімшіліктен ... және ... тура ... бюджеттерді бар жағдайда ғана мүмкін болады. Ал Қазақстанда
мүлдем басқаша жағыдайда ... ... ... органдары жергілікті
бюджеттерге түсетін салықтар мен жинақтарды белгілеу және есептеу тәртібі
жөнінде өкілеттік ... ... ... ... ... ... болмаған.
Салықтардың осылайша топталуын алып тастауы әлемдік стандартқа сәйкесетін
дұрыс шешім болды.
Қазіргі салық жүйесінің дамуындағы енді бір ... ... 1999 ... ... аяғында құрылған мемлекеттік кіріс минстрі салық заңын ... ... ... салық механизмін реформалауда біраз қадамдар
жасады. Олардың негізгілері:
1999-жылы ... ... ... ... ... мен бюджетке ...” туралы
жарлығы парламентке қабылданып, заңдық ... ие ... жылы ... ҚҚС-ын есептеу механизміне бірқатар енгізілді.
Мысалы, нөлдік ставка қолдану салалары ... ол ... ... ... киім ... ... сату ... халықаралық тасымалдауда
қолданылды және бірінші қажеттіліктегі ішіп-жем өнімдеріне 10 пайыз ставка,
мал мен құсқа тірі салмағында ... ... ... ... және су ... ... салық салынатын базаны анықтау
механизмі жақсарды. ... ... ... пластмассадан жасалған
өнімдерді сатуда кассалық әдіске көшті және ... ... ... 60-тан 90 күнге кейіндетілді. ҚҚС-нан айналымның қосымша құн
жасамайтын элементтер акциздер мен кеден төлемдері ... ... ... біртұтас жер салығы ... Бұл ... ... ... ... ретінде иелігінде жеке меншік ... ... жер ... бар шаруа қожалықтары болып табылатындығы және
олардың табыс, ҚҚС-ға, жер, ... ... ... ... ... ... жатады. Салық жер учаскесінің қалдық құнынан 0,1 ... ... алға ... ... ... ... бірі ... дамыту екедігін ескерсек, аталған салықтың енгізілуі шаруа
қожалықтарын салық ауыртпашылығынан жеңілдетті, ауыл ... ... ... ... аса ... ... Олардың дамуына мемлекет
тарапынан қолдау болып табылды. 1999-жылдың ... ... ... салықтың жаңа түрлері болып бұрынғы бюджеттен тыс ... ... ... ... ... ... жұмыспен
қамту қоры) бірігуінен тұратын әлеуметтік салық, сонымен қатар ... ... ... ... болған әлеуметтік қамсыздандыруға
алынатын алым және жол қоры салығы болып өзгертіліп, бюджет құрамына ... ... ... ... Бұл салықтарды енгізудегі басты себеп
... ... тыс ... қаржыларының орынсыз жұмсалуы, олардың
бюджет тапшылығының шамадан тыс ұлғаюы ... үлес ... ... ... ... – 0,5%) яғни ... ... алмауы болып табылды. Алайды
1999-жылдың 1-сәуірінен жарлыққа енгізілген ... мен ... жол ... мен ... қамсыздандыруға алнатын алымның қолданылу
күні тоқтатылды. Әлеуметтік ... ... ... ... ... ... төлеушілер – заңды тұлғалар, заңды тұлға ... ... ... ... жеке ... Салықтың негізгі
ставкасы 21%, сонымен қатар бұдан басқа жеңілдік алу топтарына байланысты
6,5%, 7,0%, 7,5%, 8,0%, ... ... ... ... ... ... ... жеке тұлғалар үшін айлық есептік көрсеткіштің 49%
және шаруа қожалықтары үшін – 35% ... ... ... ... бұл ... ... ... қорынан жинақтаушы зейнетақы қорына
аударылатын 10% міндетті зейнетақы жарнасын ескерсек, жұмыс берушілердің
мойнына түсетін ... ... ғана ... ... 31% ... ... онсыз да тұрғылық деңгейдегі ... ... ... ... ... ... кедергі, кері әсер
етуші факторлар болып табылады. ... ... ... ... ... ... бойынша салық түсімдері мемлекет ... ... оның ... үлес ... ... ... болып заңды және жеке
тұлғалардан алынатын табыс салығы –25%, ... ... ... ... Аталған салықтар тобы салық түсімінің 75% ... ... ... ... ... ... ... субъектілері барлық салықтар, және басқа да төлемді
қосқанда өз пайдаларының 70%-ке жуық ... ... бір ... ... ... өткізсе салықтық ынталандырушылық қағидасын қалай
байқауға болады.
Көпшіліктің талдауына түскен, ... 7-8 ... ... ... ... ... салық түсімдеріндегі 30 пайыздық ие болып отырған
жанама салықтардың да ... орны ... ... ... ... ... жарлыққа сәйкес ҚҚС пен акциздер жатады.
Жанама салықтардың ішінде, әлемнің жүзден астам елінен қолдау тапқан,
өзіндік ерекшеліктерге толы, ... ... ... маңызды орнының
бірі – ҚҚС. 1992-жылдан бері айналым салығымен ауыстырылған ... ... өтуі бұл ... әлі де ... ... көрсетті.
Бюджетке түсетін салық түсімдерінің 30%-ке (1992-жылдың есебіне тең)
жуық үлесін ... ... рөлі ... ... арта ... ... есебінің
көрсеткіштеріне сүйенсек, мемлекеттік бюджеттің кіріс көзі құрамында ... ... 1994 ... 1995 жылы – 20,8%, 1996 ... 1997 жылы – 28,80%, 1998 жылы –37,6%,1999 жылы - 27% ... ... оның ... ... ... түскендей. Салық
енгізілген уақыттан бері оның ... ... ... ... ... Олардың қатарына қабылданған шексіз жеңілдіктердің ретке
келтіріп, олардың ... ... ... ... ... ... мақсатында қосарланған салық салуды болдырмау үшін
бірқатар мемлекеттермен “жұмсалынатын орын” қағидасы ... ... ... жатады.
Сонымен қатар бұл салық тауардың сатылу уақытынан бұрын есептеліп,
төленетіні белгілі. Сондықтан ... ... ... ... ... ... құн салығы юойынша әлдеқашан төлеп қойған төлемді өндіріп
алуы қажетті деңгейден ... ... ... ... ... бұл жерде қосымша түсу коэффициентін енгізу немесе салықты
есептеу механизмін қайта құру ... ... ... жәйт, ҚҚС-тың қолданып отырған ... ... даму ... ... ... өте ... болды, сондықтан
тауардың өзіндік құнын неғұрлым ... ... ... ... төмендету қажет (12-15% деңгейіне дейін).
Салықтар бюджетке түсуіне байланысты республикалық бюджетке және
жергілікті ... ... ... алымдар және басқа да міндетті
төлемдер болып екі топқа жіктеледі. 1999-жылдың ... ... ... ... ... ... ... сәйкес бұрынғы жалпы
мемлекеттік жергілікті салықтар (реттеуші салықтар) болып жіктелуі жойылып,
қосылған құнға салынатын салық ... ... ... ал ... ... ... мен ... (спирттен жасалған өнімдер үшін) 50%-
тен республикалық және жергілікті бюджеттер үлесіне бөлініп түседі. ... ... ... дербес қызмет етуіне, түскен қаржыны үнемдеу
мен олардың пайдалы ... ... ... ... ... Ал түскен
қаржыны неғұрлым тиімді, өз орнымен жұмсау ... ... ... ... ... ... саясатын жүргізудегі басты мақсат – отандық тауар өндірушілерді
мемлекет тарапынан қолдау, мемлекеттің ішкі ... ... ... ... жеке ... ... ... ықпалды жағыдай жасау, шет
ел инвестицияларын тартуда кедергілердің алдын алу, яғни мемлекет пен салық
төлеушінің талап-тілегін ортақтастыру. ... ... орын ... ... ... ... де осы салық саясатын дұрыс
ұйымдастырудан табылады.
Салық жүйесін реформалау жалғаса берді. ... ... ... ... ... жағыдайы өзгеретін жәйттерге сәйкес салықтардың реттегіш
және ынталандырғыш рөлдерін тереңдетуге байланысты ... ... ... ... ... ... ... үнемі болады. Қазақстан үшін
тек қана экономикалық ... ... ... ... ... ... ... табылатын салық жүйесін құру мәселесі
тұрды.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақстан Республикасы өзін ... ... ірі ... деп ... ... ... барлық
кешендерінде түпкілікті өзгерістер енгізуде шешуші қадамдар ... ... ... ... ... ... қаржылық-шаруашылық
қадағалауда мемлекеттік бақылаудың рөлі артуда.
Экономикалық қоғамның тиімділігіне қол ... ... ... ... ... ... тұрақтылық кепілдігіне байланысты.
Салық төлеушілер жүргізіліп жатқан салық ... ... және ... ... бойы салық ставкаларының салыстырмалы
тұрақты болып тұруына сенімді болуы ... ... ғана олар ... ... ... ... ұзақ ... жоспарлар құра алады.
Салық төлеуден шеттеу салық заңдарының жетілмеген жағдайында болуы
мџмкін. Дұрысында заң ... ... ... ... ... ... ... болуы тиіс. Елдегі қоғам пікірі, айып ... ... ... салықтан қашудан гөрі салықты өз ... ... ... ... ... ... ... мұндай жағдайларда тәртіпті қылмыстық ... ... ... реттеу қатаң әкімшілік шараларымен ғана жүзеге
асырылатындығы көрінеді.
Қазақстанда ... ... ... ... ... зерттелген,
салық комитеттерінің жұмыстарының кемшіліктері анықталып, ... ... да ... ... ... ... бақылаудың формалары мен
әдістерін жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... дамуы және салықтық басқаруды ... ... ал ... ... ... аймақтағы салық жұмыстарын
ұйымдастыру деңгейі мен салықтық заң бұзушылық сипаттарына тәуелді.
Ірі салық ... ... ... ... ... ... қарай болуы тиіс. Оларға қатысты атқарылған шаралар ... игі ... ... ... ... қатысты ақпарат алып тұруға, ол
ақпараттарды ірі кәсіпорындармен есеп ... аз ... ... ... ... ... басқару тиімділігін арттыруға менің ойымша ... ... қол ... ... ... ... мен ... бақылау субъектілері арасындағы қарым
қатынасты реттеуде заң жобалары мен басқа да ... ... ... мен маман-практиктерді тарту. Заң немесе басқа
нормативті ... ... ... ... бақылауды іске асыру
бойынша әдістемелік материалдарды жасаудың ... ... ... ... ... ... ... біртұтастық және
тәуелсіздік принциптері тек ... ... ... ... қалыптастыру жағдайында ғана мүмкін.
- Мемлекеттік бюджетке жетіспеушілікті төмендету ... ... және ... ... ... төлеушілермен жұмысты күшейту;
- Салықтық құқық ... ... ... ... ... ... және азаматтық құқық негізінде ... ... алу ... ... ... ... және салық органдарының қызметттерін бір жүйеге келтіру,
олардың жоғары техникамен қамтамасыз етілуін және шаруашылық ... мен ... ... беделін, мәдениетін арттыруды жүзеге
асыру;
- Салық органдары жұмысының бірқатар объективті және ... ... ... ... ... жаппай шеттеу
жағдайлары, елдің ауқымы және тағы ... да ... ... ... шет ... ... ... істеуді, әсіресе ақпарат алмасуды,
қажет етіп отыр. Қазіргі уақытта осы ... ... ... ... Сондықтан салық органдарының билік, басқару орындарымен, құқық қорғау
органдарымен және банк жүйесімен жүйеаралық ақпараттық қарым-қатынас жасау
бүгінгі күні ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1.Ермекбаева Б.Ж. Салықтар және салық салу. Оқу ... ... ... « ... және ... ... ... да
міндетті төлемдер туралы » Заңы ( Салық кодексі ). Алматы,2001 жыл.
3.Мельников В.Д., Ильясов К.К. ... ... Г.Д. ... сущность и практика использование. Алматы,
1994 год.
5.Құлпыбаев С., Ілиясов Қ. Қаржы. Оқу құралы. Алматы, 2003 жыл.
6.Раимбаев ... ... ... , ... Б.Ж., ... М.Ж. Шет ... салықтары. Алматы,
2004 жыл.
8.Құлпыбаев С., Ілиясов Қ. Қаржы. Оқу құралы. Алматы, 2003 жыл.
9.С.С. Мәуленова, С.Қ. ... Е.К. ... ... Алматы 2004 ж.

Пән: Салық
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасында салықтық әкімшілік ету механизімін жетілдіру туралы14 бет
Қазақстан Республикасының салық жүйесі мен даму кезеңдері6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь