Ұйғыр қағанаты және Қарлұқ мемлекеті

Жоспар

Кіріспе

Негізгі бөлім :
Ұйғыр қағанаты және Қарлұқ мемлекеті. Қараханидтер.

Қорытынды

Әдебиеттер тізімі
Кіріспе

Бұлақ деген атпен белгілі қарлұқтар туралы бірінші мәлімет 5 ғасырдың еншісінде. 7 ғасырдың ортасында қарлұқ бірлестігініңқұрамына үш ірі тайпа кірді – бұлақ, чигил және ташлық. Көсемдері елтебер деген дәрежемен аталды. 742 жылы Монғол даласындағы саяси күш қарлұқтар, ұйғырлар және басмылдар құрайтын одақтың қолына өтті.
Басмылдар қысқа мерзімде басым болып олардың көсемі Қаған болды, бірақ 744 жылы ұйғырлар мен қарлұқтар басмылдарды талқандады. Осы жағдайдың нәтижесінде Орта Азияда Ұйғыр қағанаты деген жаңа мемлекет пайда болды (744 – 840).
Ұйғыр халқының көсемі жоғары қаған болып, қарлұқ көсемі батыс ягбу деген дәрежеге ие болды. Қарлұқтардың бостандыққа ұмтылуының нәтижесінде олар ұйғыр қағанатынан бөлінді.
8 ғасырдың ортасында оғыздар мен қарлұқтардың арасында түргештердің жалғасы үшін күрес болды.
766 жылы бүкіл Жетісу түргеш қағанының екі тірегімен – Тараз және Суяб қарлұқ ягбуының қолына көшіп Қарлұқ мемлекеті пайда болды. Қарлұқтардан жеңілген оздар Жетісуды тастап Сырдария жағалауына кетті.
Қарлұқтар тайпасы жаңа жерлерді иелену саясатын бастап, 766 – 775 жылдары Қашқарияны алды, соңынан 8 ғасырдың аяғында өз үкімін Ферғанаға жүргізді.
8 – 10 ғасырларда қарлұқтар тайпасы Қазақстанның кең аймағына жайылды. Жоңғар Алатауынан Сырдарияның орта ағысына дейін, Балқаш және Ыстық көл аралығында, Іле, Шу, Талас өзендерінің бойында, Тянь-Щань тауының тарамдарында, Исфиджаб облысында орта ғасырдың қаласы Отрарға дейін.
Қарлұқтар мемлекетінде 25 қала және елді мекендер болды. Үздіксіз соғысқа байланысты, (араптармен, көшпенді тайпалармен, усобицтермен) Қарлұқ мемлекеті 940 жылы Қашқарда күйреді.
Әдебиеттер тізімі
1. Chavannes E.,- Documents sur les Tou-kine (Turcs).
2. Кляшторный С.Г.,- Терхинская надпись.-«Сов.тюркология», 1980, №3.
3. Бодльшаков О.Г.,- К истории Таласской битвы (751г.).-«Страны и народы Востока», 1980, вып.22, кн 2.
4. Бартольд, I-IX, - Академик В.В. Бартольд. Сочинения. Том 1-9, М.1963-1977.
5. Агаджанов С.Г.,- Государство Сельджукидов и Средняя Азия в XI-XII вв. М., 1991.
6. Бертельс Е.Э.,- История персидско-таджикской литературы. М.,1960.
7. П.Агапов,М.Кадырбаев. Сокровища древнего Казахстана. Алма-ата, 1979.
8. История Казахстана с древнейших времен до наших дней (Очерки). Алматы, 1993.
9. Ныгмет Мынжан. Краткая история казахов (на казахском языке). Алматы, 1994.
10. М.Барманкулов. Хрустальные мечты тюрков о квадронации. Алматы, 1999.
        
        Жоспар
Кіріспе
Негізгі бөлім :
Ұйғыр қағанаты және Қарлұқ мемлекеті. Қараханидтер.
Қорытынды
Әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Бұлақ деген атпен белгілі ... ... ... ... 5 ... 7 ... ... қарлұқ бірлестігініңқұрамына үш ірі
тайпа кірді – бұлақ, чигил және ... ... ... ... ... 742 жылы ... ... саяси күш
қарлұқтар, ұйғырлар және ... ... ... ... ... ... ... болып олардың көсемі Қаған ... 744 жылы ... мен ... басмылдарды талқандады. Осы
жағдайдың ... Орта ... ... ... деген жаңа мемлекет пайда
болды (744 – 840).
Ұйғыр халқының көсемі жоғары қаған болып, қарлұқ ... ... ... ... ие ... Қарлұқтардың бостандыққа ұмтылуының нәтижесінде
олар ұйғыр қағанатынан бөлінді.
8 ғасырдың ортасында оғыздар мен қарлұқтардың арасында ... үшін ... ... жылы бүкіл Жетісу түргеш қағанының екі тірегімен – ... Суяб ... ... қолына көшіп Қарлұқ мемлекеті пайда болды.
Қарлұқтардан ... ... ... ... ... жағалауына кетті.
Қарлұқтар тайпасы жаңа жерлерді иелену саясатын бастап, 766 – 775
жылдары Қашқарияны алды, ... 8 ... ... өз ... ... – 10 ғасырларда қарлұқтар тайпасы ... ... ... Жоңғар Алатауынан Сырдарияның орта ағысына ... және ... көл ... Іле, Шу, ... ... ... ... тарамдарында, Исфиджаб облысында орта ғасырдың
қаласы Отрарға дейін.
Қарлұқтар мемлекетінде 25 қала және елді ... ... ... ... ... ... тайпалармен,
усобицтермен) Қарлұқ мемлекеті 940 жылы ... ... ... және ... ... Қараханидтер.
Екінші Түрік қағанатының құлауынан далада саяси қуыс ... ... ... ... ... ... дәрежесі үшін
жеңімпаз тайпалар Ашин ... ... ... ... ... ... ... билікті жеңіп алғанұйғырлар күшті
шықты.
Ұйғырлар, түріктер, ... және ... Орта ... ... ... жататын.
3 – 5 ұйғырлар, қытай династикалық ... ... ... ... кірді (биік арба). 5 ғасырда жаңа атау
пайда ... ол одақ – теле ... ... деп ... өте көп тобы ... ... ... Қазақстан даласына және
Оңтүстік – ... ... ... Орта Азия ... ... солардың мемлекетінің құрамына кірді.
Арбакештердің негізгі ... ... және ... Бірақ 605 жылы батыстық түрік Чурын – қағанның жүздеген көсемдерін
сатқындықпен ... соң ... ... ... ... ... ... сол жерде арнайы топ құрды, Қытай жазушыларының атауымен “тоғыз
тайпа”. Орхан жазуында “токуз ... деп ... ... ... ... ... құлағаннан соң токуз
огуздар негізгі саяси күш ... ... ... ... ... оныншы тайпасы ішінде көсемдігін мойындатты. Токуз – огуздың
көсемі ... ... 647 жылы ... ... өзендерінің өуізінде
өз мемлекетін құрды. Қытай хроникасы хабарлады: ... ... ... - өзі ... және ... түрік шенділерімен теңестірді” деді.
Тан үкіметі жаңа мемлекетті мойындамады. 630 – 663 жылдары ... және Тан ... ... ... ... ол соғыста
қытай армиясы жеңіске жете алмады.
Бәрібір 80 жылдардың басында ... ... ...... ... жеңілді және мемлекетінен айрылды.
Ұйғырлардың жаңа ... ... ... ... қиянкесті соғыстарымен, Яглакар
династиясына ...... ... қарсылықтарын жеңумен
дүниеге келді. Яглакар тұқымының ... ... ... ... ... толық жеңіс 755 жылғы Қытайдағы ... ... ... ... ...... ... шыққан білікті де көрнекті
әскери қолбасшы Ань ... ... ... әскерінің көтерілісі соңынан
азамат соғысына жалғасып кетеді.
Этелмиш Бильге – ... (747 – 759) және оның ... Бегю ... (759 – 779), ... үкіметіне қолдау көрсетіп, көтерілістерді
басып, сол үшін үлкен көлемде ... ... ... және ... сауда бірқатар ... ... ... және ... Бегю – ... ... өз ... Орхонғасоғыстан түскен
олжаға және император силықтарымен қоса жаңа ілім ... ... ... ала ... ... Лоянда солардың
дінін ... 763 ... сол жүз ... ... ... Орта ... ісінде саяси шешуші роль атқарды.
Олардың ... ... мен ... ғана ... бас ... ... ... ... ... жаңа
тармақта (тарихтың) мемлекетін қайта құруына байланысты болды.
“Уч карлук” деп ... ірі ұлт ... ... ... жерде кездеседі. 7 ортасындағы жағдайлардан
кейін көп ... ... ... ... ... ... Алтай (Монғол Алтайы да бар) қарлұқтардың негізгі аймағына айналған. ... ... ... ... ... ... саяси
белсенділік ... ... ... ... ... бақылауына алды. Арабтардың мәліметтерінде Тохаристан билеушісі бірде
“тохарлар ягбуы” ал бірде “қарлұқтар ягбуы” деп аталды. 710 ... Орта ... ... ... ибн ... ... ... ... алды және ол көп ... ... ... оның баласына әкесінің мұрасын жалғастыруға ол
кедергі болған жоқ.
630 жылғы Қара ... ... ... ... ... ... Тон ягбу – қағанының өліміне бір
себеп ... 647 – 650 ... ... ... ... ... түрік Чабыш – қағанға бағындыру әрекеті белгілі. ... ... Тан ... қарсы күрес ... ... ... ... ... жазбаларында елтебер дәрежесінде
ескертіледі, үлкен бірлестіктерінің көсемдері де осылай ... ... ... салт – ... ... ... делінген, ол тілдерінде де айырманың ... ... тіл ... Я ... Дже деп ... ... ... “Джагбу” деп айтатын. 7 ғасырдың соңынан ... ... қол ... бола ... ... ... ... алмады. 8 ғасырдың бірінші ширегінде ғана Билге – ... және ... ... ... ... ... үш ... ... Кули – чора ... ... ... Тез ... ... (Солтүстік Батыс ... ... ... Басмылдар мен ұйғырлардың бірлестігіне
қатыса жүріп, өзінің бұрынғы одақтастарымен жауласып, ... ... ... ... батыс түрік қағанаттарының басқарушылары солай
аталатын. Ұйғыр Элетмиш ...... ... ... ... кейін 746 ит жылы ... ... ... “Он
жебе” еліне келді. ... ... ... ... еді. ... қарлұқтар ...... ... ... қайта
соғысты. Бірақ Сырдария мен ... ... ... ... ... ... ... жақын қарсыластарымен жаулықты
уақытша ... жаңа ... ... ... мәжбүр етті.
Сулуктың өлімі мен Түргеш қағанатының ыдырауын пайдаланып Тан
басшылары батыс шептен ... ... ... ал империя армиясы
Сырдарияға жылжыды. 740 жылы ... ... ... ... алып ... отырған түргеш династиясы Қара Шора бір жола жоқ болып кетті.
Жетісуда ... ... ... он ... ... Сань ... 742 жылы ... өлтірілді. 748 жылы ... ... ... ... ... ... Суябты басып
алып талқандады. 749 жылы ... ... Шаш ... ... Жергілікті иесі өлтірілді. Тан ... ... ... ... шептегі айбынды қарсыластар толық мойынсұнды деп
есептеді.
Дегенмен Хорасандағы ... ... ... Абу ... ... ... ... қарқынды қарсылықтарын шақырды.
Салих ибн Хумейдбастаған араб ... ... ... ... күшті армиясының қоршауында болды. Шаш қаласының ... ... ... сұрауына және өз отрядының ... ... ибн ... ... бір отряд жіберуге мәжбүр
болды. 751 жылы ... ... ... ... ... ... күн бір шешімге келе алмай соңында ... ... ... күні ... арқа ... ... ... қарлұқтар
соққы берді, ал алдынан арабтар шабуылға шықты. Тан ... ... ... қашуға мәжбүр болды. Гао Сяньчжидің конвойы есі
кеткен қашқындар ... әрең жол ... алып ... мен ... ... ... кенелді,
тұтқындардың ... ... ... ... ... және ... Ол ... олар жібек мата,
қағаз дайындаумен айналысты. Талас соғысы Тан қытайының Орта Азия ... ... ... ... шайқасына қатысуымен қарлұқтар Тан ... ... жоқ. 752 жылы алты жыл ... соң ... ... Чанаь империялық астанасына келді. Байланыстың
тез қалпына ... екі ... да ... ... ... Сол ... қарлұқ пен ұйғыр ... ... ... ... ... Орта ... ... ... ... ... ... ... армандаған еді,
және ол негізсіз емес еді. Оның ... ... ... ... ал ... ... ... 744 жылдан кейінгі
қарлұқ тұқымдастары Элетмиш үшін ең ... ... ... ... ұйғыр жерінің ортасында екі ... ... ... ... өте ... ... ... келешегі үшін соғыс салдары аз әсер ... ... ... ... ... ... ... (управитель) қабылдады. Карлук ... ... ... үзді және ... ... үшін ... ... Оның бар
арманы Жетісуды иеленіп ... ... ... ... орналасу еді. Ол бұл ... де ... ... ... ... ... жоңғар тобына бағынуға ұйғырлар мәжбүр етті.
Екі ... ... ... ... ... ... жазбаларынан белгілі. Ань ... ... ... Қытай ... ... ... алмады.Ұйғыр
қағанатының бақылауында тек қана ... ... ... (Тарим әуізінің) Шығыс Түркістанның ... ... ... ... ... бірінші рет Егма деген одақ ... ... ... ... шығармалары «Худуд ал-онам» және
«Зайн ... да Егма ... ... Гардизи (XI ғ.). Осы шығармаларда
шығыстағы ұйғырлармен, батыстағы көшпелі ... ... ... ... ... ... ... ұлыстар ягмаға
бірігеді.
Батыста ягманы округ және Кашгар қаласы
бақылады. X ғасырда ягманың басқару әулеті ... ... ... алдыңғы қатардағы Гардизи мәліметтерінде Ягма
бай адамдар еді ... Бір ... ... ... және ... ... иелері еді дейді. (Бартольд, VIII, с ... ... ... ... және ... ... туралы айтады, батыс түрік қағандарына тәуелді болғанын да ... ... ... ... ... мен ... ... майда
одақтарының қарсылығына емес бірінші Түрік қағанатында бұрыннан ... ... ... ... ... Огуз ... кескілескен
қарсылығына тап болды. Күрестің жалпы барысы ашық ... ... ... ... ... Жетісуды қалдырып Сырдарияның
төменгі ... ... ғана ... ... де ... ... Батыс түріктердің Әулетімен талас болған.
Көп ... Арал ... Огуз ... құрылды, мұсылман
деректерінде «Гузза» деп аталған, астанасы Енгикент Сырдариядағы қала.
Огуз мемлекетінің ... XI-XII ... Орта және ... ... Кіші Азияға дейін иеленген Сельджук державасының басы
болды. Сельджукс мемлекетінің тарихы және оның өзге ... кең ... ... ... билігі Жетісуда 766 жылы Тараз бен ... ... ... ... ... ... ... Түркістан үшін
Карлуктармен ұйғырлар күрес бастады. 80 ... VIII ... ... ... ... ... арасындағы қарым- қатынас
бірден нашарлады. Наразылық және сақтану Ордабалықта ... алып ... ... ... ... ... ... өзін Алп Кутлуг Бильге қаған деп атаушының, ұйғыр астанасында
тұратын ... ... мен ... ... өткізілген басымшылығына қарсы әрекеті еді. Тан империясының
орталығына (Жетісудан) ... ... ... ... ... ... еді. ... өтетіндіктен астананың билігін қолға алу өте-мөте керек ... ... Бегю ... ... қағидалары ... ... мен ... ... ... ... ... көп күттірген жоқ. Тянь-Шань маңындағы қалалар
көтеріліске ... ... ... және ... өзара ... одақ ... ... ... ... ... қарағанда «ақ киімді түріктер» - манихейлер карлуктармен
бірігіп, ұйғыр армиясының қолбасшысы Иль Угесиге ... рет ... ... ... 790 жылы ... және ... ... ... ... ... ... 50-60 мыңдық жаңа
армиясы жағдайды өзгертуге әрекет жасағанмен Жоңғарда ... ... ... үшін оңайға ... ... ... Алп
Кутлугтың мұрагері өзінің кіші інісінің қолынан қаза тапты. Карлуктармен,
Тибеттермен ауыр ... ... ... ол ... ... сол бір ... заманда «Еглакар атын қабылдаған»
Эдиз деген Жаңа династия өмірге ... және ... ... ... жылы ... «Жарық сенімі» (религия ... ... және онда ... ... ... Он ... ... соң Тянь-Шань ... ... ... шарттық қатынастар жаңартылды, ... ... ... ... ... керуен үшін ашылды.
Тянь-Шаньның солтүстігінде көшпенді ... ... ... ... ... деп мойындаған соң Карлуктар үлкен
тірегінен айырылды. 803 жылы ұйғыр ... ... алды ... ... соққы беріп Фергана арқылы ... Бұл ... ... шекарадағы соңғы жеңісі еді. ... ... ... ... ... ... ... Қырғыздары болды. Олардың арасындағы соғыс ... ... ... ... ... 840 жылы ... ... қолбасшыларымен бірігіп Ордабалықты ... ... ... ... ... күдер үзгендерін, токуз-
огуздардың ... ... ... бас етіп ... ... ... жеріне оралды. Көп ұзамай ұлыстың бірлігі жоғалды. Қашқындар
Куча мен Бешбалықта ... ... ... ... Чин тибеттерді ... ... ... барлығында барлық
жағдайдың билеушісі болып ... ... мен ... ... ... Кочо ... ... ... ... Карлук мемлекетінің жағдайы ... ... арқа ... ... ... ... нық
тұрды. Егбудың байлығы түрік құлдарын аббасид халифтерінің
армиясына Сырдарияның ... ... ... ... Қытай, Тараз, Ыстықкөл
арасындағы өтпелі жолды ... ... ... ... ... ... ... ... рет ысырып
тастағысы келгеніне қарамастан.) Егбу үшін ең ... ... ... ... ибн ... ... ... («екі тудың иегері») осылардың жорығы еді. ... ... ... жылжыды. Сонда Карлук шекарашыларының бастығы
өлтірілді, соңынан Егбудің ... ... ... ... ... ... ... әрекеті артықтау көрсетілген,
дегенмен бәрібір Егбу үшін шекарадағы жағдай оңай емес еді. ... өтті және ... ... соңғысының ... ... ... бойы басымдылық көрсеткен) барлық түрік Орта Азияда мүлде жаңа
жергілікті ... ... ... ... рет үш жүз ... ... кез келген мемлекеттің өмір сүруіне мүмкіншілікті
шешетін теңдесі жоқ ... ... жоқ ... ... ... ... ... деп қана мойындайды ал ... ... ... ... ... ... мұсылман тарихшыларының деректеріне қарағанда, ұйғырлардың
жасампаздығынан айырылғаннан кейінгі абыройы ... ... ... ... ... ... Ашин ... шыққан
біреу Карлук династиясына бұрынғы ... ... ... ... ... ... ... «Егбу дейді автор « Худуд ал-
алем X ғасырда – бұл бұрынғы ... ... ... ... ... ... ... билігі туралы
айту екіталай. Моральдық-идеологиялық тұрғыдан ғана айтуға болады.
Ең түсініктісі ол ... ... ... ... ... қағаны, ол бүкіл түрік Әулетінің үстінен билік жүргізеді,
ал оның ... ... және Шана ... Орта Азиядағы
және Кашгариядағы жаңа ... ... ... орнаған еді.
Орыс ғылымында Караханидтер мемлекеті деп ... Ол ... өте ашық ... мемлекеті тарихи жеке дәстүрді ... ... ... ... ... Қағанаттың сыртындағы жағдайға
жазып ... ... бір ... тарихшысы имам
Абу-л-футу-ха ал Гафира ал ... дің ... ... ... ... Джамал Каршидің үзінділерінде бар ... ... ... ... ... соңғы жалғасының бірі,
персидтің көрнекті ... ... ... ... айтылды. 1156ж.
Хакан үйіндегі хандардың аттары Бертельс ақынның шығармаларынан
белгілі. (1960 бет.458).
Караханидтердің шығу тегі ... жеті ... ... ... үшеуімен ғана шектелген. (Карлуктар, Егма, Чигили). Қазір
белгілі ... ... және Егма ... ... ... ... түріктерінің қалдықтары Карлук Әулеттерінің ... ... ... IX ғасырдан ажырамаған. Джамал ... ... ... жеке ... ... ... деп ... Кюль Кадыр- қағанды атайды, ол Самар-Қанд, Бұқара
билеушілерінің, Әмірлерімен соғыс ... Ол Әмір нух ибн Асад ... ... 840 жылы ... ... ... жорық ұйымдастырып
Исфиджабты алған. Дәл осы жылы Гардизидің хабарлауы ... ... ... ... ... ... білезігі түйісті, 840 жылы Караханидтер
династиясының Әулет ... ... ... ... бірден-бір Қаған, Бильге
Кюль Кадыр-қаған. Караханидтер мемлекетінде билік, екі Әулеттік топтарға
бөлінді, IX ... ... ... ... ... ... ... және Егма.
Сырттай қағанат ... ... ... ... және ... өз
қағандарымен. Шығыс Қаған жоғарғы деп есептелінді, Кашгар және Баласағұнда
орын тепкен ... ... ... ... ... Қырғызстанда). Ол
чигилден еді Арслан Кара-Хакан дәрежесімен аталды. Батыстағы Кіші ... еді, ... ... ... ... ... орналасты, кейін
Самар-Қандқа ауысты.
Әдебиеттер тізімі
1. Chavannes E.,- Documents sur les Tou-kine (Turcs).
2. Кляшторный С.Г.,- Терхинская надпись.-«Сов.тюркология», 1980, ... ... О.Г.,- К ... ... ... (751г.).-«Страны и народы
Востока», 1980, вып.22, кн 2.
4. Бартольд, I-IX, - ... В.В. ... ... Том 1-9, ... ... С.Г.,- Государство Сельджукидов и Средняя Азия в XI-XII вв.
М., 1991.
6. Бертельс Е.Э.,- История персидско-таджикской литературы. М.,1960.
7. П.Агапов,М.Кадырбаев. ... ... ... ... ... ... Казахстана с древнейших времен до наших дней (Очерки). Алматы,
1993.
9. Ныгмет Мынжан. Краткая история казахов (на ... ... ... ... ... ... тюрков о квадронации. Алматы, 1999.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Түрік және монғол тайпаларының қалыптасуына байланысты зерттеушілердің ұстанымдары9 бет
Көне Түркі дәуіріндегі Қазақстан12 бет
Түрік қағанаты. шаруашылығы мен жағдайы11 бет
Қазақстан жеріндегі ортағасырлық мемлекеттер3 бет
Кимек қағанаты10 бет
Көне және батыс түрік қағанаты17 бет
Түрік қағанаты8 бет
Түрік қағанаты (551–603 жж.)4 бет
Түрік қағанаты (552-756 жж.)5 бет
Түрік қағанаты мен алғашқы феодалдық мемлекеттердің мәдениеті58 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь